Cửa hầm mở vào sườn núi, và chỉ vài chục bước là ánh sáng ban ngày tắt hẳn. Quý vị đi xuống theo một đường hầm dốc thoai thoải, vách và trần đều là đá muối xám sẫm, có chỗ lấp lánh dưới đèn. Không khí mát và khô, tiếng người nói nhỏ dần. Rồi bên trái đường hầm mở ra một khoang tối cao như nhà mấy tầng, giữa khoang là một cây thánh giá tạc thẳng vào khối muối, ánh đèn hắt lên từ dưới. Đó mới là chặng thứ nhất. Mười ba khoang như thế nữa nối nhau dọc lối xuống, trước khi con đường đổ vào một gian rộng mênh mông, nơi cây thánh giá lớn nhất hiện lên trên vách muối cuối gian.
Đây là Nhà thờ Muối Zipaquirá (Catedral de Sal de Zipaquirá), tạc trong mỏ muối của thành phố Zipaquirá, tỉnh Cundinamarca, cách thủ đô Bogotá khoảng 48 km về phía bắc. Nơi này thuộc Công Giáo Rôma, lấy Đàng Thánh Giá và mầu nhiệm Chúa Kitô làm trục. Colombia là một nước có truyền thống Công Giáo sâu đậm, và thư viện chọn nơi đây làm đại diện vì hiếm có chỗ nào mà lao động của người thợ và lòng đạo của họ hòa vào nhau rõ như vậy: chính những người đào muối đã dựng nơi cầu nguyện đầu tiên dưới lòng đất.
IVì Sao Gọi Là Nhà thờ Muối Mà Không Phải Nhà Thờ Chính Tòa
Tên tiếng Tây Ban Nha của nơi này là Catedral de Sal, tiếng Anh là Salt Cathedral, dịch sát sẽ thành nhà thờ chính tòa muối. Nhưng thư viện gọi là Nhà thờ Muối, vì theo nghĩa của Giáo hội, nơi này không phải nhà thờ chính tòa. Nhà thờ chính tòa là nơi đặt cathedra, ngai tòa của vị giám mục coi sóc một giáo phận. Trang History Hit ghi rõ Nhà thờ Muối không có giám mục, nên về mặt giáo luật không phải là nhà thờ chính tòa, dù thánh lễ vẫn được cử hành ở đây.
Chữ catedral là cách gọi theo lệ quen, từ thời nhà thờ muối cũ của thợ mỏ những năm 1950. Người ta gọi như vậy vì kích thước của không gian dưới lòng đất, rộng và cao như một nhà thờ lớn, chứ không vì chức năng. Cách gọi ấy đã thành tên riêng, và tới nay vẫn được dùng trên mọi biển hiệu.
Zipaquirá có một nhà thờ chính tòa thật, nằm trên mặt đất. Đó là Nhà thờ Chúa Ba Ngôi và Thánh Antôn Padova (Catedral de la Santísima Trinidad y San Antonio de Padua) ở quảng trường Plaza de los Comuneros giữa phố cổ. Theo Extrategia Medios, nhà thờ này xây từ 1805 tới 1916, thiết kế của tu sĩ Dòng Capuchinô người Tây Ban Nha Domingo Pérez de Petrés. Giáo phận Zipaquirá được lập ngày 1 tháng 9 năm 1951, và nhà thờ ấy nhận vị thế chính tòa ngày 15 tháng 8 năm 1952.
Trục thiêng liêng của Nhà thờ Muối là Đàng Thánh Giá (Via Crucis), lối cầu nguyện Công Giáo suy niệm mười bốn chặng cuộc thương khó của Chúa Giêsu, từ lúc bị kết án tới khi được táng trong mồ. Người tín hữu đi từ chặng này sang chặng khác, dừng lại, đọc kinh, suy gẫm. Ở Zipaquirá, con đường ấy trùng với lối đi xuống lòng đất, nên việc đi xuống sâu dần trong bóng tối cũng là một phần của lời cầu nguyện. Ba gian chính ở cuối đường gợi lại mầu nhiệm Chúa giáng sinh, sống, chịu chết và phục sinh.
Chỗ hay nhầm thứ nhất đã nói ở trên: tên tiếng Anh có chữ cathedral, nhưng Nhà thờ Muối không phải tòa giám mục. Chỗ thứ hai là nhiều người tưởng những gì quý vị thấy hôm nay có từ thời thợ mỏ xưa. Thật ra nhà thờ hiện nay là công trình mới, khánh thành năm 1995. Nhà thờ muối cũ của thợ mỏ nằm ở tầng nông hơn và đã đóng cửa từ đầu những năm 1990 vì lý do an toàn.
IITừ Nguyện Đường Của Thợ Mỏ Tới Nhà Thờ Dưới Lòng Núi
Muối ở Zipaquirá được khai thác từ rất lâu, trước cả khi người Tây Ban Nha tới. Theo Sacyr, việc khai thác thương mại bắt đầu từ năm 1815. Người thợ làm việc trong bóng tối, trong nguy hiểm sập hầm, và họ khấn xin sự che chở của Đức Mẹ Mân Côi Guasá (Virgen del Rosario de Guasá), được họ kính làm bổn mạng thợ mỏ. Từ lòng đạo ấy, những nơi cầu nguyện đầu tiên ra đời ngay trong mỏ.
- 1930Nguyện đường của thợ mỏTheo Infobae, thợ mỏ có một nguyện đường nhỏ dưới mỏ từ năm 1930 để cầu nguyện trước giờ làm. History Hit ghi mốc 1932.
- 1951 tới 1954Nhà thờ muối cũTheo nguyện vọng của thợ mỏ, một nhà thờ lớn được tạc ở độ sâu 80 mét, rộng 8.000 mét vuông (Semana). Aleteia ghi khánh thành ngày 15 tháng 8 năm 1954.
- Đầu thập niên 1990Đóng nhà thờ cũNhà thờ cũ đóng cửa vì lý do an toàn. Các nguồn ghi năm khác nhau: 1990, 1991 hoặc 1992.
- 1991 tới 1993Tạc nhà thờ mớiQua một cuộc thi có 83 hồ sơ, kiến trúc sư Roswell Garavito Pearl được chọn và làm việc ba năm cho nhà thờ mới (Semana). Hơn 250.000 tấn muối được lấy đi (Infobae).
- 1995Khánh thànhNgày 16 tháng 12 năm 1995 Nhà thờ Muối mới mở cửa ở độ sâu 180 mét (Infobae, Semana).
- 2007Kỳ quan thứ nhất của ColombiaĐược bình chọn là Kỳ quan thứ nhất của Colombia (Primera Maravilla de Colombia). Đây là một cuộc bình chọn, không phải danh hiệu di sản.
Nguồn vênh nhau ở mấy chỗ. Về nơi cầu nguyện đầu tiên, Infobae ghi năm 1930, History Hit ghi 1932. Mốc 1951 tới 1954 của Semana là một công trình khác, nhà thờ muối cũ, không mâu thuẫn với nguyện đường có trước. Về năm đóng nhà thờ cũ, Zipaquirá Turística ghi 1990, History Hit ghi 1991, Infobae và Sacyr ghi 1992. Về người làm, Semana ghi thợ tạc José Vicente Pinto tạc khoảng 40 phần trăm các tác phẩm bằng muối, Infobae nhắc tới 128 thợ mỏ góp sức. Về lượt khách, Infobae ghi khoảng 13 triệu lượt trong 25 năm tới 2020, Semana ghi 596.000 lượt năm 2016.
IIIMười Bốn Chặng, Ba Gian Và Cây Thánh Giá Trên Vách Muối
Nhà thờ không được xây mà được tạc: người ta lấy muối ra khỏi lòng núi để để lại khoảng trống. Semana ghi các khoang mỏ rộng 10 mét, cao 16 mét, dài 120 mét, và chính những khoang ấy trở thành nơi đặt các chặng Đàng Thánh Giá. Theo Aleteia, lối Đàng Thánh Giá dài 386 mét, Zipaquirá Turística ghi đường hầm chứa các chặng dài khoảng 400 mét. Mỗi chặng có một cây thánh giá tạc trong muối, hình dáng khác nhau, lối tạc giản lược để đá muối, ánh sáng và bóng tối dẫn người đi vào suy niệm.
Ở chặng thứ bảy, nơi Chúa ngã xuống lần thứ hai, Zipaquirá Turística tả cây thánh giá như đang sụp xuống khỏi đường chân trời. Ở nhiều chặng, ánh đèn hắt từ dưới lên hay từ sau khối muối làm cây thánh giá nổi lên khỏi bóng tối của khoang mỏ.
Mười bốn khoang mỏ dọc lối xuống, mỗi khoang một cây thánh giá tạc trong muối, gợi một chặng trong cuộc thương khó của Chúa Giêsu.
Aleteia ghi ba gian mỗi gian dài 80 mét, gợi mầu nhiệm Chúa giáng sinh, sống, chịu chết và phục sinh. Gian Giáng Sinh có thác muối, gian Sự Sống có bàn thờ chính (Zipaquirá Turística).
Tạc trên vách muối cuối gian chính, cao 16 mét, rộng 8 mét theo Aleteia, chiếu sáng từ bên dưới.
Vòm đường kính 8 mét ở độ cao 11 mét, được giải thích là biểu tượng nối đất với trời (Zipaquirá Turística).
Theo Sacyr, bàn thờ nặng 16 tấn được đưa từ nhà thờ muối cũ sang, cắt làm ba phần để vận chuyển.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Độ sâu gian chính | 180 m | Infobae, Zipaquirá Turística |
| Độ cao miệng mỏ trên núi | 2.652 m trên mực nước biển | Zipaquirá Turística |
| Khoang mỏ | Rộng 10 m, cao 16 m, dài 120 m | Semana |
| Lối Đàng Thánh Giá | 386 m | Aleteia, nguồn khác ghi khoảng 400 m |
| Muối lấy đi | Hơn 250.000 tấn | Infobae |
IVThế Đất Và Hướng
Một nhà thờ nằm trọn trong lòng núi đặt ra câu hỏi về hướng theo cách rất khác. Trước hết, cần nói rõ: Công Giáo không dạy phong thủy. Nhà thờ trên mặt đất theo lệ phụng vụ, xưa ưa đặt cung thánh về phía đông, còn ở đây các gian nằm theo đường các khoang mỏ có sẵn, tức là hướng do mạch muối và kỹ thuật khai mỏ quyết định. Phần dưới đây là cách thư viện đọc nơi này theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, làm chỗ đối chiếu cho bạn đọc, không phải điều ghi trong tư liệu của Nhà thờ Muối.
Điều đầu tiên là nằm trong lòng núi. Nhà thờ ở dưới núi Zipaquirá (Cerro del Zipa), miệng mỏ ở độ cao khoảng 2.652 mét. Lối cổ truyền coi hang động và lòng núi là chỗ khí được giữ kín, không bị gió tán, đúng nghĩa đen của chữ tàng phong. Không gian thờ trong lòng đất như vậy hiếm gặp trong thư viện, gần nhất là Động Batu của người Hindu Tamil ở Malaysia, nhưng ở đó đền nằm trong hang tự nhiên, còn ở đây không gian do con người tạc ra.
Thứ hai là chất đất. Toàn bộ nhà thờ là muối, khoáng chất kết lại từ nước biển cổ. Trong ngũ hành cổ truyền, vị mặn thuộc Thủy, nên nếu đọc theo lối ấy thì đây là một không gian của Thủy nằm trong thân Thổ của núi, Thủy được Thổ giữ lại. Thư viện ghi cách đọc này để quý vị đối chiếu, không có ý gán ý nghĩa ấy cho người thiết kế.
Thứ ba là đường đi. Lối vào đi từ ánh sáng xuống bóng tối, qua mười bốn chặng, rồi mở ra gian chính rộng lớn. Trong phép xem đất, một lối dẫn quanh co rồi mở ra khoảng rộng được coi là dòng khí đi chậm, uốn quanh rồi mới tụ lại ở minh đường. Ở Zipaquirá, con đường ấy trước hết mang nghĩa thần học của Đàng Thánh Giá, và sự trùng hợp với hình thể phong thủy chỉ là trùng hợp.
VTuần Thánh Dưới Lòng Đất Và Lễ Đức Mẹ Mân Côi
Nhà thờ Muối theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Vì trục của nơi này là Đàng Thánh Giá, dịp mang ý nghĩa nhất là Tuần Thánh, khi người tín hữu đi lại con đường mười bốn chặng dưới lòng đất. Aleteia ghi nơi đây cử hành các lễ Tuần Thánh và Giáng Sinh, và có những thánh lễ đông người. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Tuần Thánh, nhất là Thứ Sáu Tuần Thánh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Tưởng niệm cuộc thương khó | Dịp mang ý nghĩa nhất của một nơi lấy Đàng Thánh Giá làm trục, ngày tính theo lễ Phục Sinh từng năm. |
| Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Lễ Chúa Phục Sinh | Khép lại con đường mười bốn chặng, mầu nhiệm được gợi ở gian chính. |
| 7 tháng 10 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Mân Côi | Lễ của tước hiệu Mân Côi mà Đức Mẹ Guasá, bổn mạng thợ mỏ, mang. |
| 16 tháng 12 | Dương lịch, ngày riêng của Nhà thờ Muối | Kỷ niệm khánh thành | Ngày nhà thờ mới mở cửa năm 1995. Năm 2020 có lễ kỷ niệm 25 năm (Infobae). |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Aleteia ghi Nhà thờ Muối có nghi lễ Giáng Sinh, rơi ngay sau ngày kỷ niệm khánh thành. |
Cùng lòng sùng mộ Công Giáo của châu Mỹ Latinh, quý vị có thể đọc bài Vương cung thánh đường Đức Mẹ Guadalupe ở Mexico. Một nơi hành hương khác của lục địa mà ở đó người đến cũng đi bộ đường dài là Vương cung thánh đường Đức Mẹ Luján ở Argentina. Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt riêng của người Việt tại Zipaquirá, nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Parque de la Sal, Zipaquirá, Cundinamarca (cách Bogotá khoảng 48 km về phía bắc)
- Đường tới
- Nhà thờ Muối nằm trong khu Parque de la Sal, thành phố Zipaquirá, tỉnh Cundinamarca, cách Bogotá khoảng 48 km về phía bắc. Từ Bogotá có xe buýt và tàu tới Zipaquirá, từ phố cổ đi bộ lên núi tới cửa mỏ.
- Toạ độ
- 5.0187, -74.0099
Nhà thờ Muối vừa là nơi tham quan vừa là nơi thờ phượng, thánh lễ vẫn được cử hành ở gian chính. Lệ thường được nhắc: khi đi qua các chặng Đàng Thánh Giá, xin nói khẽ vì có người dừng lại cầu nguyện, không trèo lên hay chạm vào các thánh giá tạc trong muối. Khi có thánh lễ, khách xem kiến trúc xin đứng ở phía sau. Lối xuống dài và dốc, trong hầm mát, quý vị nên mang áo khoác mỏng.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Muối Zipaquirá
Contribute photos, information or video for Salt Cathedral of ZipaquiráThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Muối Zipaquirá có phải nhà thờ chính tòa không
Không. Tên tiếng Tây Ban Nha là Catedral de Sal, nhưng nơi này không có giám mục nên không phải nhà thờ chính tòa theo nghĩa của Giáo hội. Chữ catedral là cách gọi theo lệ quen vì không gian rộng như nhà thờ lớn. Nhà thờ chính tòa thật của Giáo phận Zipaquirá là nhà thờ Chúa Ba Ngôi và Thánh Antôn Padova ở phố cổ.
Nhà thờ Muối Zipaquirá sâu bao nhiêu mét
Gian chính nằm ở độ sâu 180 mét dưới mặt đất, trong lòng núi Zipaquirá. Nhà thờ muối cũ của thợ mỏ, khánh thành năm 1954, nằm nông hơn, ở độ sâu 80 mét theo Semana. Để tạc nhà thờ mới, hơn 250.000 tấn muối đã được lấy ra khỏi lòng núi theo Infobae.
Đàng Thánh Giá trong Nhà thờ Muối có mấy chặng
Mười bốn chặng, đúng như Đàng Thánh Giá truyền thống của Công Giáo, tạc trong các khoang mỏ dọc lối đi xuống. Mỗi chặng có một cây thánh giá tạc trong muối, hình dáng khác nhau. Aleteia ghi lối đi dài 386 mét, Zipaquirá Turística ghi khoảng 400 mét. Cuối đường là ba gian chính và cây thánh giá lớn.
Nhà thờ Muối Zipaquirá xây năm nào
Nhà thờ hiện nay do kiến trúc sư Roswell Garavito Pearl thiết kế, tạc từ 1991 tới 1993 và khánh thành ngày 16 tháng 12 năm 1995. Nó thay cho nhà thờ muối cũ của thợ mỏ xây từ 1951 tới 1954, đóng cửa đầu thập niên 1990 vì lý do an toàn. Nơi cầu nguyện đầu tiên của thợ mỏ có từ khoảng năm 1930.
Nhà thờ Muối Zipaquirá thờ ai
Đây là nơi thờ phượng Công Giáo, lấy Đàng Thánh Giá và mầu nhiệm Chúa Kitô làm trục, với ba gian gợi mầu nhiệm Chúa giáng sinh, sống, chịu chết và phục sinh. Thợ mỏ Zipaquirá kính Đức Mẹ Mân Côi Guasá làm bổn mạng, và lòng kính ấy gắn với các nơi cầu nguyện trong mỏ từ những ngày đầu.