Rẽ vào con phố nhỏ Twarda ở số 6, ngay phía sau quảng trường Grzybowski sầm uất thuộc quận Śródmieście, trung tâm thủ đô Warszawa, quý vị sẽ bắt gặp một tòa nhà gạch cổ kính sơn màu vàng kem ấm áp ẩn mình giữa những dãy nhà chung cư và cao ốc hiện đại. Mặt tiền công trình chia ba nhịp cân xứng theo phong cách Tân Romanesque kết hợp họa tiết Byzantine, phía trên cổng vòm khắc dòng chữ Hêbrơ mạ vàng lấp lánh dưới tán cây xanh. Đó là Hội đường Do Thái mang tên Vợ chồng Załman và Rywka Nożyk (Synagoga im. Zalmana i Rywki Małżonków Nożyków), thường gọi tắt là Hội đường Nożyk.
Trước tháng 9 năm 1939, thủ đô Warszawa là nơi sinh sống của hơn 350.000 người Do Thái (chiếm gần một phần ba dân số thành phố, cộng đồng Do Thái đô thị lớn nhất châu Âu thời bấy giờ) với hơn 400 hội đường và nhà cầu nguyện lớn nhỏ. Khi khói lửa Thế chiến II khép lại, Đại Hội đường tráng lệ ở phố Tłomackie cùng hàng trăm nhà cầu nguyện khác đều đã bị san phẳng, chỉ còn duy nhất Hội đường Nożyk tại số 6 phố Twarda giữ được bốn bức tường gạch dày 1,5 mét đứng vững giữa đống đổ nát. Ngày nay, công trình hơn 120 năm tuổi này là trái tim tâm linh của Do Thái Giáo tại Warszawa và là nơi đặt văn phòng của Trưởng Giáo sĩ Ba Lan.
IDi Chúc Của Vợ Chồng Thương Gia Nożyk Và Lời Cầu Nguyện Vĩnh Cửu
Vào cuối thế kỷ 19, cộng đồng Do Thái Giáo tại Warszawa phân hóa thành nhiều dòng truyền thống khác nhau: nhóm Do Thái hội nhập và cải cách (tiến bộ) đã xây dựng Đại Hội đường đồ sộ tại phố Tłomackie năm 1878, nơi các bài giảng được đọc bằng tiếng Ba Lan, trong khi đông đảo tín hữu Do Thái Chính Thống (Orthodox) tại khu vực quanh quảng trường Grzybowski và phố Twarda vẫn thiếu một ngôi đại hội đường xây bằng gạch đá khang trang để cử hành lễ thờ phượng đúng nghi thức cổ truyền. Ý tưởng xây dựng một ngôi hội đường Chính Thống lớn tại khu vực này khởi nguồn từ năm 1892 nhờ tấm lòng của hai vợ chồng thương gia giàu có là Załman Nożyk (con trai ông Menasze, 1846 tới 1903, nhà buôn vải vóc và kim hoàn) cùng người vợ là bà Rywka Nożyk (mất năm 1914).
Do không có con cái nối dõi để đọc kinh Kaddish tưởng niệm sau khi qua đời, ông bà Załman và Rywka Nożyk quyết định dùng khối tài sản tích lũy cả đời để dựng một ngôi nhà cầu nguyện vĩnh cửu cho cộng đồng. Ngày 11 tháng 4 năm 1893, trước sự chứng kiến của công chứng viên Do Thái duy nhất tại Warszawa thời bấy giờ là Szymon Landau, ông Załman Nożyk đã bỏ ra 157.000 rúp mua đứt lô đất trống tại số 6 phố Twarda từ chủ đất Jan Teodor Engelbert Zembrzuski, rồi chi thêm khoảng 100.000 rúp cho việc xây dựng. Các tài liệu giới thiệu chung thường làm tròn tổng số tiền hiến tặng của vợ chồng Nożyk là 250.000 rúp, trong khi biên niên sử chi tiết của Ủy ban Xây dựng Hội đường ghi tổng chi phí thực tế là khoảng 257.000 rúp.
Năm 1914, trước khi qua đời, bà Rywka Nożyk đã lập di chúc hiến tặng toàn bộ ngôi hội đường cùng các bất động sản đi kèm cho Cộng đồng Do Thái Warszawa (Warszawska Gmina Starozakonnych) hoàn toàn miễn phí, kèm theo hai điều kiện thiêng liêng mang tính ràng buộc vĩnh viễn: thứ nhất, ngôi hội đường phải luôn giữ nguyên tên gọi đầy đủ của cả hai vợ chồng (Hội đường mang tên Vợ chồng Załman và Rywka Nożyk) để tên tuổi ông bà không bao giờ bị lãng quên trong cộng đoàn Israel. Thứ hai, vào mỗi dịp lễ trọng trong năm, cộng đoàn phải xướng đọc bài kinh cầu siêu El Male Rachamim (Thiên Chúa Đầy Lòng Thương Xót) cho linh hồn hai vị sáng lập. Nhờ giao ước ấy, hơn một thế kỷ qua, mỗi khi cuộn Kinh Torah được rước ra tại số 6 phố Twarda, lời cầu nguyện cho vợ chồng thương gia Nożyk vẫn vang lên đều đặn.
Nhiều người khi đọc thấy Hội đường Nożyk có dàn hợp xướng nam nổi tiếng và kiến trúc mặt tiền phương Tây thường lầm tưởng đây là một hội đường Do Thái Cải cách giống như Đại Hội đường ở phố Tłomackie xưa. Thực tế, ngay từ ngày đặt viên đá đầu tiên năm 1898 cho tới hiện tại, Hội đường Nożyk luôn là một hội đường Do Thái Chính Thống (synagoga ortodoksyjna) tuân thủ nghiêm ngặt luật Halakha: bục đọc kinh bimah đặt ở trung tâm sảnh cầu nguyện, nam giới ngồi ở tầng trệt còn phụ nữ ngồi tách biệt hoàn toàn trên hai tầng hành lang lửng (babiniec) có rèm và lan can che kín.
IITừ Lễ Khánh Thành Lag BaOmer 1902 Tới Phép Màu Giữa Khu Ghetto Warszawa
Mùa xuân năm 1898, Ủy ban Xây dựng Hội đường chính thức khởi công công trình tại số 6 phố Twarda. Về vị kiến trúc sư thiết kế tòa nhà, các nguồn sử liệu và nghiên cứu lịch sử kiến trúc tại Ba Lan ghi nhận hai luồng thông tin cần được đối chiếu: trong suốt thời gian dài, hồ sơ di sản (`zabytek.pl`, `sztetl.org.pl` và Wikipedia tiếng Ba Lan) quy đồ án phong cách Tân Romanesque kết hợp Byzantine và Phục hưng này cho kiến trúc sư danh tiếng người Ba Lan gốc Ý Leandro Marconi (1834 tới 1919, người từng thiết kế Đại Hội đường Tłomackie), đồng thời nhắc tới sự tham gia của Juliusz Prechner và Lew Bachman. Trong khi đó, các khảo cứu văn khố gần đây của Viện Lịch sử Do Thái (ŻIH, do Tiến sĩ Eleonora Bergman công bố) và Wikipedia tiếng Anh lại xác định tác giả bản vẽ kỹ thuật là kiến trúc sư Warszawa Karol Kozłowski (1847 tới 1902, tác giả tòa nhà Dàn nhạc Giao hưởng Warszawa).
Ngày 28 tháng 2 năm 1902, Ủy ban Xây dựng thông báo công trình đã hoàn tất và mời các thành viên cộng đồng tới đăng ký chỗ ngồi (với mức phí thường niên từ 16 tới 80 rúp cho ghế nam giới và 8 tới 30 rúp cho ghế nữ giới tùy khoảng cách tới bức tường phía đông, đồng thời dành các suất cầu nguyện buổi sáng miễn phí cho người nghèo). Lễ khánh thành trọng thể diễn ra vào đúng ngày lễ Lag BaOmer tháng 5 năm 1902: các nguồn sử liệu Ba Lan ghi ngày 12 tháng 5 năm 1902 lúc 19 giờ tối theo lịch Gregorian, còn một số tài liệu tiếng Anh ghi ngày 26 tháng 5 năm 1902 do quy đổi chênh lệch từ lịch Julian dùng trong Đế quốc Nga thời bấy giờ. Trong buổi lễ ấy, đích thân ông Załman Nożyk đã rước các cuộn Kinh Torah đầu tiên đặt vào tủ thánh Aron Kodesh trong tiếng hát của ca trưởng (kantor) Lewinsohn cùng dàn đồng ca.
- 1893Vợ chồng Załman và Rywka Nożyk mua khu đất số 6 phố TwardaNgày 11 tháng 4 năm 1893, thương gia Załman Nożyk ký văn tự mua lô đất trống tại số 6 phố Twarda với giá 157.000 rúp để xây dựng hội đường cho cộng đồng Do Thái Chính Thống.
- 1898 tới 1902Xây dựng và khánh thành vào dịp lễ Lag BaOmerCông trình khởi dựng mùa xuân năm 1898 (đồ án gắn với tên tuổi kiến trúc sư Leandro Marconi hoặc Karol Kozłowski) với chi phí xây dựng thêm 100.000 rúp, sức chứa 600 chỗ ngồi. Khánh thành trọng thể vào dịp lễ Lag BaOmer ngày 12 tháng 5 năm 1902 (nguồn tính lệch lịch ghi 26 tháng 5 năm 1902).
- 1914Chuyển giao cho Cộng đồng Do Thái Warszawa theo di chúcSau khi bà Rywka Nożyk qua đời năm 1914, hội đường được hiến tặng cho Cộng đồng Do Thái Warszawa với điều kiện giữ nguyên tên hai vợ chồng sáng lập và đọc kinh cầu siêu El Male Rachamim vào mỗi kỳ lễ trọng.
- 1923Mở rộng hành lang hợp xướng phía đôngKiến trúc sư Maurycy Grodzieński trùng tu hội đường và xây thêm khoang vòm bán nguyệt dành cho dàn hợp xướng phía trên tủ thánh Aron Kodesh ở bức tường phía đông, nơi dàn hợp xướng nam của nhạc trưởng Abraham Cwi Dawidowicz biểu diễn.
- 1940 tới 1944Biến thành chuồng ngựa trong khu Ghetto và sống sót qua Thế chiến IINằm trong khu Ghetto nhỏ (Małe Getto) của Warszawa, hội đường bị quân Đức Quốc Xã đóng cửa năm 1940, biến thành chuồng ngựa và kho cỏ khô cho gia súc (chỉ được mở cửa ngắn ngủi từ tháng 5 năm 1941 tới tháng 7 năm 1942 với bài giảng của Giáo sư Majer Bałaban). Nhờ nằm lọt sâu giữa các dãy nhà và có tường gạch dày 1,5 mét, công trình không bị giật nổ như Đại Hội đường Tłomackie.
- 1945 tới 1973Phục hồi tạm thời sau chiến tranh và xếp hạng Di tích Quốc giaNgay sau năm 1945, những người Do Thái sống sót trở về đã tự tay dọn dẹp và lợp lại mái để cầu nguyện. Ngày 1 tháng 12 năm 1973, Hội đường Nożyk được ghi danh vào Sổ bộ Di tích Quốc gia Ba Lan (số 873).
- 1977 tới 1983Đại trùng tu và khánh thành lại ngày 18 tháng 4 năm 1983Dưới sự chủ trì của hai kiến trúc sư bảo tồn Hanna Szczepanowska và Ewa Dziedzic, hội đường được trùng tu toàn diện và xây thêm cánh nhà hành chính phía đông, khánh thành trọng thể ngày 18 tháng 4 năm 1983, trở thành hội đường trung tâm của Cộng đồng Do Thái Warszawa.
IIIKiến Trúc Tân Romanesque Kết Hợp Byzantine Và Không Gian Tủ Thánh Aron Kodesh
Hội đường Nożyk được xây dựng bằng gạch chịu lực kiên cố trên mặt bằng hình chữ nhật hơi mở rộng ở phần đầu thành hình chữ T, xoay trục chính theo hướng Tây sang Đông (hướng về thành thánh Jerusalem). Do nằm lọt trong một khuôn viên hẹp bao quanh bởi các tòa nhà lân cận tại số 6 phố Twarda, toàn bộ nghệ thuật tạo hình ngoại thất được dồn vào mặt tiền phía tây và một phần mặt bên phía nam. Kiến trúc sư đã khéo léo dung hợp phong cách Tân Romanesque (neoromanizm) và lối vòm tròn Rundbogenstil với các mảng hoa văn hình học Byzantine, Moorish (Ả Rập Tây Ban Nha) và tỷ lệ Phục hưng.
Mặt tiền ba nhịp và kết cấu tường gạch dày 1,5 mét
Mặt tiền chính phía tây chia thành ba khối đứng rõ rệt: khối trung tâm nhô cao kết thúc bằng diềm mái tam giác có gờ vòm liên hoàn (fryz arkadkowy) nâng đỡ hai tấm bia đá chạm Mười Điều Răn (Tablice Dekalogu) trên đỉnh, hai bên là hai khối tháp cầu thang dẫn lên hành lang nữ giới. Tường gạch ở tầng đế được xây dày tới 1,5 mét với các đường kẻ chỉ nổi mạnh mẽ, phía trên mở hệ cửa sổ vòm bán nguyệt đôi (biforia) và cửa sổ ba nhịp (triforia) ngăn cách bằng những thức cột mảnh mai mang đầu cột điêu khắc lá cọ Byzantine. Chính kết cấu tường gạch dày 1,5 mét liên kết chặt với vòm móng này đã giúp tòa nhà chịu được sức ép của bom đạn trong năm 1939 và năm 1944 khi toàn bộ khu phố xung quanh sụp đổ.
Cổng vào chính ở mặt tiền phía tây dành cho nam giới được thiết kế dạng cổng vòm Romanesque giật cấp sâu. Phía trên vòm cổng là dải băng chữ Hêbrơ mạ vàng khắc câu kinh cầu nguyện truyền thống: Nguyện xin ngôi nhà này mở rộng cửa đón mọi lời cầu khẩn và nguyện xin Thiên Chúa lắng nghe tiếng kêu cầu của dân Ngài.
Bước qua tiền sảnh (przedsionek), đại sảnh cầu nguyện bên trong được chia thành ba gian dọc (ba lòng nhà) bởi hai hàng cột gang và cột xây đỡ hai tầng hành lang lửng (babiniec) chạy bao quanh ba mặt Bắc, Tây và Nam dành riêng cho phụ nữ. Ban đầu hội đường có 600 chỗ ngồi (300 ghế nam ở tầng trệt và 300 ghế nữ trên hai tầng lửng), sau đợt cải tạo năm 1977 tới 1983 hiện bố trí khoảng 350 tới 360 chỗ ngồi rộng rãi.
Tựa vào chính giữa bức tường phía đông hướng về Jerusalem là tủ thánh Aron Kodesh (nơi cất giữ các cuộn Kinh Torah viết tay trên da thuộc), đặt trên bệ cao bước lên bằng hai cầu thang đá cẩm thạch đối xứng. Tủ thánh được bao bọc bởi khung vòm Byzantine nâng đỡ trên các thức cột đá cẩm thạch xanh lá cây, phía trên đỉnh là mái vòm nhỏ mạ vàng đội vương miện Torah (Keter Torah) và hai tấm bia Mười Điều Răn.
Đúng theo quy chuẩn Do Thái Chính Thống Ashkenazi, bục đọc kinh Bimah hình bát giác được đặt ngay tại trung tâm đại sảnh, bao quanh bằng hàng lan can đồng đúc hoa văn tinh xảo. Phía trên cao của tủ thánh Aron Kodesh là khoang vòm bán nguyệt dành cho dàn hợp xướng nam do kiến trúc sư Maurycy Grodzieński thiết kế bổ sung năm 1923, hai bên vẫn giữ lại hai khung cửa kính màu hình học nguyên bản từ năm 1902.
Trước tủ thánh luôn thắp sáng ngọn đèn vĩnh cửu (Ner Tamid) biểu trưng cho sự hiện diện bất diệt của Thiên Chúa như trong Đền Thờ Jerusalem cổ đại. Trên tường sảnh có các tấm biển đá cẩm thạch ghi nhớ công đức của vợ chồng Załman và Rywka Nożyk cùng tấm biển tưởng niệm cộng đồng Do Thái Warszawa đã thiệt mạng trong Thế chiến II.
IVThế Đất Và Hướng
Cần khẳng định rõ rằng Do Thái Giáo không dạy phong thủy Á Đông. Trong luật Do Thái (Halakha, bắt nguồn từ sách Các Vua quyển I 8:44, sách Đanien 6:11 và kinh Talmud Berakhot 30a), nguyên tắc định hướng tối thượng của mọi hội đường tại châu Âu là hướng Mizrach (hướng Đông hoặc Đông Nam), tức xoay bức tường đặt tủ thánh Aron Kodesh về phía Đền Thờ Jerusalem để toàn thể tín hữu khi đứng cầu nguyện bài Amidah đều hướng mặt về Đất Thánh. Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường dựa trên địa hình thực tế tại quận Śródmieście, Warszawa.
Xét trên bản đồ địa hình thủ đô Warszawa tại tọa độ 52,2361 độ vĩ Bắc và 21,0011 độ kinh Đông, Hội đường Nożyk nằm trên vùng bình nguyên tả ngạn sông Wisła thuộc khu phố cổ Grzybów (cách Nhà thờ Tin Lành Chúa Ba Ngôi khoảng 800 mét về phía tây nam). Trong cấu trúc địa hình tự nhiên, khu vực phố Twarda và quảng trường Grzybowski nằm trên thềm đất phẳng, thấp hơn một chút so với gờ cao của trục Marszałkowska ở phía đông, tạo nên thế đất tàng phong tụ khí (kín gió, ẩn mình trong lòng khu dân cư). Nhìn lại lịch sử năm 1943, trong khi Đại Hội đường ở phố Tłomackie đứng phô trương độc lập trên quảng trường lớn bị quân chiếm đóng đặt thuốc nổ đánh sập hoàn toàn, thì thế đất ẩn tàng nội viện (nằm lọt sâu trong sân trong giữa các khối nhà bao bọc bốn phía) tại số 6 phố Twarda lại ngẫu nhiên giúp Hội đường Nożyk tránh được việc bị giật nổ dây chuyền.
Xét về phương vị và trục công trình: tòa nhà tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc Do Thái giáo với tọa Tây hướng Đông, cổng vào mở ở mặt tây đón dòng người từ phố Twarda và khoảng sân nhỏ phía trước đóng vai trò là minh đường nội bộ giúp lắng lọc tiếng ồn đô thị trước khi bước vào đại sảnh. Bức tường phía đông nơi đặt tủ thánh Aron Kodesh tựa vững chãi vào khối nhà hậu thuẫn phía sau làm hậu chẩm, vừa đúng hướng tâm linh về Jerusalem vừa tạo thế tọa thực triều hư (lưng tựa tường đặc, mặt mở về khoảng không đại sảnh). Cách hội đường khoảng 150 mét về phía đông nam là không gian mở của quảng trường Grzybowski (Plac Grzybowski) có hồ nước cảnh quan và cây xanh, tạo thành khoảng thoáng dẫn khí cho toàn bộ cụm kiến trúc cổ còn sót lại của khu phố Do Thái xưa.
VCác Kỳ Lễ Trọng Theo Lịch Do Thái Tại Hội Đường Nożyk
Là hội đường Do Thái Chính Thống đang hoạt động mỗi ngày tại Warszawa, Hội đường Nożyk cử hành đầy đủ ba buổi cầu nguyện hằng ngày (Shacharit buổi sáng, Mincha buổi chiều và Maariv buổi tối) khi hội đủ túc số Minyan (tối thiểu 10 người đàn ông Do Thái trưởng thành), cùng lễ Shabbat hằng tuần và các kỳ lễ trọng theo âm dương lịch Do Thái (Hebrew calendar). Dưới đây là các kỳ lễ lớn nhất trong năm tại hội đường.
| Ngày theo lịch Do Thái | Khoảng thời gian Dương lịch | Tên kỳ lễ | Nghi thức và ý nghĩa tại Hội đường Nożyk |
|---|---|---|---|
| Mồng 1 và mồng 2 tháng Tishrei | Tháng 9 hoặc tháng 10 | Rosh Hashanah (Tết Năm Mới Do Thái) | Kỷ niệm ngày Thiên Chúa sáng tạo thế giới và mở đầu Mười ngày Sám hối, tại hội đường vang lên tiếng tù và sừng cừu (Shofar) thức tỉnh tâm hồn và đọc kinh cầu siêu cho vợ chồng sáng lập Nożyk. |
| Mồng 10 tháng Tishrei | Tháng 9 hoặc tháng 10 | Yom Kippur (Ngày Chuộc Tội) | Ngày lễ thiêng liêng nhất trong năm, tủ thánh Aron Kodesh và bục Bimah được phủ khăn trắng tinh khiết, tín hữu chay tịnh suốt 25 giờ và cầu nguyện từ bài Kol Nidrei chiều hôm trước tới lễ Neilah lúc chiều tối. |
| 15 tới 22 tháng Tishrei | Tháng 9 hoặc tháng 10 | Sukkot (Lễ Lều Tạm) và Simchat Torah | Trong sân cạnh hội đường dựng lều Sukkah lợp cành lá để tín hữu dùng bữa, vào ngày Simchat Torah cuối kỳ lễ, toàn thể cộng đoàn rước các cuộn Kinh Torah nhảy múa bảy vòng (Hakafot) quanh bục Bimah. |
| 25 tháng Kislev tới mồng 2 tháng Tevet | Tháng 12 | Chanukah (Lễ Ánh Sáng / Lễ Cung Hiến) | Mỗi buổi tối thắp sáng dần tám ngọn đèn trên giá đèn Chanukiah lớn đặt cạnh tủ thánh Aron Kodesh và ngoài sân hội đường để kỷ niệm phép màu dầu thắp trong Đền Thờ Jerusalem. |
| 18 tháng Iyar | Tháng 5 | Lag BaOmer (Kỷ niệm ngày khánh thành Hội đường Nożyk) | Ngày lễ vui tươi giữa kỳ đếm Omer, đồng thời là ngày kỷ niệm lễ khánh thành lịch sử của chính Hội đường Nożyk vào ngày 12 tháng 5 năm 1902. |
| 15 tới 22 tháng Nisan | Tháng 3 hoặc tháng 4 | Pesach (Lễ Vượt Qua) | Kỷ niệm cuộc Xuất Hành của dân Israel khỏi Ai Cập, cộng đồng Do Thái Warszawa tổ chức bữa tiệc nghi lễ Seder cộng đồng và đọc kinh Hallel tại hội đường. |
Bên cạnh đời sống cầu nguyện, Hội đường Nożyk còn là điểm hẹn văn hóa tâm linh trong Lễ hội Văn hóa Do Thái Warszawa (Festiwal Kultury Żydowskiej Warszawa Singera, đặt theo tên nhà văn đoạt giải Nobel Isaac Bashevis Singer từng sống ở Warszawa) diễn ra vào cuối tháng 8 hằng năm tại khu vực quảng trường Grzybowski và phố Twarda, với các buổi hòa nhạc hợp xướng của các ca trưởng (kantor) quốc tế ngay trong đại sảnh hội đường.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Hội đường nằm tại số 6 phố Twarda (ulica Twarda 6), ngay cạnh quảng trường Grzybowski, quận Śródmieście, trung tâm Warszawa. Từ ga tàu điện ngầm Rondo ONZ (tuyến M2) hoặc Świętokrzyska (tuyến M1 và M2), quý vị đi bộ khoảng 4 tới 6 phút là tới cổng hội đường, từ Ga đường sắt Trung tâm Warszawa (Warszawa Centralna) đi bộ khoảng 10 phút về phía bắc.
- Toạ độ
- 52.2361, 21.0011
Hội đường Nożyk là nơi thờ phượng Do Thái Chính Thống đang hoạt động và có quy trình bảo vệ an ninh nghiêm ngặt tại cổng số 6 phố Twarda. Khi tới thăm, quý vị cần mang theo giấy tờ tùy thân có ảnh (hộ chiếu hoặc căn cước) để trình tại cổng kiểm soát, ăn mặc kín đáo lịch sự. Mọi nam giới (kể cả du khách không theo đạo Do Thái) bắt buộc phải đội mũ hoặc đội mũ tròn kippah (có chuẩn bị sẵn miễn phí tại lối vào) khi bước vào đại sảnh cầu nguyện, trong giờ cầu nguyện, nam giới đứng ở tầng trệt và nữ giới lên khu vực hành lang trên lầu, đồng thời tuyệt đối không chụp ảnh hay sử dụng điện thoại vào ngày nghỉ lễ Shabbat (từ chiều thứ Sáu tới tối thứ Bảy) và các ngày lễ trọng Do Thái.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Hội đường Do Thái Nożyk (Synagoga Nożyków), Warszawa
Contribute photos, information or video for Nożyk SynagogueThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Hội đường Nożyk là hội đường duy nhất ở Warszawa còn sót lại sau Thế chiến II?
Trước năm 1939, Warszawa có hơn 400 hội đường và nhà cầu nguyện Do Thái. Trong Thế chiến II, quân Đức Quốc Xã đã sử dụng Hội đường Nożyk làm chuồng ngựa và kho chứa thức ăn gia súc cho quân đội. Nhờ công năng kho bãi đó cùng vị trí nằm lọt sâu giữa các dãy nhà chung cư và kết cấu tường gạch dày tới 1,5 mét, tòa nhà không bị đặt thuốc nổ giật sập như Đại Hội đường ở phố Tłomackie.
Ai là người bỏ tiền xây dựng và thiết kế Hội đường Nożyk?
Hội đường do vợ chồng thương gia Do Thái giàu có là ông Załman Nożyk và bà Rywka Nożyk bỏ tiền túi khoảng 250.000 rúp (chi tiết là 157.000 rúp mua đất năm 1893 và 100.000 rúp xây dựng từ năm 1898 tới 1902) để hiến tặng cộng đồng. Về kiến trúc sư thiết kế, sử liệu truyền thống quy cho Leandro Marconi, trong khi các khảo cứu văn khố hiện đại xác định là Karol Kozłowski.
Di chúc năm 1914 của bà Rywka Nożyk đặt ra những điều kiện gì?
Khi hiến tặng toàn bộ hội đường cho Cộng đồng Do Thái Warszawa vào năm 1914, bà Rywka Nożyk (vì hai vợ chồng không có con nối dõi) đã đặt hai điều kiện vĩnh viễn: ngôi hội đường phải luôn mang đầy đủ tên của cả hai vợ chồng Załman và Rywka Nożyk, và cộng đoàn phải đọc kinh cầu siêu El Male Rachamim cho ông bà vào mỗi dịp lễ trọng.
Kiến trúc của Hội đường Nożyk có điểm gì đặc sắc?
Tòa nhà kết hợp hài hòa phong cách Tân Romanesque với nghệ thuật trang trí Byzantine, Moorish và Phục hưng. Đại sảnh bên trong chia làm ba gian dọc với bục đọc kinh Bimah bằng đồng ở chính giữa, tủ thánh Aron Kodesh bằng đá cẩm thạch ở bức tường phía đông hướng về Jerusalem, và hai tầng hành lang lửng bao quanh ba phía dành riêng cho phụ nữ.
Du khách tới thăm Hội đường Nożyk cần lưu ý quy tắc gì?
Nam giới khi bước vào bên trong hội đường bắt buộc phải che đầu bằng mũ hoặc đội mũ tròn kippah (được phát mượn tại cửa). Du khách cần mang theo hộ chiếu hoặc giấy tờ tùy thân để qua cổng an ninh và tuyệt đối không chụp ảnh, quay phim hay dùng thiết bị điện tử trong ngày lễ Shabbat và các ngày lễ tôn giáo Do Thái.