Ở mũi bán đảo nhỏ nhô ra vịnh Panamá, giữa những dãy nhà ban công sắt và phố hẹp của khu phố cổ Casco Viejo (Casco Antiguo), có một quảng trường vuông trồng cây. Một mặt quảng trường là nhà thờ: mặt tiền đá xám chạm nổi, kẹp giữa hai ngọn tháp trắng. Khi nắng chiều chiếu xiên, phần trên của hai tháp ánh lên như rắc bạc, và phải lại gần mới thấy đó là những mảnh xà cừ gắn vào mặt tháp. Bên trong, hàng cột đá gạch nối tiếp nhau dẫn mắt tới bàn thờ cẩm thạch mới, nơi Đức Phanxicô đã thánh hiến năm 2019.
Đây là Nhà thờ chính tòa Panamá (Catedral Basílica Metropolitana Santa María la Antigua), thuộc Công Giáo Rôma, nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Panamá, dâng kính Đức Mẹ Santa María la Antigua, bổn mạng của Panamá. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất cho Panamá vì hai lẽ. Tước hiệu của nhà thờ cũng là tước hiệu bổn mạng cả nước, và tòa giám mục ở đây nối dòng tòa giám mục đầu tiên trên đất liền châu Mỹ, lập từ đầu thế kỷ 16.
ISanta María La Antigua, Tước Hiệu Đi Từ Sevilla
Tên nhà thờ đến từ một bức họa Đức Mẹ ở Tây Ban Nha. Theo ACI Prensa, trong nhà thờ chính tòa Sevilla có một bức họa Đức Mẹ vẽ trên tường. Khi nhà thờ ấy được dựng lại, bức tường mang bức họa được giữ nguyên, và bức họa được gọi là Santa María la Antigua, Đức Mẹ của ngôi cũ. Năm 1510, người Tây Ban Nha lập khu định cư Santa María la Antigua del Darién, nay thuộc đất Colombia, mang theo tước hiệu ấy sang đất liền châu Mỹ.
Ngày 9 tháng 9 năm 2000, Đức Mẹ Santa María la Antigua được tôn làm bổn mạng Panamá, và ngày 27 tháng 2 năm 2001 Bộ Phụng tự của Tòa Thánh chuẩn nhận, theo ACI Prensa. Gcatholic ghi thêm bổn mạng của nhà thờ là Đức Mẹ Lên Trời. Ngày 9 tháng 9 năm 2025, tượng Đức Mẹ tại nhà thờ được đội triều thiên giáo hoàng, theo bách khoa toàn thư mở.
Người Công Giáo kính Đức Maria dưới nhiều tước hiệu gắn với nơi chốn, như Lộ Đức, Guadalupe hay Santa María la Antigua. Các tước hiệu không chỉ nhiều Đức Mẹ khác nhau mà là cùng một Đức Maria, được nhớ qua lịch sử lòng tin của từng vùng đất. Hình ảnh trong nhà thờ là hình giúp hướng lòng về Người, không phải vật được thờ.
Người ta hay nhầm tòa giám mục ở đây là tòa đầu tiên của cả châu Mỹ. Điều đúng là tòa đầu tiên trên đất liền. Theo ACI Prensa, giáo phận lập ngày 9 tháng 9 năm 1513 ở Darién là giáo phận Tây Ban Nha đầu tiên trên đất liền châu Mỹ, còn nhà thờ chính tòa đầu tiên của châu Mỹ nói chung, theo nhiều nguồn, là Nhà thờ chính tòa Santa María la Menor trên đảo Hispaniola. Chỗ nhầm thứ hai là tưởng nhà thờ được tôn làm vương cung thánh đường năm 2019, dịp Đức Phanxicô tới thánh hiến bàn thờ. Thật ra sắc lệnh có từ ngày 18 tháng 11 năm 2014 (gcatholic), năm 2019 là năm nhà thờ mở cửa lại sau trùng tu.
IITừ Darién Tới Casco Viejo, Một Tòa Ba Lần Dời Chỗ
Tòa giám mục này đã đổi chỗ ba lần trước khi có ngôi nhà thờ quý vị thấy hôm nay. Từ Darién về Panamá Viejo năm 1520, rồi về bán đảo nơi Casco Viejo ngày nay cuối thế kỷ 17 khi thành phố dời chỗ. Ở chỗ mới, người ta dựng nhà thờ bằng gỗ trước, rồi mới quyết định xây đá. Công trình đá kéo dài 108 năm và được cung hiến dưới thời giám mục Remigio de la Santa y Ortega.
- 1510 và 1513DariénNăm 1510 lập khu định cư Santa María la Antigua del Darién, ngày 9 tháng 9 năm 1513 lập giáo phận, giáo phận đầu tiên trên đất liền châu Mỹ (ACI Prensa, panamacascoviejo).
- 1520Về Panamá ViejoTòa giám mục dời về thành Panamá cũ, nay là Khu khảo cổ Panamá Viejo (panamacascoviejo).
- 1674Dựng ở chỗ mớiNhà thờ bắt đầu được dựng ở Casco Viejo, lúc đầu bằng gỗ (panamacascoviejo).
- 1688Khởi công bằng đáNgười ta quyết định thôi dựng bằng gỗ và đặt móng xây gạch đá. Theo Tổng giáo phận Panamá, mặt tiền chính làm từ 1688 tới 1741.
- 1796Cung hiếnNgày 4 tháng 4 năm 1796 giám mục Remigio de la Santa y Ortega cung hiến nhà thờ, hai tháp hoàn thành cùng năm (Tổng giáo phận Panamá).
- 1941 và 1997Di tích và di sảnNăm 1941 xếp di tích lịch sử quốc gia. Năm 1997 Khu lịch sử Panamá được UNESCO ghi danh, về sau mở rộng thêm Khu khảo cổ Panamá Viejo.
- 2014Tiểu vương cung thánh đườngSắc lệnh ngày 18 tháng 11 năm 2014 tôn nhà thờ làm tiểu vương cung thánh đường (gcatholic).
- 2015 tới 2019Đại trùng tuNhà thờ được trùng tu toàn diện, mở cửa lại ngày 26 tháng 1 năm 2019 trong Ngày Giới trẻ Thế giới, khi Đức Phanxicô thánh hiến bàn thờ mới.
Về năm tôn vương cung thánh đường, các nguồn đều ghi 2014: gcatholic nêu sắc lệnh ngày 18 tháng 11 năm 2014, panamacascoviejo ghi tháng 12 năm 2014 Tổng giám mục Panamá công bố tước hiệu này.
Chỗ các nguồn không khớp là số gian. Bách khoa toàn thư mở tả nhà thờ ba gian, còn hồ sơ UNESCO tả năm gian mái gỗ. Cách đếm có thể khác nhau tùy việc có tính dãy nhà nguyện hai bên là gian hay không. Thư viện ghi cả hai. Ngoài ra, bách khoa toàn thư mở nói nhà thờ thừa hưởng tòa lập năm 1510 bởi Đức Adrianô VI, điều không thể đúng vì ngài chỉ lên ngôi năm 1522, nên thư viện không dùng câu ấy.
IIIMặt Tiền Đá, Hai Tháp Xà Cừ Và Sáu Mươi Bảy Cột
Tổng giáo phận Panamá xếp nhà thờ vào lối Baroque thuộc địa, bách khoa toàn thư mở tả mặt tiền đá chạm theo lối Phục Hưng. Mặt tiền kẹp giữa hai tháp mà theo panamacascoviejo được khảm xà cừ lấy từ quần đảo Las Perlas ngoài vịnh Panamá, nên khi trời nắng hai tháp ánh lên từ xa. UNESCO ghi một số mặt tiền được dựng lại bằng vật liệu mang từ thành cũ Panamá Viejo, một nét nối hai chặng của cùng một tòa giám mục.
Bên trong, theo panamacascoviejo, 67 cột hình chữ thập bằng đá và gạch đỡ mái, mười ô cửa kính màu lớn làm ở thế kỷ 20. Phòng thánh có mái vòm, theo bách khoa toàn thư mở là công trình thời thuộc địa duy nhất ở Panamá có mái vòm. Dưới cung thánh là hầm mộ các giám mục. Tổng giáo phận Panamá nhắc tới bàn thờ chính, tượng Chúa chịu đóng đinh thế kỷ 18 và những quả chuông cổ thế kỷ 18.
Vỏ trai từ quần đảo Las Perlas gắn vào mặt tháp, hoàn thành năm 1796 (panamacascoviejo, Tổng giáo phận Panamá).
Mặt bàn thờ nặng khoảng một tấn, làm tay, đính đá quý từ Pakistan, Brasil, Ý và Bồ Đào Nha, được Đức Phanxicô thánh hiến ngày 26 tháng 1 năm 2019 (panamacascoviejo).
Theo bách khoa toàn thư mở, đây là công trình thời thuộc địa duy nhất ở Panamá có mái vòm.
Tổng giáo phận ghi tám chuông đồng đúc ở Tây Ban Nha đặt trong đợt trùng tu. Đàn ống mới có hơn 53.000 chi tiết, trong đó 3.000 ống gỗ và kim loại (panamacascoviejo).
Nơi an nghỉ của các giám mục Panamá, nằm dưới cung thánh (bách khoa toàn thư mở, Tổng giáo phận Panamá).
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Thời gian xây đá | 1688 tới 1796, 108 năm | panamacascoviejo |
| Mặt tiền chính | 1688 tới 1741 | Tổng giáo phận Panamá |
| Cột đỡ mái | 67, hình chữ thập, đá và gạch | panamacascoviejo |
| Cửa kính màu | 10 ô lớn, thế kỷ 20 | panamacascoviejo, bách khoa toàn thư mở |
| Số gian | 3 hoặc 5 | Bách khoa toàn thư mở ghi 3, UNESCO ghi 5 |
IVThế Đất Và Hướng
Đạo Công Giáo có quy tắc hướng của riêng mình, là hướng phụng vụ, xưa ưa đặt bàn thờ về phía đông, và không dạy phong thủy. Ở các thành phố thuộc địa Tây Ban Nha như Panamá, nhà thờ chính tòa thường đứng một mặt của quảng trường chính, nên chính quảng trường định hướng mặt tiền. Phần đọc dưới đây là của thư viện, theo lối xem đất cổ truyền của người Việt, đặt ra để bạn đọc có chỗ so sánh, không phải điều Tổng giáo phận Panamá ghi chép hay những người dựng nhà thờ nghĩ tới.
Casco Viejo nằm trên một bán đảo nhỏ nhô ra vịnh Panamá, nước biển Thái Bình Dương bao ba mặt. Theo lối cổ truyền, một mỏm đất nhô vào nước mà vẫn nối liền với đất lớn phía sau là thế long nhập thủy, rồng xuống nước, đất có chỗ tựa ở lưng và nước ở trước mặt. Việc thành phố rời Panamá Viejo về đây cuối thế kỷ 17 không vì phong thủy, nhưng hình thể của chỗ mới lại khớp với một thế đất sách xưa hay nhắc.
Thứ hai là minh đường. Quảng trường trước nhà thờ là khoảng trống vuông giữa những dãy phố hẹp, cây xanh ở giữa, nhà cổ bao ba mặt. Lối cổ truyền coi khoảng sân như vậy là minh đường gọn, khí được giữ lại trước cửa mà không tán ra.
Thứ ba là vật liệu từ biển. Hai tháp khảm xà cừ lấy từ vỏ trai quần đảo Las Perlas. Đọc theo ngũ hành, xà cừ sinh ra từ nước, sắc trắng thuộc Kim, Kim và Thủy tương sinh, và một nhà thờ bên vịnh mang vật của biển lên đỉnh tháp là một hình ảnh hợp với thế đất ấy. Thư viện chỉ ghi sự trùng hợp để quý vị đối chiếu. Lý do thật của lớp xà cừ là nguồn vật liệu sẵn có của vùng biển Panamá.
VLễ Bổn Mạng Chín Tháng Chín Và Năm Phụng Vụ
Nhà thờ chính tòa theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Ngày lớn nhất là 9 tháng 9, lễ Đức Mẹ Santa María la Antigua, bổn mạng Panamá, cũng là ngày kỷ niệm lập giáo phận đầu tiên trên đất liền năm 1513. Theo ACI Prensa, đây là lễ trọng của cả nước. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 9 tháng 9 | Lịch phụng vụ Công Giáo tại Panamá, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Santa María la Antigua | Lễ bổn mạng Panamá, ngày lập giáo phận năm 1513. Năm 2025 tượng Đức Mẹ được đội triều thiên giáo hoàng đúng ngày này. |
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Gcatholic ghi đây là bổn mạng của nhà thờ chính tòa. |
| 4 tháng 4 | Dương lịch, ngày riêng của nhà thờ | Kỷ niệm cung hiến | Nhớ ngày cung hiến năm 1796 (Tổng giáo phận Panamá). |
| 26 tháng 1 | Dương lịch, ngày riêng của nhà thờ | Kỷ niệm thánh hiến bàn thờ | Nhớ ngày Đức Phanxicô thánh hiến bàn thờ mới năm 2019. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Đỉnh cao năm phụng vụ | Thánh lễ Dầu và các nghi lễ do tổng giám mục chủ sự cho cả Tổng giáo phận, ngày tính theo lễ Phục Sinh từng năm. |
Cùng dòng nhà thờ thời thuộc địa Tây Ban Nha giữa khu phố cổ được UNESCO ghi danh, quý vị có thể đọc Nhà thờ Dòng Tên (La Compañía), Quito và Nhà thờ chính tòa La Habana. Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt riêng của người Việt tại nhà thờ này, nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Plaza de la Independencia (Plaza Catedral), Casco Antiguo, Ciudad de Panamá
- Đường tới
- Nhà thờ nằm một mặt quảng trường Plaza de la Independencia, còn gọi Plaza Catedral, trong khu phố cổ Casco Antiguo (Casco Viejo) của thành phố Panamá, đi bộ được từ các phố cổ chung quanh.
- Toạ độ
- 8.9525, -79.5352
Đây là nhà thờ chính tòa đang có phụng vụ, không chỉ là một điểm dừng trong khu phố cổ. Lệ thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, vai và gối được che, bỏ mũ, giữ im lặng trong lòng nhà thờ, không bước lên khu cung thánh quanh bàn thờ cẩm thạch. Khi đang có thánh lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin đứng ở phía sau. Muốn thấy rõ lớp xà cừ trên hai tháp, quý vị nên đứng ở quảng trường lúc trời nắng.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Panamá (Santa María la Antigua)
Contribute photos, information or video for Metropolitan Cathedral of Panama CityThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Panamá xây bao lâu
Phần xây bằng đá kéo dài 108 năm, từ năm 1688 tới năm 1796, theo panamacascoviejo. Trước đó, từ năm 1674, nhà thờ ở chỗ mới được dựng bằng gỗ. Nhà thờ được cung hiến ngày 4 tháng 4 năm 1796, hai tháp hoàn thành cùng năm theo Tổng giáo phận Panamá.
Tháp nhà thờ chính tòa Panamá khảm gì
Hai tháp được khảm xà cừ, tức lớp vỏ trai óng ánh, lấy từ quần đảo Las Perlas ngoài vịnh Panamá, theo panamacascoviejo. Khi trời nắng, phần trên của hai tháp ánh lên và nhìn thấy từ xa. Tổng giáo phận Panamá cũng nhắc lớp xà cừ này khi tả nhà thờ.
Santa María la Antigua là ai
Là tước hiệu Đức Mẹ đến từ một bức họa trên tường nhà thờ chính tòa Sevilla, Tây Ban Nha. Tước hiệu được mang sang châu Mỹ năm 1510 với khu định cư Santa María la Antigua del Darién. Ngày 9 tháng 9 năm 2000 Đức Mẹ Santa María la Antigua được tôn làm bổn mạng Panamá, lễ hằng năm ngày 9 tháng 9.
Casco Viejo Panamá có nhà thờ chính tòa không
Có. Nhà thờ chính tòa Santa María la Antigua nằm một mặt quảng trường Plaza Catedral giữa khu phố cổ Casco Viejo, còn gọi Casco Antiguo. Khu này thuộc Di sản Thế giới UNESCO ghi danh năm 1997, về sau mở rộng thêm Khu khảo cổ Panamá Viejo, nơi tòa giám mục từng đóng trước khi dời về đây.
Đức Giáo hoàng Phanxicô làm gì ở nhà thờ chính tòa Panamá
Ngày 26 tháng 1 năm 2019, trong Ngày Giới trẻ Thế giới tại Panamá, Đức Phanxicô thánh hiến bàn thờ mới của nhà thờ chính tòa, đúng dịp nhà thờ mở cửa lại sau đợt trùng tu từ năm 2015. Trước đó, Đức Gioan Phaolô II đã viếng nhà thờ ngày 5 tháng 3 năm 1983 theo gcatholic.