Từ cảng Fionnphort ở mũi cực tây nam của đảo Mull, quý vị bước lên chuyến phà vượt qua eo biển Sound of Iona rộng chừng một dặm rưỡi nơi làn nước Đại Tây Dương ánh lên màu ngọc lam trong vắt trên nền cát trắng dưới đáy biển. Ngay khi con tàu cập bến Baile Mòr trên hòn đảo nhỏ chỉ dài khoảng năm cây số rưỡi và rộng hai cây số rưỡi, hình bóng ngôi nhà thờ đá sa thạch hồng xám với ngọn tháp vuông thấp vững chãi đã hiện ra trên thảm cỏ xanh mướt nhìn ra biển khơi. Đó là Tu viện Đảo Thánh Iona (Iona Abbey), nơi người Gael bản địa suốt mười lăm thế kỷ qua vẫn gọi bằng cái tên thành kính là Ì Chaluim Chille, tức Hòn đảo của Thánh Columba.
Nhìn trên bản đồ địa lý hiện đại, Iona dường như là một chấm đất hẻo lánh tận rìa tây bắc châu Âu. Thế nhưng vào thế kỷ 6 tới thế kỷ 9, khi biển cả là đại lộ giao thương chính nối liền Ireland, miền tây Scotland và vùng Bắc Âu, hòn đảo này lại nằm ngay giao lộ hàng hải sầm uất của vương quốc Dál Riata. Từ đan viện nhỏ bằng gỗ và đất sét do Thánh Columba dựng lên năm 563 SCN, ánh sáng học thuật và đức tin của Kitô giáo Celtic đã tỏa đi khắp miền đất của người Pict ở Scotland rồi truyền xuống Tu viện Lindisfarne trên Đảo Thánh để đặt nền móng cho văn hiến toàn miền Bắc nước Anh.
IThánh Columba, Tinh Thần Kitô Giáo Celtic Và Cộng Đoàn Đại Kết
Linh hồn của đảo Iona gắn liền với cuộc đời của Thánh Columba (521 đến 597 SCN), vị thánh được gọi trong tiếng Ireland cổ là Colum Cille, nghĩa là Chim Bồ Câu của Hội Thánh. Sinh ra tại Gartan thuộc hạt Donegal ở miền bắc Ireland trong dòng dõi vương tộc Uí Néill quyền thế có quyền kế vị ngôi vua tối cao tại Tara, Columba đã từ bỏ vương quyền để đi theo con đường tu trì dưới sự dẫn dắt của Thánh Finnian thành Movilla và Thánh Finnian thành Clonard. Ngài trở thành một học giả uyên bác, một nhà thơ và một người chép kinh không biết mệt mỏi, đã sáng lập hàng loạt đan viện lớn tại Derry, Durrow và Kells trên đất Ireland trước khi bước vào biến cố lớn nhất cuộc đời ở tuổi bốn mươi hai.
Theo các biên niên sử Ireland và cuốn hạnh tích Vita Columbae do Viện phụ thứ chín của Iona là Thánh Adomnán (624 đến 704) biên soạn khoảng cuối thế kỷ 7, vào năm 563 Columba cùng mười hai môn đệ đã lên một chiếc thuyền khung gỗ bọc da bò (coracle) rời bỏ quê hương Ireland để thực hiện cuộc Peregrinatio pro Christo, tức cuộc hành hương tự nguyện sống đời lưu đày vì Đức Kitô. Truyền thuyết dân gian Ireland kể rằng chuyến đi này là hình thức sám hối tự nguyện của Columba sau trận chiến Cúl Dreimhne năm 561: nguyên nhân bắt nguồn từ việc ngài lén chép lại một bản Thánh Vịnh của thầy mình là Thánh Finnian, dẫn tới phán quyết bản quyền nổi tiếng đầu tiên trong lịch sử của Vua Diarmait mac Cerbaill rằng mỗi con bò cái thuộc về chủ của nó thì mỗi con bê con cũng thuộc về chủ ấy, nên mỗi bản sao đều thuộc về chủ cuốn sách gốc. Tương truyền Columba đã thề sẽ đi tới một nơi nào không còn nhìn thấy bờ biển Ireland nữa, và khi đặt chân lên gò đồi Càrn Cùl ri Èirinn (Đồi Quay Lưng Với Ireland) ở cực nam đảo Iona, thấy biển khơi đã che khuất cố hương, ngài quyết định dừng chân lập viện tại đây.
Trong hệ thống phân loại mười chín truyền thống tôn giáo của thư viện, Tu viện Iona hiện nay được xếp vào nhánh Tin Lành vì ban quản trị tín ngưỡng đương đại gắn bó với Giáo hội Trưởng lão Quốc gia Scotland (Church of Scotland) và Cộng đoàn Đại kết Iona, tương tự như vị thế lịch sử của Nhà thờ chính tòa Thánh Giles tại Edinburgh. Tuy nhiên để hiểu trọn vẹn chiều sâu của Iona, người đọc cần nhìn thấy ba lớp truyền thống chồng xếp lên nhau trên cùng một nền đá: lớp đan tu Kitô giáo Celtic (thế kỷ 6 đến thế kỷ 12), lớp đan viện Công giáo dòng Biển Đức (từ năm 1203 đến năm 1560), và lớp phục hưng Cải cách Đại kết (từ năm 1938 đến nay).
Nét độc đáo của Kitô giáo Celtic (hay Kitô giáo Hải đảo, Insular Christianity) tại Iona nằm ở chỗ cấu trúc giáo hội không xoay quanh các đô thị La Mã do giám mục cai quản như tại lục địa châu Âu, mà lấy đan viện làm trung tâm dưới quyền lãnh đạo của vị Viện phụ (Abbot), trong khi các giám mục sống trong đan viện chỉ đảm nhận chức năng cử hành bí tích truyền chức. Truyền thống tâm linh tại Iona kết hợp kỷ luật khổ hạnh nghiêm ngặt kiểu các Giáo phụ Sa mạc Ai Cập với tình yêu thiên nhiên sâu sắc và nghệ thuật thi ca bản địa của người Gael. Khái niệm thần học nổi tiếng nhất phát xuất từ truyền thống Iona là quan niệm về Nơi Mỏng (Thin Place): người Celt cổ tin rằng nếu ở đa số nơi trên mặt đất, khoảng cách giữa thế giới hữu hình và thế giới tâm linh vô hình dày đặc như bức tường đá, thì tại những hòn đảo lộng gió như Iona, ranh giới giữa trời và đất mỏng chỉ như một tấm lụa khiến con người dễ dàng cảm nhận sự hiện diện của Đấng Tạo Hóa trong tiếng sóng biển, ánh nắng và ngọn cỏ.
Không chỉ là một trung tâm tu hành chiêm niệm, Iona dưới thời Thánh Columba và các viện phụ kế vị còn là một trung tâm ngoại giao và pháp luật quốc tế. Năm 574, chính Thánh Columba đã chủ sự nghi lễ tấn phong và chúc lành cho Vua Áedán mac Gabráin của vương quốc Dál Riata ngay trên đảo Iona, được giới sử học coi là một trong những lễ đăng quang có ghi chép sớm nhất tại quần đảo Anh. Tới năm 697, Viện phụ thứ chín của Iona là Thánh Adomnán đã soạn thảo và vận động 91 vị vua, lãnh chúa và giám mục khắp Ireland cùng Scotland ký thông qua bộ luật Cáin Adomnáin (Luật của Adomnán, còn gọi là Lex Innocentium, tức Luật Bảo vệ Người Vô tội) tại Thượng hội đồng Birr. Bộ luật này nghiêm cấm việc giết hại phụ nữ, trẻ em và giáo sĩ không mang vũ khí trong chiến tranh, trở thành một văn kiện nhân đạo quốc tế sớm hơn Công ước Geneva hơn một thiên niên kỷ.
Một lầm tưởng phổ biến của du khách khi đứng trước ngôi nhà thờ đá bề thế trên đảo Iona hôm nay là cho rằng đây chính là công trình do Thánh Columba xây dựng từ thế kỷ 6. Trên thực tế khảo cổ học, toàn bộ đan viện thời Thánh Columba đều được dựng bằng gỗ sồi, cành cây đan trát đất sét (wattle and daub) và lợp mái tranh, bao bọc bởi một lũy đất phòng thủ hình chữ nhật gọi là vallum. Những khối tường đá sa thạch đỏ và xám, dãy hành lang tu viện và ngọn tháp vuông mà quý vị chiêm ngưỡng ngày nay là kiến trúc của Tu viện dòng Biển Đức được Lãnh chúa Reginald MacDonald khởi dựng từ năm 1203 và trùng tu hoàn chỉnh vào thế kỷ 15 cũng như thế kỷ 20. Di tích duy nhất còn giữ nguyên vẹn từ thời đan viện sơ kỳ của Thánh Columba ngay trong khuôn viên nhà thờ chính là gò đá nhỏ Tòrr an Aba (Đồi của Viện phụ) ngay trước cửa tây, nơi từng đặt túp lều gỗ viết sách và cầu nguyện riêng của vị thánh tổ.
IIMười Lăm Thế Kỷ Từ Thuyền Da Coracle Đến Cuộc Phục Hưng Năm 1938
Lịch sử của Tu viện Iona trải dài gần mười lăm thế kỷ qua những chặng đường thăng trầm dữ dội: từ thời kỳ hoàng kim của nghệ thuật chép kinh chiếu sáng, những cuộc đột kích đẫm máu của chiến thuyền Viking Bắc Âu, thời kỳ vương triều Lãnh chúa Quần đảo (Lords of the Isles) thời Trung cổ, hơn ba thế kỷ hoang phế sau Cải cách Tôn giáo, cho tới cuộc tái thiết bằng đôi bàn tay của những người thợ đóng tàu và mục sư trẻ trong thế kỷ 20.
- 563 tới 597Thánh Columba lập đan viện và truyền giáo cho người PictThánh Columba cùng 12 môn đệ từ Ireland vượt biển tới Iona vào lễ Hiện Xuống năm 563, lập đan viện gỗ và vượt dãy núi Druim Alban tới vùng hồ Loch Ness để thuyết phục Vua Bridei của người Pict mở cửa đón nhận Kitô giáo trước khi ngài viên tịch ngày 9 tháng 6 năm 597 ngay trước bàn thờ.
- 635 tới 697Cử Thánh Aidan đi Lindisfarne và ban hành Luật AdomnánNăm 635, theo lời thỉnh cầu của Vua Oswald xứ Northumbria (người từng sống lưu vong và chịu phép rửa tội tại Iona), tu viện cử đan sĩ Aidan sang lập Tu viện Lindisfarne. Năm 697, Viện phụ thứ chín Adomnán công bố Luật Bảo vệ Người Vô tội và viết cuốn Vita Columbae.
- 795 tới 986Khai sinh Sách Kells và các cuộc tập kích của người VikingKhoảng cuối thế kỷ 8 đến năm 800, xưởng chép kinh Iona sáng tạo nên kiệt tác Sách Kells. Chiến thuyền Viking cướp phá đảo năm 795, 802 và sát hại 68 đan sĩ tại vịnh Tử Đạo năm 806, buộc một bộ phận tu sĩ mang di cốt Thánh Columba và Sách Kells rút về Kells ở Ireland năm 807. Năm 825 Thánh Blathmac tử đạo vì từ chối chỉ nơi giấu hòm thánh tích, và đêm Giáng Sinh năm 986 viện phụ cùng 15 đan sĩ bị sát hại.
- 1070 tới 1093Hoàng hậu Thánh Margaret bảo trợ và dựng Nhà nguyện Thánh OranVương hậu Margaret của Scotland (vợ Vua Malcolm III) cho trùng tu đan viện và xây dựng các công trình đá sớm nhất, đặt nền móng cho Nhà nguyện Thánh Oran (St Oran's Chapel) còn tồn tại tới nay trong khu nghĩa trang hoàng gia.
- 1203 tới 1500Lãnh chúa Ranald lập Tu viện dòng Biển Đức và nâng cấp thành Nhà thờ chính tòaNăm 1203, Ranald (Reginald), con trai của Somerled, vị tổ vương tộc MacDonald và Lãnh chúa Quần đảo, mời các đan sĩ dòng Biển Đức tới xây dựng tu viện đá mới cùng Tu viện Nữ dòng Augustinô gần đó. Giữa thế kỷ 15, Viện phụ Dominic MacKenneth đại trùng tu nhà thờ bằng đá sa thạch, và năm 1499 nơi đây trở thành Nhà thờ chính tòa của Giáo phận Quần đảo.
- 1560 tới 1899Cải cách Tôn giáo Scotland và sự bảo tồn của Công tước xứ ArgyllSau khi Quốc hội Scotland thông qua đạo luật Cải cách năm 1560, đời sống đan viện chấm dứt và các tòa nhà dần sụp đổ thành phế tích. Năm 1899, George Douglas Campbell, Công tước thứ 8 xứ Argyll, hiến tặng toàn bộ phế tích nhà thờ cho Tổ chức Iona Cathedral Trust thuộc Giáo hội Scotland với điều kiện mở cửa cho mọi hệ phái Kitô giáo đến cầu nguyện.
- 1902 tới 1910Phục hồi nhà thờ tu viện dưới thời kiến trúc sư Thomas Ross và Peter MacGregor ChalmersTừ năm 1902 đến năm 1910, phần mái gỗ, cung thánh, cánh ngang và gian giữa của nhà thờ tu viện thời Trung cổ được lợp lại hoàn chỉnh để phục vụ phụng vụ, trong khi toàn bộ khu nhà ở của tu sĩ quanh hành lang vẫn còn là đống đổ nát.
- 1938 tới 2021Mục sư George MacLeod sáng lập Cộng đoàn Iona và bảo tồn di sảnMùa hè năm 1938, Mục sư George MacLeod đưa các thợ đóng tàu thất nghiệp từ Glasgow cùng các sinh viên thần học tới tự tay xây lại khu tu xá dòng Biển Đức (hoàn tất năm 1965). Năm 2013 bảo tàng mới của Historic Environment Scotland khánh thành để bảo quản bản gốc Thánh giá Thánh Gioan, và năm 2021 toàn bộ khu sinh hoạt của tu viện hoàn tất đợt cải tạo xanh hiện đại.
Khi khảo cứu lịch sử Iona, giới sử học và khảo cổ học thường lưu ý hai điểm nguồn tư liệu khác biệt nhau. Điểm thứ nhất là về nơi khởi thảo và hoàn thành Sách Kells (Book of Kells, hiện lưu giữ tại Thư viện Trinity College Dublin): đa số các nhà cổ tự học hiện đại thống nhất rằng cuốn sách bốn Phúc Âm bằng tiếng Latinh gồm 340 tờ giấy da bê (680 trang) này được khởi sự tại xưởng vẽ của đan viện Iona vào khoảng cuối thế kỷ 8 tới năm 800, sau đó được đưa sang Tu viện Kells ở hạt Meath (Ireland) sau vụ thảm sát năm 806 để hoàn thiện, trong khi một số học giả khác cho rằng toàn bộ cuốn sách đã được vẽ trọn vẹn ngay trên đảo Iona hoặc được thực hiện song song tại cả hai tu viện.
Điểm thứ hai là về số lượng nhà vua an táng tại nghĩa trang Reilig Odhráin ngay phía tây nam tu viện. Bản kiểm kê cổ Danh mục các ngôi mộ tại Iona do Trưởng lão Donald Monro (Dean of the Isles) ghi chép khi viếng thăm đảo năm 1549 nêu rằng tại đây có ba gò mộ hoàng gia khắc chữ Latinh Tumulus Regum Scotiae, Tumulus Regum Hiberniae và Tumulus Regum Norwegiae, nơi yên nghỉ của tổng cộng 48 vị vua Scotland (tính từ Fergus Mòr truyền thuyết cho tới Kenneth MacAlpin, Duncan I bị giết năm 1040 và cả chính Vua Macbeth băng hà năm 1057), cùng 4 vị vua Ireland và 8 vị vua Na Uy cai trị vùng Quần đảo. Tuy nhiên, các sử gia hiện đại chỉ xác nhận chắc chắn bằng sử liệu đương thời một số vị quân vương lịch sử như Vua Áedán mac Gabráin, Vua Ecgfrith xứ Northumbria (tử trận năm 685), Vua Kenneth MacAlpin (mất năm 858), Vua Dubh (mất năm 967) và Vua của Dublin kiêm vùng Quần đảo là Amlaíb Cuarán (Olaf Sihtricson, mất tại Iona năm 981), còn con số 48 vị vua được xem là sự kết hợp giữa ký ức hoàng gia Dál Riata với truyền thống gia phả trung cổ.
IIINhà Thờ Đá Sa Thạch Thế Kỷ 13 Đến 15, Ba Thánh Giá Celtic Và Nghĩa Trang Reilig Odhráin
Quần thể kiến trúc của Tu viện Đảo Thánh Iona hiện nay được Cơ quan Môi trường Lịch sử Scotland (Historic Environment Scotland) bảo vệ kép ở mức cao nhất: vừa là Di tích Quốc gia được xếp hạng (Scheduled Monument, mã số SM90172 và SM12968) vừa là Công trình Kiến trúc Hạng A (Category A Listed Building, mã số LB12310). Bố cục tổng thể xoay quanh nhà thờ tu viện hình chữ thập có tổng chiều dài khoảng 45 mét (148 feet), gắn liền ở phía bắc với khu hành lang tu viện hình vuông (Cloisters) cùng nhà ăn (Refectory), phòng hội (Chapter House) và khu ký túc xá đan sĩ.
Điểm khác biệt thú vị trong mặt bằng của Iona so với các tu viện dòng Biển Đức thông thường ở miền nam nước Anh như Phế tích Tu viện cổ Glastonbury là toàn bộ khu hành lang và tu xá được đặt ở phía bắc của nhà thờ chứ không đặt ở phía nam để đón nắng. Các nhà khảo cổ giải thích rằng sở dĩ các thợ cả thế kỷ 13 chọn bố cục ngược chiều này là để lấy được nguồn nước suối tự nhiên chảy từ sườn đồi Cnoc nan Càrnan ở phía tây bắc dẫn qua hệ thống cống đá phục vụ nhà bếp và khu vệ sinh, đồng thời tránh xâm phạm vào nền khu đan viện gỗ cổ xưa và khu nghĩa trang thiêng ở phía nam cùng phía tây.
Nhà thờ tu viện mang dấu ấn chuyển tiếp từ kiến trúc Roman sang Gothic hậu kỳ, xây bằng đá granit hồng lấy từ đảo Mull đối diện kết hợp với đá sa thạch xám Carsaig dùng cho các khung cửa và cột trụ. Trong cung thánh và hàng cột cánh ngang phía nam là bộ sưu tập đầu cột chạm nổi nổi tiếng do nhóm thợ điêu khắc của nghệ nhân Ireland Donald O'Brolchan thực hiện khoảng giữa thế kỷ 15: bên cạnh các cảnh Kinh Thánh như Sự Sa Ngã của Adam và Eva hay Thiên thần cân linh hồn là những hình ảnh đời thường vùng Cao nguyên như chiến thuyền birlinn buồm vuông của các Lãnh chúa Quần đảo, các kỵ sĩ mặc giáp vác giáo và những con quái thú đuôi xoắn.
Ngay sát góc tây bắc bên ngoài cửa chính nhà thờ, kẹp giữa tường gian giữa và cánh tây hành lang tu viện là một ngôi nhà nguyện nhỏ bằng đá có tường đầu hồi nhô cao gọi là Đền thờ Thánh Columba (St Columba's Shrine), dựng khoảng thế kỷ 9 hoặc thế kỷ 10 trên chính nền nhà mộ nơi từng đặt hòm thánh tích bọc vàng bạc của vị thánh tổ trước khi các cuộc cướp phá của người Viking diễn ra. Bên trong nhà nguyện nhỏ này hiện đặt một tảng đá cuội granit phẳng lấy từ bờ biển Iona, gắn với lời kể của Adomnán rằng suốt ba mươi tư năm sống trên đảo, Thánh Columba chỉ nằm ngủ trên nền đất trần và dùng một hòn đá làm gối kê đầu.
Đứng trước mặt tiền phía tây nhà thờ là hai tuyệt tác điêu khắc mở màn cho truyền thống Thánh giá Vòng tròn Celtic (Ringed High Cross) của toàn quần đảo Anh và Ireland. Thánh giá Thánh Gioan (St John's Cross, niên đại khoảng giữa thế kỷ 8, bản gốc cao hơn 4 mét lưu giữ trong bảo tàng tu viện và bản sao bê tông đúc năm 1970 dựng ngay trên bệ đá gốc) được ghép từ các phiến đá phiến lục lấy từ vùng hồ Loch Sween, nhiều khả năng là cây thánh giá đá đầu tiên trong lịch sử có vòng hào quang đá nối bốn cánh để chịu sức gió bão Đại Tây Dương. Cách đó vài bước chân là Thánh giá Thánh Martin (St Martin's Cross, cuối thế kỷ 8) tạc từ một khối đá epidiorite nguyên khối cao 4,3 mét (14 feet) vẫn đứng sừng sững tại đúng vị trí ban đầu suốt hơn 1.200 năm với các bức phù điêu khắc Đức Trinh Nữ bồng Chúa Hài Đồng, Daniel trong hang sư tử và Vua David gảy đàn hạc.
Nằm ở phía nam nhà thờ dọc theo con đường lát đá cuội cổ gọi là Đường của Người Chết (Sràid nam Marbh / Street of the Dead) là nghĩa trang Reilig Odhráin, mang tên Thánh Odhrán (Oran), người môn đệ đầu tiên qua đời và được chôn cất trên đảo năm 563. Giữa nghĩa trang là Nhà nguyện Thánh Oran xây khoảng cuối thế kỷ 11 dưới sự bảo trợ của Hoàng hậu Margaret, công trình nguyên vẹn cổ nhất trên đảo với cổng vòm tròn Romanesque chạm hoa văn đầu thú mỏ chim. Bên trong bảo tàng kế bên và trong nghĩa trang lưu giữ hơn 200 tấm bia mộ đá phiến xanh (West Highland grave slabs) từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 16 khắc hình thanh kiếm đại đao claymore và thuyền chiến của các thủ lĩnh gia tộc MacDonald, MacLean, MacLeod và MacQuarrie.
Khu hành lang vuông bốn cạnh được phục dựng hoàn chỉnh vào thập niên 1950 có các dãy vòm đôi đỡ bởi những cặp cột đá chạm khắc tinh xảo do nhà điêu khắc Chris Hall thực hiện từ thập niên 1970, khắc họa hơn một trăm loài hoa dại, chim biển và sinh vật đặc hữu của đảo Iona. Ở chính giữa sân cỏ hành lang là bức tượng đồng mang tên Sự Xuống Ngự của Thánh Linh (Descent of the Spirit, còn gọi là Đức Mẹ của Quần đảo) do nghệ sĩ Do Thái lưu vong Jacques Lipchitz đúc tặng Cộng đoàn Iona năm 1959 như biểu tượng của sự hòa giải tôn giáo.
Trên đường đi bộ từ bến phà lên tu viện chính, quý vị sẽ đi ngang qua phế tích đá granit hồng tuyệt đẹp của Tu viện Nữ Iona (Eaglais Dhubh nam Ban-chunbhalach), được Lãnh chúa Ranald thành lập năm 1203 cho các nữ tu dòng Kinh sĩ Thánh Augustinô với người em gái là bà Bethóc làm Viện mẫu đầu tiên. Gần góc đường dẫn lên tu viện là Thánh giá MacLean (MacLean's Cross) cao 3,3 mét chạm khắc thế kỷ 15 từ một phiến đá mỏng duy nhất với hình Chúa chịu đóng đinh và dây leo xoắn.
Tại khu vực trưng bày hiện vật trong nhà thờ tu viện còn có pho tượng mộ bằng đá hoa cương trắng của John Campbell, Công tước thứ 8 xứ Argyll (1823 đến 1900) và phu nhân thứ ba là bà Ina Erskine McNeill, được tạc bởi nhà điêu khắc George Frampton. Đây là ngôi mộ duy nhất từ thời cận đại được phép đặt bên trong lòng nhà thờ cổ, nhằm ghi nhận công lao của vị Công tước đã trao tặng toàn bộ di tích Iona cho quỹ tín thác đại kết vào năm 1899 để khôi phục nơi đây thành ngôi nhà cầu nguyện chung cho mọi hệ phái Kitô giáo.
IVThế Đất Và Hướng
Trước khi đọc địa thế, cần nêu rõ rằng Kitô giáo Celtic, Công giáo dòng Biển Đức và Giáo hội Trưởng lão Scotland không dạy phong thủy Á Đông. Việc Thánh Columba chọn đảo Iona làm nơi lập đan viện năm 563 xuất phát từ truyền thống tu trì ẩn dật gọi là tìm kiếm sa mạc giữa đại dương (desert in the ocean) của các đan sĩ Ireland kết hợp với vị trí hàng hải chiến lược nối liền vương quốc Dál Riata và đất của người Pict, trong khi ngôi nhà thờ đá thế kỷ 13 định hướng theo quy tắc định hướng phụng vụ Kitô giáo với bàn thờ chính quay về phương Đông Mặt Trời mọc. Phần phân tích dưới đây là cách đọc đối chiếu theo phép hình thế phong thủy cổ truyền của thư viện để bạn đọc quen thuộc với học thuật phương Đông có thêm góc nhìn về sự tương đồng kỳ lạ giữa cách chọn đất của các vị tổ sư phương Tây và phương Đông.
Xét trên đại cuộc địa hình vùng bờ biển phía tây Scotland tại tọa độ 56,3342 độ vĩ bắc và 6,3936 độ kinh tây, đảo Iona nằm ở đầu mút phía tây của dải đất vươn dài Ross of Mull thuộc đảo lớn Mull, ngăn cách bởi eo biển hẹp Sound of Iona rộng khoảng một cây số rưỡi. Về mặt địa chất, Iona được cấu tạo từ lớp đá gneiss Lewisian có niên đại hơn 2,8 tỷ năm, thuộc nhóm đá cổ xưa nhất trên vỏ Trái Đất. Trong phép tầm long cổ truyền, mạch núi đá hùng vĩ từ đỉnh Ben More (cao 966 mét) trên đảo Mull chạy dài về phía tây nam qua bán đảo Ross of Mull rồi lặn xuống đáy eo biển trước khi trồi lên thành đảo Iona chính là thế long mạch quá giang (rồng vượt biển): khi mạch núi đi qua một dải nước hẹp để trồi lên thành hòn đảo độc lập ngoài khơi thì toàn bộ tạp khí thô cứng của núi đá đã được lọc sạch, chỉ còn lại phần tinh anh tụ kết tại đầu mạch.
Ngay trên bản thân hòn đảo Iona, địa thế của khu tu viện hội tụ đầy đủ bộ tứ tượng che chở trước gió bão khắc nghiệt của Bắc Đại Tây Dương. Toàn bộ bờ biển phía tây của đảo nhìn thẳng ra đại dương mênh mông không có đất liền che chắn cho tới tận châu Mỹ, quanh năm hứng chịu sóng cồn và gió tây nam dữ dội. Vì vậy cả Thánh Columba thế kỷ 6 lẫn các đan sĩ dòng Biển Đức thế kỷ 13 đều không đặt tu viện ở bờ tây mà chọn dải đồng bằng ven biển thoải nhẹ ở bờ phía đông của đảo, nơi quay mặt vào eo biển Sound of Iona êm ả. Phía sau lưng và chếch về hướng tây bắc của tu viện là ngọn đồi cao nhất đảo Dùn Ì (cao 101 mét so với mực nước biển) cùng gò Cnoc nan Càrnan và giải đồi đá chạy dọc sống lưng đảo đóng vai trò làm hậu chẩm (núi gối đầu) vững chắc cản trọn gió bão đại dương.
Nhà thờ Tu viện Iona tọa lạc trên trục tọa Tây hướng Đông theo chuẩn phụng vụ cổ điển, trong khi mặt sườn sinh hoạt và tầm nhìn cảnh quan mở rộng về hướng Đông và Đông Nam ra mặt nước eo biển. Phía trước mặt tu viện là eo biển Sound of Iona xanh biếc đóng vai trò nội minh đường tụ thủy, nơi dòng hải lưu chảy hiền hòa giữa hai bờ cát trắng mà không xói thẳng vào chân đảo. Xa hơn ở bờ bên kia eo biển là dải đồi đá granit hồng của bán đảo Ross of Mull chạy ngang tầm mắt ở khoảng cách vừa vặn, tạo nên bức tiền án và triều sơn khép kín trường khí, giúp không gian tu viện luôn giữ được sự tĩnh lặng và ấm áp khác hẳn vùng biển khơi bên ngoài. Ở hai bên tả hữu, gò đá nhỏ Tòrr an Aba cùng dải đồi bắc Dùn Ì vươn ra làm cánh tả Thanh Long, còn khu nghĩa trang Reilig Odhráin và mũi đất phía nam tạo thế hữu Bạch Hổ ôm vòng, làm nên một huyệt đạo biển đảo tàng phong tụ khí suốt mười lăm thế kỷ.
VNhịp Cầu Nguyện Đại Kết, Lễ Thánh Columba Và Hành Hương Đảo Thánh
Khác với nhiều phế tích tu viện thời Trung cổ tại Vương quốc Anh chỉ còn là điểm tham quan khảo cổ, Tu viện Đảo Thánh Iona là một cộng đoàn phụng vụ sống động suốt bốn mùa trong năm. Từ cuộc phục hưng năm 1938 của Mục sư George MacLeod, Cộng đoàn Iona (Iona Community) đã biến ngôi nhà thờ cổ này thành trung tâm của phong trào đại kết Kitô giáo và canh tân thánh nhạc toàn cầu thông qua nhóm phụng vụ Wild Goose Resource Group, nơi các tín hữu Tin Lành Trưởng lão, Anh giáo, Công giáo và Chính Thống giáo cùng quây quần cầu nguyện mỗi sáng và mỗi tối.
| Thời điểm | Theo lịch nào | Lễ tiết và nghi thức | Ý nghĩa và thực hành tại Tu viện Iona |
|---|---|---|---|
| 9 tháng 6 | Dương lịch, lịch chung các Giáo hội Kitô giáo | Lễ trọng Thánh Columba (Feast of St Columba / Là Fhèill Chaluim Chille) | Kính nhớ ngày Thánh Columba viên tịch tại tu viện năm 597, cử hành các buổi cầu nguyện đại kết, thánh lễ hành hương của cả Công giáo lẫn Tin Lành và đi bộ suy niệm quanh đảo. |
| 23 tháng 9 | Dương lịch, lịch các thánh Celtic | Lễ Thánh Adomnán thành Iona (Feast of St Adomnán) | Tưởng niệm vị Viện phụ thứ chín của Iona (mất năm 704), tác giả cuốn hạnh tích Vita Columbae và bộ Luật Bảo vệ Người Vô tội năm 697. |
| 31 tháng 8 | Dương lịch, lịch các thánh quần đảo Anh | Lễ Thánh Aidan thành Lindisfarne | Kính nhớ vị đan sĩ từ Iona được cử đi truyền giáo tại Northumbria năm 635, đánh dấu mối dây huynh đệ tâm linh giữa đảo Iona và đảo Lindisfarne. |
| Thứ Ba hằng tuần từ mùa xuân đến mùa thu | Chu kỳ hằng tuần của Cộng đoàn Iona | Cuộc Hành hương Vòng quanh Đảo (Weekly Island Pilgrimage) | Đoàn khách hành hương đi bộ khoảng 11 cây số qua 10 trạm dừng từ Thánh giá MacLean, Vịnh Tử Đạo, vịnh đá cuội St Columba's Bay ở cực nam tới Hermit's Cell rồi trở về nhà thờ. |
| Chiều Chủ Nhật và các buổi tối trong tuần | Phụng vụ thường nhật Cộng đoàn Iona | Nghi thức Cầu nguyện Chữa lành và Tiệc Thánh Đại kết | Các buổi kinh sáng và kinh tối sử dụng thánh vịnh tiếng Gael và thánh nhạc Iona, đặc biệt là nghi thức đặt tay cầu nguyện cho người bệnh và cho hòa bình thế giới vào tối thứ Ba. |
| Tuần Thánh và Lễ Hiện Xuống (Pentecost) | Dương lịch, tính theo chu kỳ Phục Sinh | Kỷ niệm ngày Thánh Columba đặt chân lên đảo (Pentecost 563) | Thánh Columba cập bến Iona đúng vào dịp lễ Hiện Xuống năm 563, nên đại lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống là dịp hội tụ lớn nhất trong năm của các thành viên Cộng đoàn Iona. |
Một trải nghiệm tâm linh đặc sắc nhất trên đảo là tham gia cuộc Hành hương Đi bộ quanh đảo dẫn tới vịnh đá cuội Port an Churaich (St Columba's Bay) ở mũi cực nam, nơi tương truyền chiếc thuyền da của Thánh Columba và mười hai môn đệ đã cập bờ năm 563. Trên bãi biển này có những viên đá cuội serpentine màu xanh lục xen vân trắng chỉ có trong lớp đá cổ Lewisian của Iona, được người dân bản địa gọi là Nước mắt của Thánh Columba. Theo truyền thống lâu đời, khách hành hương khi tới bãi biển thường nhặt hai viên đá cuội: một viên ném trả lại xuống sóng biển để tượng trưng cho những gánh nặng hay lỗi lầm muốn buông bỏ, và một viên giữ lại trong túi áo như lời cam kết sống một đời sống mới khi rời Đảo Thánh trở về đất liền.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Từ thành phố Glasgow hoặc Edinburgh, quý vị đi tàu hỏa trên tuyến đường sắt vùng Cao nguyên tuyệt đẹp tới thị trấn cảng Oban, từ Oban đi phà CalMac khoảng 45 phút sang cảng Craignure trên đảo Mull, tiếp tục đi xe buýt xuyên qua đảo Mull khoảng một giờ mười lăm phút tới bến Fionnphort, rồi đi chuyến phà khách mười phút vượt eo biển Sound of Iona là đặt chân lên Đảo Thánh.
- Toạ độ
- 56.3342, -6.3936
Đảo Iona áp dụng quy định nghiêm ngặt cấm xe cơ giới của du khách (chỉ xe của cư dân trên đảo và xe dịch vụ thiết yếu mới được phép qua phà), nên toàn bộ hành trình từ bến tàu lên tu viện dài khoảng tám trăm mét đều đi bộ giữa không gian tĩnh lặng của tiếng gió và tiếng chim biển. Khi bước vào Nhà thờ Tu viện và Nhà nguyện Thánh Columba, quý vị lưu ý giữ trật tự tuyệt đối nếu đang có giờ kinh sáng hoặc kinh tối của Cộng đoàn Iona, không trèo lên các gò mộ cổ trong khu nghĩa trang Reilig Odhráin và không chạm tay lên bề mặt rêu phong của Thánh giá Thánh Martin hơn 1.200 năm tuổi. Do thời tiết vùng quần đảo Hebrides thay đổi rất nhanh, quý vị nên mang theo áo khoác chống gió mưa ngay cả trong mùa hè.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tu viện Đảo Thánh Iona tại Scotland (Iona Abbey)
Contribute photos, information or video for Iona AbbeyThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao đảo Iona được coi là cái nôi của Kitô giáo tại Scotland và miền Bắc nước Anh
Năm 563 SCN, Thánh Columba cùng mười hai môn đệ từ Ireland đã vượt biển sang lập đan viện trên đảo Iona. Từ trung tâm này, các đan sĩ đã truyền bá đức tin Kitô giáo cho vương quốc Dál Riata của người Gael, cải đạo người Pict ở khắp vùng Cao nguyên Scotland, và vào năm 635 cử Thánh Aidan sang lập Tu viện Lindisfarne để truyền giáo cho toàn bộ vương quốc Northumbria ở miền Bắc nước Anh.
Cuốn Sách Kells nổi tiếng thế giới có liên hệ gì với Tu viện Iona
Sách Kells (Book of Kells), kiệt tác sách chép tay chiếu sáng gồm bốn Phúc Âm bằng tiếng Latinh trên 340 tờ giấy da bê, được đa số các học giả cổ tự học xác định là được khởi thảo và vẽ phần lớn tại xưởng chép kinh của Tu viện Iona vào khoảng cuối thế kỷ 8 đến năm 800 SCN. Sau khi người Viking tấn công đảo và sát hại 68 đan sĩ vào năm 806, các tu sĩ sống sót đã mang bản thảo quý giá này sang Tu viện Kells ở hạt Meath (Ireland) để bảo vệ và hoàn thiện.
Nghĩa trang Reilig Odhráin bên cạnh tu viện là nơi an táng những ai
Reilig Odhráin là nghĩa trang hoàng gia cổ kính bậc nhất của Scotland nằm ngay phía tây nam nhà thờ tu viện. Theo bản kiểm kê năm 1549 của Trưởng lão Donald Monro, nơi đây an táng 48 vị vua Scotland (bao gồm Kenneth MacAlpin, Vua Duncan I và Vua Macbeth mất năm 1057), 4 vị vua Ireland và 8 vị vua Na Uy, cùng hàng trăm vị Lãnh chúa vùng Quần đảo và thủ lĩnh các đại gia tộc Cao nguyên dưới những tấm bia đá khắc hình kiếm dài và thuyền chiến.
Những cây Thánh giá Đá Celtic tại Tu viện Iona có gì đặc biệt
Tu viện Iona là nơi khởi phát hình mẫu Thánh giá Vòng tròn (Ringed High Cross) nổi tiếng của nghệ thuật Celtic vào giữa thế kỷ 8. Hiện nay trước cửa tây nhà thờ có Thánh giá Thánh Martin cao 4,3 mét bằng đá nguyên khối vẫn đứng nguyên tại vị trí gốc suốt hơn 1.200 năm, phần chân của Thánh giá Thánh Matthew thế kỷ 9 và bản sao của Thánh giá Thánh Gioan thế kỷ 8 (bản gốc ghép từ các mảnh đá phiến cao hơn 4 mét được bảo quản trong bảo tàng tu viện).
Cộng đoàn Iona (Iona Community) được thành lập như thế nào vào năm 1938
Vào mùa hè năm 1938, giữa cuộc Đại suy thoái kinh tế, Mục sư George MacLeod của Giáo hội Scotland đã đưa một nhóm thợ đóng tàu và thợ đá thất nghiệp từ các khu công nghiệp ở Glasgow cùng các mục sư trẻ ra đảo Iona để cùng lao động chân tay và cầu nguyện, từng bước xây dựng lại khu nhà ở tu viện dòng Biển Đức vốn đã đổ nát suốt gần bốn trăm năm. Từ công trường ấy, Cộng đoàn Iona đã phát triển thành một phong trào đại kết Kitô giáo quốc tế hoạt động vì hòa bình, công bằng xã hội và canh tân phụng vụ.