VẠN ĐẠO ĐƯỜNGHALL OF MYRIAD PATHSEnglishENVề trang Thầy Ưng Khiêm
VẠN ĐẠO ĐƯỜNG

Cách Dâng Đèn Trong Kỳ Na Giáo

· Mấy ngọn, dâng để làm gì, phát nguyện điều gì

Mấy ngọn đèn, dâng để làm gì, phát nguyện điều gì. Mỗi ý đều ghi nguồn. Chỗ nào thư viện chưa chắc thì nói rõ là chưa chắc.

Số ngọn đèn
1 hoặc 5
Mangal Divo một ngọn, Aarti năm ngọn
Mục đích
Không để xin
tôn kính phẩm hạnh và tự thanh lọc
Lời phát nguyện
8 lời
chọn sẵn, mỗi lời một hình có nguồn

Trang này ghi lại cách người Kỳ Na dâng một ngọn đèn trong lễ dâng tám phẩm (Ashtaprakari Puja), theo sách và trang của chính các hội Jain, đối chiếu thêm với Jainpedia và bách khoa. Khám Kỳ Na của thư viện làm theo những điều ghi dưới đây: bạn chọn một hay năm ngọn thì khám thắp đúng bấy nhiêu ngọn lửa.

Tới khám Kỳ Na để dâng đèn

IDâng Mấy Ngọn Đèn

Đèn (deepak) là một trong tám phẩm của Ashtaprakari Puja. Cuối lễ có hai nghi đèn nối nhau: Aarti năm ngọn, rồi Mangal Divo một ngọn. Các nguồn không nói nhiều ngọn là thành kính hơn.

1Một ngọn: Deepak Puja và Mangal DivoNgọn lửa của cây đèn tượng trưng cho ý thức thuần tịnh, một linh hồn đã thoát mọi ràng buộc. Mangal Divo có một tim, tượng trưng cho kevaljnana, sự hiểu biết trọn vẹn, và, theo sách lễ, cho một lối đi tới giải thoát.Nguồn: sách lễ Jain Puja Book của JAINA Education Committee, bài của Oshwal Association of the UK và trang của Jain Centre Leicester. Ba nguồn khớp nhau, đều thuộc phái Shvetambara thờ tượng.
5Năm ngọn: lễ AartiĐèn Aarti có năm ngọn. Bài của Oshwal ghi năm ngọn tượng trưng cho năm bậc đáng kính (Panch Parmesthi), năm loại tri thức và năm đại giới. Trang của Leicester ghi năm đại giới và năm loại tri thức.Nguồn: Oshwal Association of the UK và Jain Centre Leicester. Nguồn của cộng đồng, chưa có nguồn kinh điển.

Không phải người Kỳ Na nào cũng làm lễ đèn. Jainpedia ghi phái Digambara Terapanth không làm lễ đèn và không dùng vật nào được coi là có sự sống trong nghi lễ, còn phái Digambara Bisapanth thì có. Phái Sthanakvasi không thờ tượng. Trang này theo lối Shvetambara thờ tượng.

Ở khám Kỳ Na của thư viện, mỗi lần dâng đèn được tính là một lượt thành tâm, dù bạn chọn một hay năm ngọn.

IIDâng Đèn Để Tự Nhắc Mình

Một ngọn đèn trong lồng kính và đĩa gạo akshat.
1Nhớ mục đích. Sách lễ của JAINA viết: trong puja, ta không dâng vật phẩm lên các Tirthankara với mong muốn nhận lại điều gì. Mục đích duy nhất là làm vững dòng tâm niệm kính tin bên trong.
2Dâng đèn. Đèn là một trong tám phẩm: nước, đàn hương, hoa, hương, đèn, gạo, đồ ngọt và trái cây. Lúc dâng đèn, người hành lễ nghĩ tới ngọn đèn hiểu biết bên trong mình.
3Xoay đèn theo vòng tròn. Bài của Oshwal ghi Aarti và Mangal Divo được đưa theo vòng tròn, từ trên bên trái xuống dưới bên phải, không cao quá mũi và không thấp quá rốn.
4Aarti năm ngọn, rồi Mangal Divo một ngọn. Hai nghi đèn này khép buổi lễ.
5Dâng gạo akshat. Gạo trắng nguyên hạt được xếp thành hình trên đĩa. Trên cùng là vành trăng khuyết với một chấm, dưới đó là ba chấm của ba ngọc.
6Lễ bằng tâm. Kỳ Na Giáo phân biệt lễ bằng vật (dravya puja) và lễ bằng tâm (bhava puja). Phần phát nguyện ở khám thuộc về lễ bằng tâm.
Khamemi savva jive, savve jiva khamantu me, mitti me savva bhuesu, veram majjha na kenai. Michchhami dukkadam.Tôi tha cho mọi sinh linh. Xin mọi linh hồn tha cho tôi. Tôi làm bạn với tất cả. Tôi không thù oán với ai. Mong mọi lỗi của tôi được xóa đi.Bài kệ xin tha thứ bằng tiếng Prakrit, chép theo chữ Latinh không dấu của mục Kshamavani trên Wikipedia, đọc ngày 05/10/2026. Sách lễ của JAINA in bản dịch hai dòng đầu.

IIITám Lời Phát Nguyện Và Gốc Của Từng Hình Vẽ

Người Kỳ Na không coi lời cầu là cách xin ân huệ. JAINA viết: lời cầu thật của người Jain là tán dương phẩm hạnh của các bậc đã giải thoát và bày tỏ ước muốn tha thiết đạt được những phẩm hạnh ấy trong đời mình. Britannica ghi các Tirthankara không bị lễ vật tác động và không đáp lại theo bất cứ cách nào. Vì vậy tám lời dưới đây đều là lời phát nguyện, không có lời nào xin tài lộc hay may mắn. Câu chữ do thư viện đặt. Mỗi hình vẽ ghi rõ thuộc về đâu và theo nguồn nào.

Không làm hại ahiṃsāNguyện không làm hại một sinh linh nào, bằng ý nghĩ, lời nói hay việc làm.

Bàn tay có bánh xe. Biểu tượng chung của cộng đồng Kỳ Na được chọn năm 1975, dịp kỷ niệm 2500 năm ngày Mahavira giải thoát. Trong biểu tượng có một bàn tay mở, lòng bàn tay mang bánh xe với chữ ahiṃsā, nghĩa là không làm hại. Jainpedia giải thích bàn tay nhắc người tin dừng lại và nghĩ trước khi làm. Hình ở đây chỉ vẽ bàn tay và bánh xe, không viết chữ.

Biểu tượng chung của Kỳ Na Giáo · Nguồn: Jainpedia (Institute of Jainology), Holy symbols, Jasmine Kelly viết. Wikipedia, Jain symbols
Xin tha thứ Micchami DukkadamXin lỗi về mọi điều sai tôi đã gây ra, dù biết hay không biết.

Hai bàn tay chắp. Micchami Dukkadam là câu Prakrit, nghĩa là mong mọi điều sai đã làm trở thành vô hiệu. Người Kỳ Na nói câu này trong lễ pratikramana, là lễ tự xét và sám hối, và nói với nhau vào ngày cuối kỳ Paryushana, phái Shvetambara gọi là Samvatsari. Phái Digambara giữ ngày xin tha thứ Kshamavani vào ngày đầu tháng Ashvin Krishna. Các nguồn không gắn câu này với một đồ vật nào. Đôi tay chắp là hình do thư viện vẽ.

Lời của lễ pratikramana, hình do thư viện vẽ · Nguồn: Wikipedia, Micchami Dukkadam. Wikipedia, Kshamavani. Wikipedia, Pratikramana
Bạn của muôn loài Khamemi savva jiveTôi tha cho muôn loài, xin muôn loài tha cho tôi, nguyện làm bạn với tất cả.

Bông hoa. Lời nguyện lấy từ bài kệ xin tha thứ in ở phần trên của trang: tôi tha cho muôn loài, xin muôn loài tha cho tôi, tôi làm bạn với tất cả, không thù oán với ai. Trong lễ dâng tám phẩm, hoa tượng trưng cho hạnh kiểm. Sách lễ của JAINA viết hạnh kiểm của ta nên như bông hoa, tỏa hương và vẻ đẹp cho mọi sinh linh, không phân biệt. Phái Digambara Terapanth không dâng hoa thật.

Một trong tám phẩm của Ashtaprakari Puja · Nguồn: JAINA Education Committee, Jain Puja Book (JES 933), bản đăng của Jain Center of Greater Boston. Wikipedia, Kshamavani. Jainpedia, Digambara
Ba ngọc ratnatrayaNguyện thấy đúng, biết đúng và sống đúng.

Ba chấm và vành trăng khuyết. Trong biểu tượng Kỳ Na, ba chấm là ba ngọc: chánh tín, chánh tri và chánh hạnh. Vành trăng khuyết ở trên là siddha-shila, nơi ở của các linh hồn đã giải thoát, và chấm nằm trong vành trăng là một linh hồn đã giải thoát. Khi dâng gạo akshat, người hành lễ cũng xếp ba chấm và vành trăng ấy bằng hạt gạo. Thư viện không vẽ phần hình bốn nhánh nằm dưới ba chấm.

Biểu tượng chung của Kỳ Na Giáo · Nguồn: Jainpedia, Holy symbols. Jain Centre Leicester, Puja
Ánh sáng hiểu biết kevaljnanaNguyện xua bóng tối mê lầm, nuôi ngọn đèn hiểu biết bên trong.

Ngọn đèn trong lồng kính. Trong Deepak Puja, ngọn lửa của cây đèn tượng trưng cho ý thức thuần tịnh, tức một linh hồn không còn ràng buộc. Bài kệ dâng đèn trong sách lễ của JAINA có ý: xin như ngọn đèn giúp con phân biệt tốt xấu, để một ngày ngọn đèn hiểu biết bên trong soi sáng khắp vũ trụ. Mangal Divo một tim tượng trưng cho kevaljnana, sự hiểu biết trọn vẹn. Lồng kính là cách khám của thư viện thể hiện ngọn đèn, xem mục chưa chắc.

Một trong tám phẩm của Ashtaprakari Puja · Nguồn: JAINA Education Committee, Jain Puja Book (JES 933), bản đăng của Jain Center of Greater Boston. Oshwal Association of the UK, Aarti và Mangal Divo, Kishor B. Shah viết
Buông bỏ akshatNguyện bớt bám giữ vào của cải và việc đời.

Đĩa gạo akshat. Akshat là gạo trắng nguyên hạt, không vỡ. Sách lễ của JAINA viết: dâng những hạt gạo sạch và nguyên vẹn, ta tĩnh tâm trước bậc Arihanta và để mọi bám giữ việc đời sang một bên. Hạt gạo đã xát không nảy mầm được nữa, nên còn tượng trưng cho lần sinh cuối cùng.

Một trong tám phẩm của Ashtaprakari Puja · Nguồn: JAINA Education Committee, Jain Puja Book (JES 933), bản đăng của Jain Center of Greater Boston. Oshwal Association of the UK, What is Ashta Prakari Puja. Jain Centre Leicester, Puja
Tâm lặng chandanNguyện giữ tâm bình thản trước được mất, khen chê.

Bát bột đàn hương. Chandan là bột đàn hương, một trong tám phẩm. Sách lễ của JAINA viết chandan tượng trưng cho sự an tĩnh trong linh hồn. Hai trang của cộng đồng Oshwal và Leicester lại ghi chandan tượng trưng cho tri thức. Thư viện theo sách của JAINA và ghi rõ chỗ khác nhau này.

Một trong tám phẩm của Ashtaprakari Puja · Nguồn: JAINA Education Committee, Jain Puja Book (JES 933), bản đăng của Jain Center of Greater Boston. Oshwal Association of the UK, What is Ashta Prakari Puja
Kính năm bậc Navkar MantraCúi đầu trước phẩm hạnh của năm bậc đáng kính và nguyện học theo.

Đèn aarti năm ngọn. Navkar Mantra, còn gọi Namokar Mantra, cúi chào năm bậc: Namo Arihantanam, Namo Siddhanam, Namo Ayariyanam, Namo Uvajjhayanam, Namo Loye Savva Sahunam. Đó là các bậc Arihant, Siddha, Acharya, Upadhyaya và mọi vị Sadhu. JAINA viết bài này tôn kính phẩm hạnh chứ không tôn kính riêng một người nào, và không xin gì đáp lại. Năm ngọn của đèn aarti được hiểu là năm bậc ấy, Panch Parmesthi. Phái Digambara đọc chữ đầu là Ṇamo.

Đèn của lễ Aarti · Nguồn: JAINA, The Namokar Mantra. JAINA, Prayer and Dhyan. Oshwal Association of the UK, Aarti và Mangal Divo. Wikipedia, Namokar Mantra

Thư viện không vẽ các Tirthankara, và không vẽ chữ Vạn dù hình ấy có trong biểu tượng Kỳ Na và trong hình xếp gạo. Cả tám hình đều là đồ vật hoặc bàn tay.

IVSau Khi Dâng

Ở khám Kỳ Na, sau khi đèn sáng, thư viện mời bạn lặng nhớ phẩm hạnh của các bậc Jina, rồi đọc thầm hoặc đọc khẽ thành lời điều mình vừa phát nguyện. Lời mời ấy là của thư viện. Nó dựa trên điều các nguồn ghi: Pluralism Project của Đại học Harvard viết rằng các bậc ấy không cần lời tán dương của ta, và khi tán dương, chính người đọc tự nhắc mình về lý tưởng cần noi theo.

Khám không viết rằng lời nguyện được gửi lên hay được nhận, vì điều đó trái với cách người Kỳ Na hiểu về các bậc đã giải thoát.

VNhững Điều Thư Viện Chưa Chắc

·Khám của thư viện đặt mọi ngọn lửa trong lồng kính để côn trùng không bay vào. Thư viện chưa đọc được nguồn nào của người Kỳ Na mô tả lệ này trong đền. Đây là cách thư viện thể hiện tinh thần ahimsa, xin đừng coi là lệ đã được dẫn chứng.
·Một nguồn ghi Aarti và Mangal Divo được làm mỗi tối ở các đền Kỳ Na. Thư viện chưa đọc được nguồn nói về việc kiêng thắp lửa ban đêm.
·Nghĩa của năm ngọn đèn Aarti không thống nhất giữa các nguồn: năm bậc đáng kính, năm loại tri thức, năm đại giới. Tất cả là nguồn của cộng đồng Shvetambara ở Anh và Bắc Mỹ.
·Nghĩa của đàn hương (chandan) khác nhau giữa các nguồn: sách của JAINA ghi an tĩnh, trang Oshwal và Leicester ghi tri thức.
·Trang này theo lối Shvetambara thờ tượng. Phái Digambara Terapanth không làm lễ đèn, phái Sthanakvasi và Shvetambara Terapanth không thờ tượng. Người thuộc các phái ấy có thể thấy khám này không phải lối của mình.
·Năm chọn biểu tượng Kỳ Na: Jainpedia và Wikipedia cùng ghi 1975. Cũng có tài liệu ghi 1974, năm mở đầu kỳ kỷ niệm. Thư viện theo Jainpedia.
·Bài kệ Khamemi savva jive được chép theo chữ Latinh không dấu của Wikipedia. Thư viện chưa đối chiếu với nguyên văn Prakrit trong kinh Avashyaka hay trong một sách lễ in chữ Devanagari. Chính tả Latinh của bài này khác nhau giữa các nguồn.
·Năm dòng đầu của Navkar Mantra được chép theo trang của JAINA, lối viết Latinh không dấu. Phái Digambara viết và đọc là Ṇamo.
·Sách lễ của JAINA được đọc qua bản đăng trên trang của Jain Center of Greater Boston, chưa đọc được trên Jain eLibrary.
·Tám lời phát nguyện là do thư viện chọn và đặt câu, dựa trên nghĩa của tám phẩm và các bài kệ. Không có danh sách chuẩn nào của một tổ chức Jain.
·Hình hai bàn tay chắp ở lời Xin tha thứ là hình do thư viện vẽ, không có nguồn riêng.
·Trang về thờ phụng Kỳ Na của BBC Religions và mục lễ tám phẩm của Jainpedia không mở được lúc tra cứu.

Bạn là người Kỳ Na và thấy chỗ chưa đúng? Xin gửi góp ý kèm nguồn về thayungkhiem@gmail.com. Thư viện sửa và ghi tên người góp.

VINguồn

Các nguồn được đọc ngày 05/10/2026. Vạn Đạo Đường mô tả, không thay cho nghi lễ thật và không đại diện cho giáo đoàn hay hội Jain nào.

Tới khám Kỳ Na để dâng đèn

?Hỏi Đáp Nhanh

Người Kỳ Na dâng đèn để xin điều gì

Không xin điều gì. Theo JAINA, người Jain không coi lời cầu là cách xin ân huệ. Dâng đèn là để tôn kính phẩm hạnh của các bậc đã giải thoát và nhắc mình nuôi ngọn đèn hiểu biết bên trong.

Một ngọn và năm ngọn nghĩa là gì

Mangal Divo một ngọn tượng trưng cho kevaljnana, sự hiểu biết trọn vẹn. Aarti năm ngọn được hiểu là năm bậc đáng kính, năm loại tri thức hoặc năm đại giới, tùy nguồn.

Micchami Dukkadam nghĩa là gì

Là câu Prakrit, nghĩa là mong mọi điều sai đã làm trở thành vô hiệu. Người Kỳ Na nói câu này để xin tha thứ, nhất là vào ngày cuối kỳ Paryushana.

Ở khám Kỳ Na chọn năm ngọn có được tính năm lượt không

Không. Mỗi lần dâng là một lượt thành tâm của một người, dù chọn một hay năm ngọn. Khám thì thắp đúng số ngọn bạn chọn.

›Đọc Tiếp