Phố Calle del Cristo dốc xuống giữa hai dãy nhà thuộc địa sơn màu, mặt đường lát những viên đá xanh xám bóng lên sau cơn mưa nhiệt đới. Đi giữa chừng dốc, quý vị gặp một mặt tiền sáng màu, không cao, mở ra phố bằng những cửa vòm. Bên trong mát và rộng hơn vẻ ngoài: ba gian, vòm cuốn trắng, và ở gian giữa là tượng Đức Mẹ ngồi, Chúa Hài Đồng ngủ say trong lòng. Một góc khác, người dân Puerto Rico dừng lại lâu trước nơi an nghỉ của một giáo dân sinh ra ở thị trấn Caguas gần đó.
Đây là Nhà thờ chính tòa San Juan Bautista (Catedral Metropolitana Basílica de San Juan Bautista), thuộc Công Giáo Rôma, nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận San Juan de Puerto Rico, dâng kính Thánh Gioan Tẩy Giả. Nhà thờ đồng thời là đền thánh quốc gia Đức Mẹ Chúa Quan Phòng (Nuestra Señora de la Divina Providencia), bổn mạng Puerto Rico, và giữ di hài Chân phước Carlos Manuel Rodríguez, vị chân phước đầu tiên của hòn đảo. Ba lớp ý nghĩa ấy, nhà thờ cổ nhất đảo, đền thánh của bổn mạng và nơi an nghỉ của vị chân phước, là lý do thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất cho Puerto Rico.
IThánh Gioan Tẩy Giả, Đức Mẹ Chúa Quan Phòng Và Vị Chân Phước
Thành phố San Juan và nhà thờ chính tòa cùng mang tên Thánh Gioan Tẩy Giả (San Juan Bautista), vị tiên tri đã làm phép rửa cho Chúa Giêsu ở sông Giođan. Nhà thờ là tòa của vị tổng giám mục, và theo trang của Tổng giáo phận San Juan, đây là nhà thờ cổ nhất Puerto Rico và là nhà thờ chính tòa cổ thứ hai ở châu Mỹ, sau nhà thờ chính tòa Santo Domingo.
Trong gian giữa là tượng Đức Mẹ Chúa Quan Phòng. Theo ACI Prensa, tượng đặt làm ở Barcelona, tạc Đức Mẹ ngồi, Chúa Hài Đồng ngủ trên đùi, Đức Mẹ nâng đôi tay nhỏ của Con chắp lại như đang cầu nguyện.
Tước hiệu Chúa Quan Phòng nói về niềm tin rằng Thiên Chúa chăm sóc và dẫn dắt mọi sự, và Đức Maria là người mẹ đứng trong sự chăm sóc ấy. Theo ACI Prensa, lòng kính này khởi từ nước Ý thế kỷ 13, được giám mục Gil Esteve y Tomás mang tới Puerto Rico giữa thế kỷ 19. Ngày 19 tháng 11 năm 1969, Đức Phaolô VI tôn Đức Mẹ Chúa Quan Phòng làm bổn mạng chính của Puerto Rico, và ngày lễ được mừng hằng năm vào ngày ấy.
Chân phước Carlos Manuel Rodríguez sinh ngày 22 tháng 11 năm 1918 ở Caguas, là một giáo dân, được Đức Gioan Phaolô II phong chân phước ngày 29 tháng 4 năm 2001 theo trang Tổng giáo phận San Juan. Ông là người Puerto Rico đầu tiên được tôn lên bậc chân phước, và di hài ông được đặt tại nhà thờ chính tòa. Nhà thờ còn giữ thánh tích của Đức Giáo hoàng Thánh Piô I, và theo bách khoa toàn thư mở, bộ áo lễ Đức Gioan Phaolô II mặc khi viếng Puerto Rico năm 1984.
Có trang ghi đây là nhà thờ chính tòa cổ nhất châu Mỹ. Trang của chính Tổng giáo phận San Juan không nói vậy mà ghi là cổ thứ hai, sau Nhà thờ chính tòa Santa María la Menor, Santo Domingo, và thư viện theo trang ấy. Cũng có trang ghi năm phong chân phước cho Carlos Manuel Rodríguez là 1997, trong khi Tổng giáo phận ghi ngày 29 tháng 4 năm 2001. Thư viện theo Tổng giáo phận.
IITừ Nhà Thờ Gỗ Tới Thân Đá Bên Calle Del Cristo
Lịch sử nhà thờ là lịch sử của những lần dựng lại. Theo trang Tổng giáo phận, hai nhà thờ đầu tiên dựng bằng gỗ ở Caparra, khu định cư đầu tiên trên đảo lớn, rồi được dời ra hòn đảo nhỏ nơi Viejo San Juan ngày nay theo quyết định của vị giám mục đầu tiên. Nhà thờ gỗ ở chỗ mới bị bão phá đổ, và thân đá hiện nay được dựng thay vào. Về sau bão và động đất còn nhiều lần làm hư hại, mỗi lần sửa lại để lại một lớp phong cách mới.
- 1513Nhà thờ gỗ ở CaparraHai nhà thờ đầu tiên bằng gỗ ở Caparra, theo trang Tổng giáo phận và bách khoa toàn thư mở.
- 1521Về chỗ hiện nayDiscover Puerto Rico ghi lịch sử nhà thờ tại chỗ hiện nay bắt đầu năm 1521, với một nhà thờ gỗ.
- 1535 tới 1542Dựng thân đáBách khoa toàn thư mở ghi thân đá xây từ 1535 tới 1542, Discover Puerto Rico ghi khoảng năm 1540, sau khi bão phá nhà thờ gỗ.
- 1615Bão làm hư máiMột cơn bão làm hư hại nặng, cuốn mất mái nhà thờ (Discover Puerto Rico).
- 1787Dựng lại sau động đấtTheo bách khoa toàn thư mở, nhà thờ vốn theo lối Gothic được dựng lại theo lối Baroque sau động đất năm 1787.
- 1905Sửa mặt tiềnMặt tiền được sửa lại, theo bách khoa toàn thư mở.
- 1969 và 1978Bổn mạng và vương cung thánh đườngNgày 19 tháng 11 năm 1969 Đức Phaolô VI tôn Đức Mẹ Chúa Quan Phòng làm bổn mạng chính Puerto Rico. Ngày 25 tháng 1 năm 1978 nhà thờ được tôn làm tiểu vương cung thánh đường.
- 2001Vị chân phước đầu tiênNgày 29 tháng 4 năm 2001 Carlos Manuel Rodríguez được phong chân phước, di hài ông được đặt tại nhà thờ chính tòa.
Nguồn vênh nhau ở hai mốc đầu. Về nhà thờ gỗ, trang Tổng giáo phận và bách khoa toàn thư mở ghi 1513, Discover Puerto Rico và Complete Pilgrim ghi 1521. Hai con số có thể cùng đúng: 1513 là nhà thờ ở Caparra, 1521 là nhà thờ ở chỗ hiện nay sau khi dời ra đảo nhỏ.
Về thân đá, Discover Puerto Rico ghi khoảng 1540, bách khoa toàn thư mở ghi quãng 1535 tới 1542. Về mặt tiền, Discover Puerto Rico tả là mặt tiền Gothic hình thành dần qua nhiều thế kỷ sửa đổi, còn bách khoa toàn thư mở ghi mặt tiền được sửa năm 1905 trên thân Baroque dựng lại sau năm 1787. Hai mô tả chưa khớp nhau, thư viện ghi cả hai.
IIIChữ Thập Latinh, Ba Gian Và Tám Trụ
Theo trang Tổng giáo phận, nhà thờ có mặt bằng chữ thập Latinh, ba gian, một gian giữa và hai gian bên. Tám trụ đỡ vòm cuốn tròn của gian giữa, các gian bên lợp vòm buồm (bóvedas vaídas) ngắt quãng bằng những vòm cuốn ngang, và tám ô cửa kính hình chữ nhật mở trên các vòm bên để lấy sáng. Lối xây ấy cho một lòng nhà thờ sáng và thông gió, hợp với khí hậu biển nhiệt đới.
Thân nhà thờ là kết quả của nhiều thời: nền móng thế kỷ 16, lối Gothic ban đầu, lớp Baroque sau khi dựng lại và mặt tiền sửa đầu thế kỷ 20. Trong nhà thờ có tượng Đức Mẹ Chúa Quan Phòng ở gian giữa, một ảnh Đức Mẹ Guadalupe theo trang Tổng giáo phận, và nơi an nghỉ của Chân phước Carlos Manuel Rodríguez.
Tượng đặt làm ở Barcelona, Đức Mẹ ngồi bồng Chúa Hài Đồng đang ngủ, chủ vị gian giữa (ACI Prensa).
Di hài vị chân phước đầu tiên của Puerto Rico, phong chân phước năm 2001, là nơi người dân đảo tìm tới cầu nguyện.
Thánh tích vị giáo hoàng thế kỷ 2, giữ tại nhà thờ theo bách khoa toàn thư mở.
Tám trụ đỡ vòm cuốn tròn gian giữa, vòm buồm ở các gian bên, tám cửa kính chữ nhật (trang Tổng giáo phận).
| Hạng mục | Dữ kiện | Nguồn |
|---|---|---|
| Mặt bằng | Chữ thập Latinh, ba gian | Tổng giáo phận San Juan |
| Trụ đỡ vòm | 8 | Tổng giáo phận San Juan |
| Cửa kính trên vòm bên | 8, hình chữ nhật | Tổng giáo phận San Juan |
| Thân đá | Khoảng 1535 tới 1542 | Bách khoa toàn thư mở, Discover Puerto Rico ghi khoảng 1540 |
| Tiểu vương cung thánh đường | 25 tháng 1 năm 1978 | Bách khoa toàn thư mở |
IVThế Đất Và Hướng
Mục này mượn con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt để đọc một nhà thờ Công Giáo, và vì thế cần nói rõ giới hạn. Công Giáo không dạy phong thủy. Quy tắc hướng của nhà thờ là hướng phụng vụ, xưa ưa đặt bàn thờ về phía đông, còn trong phố thuộc địa Tây Ban Nha thì mạng phố và con dốc thường định chỗ đứng của nhà thờ. Không tư liệu nào của Tổng giáo phận nói tới phong thủy. Thư viện viết phần sau chỉ để bạn đọc quen lối xem đất cổ truyền có chỗ đặt cạnh mà so.
Viejo San Juan nằm trên một hòn đảo nhỏ dài và hẹp, một mặt là biển khơi phía bắc, một mặt là vịnh San Juan phía nam. Việc dời nhà thờ từ Caparra trên đảo lớn ra đảo nhỏ, theo lối cổ truyền, là chuyển từ đất trống sang đất có nước bao. Sách xem đất gọi thế đất bị nước ôm nhiều mặt là thủy triền, giữ khí nhưng cũng chịu gió biển, và những lần bão phá mái nhà thờ là mặt kia của cùng thế đất ấy.
Thứ hai là thế dốc. Nhà thờ đứng bên Calle del Cristo, con phố dốc từ phần cao của phố cổ xuống phía vịnh. Lối cổ truyền ưa nơi thờ tự có chỗ cao tựa lưng và mặt nhìn xuống nước, gọi là tựa sơn hướng thủy. Ở đây chỗ tựa không phải núi mà là phần đất cao của hòn đảo, còn nước là vịnh ở phía dưới.
Thứ ba là tầng lớp. Một nhà thờ dựng lại sau bão, sau động đất, sửa mặt tiền nhiều lần, vẫn giữ nền móng cũ, theo con mắt Việt là giữ được nền đất có duyên dù thân nhà đổi. Thư viện ghi nhận xét ấy như một chỗ đối chiếu, còn lý do thực của từng lần dựng lại là thời tiết và thời đại, như phần lịch sử đã kể.
VLễ Thánh Gioan Và Lễ Đức Mẹ Chúa Quan Phòng
Nhà thờ chính tòa theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch, với hai ngày lớn: lễ bổn mạng nhà thờ, Sinh nhật Thánh Gioan Tẩy Giả ngày 24 tháng 6, và lễ bổn mạng Puerto Rico, Đức Mẹ Chúa Quan Phòng ngày 19 tháng 11, mà nhà thờ là đền thánh quốc gia. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 19 tháng 11 | Lịch phụng vụ Công Giáo tại Puerto Rico, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Chúa Quan Phòng | Lễ bổn mạng chính của Puerto Rico từ năm 1969 (ACI Prensa). Nhà thờ chính tòa là đền thánh quốc gia của tước hiệu này. |
| 24 tháng 6 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Sinh nhật Thánh Gioan Tẩy Giả | Lễ bổn mạng của nhà thờ chính tòa và của thành phố San Juan. |
| 29 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Thánh Gioan Tẩy Giả bị trảm quyết | Ngày thứ hai trong năm kính vị thánh bổn mạng của nhà thờ. |
| 25 tháng 1 | Dương lịch, ngày riêng của nhà thờ | Kỷ niệm tước vương cung thánh đường | Nhớ ngày nhà thờ được tôn làm tiểu vương cung thánh đường năm 1978. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Đỉnh cao năm phụng vụ | Thánh lễ Dầu và các nghi lễ do tổng giám mục chủ sự cho cả Tổng giáo phận, ngày tính theo lễ Phục Sinh từng năm. |
Cùng dòng nhà thờ chính tòa thời thuộc địa vùng Caribe, quý vị có thể đọc Nhà thờ chính tòa Santa María la Menor, Santo Domingo, nhà thờ chính tòa thứ nhất ở châu Mỹ, và Nhà thờ chính tòa La Habana ở Cuba. Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt riêng của người Việt tại nhà thờ này, nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- 151 Calle del Cristo, Viejo San Juan, San Juan, PR 00901
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 151 phố Calle del Cristo, khu Viejo San Juan, thành phố San Juan, đi bộ được từ các phố cổ và bến tàu chung quanh.
- Toạ độ
- 18.4658, -66.1178
Đây là nhà thờ chính tòa đang có phụng vụ và là đền thánh quốc gia, không chỉ là điểm tham quan của phố cổ. Lệ thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ im lặng trong lòng nhà thờ. Trước tượng Đức Mẹ Chúa Quan Phòng và nơi an nghỉ của Chân phước Carlos Manuel thường có người cầu nguyện, quý vị xin giữ khoảng cách, không chụp ảnh sát mặt người đang cầu nguyện. Khi đang có thánh lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin đứng ở phía sau.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa San Juan Bautista, Puerto Rico
Contribute photos, information or video for Cathedral of San Juan, Puerto RicoThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa San Juan Puerto Rico có phải cổ nhất châu Mỹ không
Không. Theo trang của Tổng giáo phận San Juan, đây là nhà thờ cổ nhất Puerto Rico và là nhà thờ chính tòa cổ thứ hai ở châu Mỹ, sau Nhà thờ chính tòa Santa María la Menor ở Santo Domingo. Một vài trang du lịch ghi đây là cổ nhất châu Mỹ, nhưng Tổng giáo phận không nói vậy.
Nhà thờ chính tòa San Juan xây năm nào
Nhà thờ gỗ đầu tiên có từ năm 1513 ở Caparra theo Tổng giáo phận, còn Discover Puerto Rico ghi lịch sử nhà thờ ở chỗ hiện nay bắt đầu năm 1521. Thân đá dựng khoảng 1535 tới 1542 theo bách khoa toàn thư mở, Discover Puerto Rico ghi khoảng năm 1540, sau khi bão phá nhà thờ gỗ.
Đức Mẹ Chúa Quan Phòng là bổn mạng Puerto Rico từ khi nào
Từ ngày 19 tháng 11 năm 1969, khi Đức Phaolô VI tôn Đức Mẹ Chúa Quan Phòng làm bổn mạng chính của Puerto Rico, theo ACI Prensa. Lễ được mừng hằng năm ngày 19 tháng 11. Tượng Đức Mẹ ngồi bồng Chúa Hài Đồng đang ngủ đặt ở gian giữa nhà thờ chính tòa, đền thánh quốc gia của tước hiệu này.
Chân phước Carlos Manuel Rodríguez là ai
Là một giáo dân Puerto Rico sinh ngày 22 tháng 11 năm 1918 ở Caguas, được Đức Gioan Phaolô II phong chân phước ngày 29 tháng 4 năm 2001, vị chân phước đầu tiên của hòn đảo. Di hài ông được đặt tại Nhà thờ chính tòa San Juan Bautista, theo trang của Tổng giáo phận San Juan.
Nhà thờ chính tòa San Juan thờ ai
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, là nhà thờ chính tòa Tổng giáo phận San Juan, dâng kính Thánh Gioan Tẩy Giả với lễ bổn mạng ngày 24 tháng 6. Nhà thờ đồng thời là đền thánh quốc gia Đức Mẹ Chúa Quan Phòng, bổn mạng Puerto Rico, lễ ngày 19 tháng 11.