Từ bóng cây của quảng trường Parque Colón trong khu phố cổ Santo Domingo, quý vị nhìn sang một bức tường đá màu vàng ngả hồng, thấp và dày, không có ngọn tháp nào vút lên như các nhà thờ châu Âu. Điểm sáng duy nhất là cửa chính, mặt đá chạm dày đặc theo lối Plateresque, lối chạm tỉ mỉ như chạm bạc của Tây Ban Nha. Bước qua cửa, trời nhiệt đới bỗng dịu hẳn: ba gian nhà thờ cao ngang nhau, những cột tròn trơn đỡ các vòm đá đan chéo, và dọc hai bên là dãy nhà nguyện tối, nơi người dân vào thắp nến giữa ngày làm việc.
Đây là Nhà thờ chính tòa Santa María la Menor (Catedral Primada de América), thuộc Công Giáo Rôma, nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Santo Domingo, dâng kính Đức Mẹ Nhập Thể (Santa María de la Encarnación). Người Công Giáo Dominica kính Đức Mẹ Altagracia làm bổn mạng với đền thánh riêng ở Higüey, nhưng thư viện chọn nhà thờ chính tòa này làm đại diện duy nhất cho Cộng hòa Dominica vì một lý do riêng: theo nhiều nguồn, đây là nhà thờ chính tòa đầu tiên của châu Mỹ, và từ năm 1546 vị tổng giám mục ở đây mang danh hiệu Thủ tòa châu Mỹ.
IThủ Tòa Châu Mỹ Và Đức Mẹ Nhập Thể
Nhà thờ mang nhiều tên, mỗi tên nói một điều. Santa María de la Encarnación, Đức Mẹ Nhập Thể, là tước hiệu dâng kính chính thức. Santa María la Menor là tên người dân và sách du lịch quen dùng nhất. Còn Catedral Primada de América, nhà thờ chính tòa thủ tòa châu Mỹ, là tên nói lên vị thế: theo Sacred Destinations, năm 1546 Đức Phaolô III nâng nhà thờ lên hàng chính tòa đô thành và thủ tòa, nghĩa là giáo phận Santo Domingo đứng đầu các giáo phận trong vùng. Tổng giám mục Santo Domingo đến nay vẫn giữ danh hiệu Thủ tòa châu Mỹ, một danh hiệu danh dự trong Giáo hội.
Nhà thờ còn là tiểu vương cung thánh đường từ năm 1920, dưới triều Đức Bênêđictô XV, theo bách khoa toàn thư mở.
Nhập Thể là tín điều Ngôi Lời Thiên Chúa làm người trong lòng Đức Maria. Biến cố ấy được Giáo hội mừng trong lễ Truyền Tin ngày 25 tháng 3, khi sứ thần báo tin cho Đức Maria. Dâng nhà thờ chính tòa đầu tiên của một lục địa cho Đức Mẹ Nhập Thể là đặt khởi đầu của Giáo hội nơi ấy dưới dấu chỉ của một khởi đầu: Thiên Chúa bước vào lịch sử loài người.
Chữ cổ nhất cần hiểu cho đúng. Điều các nguồn khẳng định là đây là nhà thờ chính tòa cổ nhất châu Mỹ, không phải nhà thờ cổ nhất nói chung, vì trên đảo đã có những nhà nguyện nhỏ hơn từ trước. Chỗ hay nhầm thứ hai là chuyện hài cốt Cristóbal Colón: nhà thờ từng giữ một bộ hài cốt được cho là của ông, bộ ấy nay đặt ở Ngọn Hải Đăng Colón (Faro a Colón), và nơi an nghỉ thật của ông vẫn còn là điều bàn cãi giữa các nhà nghiên cứu.
IINửa Thế Kỷ Dựng Nhà Thờ Mẹ Của Châu Mỹ
Nhà thờ được lập bằng giấy tờ trước khi có viên đá đầu tiên. Theo Sacred Destinations, Đức Giáo hoàng Giuliô II cho lập năm 1504, nhưng việc xây chỉ thật sự bắt đầu gần một thập niên sau. Hai vị giám mục thời đầu thúc đẩy công trình là Garcia Padilla, vị giám mục được bổ nhiệm đầu tiên dù chưa kịp tới đảo, và Alessandro Geraldini, người đẩy mạnh công việc sau đó. Việc xây kéo dài qua nhiều đời kiến trúc sư, nên công trình mang dấu của cả thời Gothic lẫn thời Phục Hưng.
- 1504Lập nhà thờĐức Giuliô II cho lập, theo Sacred Destinations. Bách khoa toàn thư mở ghi 1504 là năm bắt đầu.
- 1512 hoặc 1514Khởi côngSacred Destinations ghi 1512, desalas ghi 1512 tới 1514, UNESCO ghi 1514. Alonso Rodríguez vẽ đồ án đầu.
- 1522Sửa đồ ánLuis de Moya và Rodrigo Gil de Liendo sửa lại đồ án, theo bách khoa toàn thư mở.
- 1541Thánh hiếnNhà thờ được thánh hiến ngày 31 tháng 8 năm 1541 theo bách khoa toàn thư mở. Sacred Destinations và desalas cùng ghi năm 1541.
- 1546Tòa thủ tòa châu MỹĐức Phaolô III nâng lên nhà thờ chính tòa đô thành và thủ tòa (Sacred Destinations, desalas).
- 1550Khép lại phần việc chínhAlonso González làm tiếp công trình tới năm 1550, theo bách khoa toàn thư mở.
- 1920Tiểu vương cung thánh đườngĐức Bênêđictô XV tôn nhà thờ làm tiểu vương cung thánh đường (bách khoa toàn thư mở).
- 1990Di sản Thế giới UNESCOThành phố thuộc địa Santo Domingo được ghi danh, nhà thờ chính tòa là một trong những công trình tiêu biểu nhất của khu.
Các nguồn vênh nhau khá nhiều về niên đại. Về năm khởi công, Sacred Destinations ghi 1512, desalas ghi quãng 1512 tới 1514, hồ sơ UNESCO ghi nhà thờ xây từ 1514 tới 1542, còn bách khoa toàn thư mở ghi 1504 là năm bắt đầu. Cách hiểu hợp lý là năm 1504 là năm lập trên giấy tờ, còn công trường mở giữa năm 1512 và 1514.
Về năm xong, desalas và Sacred Destinations ghi 1541 theo năm thánh hiến, UNESCO ghi 1542, bách khoa toàn thư mở ghi phần việc kéo dài tới 1550. Một nhà thờ có thể được thánh hiến khi phần chính đã dùng được, rồi tiếp tục hoàn thiện nhiều năm sau, nên ba con số không nhất thiết loại trừ nhau.
Về tháp chuông, desalas có nhắc tới một tháp chuông chính, còn Turismo Religioso ghi tháp chuông từng được dự định nhưng không dựng vì thiếu kinh phí. Nhìn từ quảng trường, nhà thờ quả không có ngọn tháp cao, nên thư viện nghiêng về cách hiểu tháp chuông không được dựng như dự định, nhưng vẫn ghi cả hai.
IIIGothic Muộn Bên Trong, Phục Hưng Bên Ngoài
Hồ sơ UNESCO viết rằng nhà thờ cho thấy lúc Gothic Tây Ban Nha tàn và những dấu hiệu đầu tiên của Phục Hưng. Sacred Destinations tóm lại: bên ngoài mang nhiều nét Phục Hưng, bên trong rõ Gothic. Desalas thêm rằng trong cấu trúc Gothic ấy còn đan những chi tiết Baroque và cả Mudéjar, lối trang trí gốc Hồi giáo Tây Ban Nha.
Theo Turismo Religioso, nhà thờ có ba gian, gian giữa có hậu cung, và gian giữa không cao hơn hai gian bên, nên lòng nhà thờ như một khối sảnh rộng. Cột tròn trơn, đầu cột có đường gờ Gothic trang trí hạt ngọc, vòm gian giữa là vòm gân đan chéo đặc trưng của Gothic muộn. Nhà thờ có ba cửa, hai cửa theo lối Gothic, cửa chính theo lối Plateresque, lối chạm đá tỉ mỉ như chạm bạc của Tây Ban Nha đầu thế kỷ 16.
Cửa duy nhất trong ba cửa không theo lối Gothic, mặt đá chạm dày đặc theo lối Plateresque (Sacred Destinations, Turismo Religioso).
Gian giữa không vượt lên trên hai gian bên, cột tròn trơn đỡ vòm gân Gothic muộn (Turismo Religioso).
Ban đầu không có nhà nguyện, năm 1740 có chín, nay có mười bốn, mỗi gian bên bảy nhà nguyện, cùng hầm mộ các tổng giám mục và nhà nguyện rửa tội (Turismo Religioso).
Go Dominican Republic gọi là đá san hô, Turismo Religioso gọi là đá vôi màu hồng. Hai cách gọi có thể cùng chỉ loại đá vôi san hô ven biển Caribe.
Đồ thờ, trang sức, đồ bạc và tượng gỗ chạm được giữ trong nhà thờ, theo Sacred Destinations. Desalas nhắc các bàn thờ chạm gỗ và cẩm thạch.
| Hạng mục | Dữ kiện | Nguồn |
|---|---|---|
| Phong cách | Gothic muộn, cửa chính Plateresque | UNESCO, Sacred Destinations |
| Số gian | 3, cao ngang nhau | Turismo Religioso |
| Số cửa | 3, hai cửa Gothic, một cửa Plateresque | Sacred Destinations |
| Số nhà nguyện | 14, năm 1740 có 9 | Turismo Religioso, desalas |
| Kiến trúc sư | Alonso Rodríguez, Luis de Moya, Rodrigo Gil de Liendo, Alonso González | Bách khoa toàn thư mở |
IVThế Đất Và Hướng
Trước khi đọc mục này, quý vị nên biết ba điều. Một, Công Giáo không dạy phong thủy, những người dựng nhà thờ đầu thế kỷ 16 không xem đất theo lối ấy. Hai, quy tắc hướng của nhà thờ là hướng phụng vụ, xưa ưa đặt bàn thờ về phía đông, còn trong thành phố thuộc địa Tây Ban Nha, vị trí nhà thờ chính tòa được định theo quảng trường và mạng phố ô cờ. Ba, những dòng dưới đây là cách thư viện đọc nơi này theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, làm chỗ đối chiếu, không phải điều chép trong tư liệu của Tổng giáo phận.
Nhìn trên bản đồ, Thành phố thuộc địa nằm ở bờ tây sông Ozama, ngay chỗ sông đổ ra biển Caribe. Lối cổ truyền gọi chỗ sông lớn gặp biển là thủy khẩu, cửa nước, nơi khí của cả một lưu vực dồn lại trước khi ra khơi. Đất ở phía trong cửa sông, có sông che một mặt và biển che một mặt, được coi là đất giữ khí tốt, và nhiều thành cổ của người Việt cũng dựng ở thế ấy.
Thứ hai là minh đường. Nhà thờ đứng cạnh quảng trường Parque Colón, một khoảng trống vuông vức giữa mạng phố dày. Trong phép xem đất, khoảng sân phẳng trước cửa là chỗ khí dừng lại, và ở một khu phố cổ san sát, quảng trường là khoảng thở duy nhất quanh nhà thờ.
Thứ ba là dáng thấp và nặng. Không có tháp cao, ba gian cao ngang nhau, tường đá dày, nhà thờ nằm sát mặt đất như một khối Thổ vững. Phong thủy Việt ưa những nơi thờ tự không phô cao, dáng trầm, khí kín. Nhưng thư viện xin nói rõ, dáng ấy đến từ lối nhà thờ ba gian bằng nhau của Gothic Tây Ban Nha và từ việc tháp chuông không được dựng như dự định, chứ không phải từ một tính toán theo phong thủy.
VLễ Theo Lịch Phụng Vụ Và Các Bổn Mạng Dominica
Là nhà thờ chính tòa, nơi này theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch, với ngày của tước hiệu nhà thờ, ngày kỷ niệm thánh hiến và các lễ bổn mạng của Giáo hội tại Cộng hòa Dominica. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 25 tháng 3 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Truyền Tin | Lễ mừng mầu nhiệm Nhập Thể, gắn với tước hiệu Đức Mẹ Nhập Thể của nhà thờ. |
| 31 tháng 8 | Dương lịch, ngày riêng của nhà thờ | Kỷ niệm thánh hiến | Nhớ ngày thánh hiến năm 1541 theo bách khoa toàn thư mở. |
| 21 tháng 1 | Lịch phụng vụ Công Giáo tại Cộng hòa Dominica, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Altagracia | Lễ bổn mạng của người Công Giáo Dominica. Đền thánh chính ở Higüey, các nhà thờ khắp nước cùng mừng. |
| 24 tháng 9 | Lịch phụng vụ Công Giáo tại Cộng hòa Dominica, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Mercedes | Tước hiệu Đức Mẹ cũng được kính làm bổn mạng tại Cộng hòa Dominica. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Đỉnh cao năm phụng vụ | Thánh lễ Dầu và các nghi lễ do tổng giám mục chủ sự cho cả Tổng giáo phận, ngày tính theo lễ Phục Sinh từng năm. |
Cùng dòng nhà thờ chính tòa thời thuộc địa ở vùng Caribe, quý vị có thể đọc Nhà thờ chính tòa San Juan Bautista, Puerto Rico, nhà thờ chính tòa thứ hai ở châu Mỹ, và Nhà thờ chính tòa La Habana ở Cuba, dựng hơn hai thế kỷ sau với mặt tiền Baroque. Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt riêng của người Việt tại nhà thờ này, nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Calle Arzobispo Meriño với Calle Isabel la Católica, cạnh Parque Colón, Ciudad Colonial, Santo Domingo
- Đường tới
- Nhà thờ nằm ở góc phố Arzobispo Meriño và Isabel la Católica, cạnh quảng trường Parque Colón, trong Thành phố thuộc địa của Santo Domingo, đi bộ từ các phố cổ chung quanh.
- Toạ độ
- 18.473, -69.8839
Đây là nhà thờ chính tòa đang có phụng vụ, không chỉ là di tích trong khu phố cổ. Lệ thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, vai và gối được che, bỏ mũ, giữ im lặng trong lòng nhà thờ, không đi vào cung thánh hay các nhà nguyện đang có người cầu nguyện. Khi đang có thánh lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin đứng ở phía sau. Muốn xem kỹ cửa chính Plateresque, quý vị nên đứng từ quảng trường.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Santa María la Menor, Santo Domingo
Contribute photos, information or video for Cathedral of Santo DomingoThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa đầu tiên của châu Mỹ ở đâu
Theo nhiều nguồn, đó là Nhà thờ chính tòa Santa María la Menor ở Santo Domingo, Cộng hòa Dominica, thánh hiến năm 1541. Năm 1546 Đức Phaolô III nâng nhà thờ lên hàng chính tòa đô thành và thủ tòa của châu Mỹ. Nhà thờ chính tòa thứ hai là nhà thờ San Juan Bautista ở Puerto Rico.
Catedral Primada de América xây năm nào
Nhà thờ được Đức Giuliô II cho lập năm 1504. Năm khởi công ghi khác nhau: Sacred Destinations ghi 1512, UNESCO ghi 1514. Nhà thờ được thánh hiến ngày 31 tháng 8 năm 1541, còn phần việc kéo dài tới năm 1550 theo bách khoa toàn thư mở, UNESCO ghi xong năm 1542.
Thủ tòa châu Mỹ nghĩa là gì
Là danh hiệu danh dự của giáo phận Santo Domingo, được ban năm 1546 khi Đức Phaolô III nâng nhà thờ lên hàng chính tòa đô thành và thủ tòa. Danh hiệu ghi nhận đây là giáo phận đứng đầu trong vùng thời ấy. Tổng giám mục Santo Domingo đến nay vẫn mang danh hiệu Thủ tòa châu Mỹ.
Nhà thờ Santa María la Menor kiến trúc gì
Bên trong là Gothic muộn Tây Ban Nha với ba gian cao ngang nhau và vòm gân đan chéo, bên ngoài mang nét Phục Hưng, cửa chính theo lối Plateresque chạm đá tỉ mỉ. UNESCO nhận xét nhà thờ cho thấy lúc Gothic tàn và những dấu hiệu đầu tiên của Phục Hưng. Bên trong có mười bốn nhà nguyện.
Nhà thờ chính tòa Santo Domingo thờ ai
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, là nhà thờ chính tòa Tổng giáo phận Santo Domingo, dâng kính Đức Mẹ Nhập Thể (Santa María de la Encarnación). Mầu nhiệm Nhập Thể được mừng trong lễ Truyền Tin ngày 25 tháng 3. Bổn mạng của người Công Giáo Dominica là Đức Mẹ Altagracia, lễ ngày 21 tháng 1.