Men theo dòng chảy hùng vĩ của vùng Thượng lưu sông Rhine thuộc bang Rheinland-Pfalz ở miền tây nam nước Đức, nơi những nhà thờ chính tòa Romanesque bằng đá sa thạch đỏ vươn cao trên nền trời của ba thành phố đế chế cổ là Speyer, Worms và Mainz, người lữ khách rẽ vào những con ngõ nhỏ lát đá cuội yên tĩnh sẽ bắt gặp những không gian thiêng liêng mang một truyền thống hoàn toàn khác biệt. Ở đó có những bậc thang đá dẫn sâu mười mét xuống lòng đất chạm tới mạch nước ngầm trong vắt của bể tắm thanh tẩy nghi lễ từ đầu thế kỷ 12, những gian hội đường hai cột vòm cuốn trang nghiêm gắn liền với phòng cầu nguyện dành riêng cho phụ nữ đầu tiên trên thế giới, và những cánh đồng cát rợp bóng cây cổ thụ nơi hàng ngàn tấm bia đá khắc chữ Do Thái đứng lặng lẽ suốt gần một thiên niên kỷ. Đó là Các thánh địa Do Thái giáo SchUM tại Speyer, Worms và Mainz (SchUM-Stätten Speyer, Worms und Mainz).
Được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới vào tháng 7 năm 2021 (di sản thế giới đầu tiên tôn vinh văn hóa Do Thái giáo trên lãnh thổ nước Đức), liên minh ba cộng đồng ven sông Rhine này chính là chiếc nôi đã định hình nên bản sắc tâm linh, học thuật chú giải Kinh Thánh và luật pháp tôn giáo của người Do Thái Ashkenazi trên khắp châu Âu.
IDanh Xưng SchUM (שׁוּ״ם), Các Bậc Đại Học Giả Rashi Và Gershom Cùng Bộ Quy Ước Takkanot Shum
Trong lịch sử Do Thái giáo thời Trung cổ, vùng đất dọc theo lưu vực sông Rhine của nước Đức được gọi bằng tên Kinh Thánh là Ashkenaz (Aschkenas), và những cộng đồng Do Thái định cư tại đây (vốn di cư từ miền bắc nước Ý và miền nam nước Pháp lên vùng sông Rhine từ thế kỷ 10) được gọi là người Do Thái Ashkenazi. Tên gọi đặc biệt SchUM (viết theo tiếng Anh là ShUM, chữ Do Thái viết là שׁוּ״ם, phát âm là Shum) là một từ viết tắt ghép từ ba chữ cái đầu tiên trong tên gọi tiếng Do Thái thời Trung cổ của ba thành phố anh em dọc bờ tây sông Rhine:
Chữ thứ nhất là Shin (ש), viết tắt của Shpira (שפירא, tức thành phố Speyer). Chữ thứ hai là Vav (ו) (đọc là âm U), viết tắt của Warmaisa (וורמייזא, tức thành phố Worms, nơi từng được mệnh danh là Giêrusalem nhỏ bên dòng sông Rhine). Chữ thứ ba là Mem (ם), viết tắt của Magenza (מגנצא, tức thành phố Mainz). Trong tiếng Do Thái, từ Shum tình cờ cũng có nghĩa đen là cây tỏi, loài gia vị tỏa hương nồng ấm được các học giả dùng làm hình ảnh ẩn dụ cho sức lan tỏa tri thức của ba trung tâm học thuật này.
Khác với truyền thống Kitô giáo vốn đặt trọng tâm vào việc tôn kính các thánh tích hữu hình (như tại Nhà thờ lớn Köln ở hạ lưu sông Rhine), đời sống thiêng liêng của cộng đồng Do Thái giáo tại các đô thị SchUM xoay quanh ba trụ cột không thể tách rời: một là Hội đường (Synagoge, tiếng Do Thái là Beit Knesset hay tiếng Yiddish là Shul, nơi cộng đoàn tụ họp cầu nguyện hướng về Giêrusalem và lắng nghe đọc cuộn Kinh Torah) gắn liền với Học viện Talmud (Yeshiva, tức Beit Midrash, nơi các thầy đạo và học trò nghiên cứu tranh biện luật Chúa suốt ngày đêm), hai là Bể tắm nghi lễ (Mikveh, nơi thanh tẩy thân thể trong dòng nước sống tự nhiên để đạt trạng thái thanh khiết nghi lễ Tahara), và ba là Nghĩa trang vĩnh cửu (Beit Olam hay Beit Chaim, tức Ngôi nhà của Sự sống Vĩnh hằng, nơi thi hài người quá cố được tôn trọng bất khả xâm phạm chờ ngày phục sinh).
Từ cuối thế kỷ 10 đến thế kỷ 13, các học viện Yeshiva tại Mainz, Worms và Speyer đã trở thành trung tâm trí tuệ tối cao của người Do Thái châu Âu, gắn liền với tên tuổi của những bậc hiền triết kiệt xuất:
Đầu tiên là Rabbi Gershom ben Judah (sinh khoảng năm 960 tại Metz, qua đời năm 1028 hoặc 1040 tại Mainz), bậc thầy đứng đầu học viện Mainz được toàn thể người Do Thái tôn xưng là Me'or HaGolah (Ánh sáng của Kẻ Lưu đày). Ông là người đã ban hành những sắc lệnh tôn giáo lịch sử làm thay đổi cấu trúc xã hội Do Thái phương Tây, nổi bật nhất là lệnh cấm tuyệt đối chế độ đa thê (quy định một người đàn ông chỉ được kết hôn với một người vợ), lệnh cấm người chồng ly hôn vợ nếu không có sự đồng thuận của người vợ, và lệnh cấm đọc trộm thư từ riêng tư của người khác.
Thứ hai là nhà chú giải Kinh Thánh và Talmud vĩ đại nhất trong lịch sử Do Thái giáo: Rashi (tên viết tắt của Rabbi Shlomo Yitzchaki, sinh năm 1040 tại Troyes vùng Champagne nước Pháp, mất năm 1105). Vào khoảng năm 1055 tới 1065, chàng thanh niên Shlomo Yitzchaki đã tìm đến thụ giáo suốt nhiều năm tại các học viện Yeshiva của Mainz và Worms dưới sự dẫn dắt của các bậc thầy lỗi lạc là Rabbi Jacob ben Yakar và Rabbi Isaac ben Eleazar ha-Levi (các môn đệ trực tiếp của Rabbi Gershom). Chính nền tảng tri thức và phương pháp giải nghĩa văn bản tích lũy bên dòng sông Rhine đã giúp Rashi biên soạn bộ Chú giải toàn bộ Kinh Thánh Do Thái (Tanakh) và bộ Kinh Talmud Babylon bằng văn phong cô đọng, sáng rõ đến mức suốt chín trăm năm qua, mọi ấn bản Kinh Talmud tiêu chuẩn trên toàn thế giới đều in lời chú giải của Rashi bao quanh phần văn bản chính.
Thứ ba là sự ra đời của bộ quy ước pháp điển Takkanot Shum (תַּקָּנוֹת שׁוּ״ם, tức Các sắc lệnh của Liên minh SchUM). Trong các hội nghị giáo luật tổ chức tại Mainz và Worms vào khoảng năm 1220 và 1223, các vị giáo sĩ và trưởng lão của ba thành phố Speyer, Worms và Mainz đã cùng nhau thông qua bộ quy tắc chung điều chỉnh toàn diện đời sống tôn giáo, nghi lễ phụng vụ (Minhag Ashkenaz), hôn nhân, thừa kế, thuế đóng góp cộng đồng, hệ thống tòa án giáo luật (Beit Din) và đạo đức thương mại. Bộ quy ước Takkanot Shum đã được các cộng đồng Do Thái khắp Trung Âu và Đông Âu đón nhận như chuẩn mực pháp lý chung suốt nhiều thế kỷ.
Khi vào thăm Học viện Rashi (Raschi-Jeschiwa) nằm sát bên tường phía tây của Hội đường Worms và nhìn thấy hốc ghế đá nổi tiếng mang tên Chiếc ghế của Rashi (Raschi-Stuhl), nhiều du khách tưởng rằng chính học giả Rashi đã từng ngồi giảng bài trên chiếc ghế đá này vào thế kỷ 11. Thực chất, Rashi theo học tại Worms vào khoảng năm 1060 dưới thời ngôi hội đường đầu tiên (xây năm 1034), trong khi ngôi hội đường hiện tại được xây mới vào năm 1174 tới 1175 và tòa nhà Học viện Rashi được thương gia David Joshua Oppenheim hiến tặng xây dựng vào năm 1623 tới 1624 (hơn năm trăm năm sau khi Rashi qua đời). Việc cộng đồng Do Thái Worms thế kỷ 17 đặt tên học viện và chiếc ghế đá theo danh hiệu Rashi là để tưởng niệm và tôn vinh vị học giả vĩ đại nhất từng gắn bó với truyền thống học thuật của thành phố.
IIMột Thiên Niên Kỷ Thăng Trầm Bên Dòng Sông Rhine Từ Thế Kỷ 10 Tới Di Sản UNESCO Năm 2021
Lịch sử của ba cộng đồng SchUM là biên niên sử về sự giao thoa văn hóa sâu sắc với xã hội đô thị vùng sông Rhine xen lẫn những thử thách khắc nghiệt của thời Trung cổ và Cận đại, trước khi được phục hồi và tôn vinh như di sản chung của nhân loại.
- Thế kỷ 10 và năm 1034Hình thành cộng đồng Mainz và xây dựng Hội đường Worms đầu tiênTừ thế kỷ 10, các gia đình thương nhân và học giả Do Thái (như dòng họ Kalonymos từ Lucca, Ý) định cư tại Mainz và Worms. Năm 1034, vợ chồng ông Jacob ben David và bà Rahel hiến tiền xây dựng Hội đường Worms đầu tiên (tấm bia đá khắc chữ Do Thái năm 1034 nay vẫn còn lưu giữ).
- 1049 và 1058/1059Những tấm bia mộ cổ nhất tại Nghĩa trang Judensand (Mainz) và Heiliger Sand (Worms)Bia mộ cổ nhất xác định được niên đại tại nghĩa trang Judensand ở Mainz khắc năm 1049, và bia mộ cổ nhất còn đứng nguyên vị trí tại nghĩa trang Heiliger Sand ở Worms (bia của ông Jacob ha-Bachur) khắc năm 1058 hoặc 1059.
- 1084, 1104 và 1128Đặc quyền định cư tại Speyer, cung hiến Hội đường năm 1104 và Bể tắm Mikveh năm 1128Năm 1084, Giám mục Rüdiger Huzmann thành Speyer ban hiến chương mời người Do Thái về định cư và bảo vệ họ (được Hoàng đế Heinrich IV xác nhận năm 1090). Ngày 21 tháng 9 năm 1104, Hội đường Romanesque tại Speyer được cung hiến, và tới năm 1128 bể tắm nghi lễ ngầm Mikveh tại Speyer được ghi nhận hoàn thành.
- 1174/1175, 1185/1186 và 1212/1213Xây dựng Hội đường Worms hai cột, Bể tắm Mikveh và Hội đường Phụ nữ đầu tiênNăm 1174 tới 1175, Hội đường Worms được xây mới theo kiến trúc Romanesque hai cột trụ. Năm 1185 tới 1186, bể tắm ngầm Mikveh tại Worms được thiết lập. Năm 1212 tới 1213, vợ chồng Rabbi Eleazar ben Judah và bà Dulza xây dựng Phòng cầu nguyện dành cho phụ nữ (Frauenschul) đầu tiên trên thế giới sát cạnh hội đường nam giới.
- Khoảng 1220 tới 1223Ban hành bộ quy ước giáo luật Takkanot Shum tại Mainz và WormsCác vị giáo sĩ đại diện ba cộng đồng Speyer, Worms và Mainz nhóm họp thông qua bộ quy ước Takkanot Shum, thống nhất luật lệ tôn giáo và dân sự cho người Do Thái Ashkenazi.
- 1307An táng đại học giả Rabbi Meir thành Rothenburg tại Nghĩa trang Heiliger Sand (Worms)Sau khi Rabbi Meir ben Baruch thành Rothenburg (Maharam) qua đời trong ngục năm 1293, năm 1307 thương gia Alexander ben Salomon Wimpfen dùng toàn bộ gia sản chuộc thi hài vị thầy về an táng tại nghĩa trang Heiliger Sand ở Worms (hai ngôi mộ nằm cạnh nhau trở thành điểm hành hương tâm linh toàn cầu).
- 1623 tới 1624 và 1926Xây dựng Học viện Rashi Yeshiva tại Worms và lập Khu bia tưởng niệm cổ tại MainzNăm 1623 tới 1624, Học viện Rashi (Raschi-Lehrhaus) được xây thêm vào mặt tây Hội đường Worms. Năm 1926, cộng đồng Do Thái Mainz quy tập gần 200 bia mộ trung cổ quý giá vừa phát hiện về dựng Khu nghĩa trang tưởng niệm lịch sử (Denkmalfriedhof) trên đồi Judensand.
- 1961 và tháng 7 năm 2021Tái thiết Hội đường Worms và UNESCO ghi danh Di sản Thế giới SchUMNăm 1961, Hội đường Worms được phục dựng nguyên trạng trên nền móng cũ bằng chính các cấu kiện đá Romanesque và Gothic thu hồi được. Tháng 7 năm 2021, UNESCO chính thức ghi danh Các thánh địa SchUM tại Speyer, Worms và Mainz là Di sản Thế giới (mã số 1636).
Các nhà khảo cổ học và lịch sử kiến trúc khi nghiên cứu Hội đường Speyer (năm 1104) và Hội đường Worms (năm 1174 tới 1175) đã chỉ ra một minh chứng sinh động về sự giao lưu kỹ thuật xây dựng thời Trung cổ: những đầu cột đá chạm khắc hoa văn lá cây tinh xảo, những vòm cửa cuốn tròn và kỹ thuật đẽo đá sa thạch tại hai khu hội đường Do Thái này cùng bể tắm Mikveh đều mang dấu ấn bàn tay của chính các phường thợ đá Dombauhütte từng xây dựng Nhà thờ chính tòa Speyer và Nhà thờ chính tòa Worms của Kitô giáo. Cộng đồng Do Thái đã thuê những nghệ nhân xây nhà thờ giỏi nhất vùng sông Rhine để dựng hội đường và bể tắm nghi lễ, đồng thời điều chỉnh bố cục không gian để tuân thủ tuyệt đối luật pháp Halakha của Do Thái giáo.
IIIBốn Quần Thể Kiến Trúc Cốt Lõi: Hội Đường Hai Cột, Bể Tắm Ngầm Mikveh Và Hai Nghĩa Trang Cổ
Hồ sơ Di sản Thế giới UNESCO mã số 1636 bao gồm bốn khu di tích thành phần phân bố tại ba thành phố Speyer, Worms và Mainz. Mỗi di tích đại diện cho một sáng tạo kiến trúc độc bản của Do Thái giáo vùng sông Rhine thời Trung cổ, từ kiểu hội đường hai gian vòm cuốn, phòng cầu nguyện phụ nữ cho tới bể tắm nghi lễ ngầm dạng tháp sâu dưới lòng đất.
Nằm ngay trung tâm phố cổ Speyer, bảo tồn các bức tường đá sa thạch phía đông và phía tây của Hội đường Nam giới kiểu Romanesque cung hiến năm 1104, phần tường Hội đường Phụ nữ (Frauenschul) xây thêm bằng gạch khoảng năm 1250 có sáu khe nghe âm thanh (Hörschlitze) trổ xuyên qua tường, cùng nền móng Học viện Yeshiva thế kỷ 14. Đặc sắc nhất là Bể tắm nghi lễ ngầm (Mikveh) năm 1128 sâu 10 mét dưới lòng đất: người hành lễ bước xuống cầu thang vòm đá, qua phòng thay đồ có ghế đá và cửa sổ đôi chạm khắc Romanesque nhìn xuống giếng nước ngầm tự nhiên hình vuông ở đáy sâu.
Tọa lạc tại phố Hintere Judengasse ở Worms, gồm Hội đường Nam giới xây năm 1174 tới 1175 trên nền hội đường năm 1034 theo bố cục hai gian vòm sáu khoang nâng đỡ bởi hai cột trụ đá lớn ở giữa (trên đầu cột phía đông khắc dòng chữ Do Thái ghi nhận người xây dựng), nơi đặt bục đọc kinh Bima ở giữa hai cột và khám giữ cuộn Kinh Torah (Aron ha-Kodesh) ở tường phía đông. Phía bắc nối liền với Hội đường Phụ nữ (Frauenschul) xây năm 1212 tới 1213, còn phía tây nối với Học viện Rashi (Raschi-Lehrhaus) năm 1624 có vòm cuốn và hốc ghế đá Rashi.
Nằm trong khu vườn phía tây nam sân Hội đường Worms là Bể tắm nghi lễ ngầm Mikveh do ông Joseph ben Moshe hiến tặng năm 1185 tới 1186, được xây dựng theo hình mẫu bể tắm Speyer với cầu thang xoắn dẫn xuống bể nước ngầm. Ngay sát cạnh quần thể hội đường là Ngôi nhà Rashi (Raschi-Haus, dựng trên nền hầm vòm thời Trung cổ từng dùng làm nhà hội đồng, nhà cưới và bệnh viện cộng đồng), nay là Bảo tàng Do Thái Worms trưng bày các hiện vật nghi lễ và mô hình kiến trúc.
Nằm bên ngoài tường thành cổ phía tây nam thành phố Worms, mang tên Heiliger Sand (Cát Thiêng). Đây là nghĩa trang Do Thái tại chỗ (in situ) cổ nhất châu Âu còn giữ nguyên hơn 2.500 tấm bia mộ đá sa thạch (Mazevot) quay mặt về hướng đông, trong đó có hàng trăm bia mộ từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 14 (bia cổ nhất của ông Jacob ha-Bachur năm 1058/1059) và khu Thung lũng các Rabbi (Rabbinental) nơi đặt mộ của Rabbi Meir thành Rothenburg và Alexander Wimpfen.
Trải rộng trên sườn đồi cát dọc phố Mombacher Straße ở thành phố Mainz. Lưu giữ khoảng 1.500 tấm bia mộ đá từ thời Trung cổ tới Cận đại, bao gồm những tấm bia cổ nhất từ năm 1049 (bia của ông Jehuda ben Schne'or), bia tưởng niệm đại học giả Rabbi Gershom ben Judah (Ánh sáng của Kẻ Lưu đày) và Khu nghĩa trang tưởng niệm lịch sử (Denkmalfriedhof) lập năm 1926 quy tụ hơn 200 tấm bia đá thế kỷ 11 tới 15 được tìm thấy lại trong lòng thành phố Mainz.
Khi bước xuống mười mét dưới lòng đất tại Bể tắm nghi lễ Mikveh ở Speyer (năm 1128) hay ở Worms (năm 1185/1186), nhiều du khách thắc mắc vì sao cộng đồng Do Thái thời Trung cổ không múc nước sông Rhine hay nước giếng đổ vào bể trên mặt đất cho ấm và thuận tiện, mà lại phải đào những giếng tháp đá sâu thẳm mười mét xuống tận tầng địa chất bên dưới. Câu trả lời nằm ở quy định nghiêm ngặt của luật Do Thái giáo (Halakha): một bể tắm thanh tẩy Mikveh hợp chuẩn bắt buộc phải chứa tối thiểu 40 Se'ah (khoảng 500 tới 750 lít) nước sống tự nhiên (Mayim Chayim, tức nước mưa chảy tự nhiên hoặc mạch nước ngầm tự nhiên chảy trực tiếp vào bể mà không hề qua bàn tay con người múc hay dẫn bằng ống kim loại). Vì nền phố cổ Speyer và Worms nằm trên các thềm sỏi cao hơn mực nước ngầm của thung lũng sông Rhine khoảng tám tới mười mét, các kiến trúc sư thời Trung cổ buộc phải đào sâu thẳng xuống cho tới khi chạm đúng mạch nước ngầm tự nhiên dưới đáy bể.
IVThế Đất Và Hướng
Cần khẳng định rõ ràng: Do Thái giáo không dạy phong thủy Á Đông. Việc định hướng các hội đường và bia mộ tại Speyer, Worms và Mainz hoàn toàn tuân theo quy tắc luật pháp tôn giáo Do Thái (Halakha), lấy thành thánh Giêrusalem làm phương vị thiêng liêng tối thượng. Những phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện để bạn đọc tham khảo.
Quần thể bốn di tích SchUM phân bố dọc theo một trục địa lý dài khoảng sáu mươi cây số bên bờ tây (tả ngạn) của dòng sông Rhine tại đồng bằng Thượng lưu sông Rhine (Oberrheinische Tiefebene), nối liền bốn tọa độ xác thực: Khu hội đường Judenhof tại Speyer ở 49,3162 độ vĩ bắc, 8,4396 độ kinh đông, Quần thể Hội đường Worms ở 49,6336 độ vĩ bắc, 8,3663 độ kinh đông, Nghĩa trang Heiliger Sand tại Worms ở 49,6295 độ vĩ bắc, 8,3554 độ kinh đông, và Nghĩa trang Judensand tại Mainz ở 50,0052 độ vĩ bắc, 8,2505 độ kinh đông. Xét về đại cục sơn thủy của cả vùng đồng bằng Thượng Rhine, cả ba thành phố đều nằm trên dải đất bằng phẳng trù phú kẹp giữa hai dãy núi cổ: ở phía tây là dãy núi Rừng Pfalz (Pfälzerwald) và dãy đồi Rheinhessen cùng dãy Taunus (tại Mainz) làm thế hậu chẩm che chắn gió tây, còn ở phía đông bên kia bờ sông Rhine là dãy núi Odenwald làm tiền án. Chảy dọc theo trục nam bắc qua cả ba đô thị là đại trường giang sông Rhine (cùng chỗ hợp lưu với dòng sông Main ngay tại Mainz và các chi lưu nhỏ như suối Speyerbach ở Speyer, suối Pfrimm và Eisbach ở Worms), tạo nên huyết mạch giao thương và thủy mạch nuôi dưỡng mạch nước ngầm dồi dào cho các bể tắm nghi lễ Mikveh.
Xét về nguyên tắc định hướng Mizrach (Phương Đông) của Hội đường tại Speyer và Worms: theo truyền thống cầu nguyện được chép trong Sách Các Vua quyển 1 (chương 8) và Sách Đanien (chương 6, câu 11) của Kinh Thánh, người Do Thái sống ở châu Âu (phía tây bắc đất Israel) khi đứng cầu nguyện (kinh Amidah) luôn quay mặt về hướng Đông hoặc Đông Nam, tức hướng Mizrach về phía thành Giêrusalem và nền Đền Thờ cổ. Do đó, tại cả Hội đường Speyer lẫn Hội đường Worms, bức tường phía đông (Mizrach-Wand) luôn là bức tường linh thiêng nhất, nơi đặt khám thờ Aron ha-Kodesh chứa các cuộn Kinh Torah viết tay và trổ cửa sổ tròn (Oculus) đón ánh nắng ban mai chiếu thẳng vào bục đọc kinh Bima ở chính giữa phòng.
Riêng tại hai khu Nghĩa trang cổ Heiliger Sand ở Worms và Judensand ở Mainz, địa thế đều được chọn trên các sườn gò cát tự nhiên cao ráo nằm sát bên ngoài tường thành cổ (vừa tuân thủ quy định đặt nghĩa trang bên ngoài khu dân cư, vừa tránh được nước lũ sông Rhine dâng ngập). Tại nghĩa trang Heiliger Sand ở Worms, hàng ngàn tấm bia mộ đá sa thạch được dựng thẳng đứng nhìn về hướng đông và đông nam, riêng khu Thung lũng các Rabbi (Rabbinental) nằm ở phần trũng yên tĩnh giữa các gò đất, tạo nên thế tàng phong tụ khí trang nghiêm suốt gần một nghìn năm.
VCác Ngày Lễ Trọng Theo Lịch Do Thái Giáo Và Những Ngày Văn Hóa SchUM
Đời sống nghi lễ gắn với truyền thống các cộng đồng SchUM (Minhag Shum và Minhag Warmaisa, những nghi thức phụng vụ cổ xưa được học giả Juspa Schammes ghi chép tỉ mỉ vào thế kỷ 17 tại Worms) vận hành theo lịch Do Thái giáo (âm dương lịch Do Thái), kết hợp với các chuỗi sự kiện văn hóa và tưởng niệm hàng năm theo dương lịch tại ba thành phố Speyer, Worms và Mainz.
| Thời điểm | Theo lịch nào | Lễ tiết hoặc Sự kiện | Nội dung nghi lễ và truyền thống tại SchUM |
|---|---|---|---|
| Ngày 1 và 2 tháng Tishrei (khoảng tháng 9 hoặc tháng 10) | Lịch Do Thái giáo | Tết Năm Mới Do Thái (Rosh Hashanah) và Ngày Đền Tội (Yom Kippur, 10 Tishrei) | Mười ngày Sám hối trọng đại nhất trong năm tại Hội đường Worms và Mainz. Đặc biệt trong phụng vụ ngày Rosh Hashanah và Yom Kippur của người Do Thái Ashkenazi toàn cầu đều vang lên bài kinh nguyện nổi tiếng Unetanneh Tokef, gắn liền với truyền thuyết tử đạo của Rabbi Amnon thành Mainz thời Trung cổ. |
| Ngày 15 tới 23 tháng Tishrei (khoảng tháng 9 hoặc tháng 10) | Lịch Do Thái giáo | Lễ Lều Tạm (Sukkot) và Lễ Vui Mừng Kinh Torah (Simchat Torah) | Kỷ niệm hành trình bốn mươi năm trong sa mạc và hoàn tất chu kỳ đọc Kinh Torah hàng năm, từng được cộng đồng Warmaisa (Worms) cử hành với các bài thánh thi Piyyutim riêng của truyền thống sông Rhine. |
| Tháng 3 âm lịch Do Thái (tháng Sivan, khoảng tháng 5 hoặc tháng 6) | Lịch Do Thái giáo | Lễ Ngũ Tuần Ban Lề Luật (Shavuot) | Kỷ niệm ngày Thiên Chúa ban Mười Điều Răn và Kinh Torah trên núi Sinai, dịp các học giả và tín hữu thức suốt đêm đọc kinh và học tập chú giải của Rashi. |
| Ngày 19 tháng Iyyar và các ngày giỗ (Yahrzeit) trong năm | Lịch Do Thái giáo | Viếng mộ Rabbi Meir thành Rothenburg và Alexander Wimpfen tại Worms | Tín hữu Do Thái từ khắp thế giới hành hương về Nghĩa trang Heiliger Sand ở Worms để cầu nguyện, đặt những viên sỏi nhỏ tưởng niệm và để lại mảnh giấy cầu xin (Kvitlech) trên hai ngôi mộ cổ năm 1307. |
| Tháng 9 tới tháng 11 hằng năm | Dương lịch | Những Ngày Văn hóa SchUM (SchUM-Kulturtage) tại Speyer, Worms và Mainz | Chuỗi hòa nhạc Do Thái giáo (Klezmer và thánh nhạc hội đường), triển lãm, thuyết trình học thuật và tham quan chuyên đề kết nối ba thành phố Di sản Thế giới UNESCO. |
Đối với du khách, sinh viên và kiều bào người Việt sinh sống tại vùng Frankfurt am Main, Mainz, Mannheim, Heidelberg và bang Rheinland-Pfalz, ba thành phố Mainz, Worms và Speyer nằm ngay trên tuyến tàu hỏa dọc sông Rhine, rất thuận tiện cho chuyến tham quan tìm hiểu lịch sử tôn giáo châu Âu trong ngày.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Ba thành phố nằm dọc tuyến đường sắt vùng S-Bahn Rhein-Neckar và tàu Regionalbahn chạy dọc bờ tây sông Rhine: từ Sân bay Quốc tế Frankfurt am Main đi tàu khoảng 25 phút là tới ga chính Mainz Hbf, từ Mainz đi tàu tiếp khoảng 35 phút về phía nam là tới ga Worms Hbf, và từ Worms đi tàu qua Ludwigshafen khoảng 40 phút là tới ga Speyer Hbf.
- Toạ độ
- 49.6336, 8.3663
Khi vào tham quan Hội đường Worms (là nơi thờ phượng đang hoạt động của cộng đồng Do Thái địa phương) cũng như khi bước vào hai Nghĩa trang cổ Heiliger Sand (Worms) và Judensand (Mainz), theo phong tục kính trọng của Do Thái giáo, nam giới bắt buộc phải đội mũ che đầu (có thể đội mũ Kippah phát sẵn ở lối vào hoặc đội mũ cá nhân lịch sự). Quý vị cần ăn mặc kín đáo, không giẫm chân lên các mô đất mộ cổ, không tự ý di dời các viên sỏi nhỏ hay mảnh giấy cầu nguyện đặt trên bia mộ, và lưu ý rằng các di tích này đóng cửa vào ngày thứ Bảy (Shabbat) cùng các ngày lễ Do Thái giáo.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Các thánh địa Do Thái giáo SchUM tại Speyer, Worms và Mainz
Contribute photos, information or video for ShUM Sites of Speyer, Worms and MainzThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Chữ viết tắt SchUM (hoặc ShUM) có nghĩa là gì?
SchUM (chữ Do Thái: שו״ם) là từ viết tắt ghép từ ba chữ cái đầu tiên trong tên gọi tiếng Do Thái thời Trung cổ của ba thành phố dọc sông Rhine thuộc bang Rheinland-Pfalz: Shin (ש) là Shpira (thành phố Speyer), Vav (ו) là Warmaisa (thành phố Worms) và Mem (ם) là Magenza (thành phố Mainz).
Bốn di tích cốt lõi thuộc Di sản Thế giới UNESCO SchUM gồm những nơi nào?
Quần thể Di sản Thế giới UNESCO (ghi danh năm 2021, mã số 1636) gồm bốn di tích: (1) Khu hội đường Judenhof và bể tắm Mikveh năm 1128 tại Speyer, (2) Quần thể Hội đường Worms cùng Học viện Rashi và bể tắm Mikveh năm 1185/1186, (3) Nghĩa trang Do Thái cổ Heiliger Sand tại Worms, và (4) Nghĩa trang Do Thái cổ Judensand tại Mainz.
Vì sao học giả Rashi lại gắn liền với các thành phố SchUM dù ông sinh ra ở Pháp?
Rabbi Shlomo Yitzchaki (Rashi, 1040 tới 1105), nhà chú giải Kinh Thánh và Kinh Talmud vĩ đại nhất của Do Thái giáo, sinh tại Troyes (Pháp) nhưng đã dành nhiều năm tuổi trẻ theo học tại các học viện Yeshiva của Mainz và Worms. Chính truyền thống học thuật bên sông Rhine đã đặt nền móng cho bộ chú giải kinh điển của ông.
Phòng cầu nguyện dành riêng cho phụ nữ đầu tiên trong lịch sử hội đường Do Thái được xây ở đâu?
Phòng cầu nguyện dành riêng cho phụ nữ (Frauenschul) lâu đời nhất được ghi nhận trong lịch sử kiến trúc Do Thái giáo được vợ chồng Rabbi Eleazar ben Judah và bà Dulza xây dựng vào năm 1212 tới 1213 ngay sát tường phía bắc của Hội đường Nam giới tại thành phố Worms (sau đó Speyer cũng xây thêm phòng cầu nguyện phụ nữ vào khoảng năm 1250).
Vì sao du khách nam giới phải đội mũ khi vào Hội đường Worms và các nghĩa trang Heiliger Sand, Judensand?
Theo truyền thống tôn giáo Do Thái (Halakha), việc nam giới đội mũ hoặc khăn Kippah che đỉnh đầu khi bước vào hội đường và nghĩa trang là dấu chỉ của lòng tôn kính, khiêm nhường và ý thức rằng Thiên Chúa luôn hiện diện ở phía trên con người. Quy tắc này áp dụng cho mọi du khách nam giới không phân biệt tôn giáo.