Hình thờ trong Đạo Sikh: không tượng, không tranh thờ, chỉ có Guru Granth Sahib trên ngai

IVì Sao Đạo Sikh Không Thờ Hình Tượng

Sikh Rehat Maryada là bộ quy phạm nếp sống và nghi lễ do SGPC, ủy ban quản trị các gurdwara đặt tại Amritsar, soạn và công bố. Việc soạn thảo bắt đầu từ năm 1927, bản thảo được thông qua năm 1936 và bản sửa cuối cùng được chấp nhận ngày 3 tháng 2 năm 1945. Điều đầu tiên của bộ quy phạm định nghĩa người Sikh là người tin vào một Đấng Bất Tử duy nhất, vào mười vị Guru từ Guru Nanak tới Guru Gobind Singh, vào Guru Granth Sahib, vào lời dạy của mười vị Guru, vào lễ Amrit do vị Guru thứ mười truyền lại, và không theo tôn giáo nào khác.

Nguồn: SGPC (Ủy ban Quản trị Gurdwara Shiromani), Sikh Rehat Maryada, trang bản tiếng Anh. Wikipedia, Sikh Rehat Maryada. Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Một: định nghĩa người Sikh.

Về việc thờ phượng, Rehat Maryada viết rằng chỉ thờ Đấng Vô Thời duy nhất, không thờ vị thần hay nữ thần nào. Mười vị Guru, Guru Granth Sahib và lời của các Guru là những gì người Sikh tôn kính. Trong danh sách những điều người Sikh không tin theo có việc thờ ngẫu tượng.

Nguồn: Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Bốn: sống theo lời dạy của Guru.

Riêng với gurdwara, bộ quy phạm ghi rõ ba điều. Không sách nào được tôn trí ngang hàng với Guru Granth Sahib. Không được để việc thờ bất cứ tượng nào diễn ra trong gurdwara. Việc làm tượng hay đặt tượng trong gurdwara, và việc cúi lạy trước tranh các Guru hay các bậc tiền bối, đều bị coi là trái với gurmat, tức đường lối của Guru.

Nguồn: Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Ba: gurdwara và nghi thức hội chúng.

Vị Guru thứ năm là Guru Arjan soạn bản Kinh đầu tiên tại Amritsar năm 1604. Britannica ghi rằng năm 1704, Guru Gobind Singh, vị Guru thứ mười và cũng là vị cuối cùng, thêm vào các bài của Guru Tegh Bahadur và định rằng sau khi Ngài qua đời, bộ Kinh sẽ giữ ngôi Guru. Wikipedia ghi ngày Ngài xác nhận bộ Kinh là người kế vị là 6 tháng 10 năm 1708. Từ đó người Sikh không có vị Guru nào bằng xương thịt nữa. Guru của họ là bộ Kinh, gọi là Guru Granth Sahib.

Nguồn: Britannica, Adi Granth. Wikipedia, Guru Granth Sahib.

Kính Kinh, không thờ Kinh

Người ngoài thấy bộ Kinh được đặt trên ngai, có lọng che, có người phất quạt hầu, dễ nghĩ rằng người Sikh thờ một cuốn sách. Dự án Pluralism của Đại học Harvard ghi lại lời người Sikh tự giải thích: Guru Granth Sahib không bao giờ là đối tượng thờ phượng. Trong gurdwara chỉ có Thượng Đế được thờ phượng, qua lời thiêng. Những cử chỉ cung kính ấy là cách đối đãi dành cho một vị Guru đang hiện diện.

Nguồn: Đại học Harvard, The Pluralism Project, The Guru Granth Sahib.

Gian chính của Gurdwara Sikh Society, Calgary, Canada: sàn trải thảm để hội chúng ngồi, lối đi giữa dẫn thẳng tới chỗ tôn trí Guru Granth Sahib. Không có tượng. Ảnh chụp năm 2019.Ảnh: Harpreet Sandhu, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Tranh màu trên giấy, Punjab, khoảng năm 1875: bên trong một gurdwara, giữa gian là chỗ tôn trí Kinh, không có tượng. Tranh dùng làm bìa sách Piety and Splendour (Bảo tàng Quốc gia New Delhi, năm 2000). Chưa rõ là gurdwara nào.Ảnh: Không rõ tác giả, Public domain, Wikimedia Commons

Bảo tàng cũng theo nếp ấy

Năm 1999, Bảo tàng Victoria và Albert ở London mở triển lãm The Arts of the Sikh Kingdoms. Bài viết của bảo tàng cho biết triển lãm không đi theo hướng tôn giáo, vì Đạo Sikh khước từ hình tượng tôn giáo, và vì bộ Kinh có địa vị thiêng liêng tới mức việc đem trưng bày bị coi là không thích hợp. Thư viện theo cùng nếp ấy: trang này chỉ dùng ảnh bản chép tay cổ như tư liệu lịch sử và không coi các ảnh đó là hình để lễ.

Nguồn: Bảo tàng Victoria và Albert, Conservation Journal số 31, The Art of the Sikh Kingdoms.

IIỞ Gian Chính Của Gurdwara Có Gì

Gurdwara nghĩa là cửa dẫn tới Guru. Theo Britannica, một gurdwara có một bản Kinh đặt trên một chiếc giường nhỏ, dưới một tấm tán, và có một nhà ăn chung gọi là langar. Người vào gurdwara che đầu, đi chân trần, cúi sát trán xuống sàn trước bộ Kinh rồi ngồi xuống sàn cùng hội chúng. Wikipedia ghi gọn: gurdwara không có ngẫu tượng hay tượng.

Nguồn: Britannica, Gurdwara. Britannica, Sikhism: Sikh practice. Wikipedia, Gurdwara.

Rehat Maryada tả chỗ tôn trí Kinh khá kỹ. Nơi ấy phải thật sạch. Phía trên căng một tấm tán. Guru Granth Sahib đặt trên một chiếc giường nhỏ vừa cỡ, trải nệm và khăn sạch, có gối đỡ. Có các tấm khăn phủ gọi là rumala. Khi không có người đọc, Kinh phải được phủ khăn. Bên cạnh có một cây phất. Người Sikh gọi chiếc giường nhỏ là Manji Sahib, tấm tán là chanani hay chandoa, cây phất là chaur. Kiệu có mái che chỗ đặt Kinh gọi là palki.

Nguồn: Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Ba: gurdwara và nghi thức hội chúng. Wikipedia, Guru Granth Sahib.

Trên cùngChananiTấm tán bằng vải căng phía trên chỗ đặt Kinh. Rehat Maryada buộc phải có.

Mái chePalkiKiệu hay khám có mái vòm, thường mạ vàng hoặc chạm trổ, bao lấy chỗ đặt Kinh. Nhiều gurdwara có. Rehat Maryada không nhắc tới.

Chỗ ngựManji SahibChiếc giường nhỏ trải nệm, khăn và gối. Guru Granth Sahib đặt trên đó, phủ khăn rumala khi không đọc.

Người hầu KinhGranthi và cây chaurNgười đọc Kinh ngồi sau bộ Kinh. Cây phất chaur được phất phía trên Kinh để tỏ lòng kính.

Phía trướcBục và chỗ dâng karah prashadKarah prashad, món bột ngọt được chia cho mọi người, đặt trên một chiếc ghế sạch trước Guru Granth Sahib trước khi đọc lời nguyện.

SànHội chúngMọi người ngồi dưới sàn, không ai ngồi ghế hay nệm riêng trước mặt Guru Granth Sahib.

Chỗ tôn trí Guru Granth Sahib trong gian chính: kiệu palki mạ vàng đặt trên bục, phía trên căng tấm tán chanani màu lam. Gurdwara Sri Guru Singh Sabha, Southall, London. Ảnh chụp năm 2011, được gurdwara cho phép.Ảnh: Jonathan Cardy, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Palki trong Gurdwara Darbar Sahib, Kartarpur, Pakistan: mái vòm vàng, tán vải phía trên, chỗ đặt Kinh phủ khăn rumala. Lan can phía trước mang hình Khanda, vách sau mang chữ Ik Onkar. Ảnh chụp năm 2021.Ảnh: Shahzaib Damn Cruze, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Mặt trước gian chính của Gurdwara Sis Ganj, Delhi cổ, Ấn Độ: palki tôn trí Guru Granth Sahib, bục chính kết hoa tươi. Ảnh chụp năm 2011.Ảnh: Hari Singh from Ilford, Essex, UK, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Guru Granth Sahib an vị trên bục trong Gurdwara Bara Sikh Sangat: Kinh phủ khăn rumala, vị granthi ngồi phía sau, lan can mang hình Khanda và chữ Ik Onkar. Ảnh chụp năm 2017.Ảnh: Sumitsurai, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Cây phất chaur theo mô tả của Dự án Pluralism là một cây phất bằng lông đuôi bò yak màu trắng. Người granthi phất nó phía trên bộ Kinh trong buổi lễ. Bộ Kinh được phủ bằng vải màu tươi, thường có tua bạc hoặc vàng.

Nguồn: Đại học Harvard, The Pluralism Project, The Guru Granth Sahib.

Phất chaur trên Guru Granth Sahib: Kinh đang được phủ khăn rumala màu lam, người hầu Kinh cầm cây phất màu cam. Ảnh chụp từ phía sau, năm 2013.Ảnh: jasleen_kaur from USA, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Một trang Guru Granth Sahib đang mở, chữ Gurmukhi. Bản in hiện nay. Ảnh chụp năm 2016.Ảnh: cchana from London, UK, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Những điều Rehat Maryada không cho làm

Bộ quy phạm kể ra các việc bị coi là trái với đường lối của Guru: làm lễ arti với hương và đèn, dâng thức ăn lên Guru Granth Sahib, đốt đèn theo nghi thức, đánh cồng, bóp chân giường đặt Kinh, cọ mũi vào tường hay bục, đặt nước dưới chỗ ngự của Kinh. Hoa, hương và nước thơm để làm thơm chỗ ấy thì không cấm. Đèn để thắp sáng căn phòng cũng không cấm.

Nguồn: Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Ba: gurdwara và nghi thức hội chúng.

Langar là bếp ăn chung của gurdwara, phục vụ bữa ăn miễn phí cho mọi người, không phân biệt tôn giáo, đẳng cấp, giới tính hay giàu nghèo. Wikipedia ghi rằng Guru Nanak khởi xướng và Guru Amar Das đưa thành nếp. Bữa ăn luôn là món chay có sữa, mọi người ngồi thành hàng trên sàn. Britannica viết rằng trong langar ai cũng phải ngồi thẳng hàng, để xóa phân biệt cao thấp.

Nguồn: Wikipedia, Langar (Sikhism). Britannica, Sikhism: Sikh practice. Sikh Coalition, Hỏi đáp về người Sikh.

Nhà ăn langar ở Đền Vàng, Amritsar: mọi người ngồi thành hàng trên sàn, người phục vụ đi dọc các hàng. Ảnh chụp năm 2024.Ảnh: Harvinder Chandigarh, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

IIIPrakash Buổi Sáng Và Sukhasan Buổi Đêm

Rehat Maryada dạy rằng Guru Granth Sahib phải được mở theo nghi thức trong gurdwara mỗi ngày, không được bỏ. Thường thì Kinh không để mở qua đêm mà được khép lại theo nghi thức sau bài đọc buổi chiều tối Rehras. Kinh được mở chừng nào còn có granthi hay người hầu Kinh túc trực. Trước khi mở phải đọc lời nguyện Ardas, mở xong thì đọc một bài trong Kinh.

Nguồn: Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Ba: gurdwara và nghi thức hội chúng.

Lễ mở Kinh buổi sáng gọi là Prakash. Lễ đưa Kinh về nghỉ ban đêm gọi là Sukhasan. Dự án Pluralism tả rằng khi buổi lễ kết thúc, vị granthi đội Guru Granth Sahib trên đầu, đưa từ gian chính về một căn phòng riêng. Ở đó Kinh được đặt nằm trên một chiếc giường êm và phủ khăn sa tanh, tới sáng hôm sau lại được đội trên đầu rước trở ra. Britannica viết gọn hơn: bộ Kinh được mở theo nghi thức vào buổi sáng, được bọc lại và cất đi vào ban đêm.

Nguồn: Đại học Harvard, The Pluralism Project, The Guru Granth Sahib. Britannica, Adi Granth. Wikipedia, Guru Granth Sahib.

Ở Đền Vàng, theo Wikipedia, lúc rạng sáng Kinh được rước bằng kiệu palki kết hoa, trong tiếng xướng tụng, từ phòng nghỉ ra chính điện. Một trang được mở ngẫu nhiên, bài đọc ở trang ấy là lời dạy của ngày. Ban đêm, sau các bài kirtan và lời nguyện Ardas, Kinh được khép lại, đội trên đầu, đặt vào kiệu có nệm gối và hoa. Phòng nghỉ của Kinh nằm ở tầng một của Akal Takht.

Nguồn: Wikipedia, Golden Temple.

Kiệu palki rước Guru Granth Sahib vào Harmandir Sahib lúc trời chưa sáng. Đền Vàng, Amritsar, năm 2008.Ảnh: Jasleen Kaur, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Kiệu palki bằng vàng đã dọn sẵn nệm và gối để rước Guru Granth Sahib về chỗ nghỉ đêm trong lễ Sukhasan. Đền Vàng, Amritsar, năm 2017.Ảnh: Ms Sarah Welch, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Khi Guru Granth Sahib được rước tới, mọi người Sikh đều đứng dậy. Người đội Kinh đi chân trần. Trước khi đưa Kinh từ nơi này sang nơi khác phải đọc lời nguyện Ardas.

Nguồn: Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Ba: gurdwara và nghi thức hội chúng.

Tranh khắc in trên báo The Illustrated London News ngày 6 tháng 11 năm 1858, theo bản vẽ của W. Carpenter Jun.: cảnh đọc Kinh bên trong một đền Sikh ở Amritsar. Tư liệu lịch sử, do người phương Tây vẽ.Ảnh: After William Carpenter, Public domain, Wikimedia Commons

IVBộ Kinh Và Các Bản Chép Tay Cổ

Theo Britannica, bộ Kinh có gần 6.000 bài, của các vị Guru và của một số bậc thánh Hindu và Hồi giáo, trong đó có nhà thơ Kabir. Kinh mở đầu bằng Mul Mantra, rồi tới bài Japji của Guru Nanak. Wikipedia ghi bản in chuẩn có 1.430 trang, gọi là ang, viết bằng chữ Gurmukhi, phần lớn xếp theo 31 điệu raga. Sikh Coalition nhấn rằng đây là bộ kinh lớn duy nhất có chép lời của các bậc thầy thuộc tín ngưỡng khác.

Nguồn: Britannica, Adi Granth. Wikipedia, Guru Granth Sahib. Sikh Coalition, Hỏi đáp về người Sikh.

Trước khi có bản in, Kinh được chép tay. Nhiều bản chép tay còn lại có trang mở đầu trang trí công phu bằng hoa lá và hình kỷ hà. Trong các trang Kinh ấy không có hình người để lễ. Bốn ảnh dưới đây là ảnh tư liệu của các bản chép tay cổ đang nằm trong kho lưu trữ và bộ sưu tập.

Nguồn: Wikipedia, Guru Granth Sahib.

Tờ mở đầu bài Japji Sahib trong một bản chép tay khoảng năm 1713, tương truyền do Bhai Mani Singh chép. Chữ Gurmukhi mực đen và đỏ, lề vẽ hoa lá.Ảnh: Bhai Mani Singh (attributed), Public domain, Wikimedia Commons

Một tờ trong bản chép tay Guru Granth Sahib giữ tại Takht Keshgarh Sahib, Anandpur, ghi năm 1714. Góc trên bên lề có vẽ một lá cờ Nishan. Hiện vật lịch sử, không phải bản đang tôn trí.Ảnh: Unknown scribe and artist. Photographed by Mohinder Singh., Public domain, Wikimedia Commons

Một tờ trang trí trong bản chép tay Guru Granth Sahib, thế kỷ 18 hoặc 19: chữ Kinh nằm trong vòng tròn, chung quanh là hoa văn. Bản số hóa của Panjab Digital Library.Ảnh: Không rõ tác giả, Public domain, Wikimedia Commons

Một trang bản chép tay Guru Granth Sahib trên giấy, đầu thế kỷ 19, chữ Gurmukhi. Bộ sưu tập Schøyen, Na Uy, ký hiệu MS 2166.Ảnh: Ms Sarah Welch, Public domain, Wikimedia Commons

Niên đại và nơi giữ của bốn bản chép tay ghi theo trang tệp trên Wikimedia Commons. Thư viện chưa đối chiếu được với danh mục của nơi lưu giữ.

VNishan Sahib, Khanda Và Ik Onkar

Đạo Sikh có biểu tượng nhưng không lễ lạy biểu tượng. Ba dấu hiệu dưới đây là thứ khách dễ gặp nhất ở một gurdwara.

Nguồn: Sikh Coalition, Hỏi đáp về người Sikh.

Nishan Sahib

lá cờ SikhNhận ra: Cờ tam giác trên cột cao bọc vải, giữa cờ thường có hình Khanda

Rehat Maryada dạy rằng mỗi gurdwara dựng Nishan Sahib ở một chỗ cao. Vải cờ màu vàng basanti hoặc lam xám surmai. Trên đỉnh cột có một mũi giáo hoặc một thanh Khanda. Theo Wikipedia, cột cờ được bọc vải cùng màu với cờ, và nhiều năm liền màu cam kesri là màu thường gặp nhất. Cũng theo Wikipedia, tháng 7 năm 2024 Akal Takht quyết định chỉ nhận hai màu basanti và surmai, sau đó SGPC ra thông tri theo hướng ấy. Các Nihang thường treo cờ lam sẫm. Hai cột cờ song đôi cạnh Akal Takht tượng trưng cho Miri và Piri, tức quyền thế tục và quyền tâm linh.

Nishan Sahib màu lam, giữa cờ là hình Khanda. Burj Baba Phoola Singh, Amritsar, nơi do các Nihang trông coi. Ảnh chụp năm 2008.Ảnh: Jasleen Kaur from USA, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Hai cột cờ Nishan Sahib song đôi gần Akal Takht trong quần thể Đền Vàng, Amritsar, tượng trưng cho Miri và Piri. Cột cờ bọc vải cùng màu với cờ. Ảnh chụp năm 2024.Ảnh: Harvinder Chandigarh, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Cột cờ Nishan Sahib trước Gurudwara Sri Guru Singh Sabha ở Revesby, Úc. Thấy cột cờ này là biết nơi đó có gurdwara. Ảnh chụp năm 2024.Ảnh: 源義信, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Tranh thế kỷ 19: cổng Darshani Deori, hai lá cờ Nishan Sahib và Akal Takht trong quần thể Đền Vàng, Amritsar.Ảnh: Không rõ tác giả, Public domain, Wikimedia Commons

Nguồn: Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Ba: gurdwara và nghi thức hội chúng. Wikipedia, Nishan Sahib. Sikh Coalition, Hỏi đáp về người Sikh.

Khanda

huy hiệu SikhNhận ra: Một thanh kiếm hai lưỡi dựng đứng, một vòng tròn, hai thanh gươm cong hai bên

Theo Sikh Coalition, thanh kiếm hai lưỡi ở giữa chỉ tri thức thiêng liêng, vòng tròn chakar chỉ sự vĩnh hằng của Thượng Đế, hai thanh kirpan cong chỉ Miri và Piri. Huy hiệu này hiện trên cờ, trên lan can quanh chỗ đặt Kinh, trên cổng gurdwara. Về thời điểm huy hiệu có dạng như hiện nay, các trang Wikipedia ghi khác nhau, xem phần chưa chắc.

Nguồn: Sikh Coalition, Hỏi đáp về người Sikh. Wikipedia, Khanda (Sikh symbol).

Ik Onkar

ੴNhận ra: Chữ số một của chữ Gurmukhi viết liền với một chữ cái có nét đuôi vòng lên

Ik Onkar là những chữ đầu tiên của Mul Mantar và cũng là chữ mở đầu Guru Granth Sahib, khẳng định chỉ có một Thượng Đế, Đấng Tạo Hóa. Đây là chữ viết, không phải hình vẽ một vị nào. Chữ này thấy ở gurdwara, trong nhà, trên trang Kinh và trên một số lá cờ.

Chữ Ik Onkar trên đỉnh và trên mặt một công trình mới dựng ở lối vào Hành lang Kartarpur, phía Dera Baba Nanak, Ấn Độ. Công trình hiện đại, ảnh chụp năm 2019.Ảnh: Harvinder Chandigarh, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Nguồn: Sikh Coalition, Hỏi đáp về người Sikh. Wikipedia, Ik Onkar.

VINăm K: Vật Mang Trên Người, Không Phải Vật Thờ

Năm K là năm vật người Sikh đã thọ lễ Amrit mang trên người. Rehat Maryada ghi rằng người sắp thọ lễ phải mang đủ cả năm: Kesh, Kirpan, Kachhehra, Kanga và Karha. Wikipedia ghi rằng Guru Gobind Singh truyền lệnh này năm 1699, trong lễ Amrit đầu tiên vào dịp Vaisakhi. Sikh Coalition gọi đây là các vật của đức tin, ví với chiếc nhẫn cưới: giá trị nằm ở lời cam kết chứ không ở công dụng. Không vật nào trong năm vật này được đặt lên bàn để lễ.

Nguồn: Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Sáu: lễ Amrit. Wikipedia, The Five Ks. Sikh Coalition, Sikh identity.

TênLà gìGhi chú

KeshTóc và râu để nguyên, không cắtTóc thường được búi và quấn khăn. Sikh Coalition viết rằng khăn quấn đầu dùng cho cả nam lẫn nữ.

KanghaChiếc lược nhỏRehat Maryada ghi lược được cài trong búi tóc.

KaraChiếc vòng đeo tayRehat Maryada ghi là vòng thép. Wikipedia ghi sắt hoặc thép.

KachheraChiếc quần ngắn theo kiểu quy địnhSikh Coalition gọi là quần ngắn của người lính.

KirpanThanh gươm hay dao nhỏ có dây đeoSikh Coalition gọi là vật tôn giáo có hình dáng giống con dao.

Nguồn: Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Sáu: lễ Amrit. Sikh Coalition, Sikh identity. Wikipedia, The Five Ks.

Ba trong Năm K: lược gỗ kangha, vòng thép kara và kirpan. Vật dụng hiện nay, ảnh chụp năm 2006.Ảnh: Hari Singh, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Kara, chiếc vòng thép đeo ở cổ tay. Vật dụng hiện nay, ảnh chụp năm 2006.Ảnh: Hari Singh, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Kangha, chiếc lược gỗ nhỏ cài trong búi tóc. Vật dụng hiện nay, ảnh chụp năm 2006.Ảnh: Hari Singh, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Một chiếc kirpan cỡ nhỏ tra trong vỏ. Vật dụng hiện nay, ảnh chụp năm 2006.Ảnh: Hari Singh, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Bốn ảnh trên chụp vật dụng hiện nay của một tín hữu, không phải hiện vật bảo tàng. Thư viện chưa tìm được ảnh hiện vật cổ có giấy phép phù hợp.

VIITranh Các Vị Guru: Lịch Sử Và Mỹ Thuật, Không Phải Hình Thờ

Tranh vẽ các Guru có thật và có từ lâu. Theo Wikipedia, các tập Janamsakhi, tức truyện kể về đời Guru Nanak, được minh họa từ thế kỷ 17: một bản thuộc truyền thống Bala ghi năm 1658 có 29 tranh, bản B40 ghi năm 1733 có 57 tranh. Các học giả coi Janamsakhi là tiểu sử nửa truyền thuyết. Sang thế kỷ 19, thợ vẽ Punjab dùng in đá và khắc gỗ để làm tranh bình dân. Thế kỷ 20, họa sĩ Sobha Singh (1901 tới 1986) vẽ chân dung Guru Nanak nhân kỷ niệm 500 năm ngày sinh của Ngài vào năm 1969. Tranh của ông về vị Guru thứ nhất và vị Guru thứ mười nay treo trong rất nhiều nhà người Sikh.

Nguồn: Wikipedia, Sikh art. Wikipedia, Janamsakhis. Wikipedia, Sobha Singh (painter).

Các tranh ấy là hình dung của người vẽ. Mục hỏi đáp của SikhNet trả lời một bạn trẻ rằng tranh là cách người họa sĩ thể hiện, không hẳn đúng với dung mạo thật của các Guru, và không có bức ảnh nào của các Guru vì nhiếp ảnh ra đời sau thời vị Guru thứ mười chừng một trăm năm.

Nguồn: SikhNet, mục hỏi đáp dành cho giới trẻ: tranh các Guru.

Lập trường của SGPC và các tiếng nói khác

Văn bản rõ nhất là Rehat Maryada do SGPC công bố: không làm tượng, không đặt tượng trong gurdwara, không cúi lạy trước tranh các Guru. Bộ quy phạm không cấm việc có tranh. Chính SGPC lập Bảo tàng Sikh Trung ương trong quần thể Đền Vàng năm 1958 và đặt nhiều họa sĩ, trong đó có Sobha Singh, vẽ tranh các Guru, các bậc thánh và các chiến binh để trưng ở đó. Tháng 5 năm 2019, khi một tượng Guru Nanak được dựng ở Gujarat, Tổng thư ký SGPC là ông Roop Singh nói việc thờ ngẫu tượng bị cấm trong nếp Sikh và gọi việc dựng tượng là một sai sót nghiêm trọng. Có tổ chức đi xa hơn. Tháng 12 năm 2017, Kendri Sri Guru Singh Sabha kêu gọi bỏ hẳn tranh ảnh các Guru, cho rằng tranh kéo sự chú ý từ lời dạy sang một hình dáng, và phê bình SGPC đã phát tranh Guru Nanak của Sobha Singh năm 1969. Thư viện ghi cả các phía và không chọn bên nào.

Nguồn: Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Ba: gurdwara và nghi thức hội chúng. Wikipedia, Central Sikh Museum. Báo The Tribune (Ấn Độ), tháng 5 năm 2019: SGPC phản đối tượng Guru Nanak ở Gujarat. Báo The Tribune (Ấn Độ), ngày 27/12/2017: Kendri Sri Guru Singh Sabha kêu gọi bỏ tranh các Guru.

Vì vậy thư viện chỉ đưa hai bức tranh cổ đang nằm trong bảo tàng, để người đọc biết loại tranh này có thật trong lịch sử mỹ thuật. Hai bức không được đặt ở Chính Điện của thư viện và không dùng làm hình để lễ. Thư viện không dùng tranh của Sobha Singh vì tranh còn bản quyền.

Nguồn: Bảo tàng Rietberg, Zürich, hiện vật RVI 1394. Bảo tàng Mỹ thuật San Diego, trang Flickr của bộ sưu tập, hiện vật 1990.1347.

Tranh lịch sử, không phải hình thờ: Guru Nanak ngồi cùng một nhạc công. Màu trên giấy, phong cách Pahari, Bảo tàng Rietberg, Zürich, số RVI 1394. Bảo tàng ghi năm 1830, trang tệp Commons ghi khoảng 1830 tới 1850.Ảnh: Không rõ tác giả, Public domain, Wikimedia Commons

Tranh lịch sử, không phải hình thờ: các vị Guru ngồi thành vòng dưới gốc cây, khoảng năm 1840. Bảo tàng Mỹ thuật San Diego, bộ sưu tập Edwin Binney 3rd, số 1990.1347. Bảo tàng đặt tên tranh là chín vị Guru, trang tệp Commons cho rằng đủ mười vị.Ảnh: Unknown painter, Public domain, Wikimedia Commons

VIIIĐền Vàng, Năm Takht Và Các Thánh Địa

Rehat Maryada kể tên năm takht, tức năm tòa có thẩm quyền cao của Đạo Sikh: Akal Takht ở Amritsar, Takht Patna Sahib, Takht Kesgarh Sahib ở Anandpur, Takht Hazur Sahib ở Nanded và Takht Damdama Sahib ở Talwandi Sabo. Theo Britannica, các gurdwara lịch sử gồm Harmandir Sahib ở Amritsar, năm takht và Nankana, nơi Guru Nanak ra đời, nay thuộc Pakistan.

Nguồn: Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Ba: gurdwara và nghi thức hội chúng. Britannica, Gurdwara.

Amritsar: Harmandir Sahib (Đền Vàng)

Theo Wikipedia, Guru Ram Das hoàn thành hồ nước năm 1577. Guru Arjan khởi công ngôi đền năm 1581, xong năm 1589, và năm 1604 đặt bản Kinh đầu tiên vào đền. Đền có cửa ở bốn phía, tỏ ý đón mọi người thuộc mọi nhóm và mọi đẳng cấp. Đền nằm giữa hồ, nối với bờ bằng một lối đi, đầu lối đi là cổng Darshani Deorhi. Sau khi bị quân Afghanistan phá, đền được dựng lại vào nửa sau thế kỷ 18. Năm 1809 đền được tu sửa bằng đá cẩm thạch và đồng. Năm 1830 Maharaja Ranjit Singh cúng vàng để dát chính điện, từ đó có tên Đền Vàng. Hồ sơ của UNESCO, do Ấn Độ nộp vào Danh sách dự kiến ngày 5 tháng 1 năm 2004, tả chính điện ở giữa hồ thiêng với mái vòm dát vàng, hoa văn trên đá cẩm thạch và kim loại. Bên trong không có tượng. Ở giữa là Guru Granth Sahib.

Harmandir Sahib, tức Đền Vàng, giữa hồ nước ở Amritsar, nối với bờ bằng một lối đi lát đá. Ảnh chụp năm 2018.Ảnh: Bernard Gagnon, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Lối đi dẫn ra Đền Vàng, nhìn qua cổng vòm. Ảnh chụp khoảng năm 1880.Ảnh: Không rõ tác giả, Public domain, Wikimedia Commons

Nguồn: Wikipedia, Golden Temple. UNESCO, Danh sách dự kiến: Sri Harimandir Sahib, Amritsar, Punjab.

Amritsar: Akal Takht

Akal Takht nghĩa là Ngai của Đấng Vô Thời, đứng đối diện lối vào Harmandir Sahib. Guru Hargobind, vị Guru thứ sáu, lập nên. Về năm lập, Wikipedia ghi cả hai con số 1606 và 1609. Hồ sơ UNESCO gọi đây là tòa có thẩm quyền cao nhất trong hệ thống tôn giáo của người Sikh. Tòa nhà hư hại nặng tháng 6 năm 1984 và được dựng lại sau đó, hoàn thành năm 1995. Tòa hiện nay cao năm tầng, có mái vòm dát vàng.

Akal Takht trong quần thể Đền Vàng, Amritsar. Tòa nhà hiện nay được dựng lại sau năm 1984. Ảnh đăng năm 2006.Ảnh: Amarpreet.singh.in at English Wikipedia, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Akal Takht ở Amritsar, ảnh của Felice Beato chụp khoảng năm 1858 tới 1859. Tòa nhà trong ảnh nay không còn.Ảnh: Felice Beato, Public domain, Wikimedia Commons

Nguồn: Wikipedia, Akal Takht. Wikipedia, Takht (Sikhism). UNESCO, Danh sách dự kiến: Sri Harimandir Sahib, Amritsar, Punjab.

Ấn Độ: bốn takht còn lại

Takht Patna Sahib ở Bihar ghi dấu nơi Guru Gobind Singh ra đời năm 1666. Takht Keshgarh Sahib ở Anandpur Sahib là nơi Khalsa ra đời vào dịp Vaisakhi năm 1699. Takht Hazur Sahib ở Nanded, bên sông Godavari, là nơi Guru Gobind Singh qua đời năm 1708. Tòa nhà do Maharaja Ranjit Singh cho dựng trong các năm 1832 tới 1837. Takht Damdama Sahib ở Talwandi Sabo là nơi Guru Gobind Singh dừng chân và hoàn chỉnh bộ Kinh. Nơi này được công nhận là takht thứ năm ngày 18 tháng 11 năm 1966. Chỉ người Sikh đã thọ lễ Amrit và giữ đúng giới luật mới được vào các khu cấm của takht.

Bên trong Takht Sri Patna Sahib, Patna, bang Bihar: vách dát kim loại vàng chạm nổi, đèn chùm, gian trong là nơi tôn trí Kinh. Ảnh chụp năm 2022.Ảnh: Abhinoor Singh Anand, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Takht Keshgarh Sahib ở Anandpur Sahib, bang Punjab. Ảnh chụp năm 2012.Ảnh: Journojp, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Takht Hazur Sahib ở Nanded, bang Maharashtra. Ảnh chụp năm 2009.Ảnh: Subhag Singh, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Takht Damdama Sahib ở Talwandi Sabo, bang Punjab, với cột cờ Nishan Sahib phía trước. Ảnh chụp năm 2026.Ảnh: Teerserv, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Nguồn: Wikipedia, Takht (Sikhism). Wikipedia, Hazur Sahib. Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Ba: gurdwara và nghi thức hội chúng.

Pakistan: Nankana Sahib và Kartarpur

Gurdwara Janam Asthan ở Nankana Sahib, cách Lahore khoảng 65 km, đánh dấu nơi Guru Nanak ra đời. Tòa nhà hiện nay do Ranjit Singh cho dựng, xong vào khoảng năm 1819 tới 1820. Gurdwara Darbar Sahib ở Kartarpur là nơi Guru Nanak định cư sau các chuyến đi và sống 18 năm cuối đời, cho tới khi Ngài qua đời ngày 22 tháng 9 năm 1539. Ngôi chính hiện nay dựng năm 1925 nhờ tiền cúng của Maharaja xứ Patiala. Hành lang Kartarpur, lối đi miễn thị thực cho người hành hương từ Ấn Độ, mở ngày 9 tháng 11 năm 2019.

Cổng Gurdwara Janam Asthan ở Nankana Sahib, Pakistan, nơi Guru Nanak ra đời. Ảnh chụp năm 2024.Ảnh: Harvinder Chandigarh, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Gurdwara Darbar Sahib ở Kartarpur, Pakistan, nơi Guru Nanak sống những năm cuối đời. Ảnh chụp năm 2024.Ảnh: Harvinder Chandigarh, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Nguồn: Wikipedia, Gurdwara Janam Asthan. Wikipedia, Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur.

Himalaya: Hemkund Sahib

Gurdwara Hemkund Sahib nằm bên một hồ nước ở huyện Chamoli, bang Uttarakhand, trên độ cao 4.572 mét. Nơi này gắn với Guru Gobind Singh: Dasam Granth kể rằng trong một kiếp trước Ngài đã thiền định tại Hemkund. Ngôi gurdwara hiện nay bắt đầu được thiết kế và xây từ giữa thập niên 1960. Đường lên bị tuyết phủ từ tháng 10 tới tháng 4, người hành hương tới từ tháng 5.

Gurdwara Hemkund Sahib bên hồ nước trên núi, huyện Chamoli, bang Uttarakhand, Ấn Độ. Ảnh chụp từ trên cao, năm 2025.Ảnh: Harshit SR, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Nguồn: Wikipedia, Hemkund Sahib.

Anh: Southall, London

Gurdwara Sri Guru Singh Sabha ở Southall mở cửa ngày 30 tháng 3 năm 2003, sau ba năm xây, chứa được 3.000 người. Kinh phí 17,5 triệu bảng do cộng đồng Sikh địa phương quyên góp. Gian chính ở đây bày đúng nếp chung: kiệu palki mạ vàng trên bục, tấm tán phía trên, cửa kính màu phía sau, không có tượng.

Gurdwara Sri Guru Singh Sabha ở Southall, London, mở cửa năm 2003. Ảnh đăng năm 2005.Ảnh: Sukh, Public domain, Wikimedia Commons

Nguồn: Wikipedia, Gurdwara Sri Guru Singh Sabha Southall.

Canada: Abbotsford, Calgary, Mississauga

Gur Sikh Temple ở Abbotsford, British Columbia, mở cửa ngày 26 tháng 2 năm 1911 và là gurdwara lâu đời nhất còn tồn tại ở Bắc Mỹ. Nhìn ngoài, đó là một ngôi nhà gỗ hai tầng như nhà ở các thị trấn thời ấy: tầng dưới là bếp và nhà ăn langar, tầng trên là gian cầu nguyện. Nơi này được công nhận là Di tích Lịch sử Quốc gia của Canada ngày 26 tháng 7 năm 2002. Ảnh bên cho thấy thêm một gurdwara ở Mississauga với mái vòm trắng và cột cờ Nishan Sahib cao, và gian chính của một gurdwara ở Calgary.

Gur Sikh Temple ở Abbotsford, British Columbia, Canada: nhà gỗ hai tầng, mở cửa năm 1911. Ảnh chụp năm 2012.Ảnh: Jacobsimmonds, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Gurdwara Ontario Khalsa Darbar ở Mississauga, Ontario, Canada, với cột cờ Nishan Sahib cao phía trước. Ảnh chụp tháng 3 năm 2026.Ảnh: MaplesyrupSushi, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Nguồn: Wikipedia, Gur Sikh Temple.

Phần về các nước ngoài Ấn Độ và Pakistan trên trang này mới có Anh, Canada và một ảnh ở Úc.

Sikh Coalition, một tổ chức của người Sikh tại Hoa Kỳ, ước tính có hơn 25 triệu người Sikh trên thế giới.

Nguồn: Sikh Coalition, About Sikhs.

IXDòng Chính Khalsa Và Các Nhánh Udasi, Nirmala, Namdhari

Những điều ở các phần trên là nếp của dòng chính theo Rehat Maryada. Britannica ghi rằng người đã thọ lễ Amrit chỉ chiếm chừng 15 tới 18 phần trăm tổng số người Sikh, còn rất đông người để tóc, quấn khăn và giữ Rahit ở các mức khác nhau. Bên cạnh dòng chính có một số nhánh và dòng tu mà chuyện hình tượng hay chuyện vị Guru đang sống được hiểu khác. Thư viện chỉ ghi lại theo nguồn, không xét nhánh nào đúng.

Nguồn: Britannica, Sikhism: Sects and other groups.

Udasi

Nhận ra: Dòng khổ hạnh, sống độc thân, có nơi thờ tượng

Theo Britannica, dòng này do Srichand, con trai cả của Guru Nanak, lập nên. Udasi đề cao đời sống độc thân và lìa bỏ thế tục, và thờ hình Srichand trong đền của mình. Trong thế kỷ 18, thời người Sikh bị nhà Mughal truy bức, Udasi trông coi một số gurdwara. Wikipedia ghi rằng họ không tránh việc thờ tượng như dòng chính và thường giữ tượng Srichand, Guru Nanak, Vishnu hoặc Shiva. Trong phong trào Akali đầu thế kỷ 20, họ bị đưa ra khỏi các gurdwara, và Đạo luật Gurdwara năm 1925 trao quyền quản trị lại cho người Sikh. Từ đó Udasi ngày càng tự coi mình thuộc về Ấn Độ giáo. Trung tâm lớn nhất của họ ở Haridwar.

Một ngôi đền ở Amritsar, ảnh của Felice Beato, năm 1859. Trang tệp Commons nhận định đây là điện thờ cũ của Sangalwala Akhara thuộc phái Udasi. Thư viện chưa đối chiếu được nhận định này.Ảnh: Felice Beato, Public domain, Wikimedia Commons

Nguồn: Britannica, Udasi. Wikipedia, Udasi. Britannica, Gurdwara.

Nirmala

Nhận ra: Dòng học giả mặc áo màu đất son, để tóc

Theo truyền thống của dòng, năm 1686 Guru Gobind Singh cử năm người Sikh tới Varanasi học tiếng Phạn và kinh điển Ấn Độ. Wikipedia dẫn sử gia W.H. McLeod rằng câu chuyện này khó kiểm chứng, vì trước thế kỷ 19 sách vở Sikh hầu như không nhắc tới Nirmala. Người Nirmala mặc áo màu đất son, để tóc, tin mười vị Guru và Guru Granth Sahib như dòng chính, nhưng giảng lời các Guru theo lối Vedanta. Tổ chức trung tâm của họ là Panchayati Akhara Nirmal, lập tại Patiala năm 1862. Thư viện chưa đọc được nguồn nào nói Nirmala dùng tượng trong nơi lễ của mình.

Các tu sĩ Nirmala của Dharam Dhuja Akhara ở Patiala, khoảng năm 1900. Theo chú thích trên Commons, Guru Granth Sahib được đặt ở giữa buổi họp. Ảnh tư liệu.Ảnh: Unknown photographer, Public domain, Wikimedia Commons

Nguồn: Wikipedia, Nirmala (sect).

Namdhari (Kuka)

Nhận ra: Áo trắng vải dệt tay, khăn quấn ngang trán, có vị Guru đang sống

Theo Britannica, người Namdhari tin rằng dòng các Guru sống vẫn tiếp tục sau Guru Gobind Singh, điều mà dòng chính không nhận. Dòng này do Balak Singh (1797 tới 1862) lập, kế đó là Ram Singh (1816 tới 1885), đặt trung tâm tại Bhaini Sahib. Họ chỉ mặc đồ trắng dệt tay, quấn khăn thẳng ngang trán, ăn chay nghiêm ngặt và có nơi lễ riêng. Họ coi Adi Granth và Dasam Granth ngang nhau. Thư viện chưa đọc được nguồn nào tả cách bày trí nơi lễ của người Namdhari, nên không có ảnh cho nhánh này.

Nguồn: Britannica, Namdhari. Britannica, Sikhism: Sects and other groups. Wikipedia, Namdhari.

Khác biệt ngay trong các takht

Không phải nơi nào thuộc dòng chính cũng giống hệt nhau. Wikipedia ghi rằng Takht Hazur Sahib ở Nanded giữ một số nếp xưa: các vị chủ lễ và tín hữu địa phương vẫn chấm tilak gỗ đàn hương lên trán, và takht tôn trí cả Guru Granth Sahib lẫn Dasam Granth, theo lối của Takht Patna Sahib. Rehat Maryada thì ghi rằng không sách nào được tôn trí ngang hàng với Guru Granth Sahib. Thư viện ghi cả hai điều như nguồn viết.

Nguồn: Wikipedia, Hazur Sahib. Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Ba: gurdwara và nghi thức hội chúng.

XNhững Điều Thư Viện Chưa Chắc

·Lời văn Rehat Maryada: thư viện đã mở trang bản tiếng Anh của SGPC, nhưng tệp PDF ở đó là bản quét nên không đọc được bằng máy. Các điều khoản trên trang này được đọc từ bản tiếng Anh đăng trên Sikhs.org, chưa dò từng chữ với tệp của SGPC và chưa đối chiếu với bản tiếng Punjab.

·Tên gọi tiếng Việt: thư viện chưa tìm được trang nào của cộng đồng Sikh nói tiếng Việt. Các chữ như "Đấng Vô Thời", "tấm tán", "cây phất", "khăn phủ", "tòa có thẩm quyền cao" là cách dịch của thư viện. Tên gốc như Guru Granth Sahib, Manji Sahib, palki, chanani, rumala, chaur, takht được giữ nguyên.

·Năm Guru Gobind Singh trao ngôi Guru cho bộ Kinh: Britannica nhắc năm 1704 là lúc Ngài thêm các bài của Guru Tegh Bahadur và định việc kế vị, Wikipedia ghi ngày 6 tháng 10 năm 1708. Trang này ghi cả hai.

·Năm lập Akal Takht: Wikipedia ghi 1606 ở chỗ này và 1609 ở chỗ khác. Năm dựng lại Đền Vàng sau khi bị phá cũng có hai con số, 1764 và 1776.

·Huy hiệu Khanda có dạng hiện nay từ bao giờ: trang Wikipedia về Nishan Sahib ghi đầu thế kỷ 19, trang Wikipedia về Khanda ghi khoảng thập niên 1930. Thư viện chưa đọc được nguồn học thuật nào để phân định, nên không ghi niên đại trong phần chính.

·Màu cờ Nishan Sahib: quyết định tháng 7 năm 2024 của Akal Takht và thông tri của SGPC mới đọc qua Wikipedia, chưa đọc văn bản gốc. Chữ "xanthic" và "greyish blue" trong bản tiếng Anh của Rehat Maryada được thư viện ghi là vàng basanti và lam xám surmai theo Wikipedia.

·Lập trường của SGPC về tranh các Guru: ngoài Rehat Maryada, thư viện chưa tìm được một văn bản chính thức riêng của SGPC hay Akal Takht nói về việc treo tranh trong nhà hay trong gurdwara. Có trang viết rằng SGPC từng ra lệnh gỡ tranh khỏi các gurdwara, nhưng thư viện không tìm được văn bản ấy nên không đưa vào. Hai tin báo The Tribune được dẫn như lời tường thuật của báo.

·Bức tranh ở Bảo tàng Mỹ thuật San Diego: bảo tàng đặt tên là chín vị Guru, trang tệp Commons cho rằng tranh vẽ đủ mười vị cùng Bhai Mardana và Bhai Bala. Bức ở Bảo tàng Rietberg: bảo tàng ghi năm 1830, trang tệp Commons dẫn một nhà nghiên cứu định vào đầu thế kỷ 18.

·Bức tranh nội thất gurdwara khoảng năm 1875: trang tệp Commons ghi tranh từng được chú là có thể vẽ bên trong Đền Vàng, nhưng cũng nêu lý do để nghi. Thư viện chỉ ghi là một gurdwara ở Punjab.

·Ảnh Felice Beato năm 1859 được ghi là điện thờ Udasi, ảnh Dharam Dhuja Akhara khoảng năm 1900 và niên đại bốn bản chép tay: tất cả theo chú thích trên Wikimedia Commons, chưa đối chiếu với sách hay nơi lưu giữ.

·Các nếp riêng ở Takht Hazur Sahib và Takht Patna Sahib, và phần về Udasi, Nirmala, Namdhari: mới đọc qua Britannica và Wikipedia, chưa đọc nguồn của chính các nơi và các dòng ấy.

·Trang chưa có ảnh riêng về căn phòng nghỉ đêm của Guru Granth Sahib, về khăn rumala trưng riêng, về Kesh và Kachhera, và chưa có hiện vật Sikh của Bảo tàng Anh hay Viện Smithsonian. Thư viện chưa tìm được ảnh có giấy phép phù hợp hoặc chưa đọc được trang của các nơi ấy.

Nếu bạn là người Sikh hoặc người nghiên cứu Đạo Sikh và thấy chỗ nào trên trang này chưa đúng, xin báo để thư viện sửa.

XIẢnh Và Giấy Phép

Mọi ảnh trên trang lấy từ Wikimedia Commons, theo giấy phép Public domain, CC0, CC BY hoặc CC BY-SA. Tác giả và giấy phép ghi đúng như trang tệp gốc, đọc ngày 07/10/2026. Ảnh chỉ được thu nhỏ, không sửa nội dung. Bấm vào tên ảnh để tới trang tệp gốc. Nếu bạn là tác giả và thấy ghi công chưa đúng, xin báo để thư viện sửa.

1Gurdwara Sri Guru Sigh Sabha, Southall, Palki 1.jpg · Jonathan Cardy · CC BY-SA 3.0

2Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur 06.jpg · Shahzaib Damn Cruze · CC BY-SA 4.0

3Interior-view-Gurudwara-Sis-Ganj-Sahib.jpg · Hari Singh from Ilford, Essex, UK · CC BY 2.0

4The ritual of chauri (fan) waving the Sikh scripture to show respect.jpg · jasleen_kaur from USA · CC BY-SA 2.0

5A page from the Guru Granth Sahib Sikh scripture, Gurmukhi script.jpg · cchana from London, UK · CC BY-SA 2.0

6Gurdwara Sikh Society Calgary-6.jpg · Harpreet Sandhu · CC BY-SA 4.0

7Gurdwara Bara Sikh Sanghat - Guru Granth Sahib (10).jpg · Sumitsurai · CC BY-SA 3.0

8"Interior of a Sikh Temple (Harmandir Sahib) at Umritsir (Amritsar) - Reading the Grunt'h (Guru Granth Sahib), from a drawing by W. Carpenter Jun.," Illustrated London News, 1858.jpg · After William Carpenter · Public domain

9Painting of the interior of a Sikh temple (gurdwara), Punjab, ca.1875.jpg · Không rõ tác giả · Public domain

102017 sukhasan ritual palki palanquin for Guru Granth Sahib every night, Golden temple Amritsar.jpg · Ms Sarah Welch · CC BY-SA 4.0

11Palki sahib, the palanquin carrying the Adi Granth.jpg · Jasleen Kaur · CC BY-SA 2.0

12Illustrated folio of a Nishan Sahib (Sikh religious flag) from a Guru Granth Sahib manuscript housed at Takht Keshgarh Sahib, Anandpur and dated to 1771 B.S. (1714 C.E.).jpg · Unknown scribe and artist. Photographed by Mohinder Singh. · Public domain

13Beginning of the Japji Sahib composition, from a folio within a combined Adi-Dasam Granth manuscript attributed to Bhai Mani Singh, ca.1713.jpg · Bhai Mani Singh (attributed) · Public domain

14Beautifully decorated illuminated folio from a Guru Granth Sahib manuscript digitized by the Panjab Digital Library.jpg · Không rõ tác giả · Public domain

1519th century manuscript copy, 1704 CE Guru Granth Sahib, Schoyen Collection Norway.jpg · Ms Sarah Welch · Public domain

16Nishan Sahib in blue, at Baba Phoola Singh di Burj in Amritsar.jpg · Jasleen Kaur from USA · CC BY-SA 2.0

17Miri-Piri , the twin Nishan Sahib flags ,Golden Temple ,Amritsar.jpg · Harvinder Chandigarh · CC BY 4.0

182024-08-17 Gurudwara Sri Guru Singh Sabha Revesby 03.jpg · 源義信 · CC BY 4.0

19Artistic creation (presenting Sikh faith symbols ) at entrance of the Kartarpur Sahib Corridor (or Nanak Marg) from Dera Baba Nanak side of Indian border 01.jpg · Harvinder Chandigarh · CC BY-SA 4.0

20Kakaars x3.JPG · Hari Singh · CC BY-SA 3.0

21Kara.JPG · Hari Singh · CC BY-SA 3.0

22Wooden kanga comb (Sikhism article of faith).JPG · Hari Singh · CC BY-SA 3.0

23Kirpan small.JPG · Hari Singh · CC BY-SA 3.0

24Langar , participatory community kitchen , Golden Temple ,Amritsar 01.jpg · Harvinder Chandigarh · CC BY 4.0

25Painting of Guru Nanak, Pahari, ca.1830-50.jpg · Không rõ tác giả · Public domain

26Painting of the ten Sikh gurus seated in a circle under a tree, ca.1840.jpg · Unknown painter · Public domain

27Golden Temple, Amritsar 01.jpg · Bernard Gagnon · CC BY-SA 4.0

28Photograph of the walkway leading to the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India, circa 1880.jpg · Không rõ tác giả · Public domain

29Akal takhat amritsar.jpg · Amarpreet.singh.in at English Wikipedia · CC BY-SA 3.0

30Photograph of the Akal Takht in Amritsar, circa 1850's.jpg · Felice Beato · Public domain

31Takhat Sachkhand Sri Patna Sahib, Patna.jpg · Abhinoor Singh Anand · CC BY-SA 4.0

32Hazur Sahib.jpg · Subhag Singh · CC BY-SA 3.0

33Keshgarh.jpg · Journojp · CC BY-SA 4.0

34Takht Sri Damdama Sahib (cropped).jpg · Teerserv · CC BY-SA 4.0

35The Gurdwara Janam Asthan in Nankana Sahib, Pakistan. 01.jpg · Harvinder Chandigarh · CC BY 4.0

36Diwan Hall in Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur ,Pakistan 04.jpg · Harvinder Chandigarh · CC BY 4.0

37Drone shot of Hemkund sahib.jpg · Harshit SR · CC BY-SA 4.0

38Gur Sikh Temple 02.jpg · Jacobsimmonds · CC BY-SA 3.0

39Gurdwara.Sri.Guru.Singh.Sabha.Southall.jpg · Sukh · Public domain

40Photograph of Gurdwara Ontario Khalsa Darbar in Mississauga, Ontario, Canada, 2 March 2026 03.jpg · MaplesyrupSushi · CC BY-SA 4.0

41Photograph titled 'A Temple in Amritsar' taken in 1859 by Felice Beato. Identified as the original Udasi shrine of the Sangalwala Akhara in Amritsar.jpg · Felice Beato · Public domain

42Photograph of the Dharam Duja Akhara in Patiala, ca.1900.jpg · Unknown photographer · Public domain

43Painting of the Darshani Deori, Nishan Sahibs (Sikh flags), and the Akal Takht at the Golden Temple Complex in Amritsar.jpg · Không rõ tác giả · Public domain

XIINguồn

1SGPC (Ủy ban Quản trị Gurdwara Shiromani), Sikh Rehat Maryada, trang bản tiếng Anh

2Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Một: định nghĩa người Sikh

3Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Ba: gurdwara và nghi thức hội chúng

4Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Bốn: sống theo lời dạy của Guru

5Sikhs.org, Sikh Rehat Maryada bản tiếng Anh, Phần Sáu: lễ Amrit

6Britannica, Adi Granth

7Britannica, Gurdwara

8Britannica, Sikhism: Sikh practice

9Britannica, Sikhism: Sects and other groups

10Britannica, Udasi

11Britannica, Namdhari

12Đại học Harvard, The Pluralism Project, The Guru Granth Sahib

13Sikh Coalition, Hỏi đáp về người Sikh

14Sikh Coalition, Sikh identity

15Sikh Coalition, About Sikhs

16SikhNet, mục hỏi đáp dành cho giới trẻ: tranh các Guru

17Bảo tàng Victoria và Albert, Conservation Journal số 31, The Art of the Sikh Kingdoms

18UNESCO, Danh sách dự kiến: Sri Harimandir Sahib, Amritsar, Punjab

19Báo The Tribune (Ấn Độ), ngày 27/12/2017: Kendri Sri Guru Singh Sabha kêu gọi bỏ tranh các Guru

20Báo The Tribune (Ấn Độ), tháng 5 năm 2019: SGPC phản đối tượng Guru Nanak ở Gujarat

21Bảo tàng Rietberg, Zürich, hiện vật RVI 1394

22Bảo tàng Mỹ thuật San Diego, trang Flickr của bộ sưu tập, hiện vật 1990.1347

23Wikipedia, Golden Temple

24Wikipedia, Gurdwara

25Wikipedia, Guru Granth Sahib

26Wikipedia, Nishan Sahib

27Wikipedia, Khanda (Sikh symbol)

28Wikipedia, Ik Onkar

29Wikipedia, The Five Ks

30Wikipedia, Sikh Rehat Maryada

31Wikipedia, Langar (Sikhism)

32Wikipedia, Takht (Sikhism)

33Wikipedia, Akal Takht

34Wikipedia, Hazur Sahib

35Wikipedia, Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur

36Wikipedia, Gurdwara Janam Asthan

37Wikipedia, Hemkund Sahib

38Wikipedia, Gur Sikh Temple

39Wikipedia, Gurdwara Sri Guru Singh Sabha Southall

40Wikipedia, Sikh art

41Wikipedia, Janamsakhis

42Wikipedia, Sobha Singh (painter)

43Wikipedia, Central Sikh Museum

44Wikipedia, Udasi

45Wikipedia, Nirmala (sect)

46Wikipedia, Namdhari

Các trang trên được đọc trong tháng 10 năm 2026. Trang nào đổi địa chỉ, xin báo để thư viện cập nhật.

?Hỏi Đáp Nhanh

Đạo Sikh có thờ tượng hay tranh ảnh không

Không. Sikh Rehat Maryada ghi rằng chỉ thờ Đấng Vô Thời duy nhất, không để việc thờ tượng diễn ra trong gurdwara, không làm tượng hay đặt tượng ở đó, và không cúi lạy trước tranh các Guru.

Vậy ở giữa gurdwara người Sikh đặt gì

Guru Granth Sahib, bộ Kinh được coi là vị Guru. Kinh an vị trên một chiếc giường nhỏ gọi là Manji Sahib, dưới một tấm tán, thường trong một kiệu có mái gọi là palki, được phủ khăn rumala khi không đọc và có cây phất chaur bên cạnh.

Người Sikh có thờ cuốn Kinh không

Người Sikh giải thích rằng Guru Granth Sahib không phải là đối tượng thờ phượng. Chỉ có Thượng Đế được thờ phượng, qua lời thiêng. Ngai, tán và cây phất là cách cung kính dành cho một vị Guru đang hiện diện.

Tranh Guru Nanak treo trong nhà người Sikh là gì

Đó là tranh do họa sĩ hình dung, phổ biến nhất là tranh của Sobha Singh ở thế kỷ 20. Không có ảnh chụp nào của các Guru, và theo SikhNet, tranh không hẳn đúng với dung mạo thật. Rehat Maryada không cho cúi lạy trước tranh. Có tổ chức Sikh còn kêu gọi bỏ hẳn tranh.

Lá cờ tam giác trước gurdwara là gì

Đó là Nishan Sahib. Rehat Maryada dạy mỗi gurdwara dựng cờ ở chỗ cao, vải màu vàng basanti hoặc lam xám surmai, đỉnh cột có mũi giáo hoặc thanh Khanda. Cờ để báo cho người ở xa biết nơi đó có gurdwara, không phải vật để lễ.

Vì sao trang này vẫn có hai bức tranh vẽ các Guru

Vì tranh vẽ các Guru là một phần có thật của lịch sử mỹ thuật Punjab và đang nằm trong các bảo tàng. Thư viện đưa hai bức với tư cách tư liệu, ghi rõ đó không phải hình thờ, và không đặt chúng ở Chính Điện.

›Đọc Tiếp

Đạo SikhVề trang trụ của Đạo Sikh trong thư viện Cách hành lễ trong Đạo SikhChe đầu, đi chân trần, cúi trước Guru Granth Sahib Chính ĐiệnVề Chính Điện của Vạn Đạo Đường