Rẽ khỏi những đại lộ nhộn nhịp quanh Quảng trường Chợ Cổ (Rynek) của thành phố Wrocław bên dòng sông Odra để bước qua vòm cổng đá tại số 7 phố Pawła Włodkowica, quý vị bất ngờ bước vào một khoảng sân trong yên tĩnh rợp bóng cây dẻ ngựa, nơi có một tòa nhà lớn mang sắc vàng nhạt thanh lịch với hàng cột ốp tường thức Corinth, những ô cửa sổ vòm tròn cao vút và một tháp lồng đèn tám cạnh trên đỉnh mái. Đó là Hội đường Do Thái Dưới Cánh Cò Trắng tại Wrocław (Synagoga pod Białym Bocianem we Wrocławiu), ngôi hội đường Do Thái lịch sử duy nhất của thủ phủ vùng Hạ Silesia sống sót qua Đêm Kính Vỡ năm 1938 và Thế chiến II.
Được xây dựng từ năm 1827 đến năm 1829 bởi bậc thầy kiến trúc sư người Đức Karl Ferdinand Langhans trên nền một quán trọ cũ mang biển hiệu con cò trắng, ngôi hội đường ngày nay tọa lạc ngay tại trái tim của Khu phố Bốn Tôn Giáo (Dzielnica Czterech Wyznań), còn gọi là Khu phố Tôn Trọng Lẫn Nhau: nơi chỉ trong vòng vài trăm bước chân, tiếng đọc kinh Torah của Do Thái Giáo, tiếng chuông nhà thờ Công Giáo, tiếng thánh ca đa âm Chính Thống Giáo và tiếng đàn phong cầm Tin Lành cùng vang lên trong sự hòa hợp hiếm có tại châu Âu.
IBiểu Tượng Cánh Cò Trắng, Dòng Chảy Do Thái Giáo Wrocław Và Khu Phố Bốn Tôn Giáo
Tên gọi đầy chất thơ Dưới Cánh Cò Trắng (tiếng Ba Lan là Pod Białym Bocianem, tiếng Đức là Zum Weißen Storch) của hội đường bắt nguồn từ lịch sử đô thị của mảnh đất này: vào thế kỷ 18, trước khi hội đường được xây dựng, tại khu đất số 35 phố Thánh Antôn cũ từng có một quán trọ và xưởng bia nổi tiếng của thành phố treo biển hiệu hình một con cò trắng. Khi thương gia Do Thái Jakob Philipp Silberstein mua lại khu đất này vào năm 1820 để dựng hội đường, người dân Wrocław vẫn quen miệng gọi ngôi nhà cầu nguyện mới theo tên quán trọ cũ. Điều thú vị là trong ngôn ngữ Kinh Thánh tiếng Do Thái, chim cò trắng được gọi là Chasidah (חֲסִידָה, xuất phát từ gốc từ Chesed nghĩa là Lòng nhân từ, sự hiếu nghĩa và chung thủy, cũng là gốc của từ Hasidim chỉ những người sùng đạo), bởi theo truyền thống Do Thái cổ đại, chim cò trắng luôn tận tụy nuôi dưỡng cha mẹ già và chia sẻ thức ăn cho đồng loại. Nhờ sự trùng hợp ngôn ngữ tuyệt đẹp ấy, tên gọi Dưới Cánh Cò Trắng đã trở thành tên hiệu thiêng liêng chính thức của hội đường suốt hai thế kỷ qua.
Trước Thế chiến II, cộng đồng người Do Thái tại Wrocław (lúc ấy mang tên tiếng Đức là Breslau) là cộng đồng Do Thái lớn thứ ba trên toàn nước Đức (chỉ sau Berlin và Frankfurt) với hơn 30.000 thành viên, là quê hương của những bộ óc vĩ đại của thế giới hiện đại như nhà sử học Heinrich Graetz, nhà thần học Abraham Geiger, các chủ nhân giải Nobel (Fritz Haber, Max Born, Paul Ehrlich, Otto Stern) và nữ triết gia tử đạo Edith Stein (Thánh Teresa Benedicta Thánh Giá).
Trong hệ thống phân loại của thư viện, Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng thuộc nhánh Do Thái Giáo, hiện là hội đường chính thức của Cộng đồng Tôn giáo Do Thái tại Wrocław (Gmina Wyznaniowa Żydowska we Wrocławiu, thuộc Liên hiệp các Cộng đồng Tôn giáo Do Thái tại Cộng hòa Ba Lan). Trong lịch sử tôn giáo thế kỷ 19, Wrocław chính là cái nôi khai sinh của Chủng viện Thần học Do Thái Breslau (Jüdisch-Theologisches Seminar, thành lập năm 1854 bởi Rabbi Zacharias Frankel), học viện đào tạo giáo sĩ Do Thái hiện đại đầu tiên ở châu Âu đặt nền móng cho trào lưu Do Thái giáo Bảo thủ (Masorti / Historical-Positive Judaism) kết hợp việc giữ gìn luật Halakha truyền thống với phương pháp khảo cứu sử học hiện đại.
Bản thân Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng đã trải qua cả hai nhánh phụng vụ lớn của Do Thái giáo: khi mới khánh thành năm 1829 và từ năm 1847 đến 1872, đây là hội đường của nhánh Do Thái giáo Khai sáng và Tự do (nội thất ban đầu không tách biệt cứng nhắc và có hát hợp xướng phụng vụ). Đến năm 1872, khi nhánh Tự do chuyển sang Hội đường Mới (Neue Synagoge) khổng lồ vừa xây xong trên phố Łąkowa, Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng đã được trao lại cho cộng đồng Do Thái giáo Chính thống truyền thống (Ortodoksyjni), những người đã bổ sung hệ thống cầu thang riêng dẫn lên hai tầng hành lang dành cho phụ nữ (Ezrat Nashim) theo đúng chuẩn mực luật định.
Nét độc đáo làm nên danh tiếng quốc tế của Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng ngày nay là vị trí của hội đường trong Khu phố Bốn Tôn Giáo (Dzielnica Czterech Wyznań) ở góc tây nam khu phố cổ Wrocław. Chỉ trong một hình tứ giác nhỏ có cạnh chưa đầy 300 mét nối giữa các phố Kazimierza Wielkiego, Świętego Antoniego, Pawła Włodkowica và Świętego Mikołaja, có bốn ngôi thánh đường lớn đứng kề bên nhau: Hội đường Do Thái Dưới Cánh Cò Trắng (1829), Nhà thờ Chính thống giáo Chúa Giáng Sinh (xây dựng từ thế kỷ 14 đến 15), Nhà thờ Công giáo Thánh Antôn thành Padova (xây dựng từ năm 1685 đến 1692) và Nhà thờ Tin Lành Chúa Quan Phòng (xây dựng năm 1750). Từ năm 1995, các vị giáo sĩ và tín hữu của cả bốn cộng đồng này đã cùng thành lập Hội đồng Khu phố Tôn Trọng Lẫn Nhau, cùng tổ chức các buổi cầu nguyện liên tôn vì hòa bình, lễ hội văn hóa và chương trình giáo dục thanh thiếu niên, được Tổng thống Ba Lan công nhận là Di tích Lịch sử Quốc gia (Pomnik historii) vào năm 2005.
Nhiều du khách khi đi dọc phố Pawła Włodkowica hoặc phố Świętego Antoniego thường đi lướt qua mà không nhìn thấy Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng và thắc mắc vì sao một hội đường lớn như vậy lại nằm khuất sâu trong sân trong thay vì đứng ngay mặt tiền đường phố lớn. Nguyên nhân bắt nguồn từ quy định pháp lý khắt khe của Vương quốc Phổ vào đầu thế kỷ 19: dù Sắc lệnh Giải phóng năm 1812 đã trao quyền công dân cho người Do Thái, chính quyền đô thị lúc bấy giờ vẫn yêu cầu các cơ sở thờ tự không phải Kitô giáo không được xây mặt tiền phô trương trực tiếp ra trục đường chính và không được xây tháp cao hơn các nhà thờ Kitô giáo lân cận. Thế nhưng, chính quy định bắt buộc phải xây lùi vào trong sân giữa bốn bề nhà dân ấy lại vô tình trở thành lá chắn cứu mạng hội đường trong Đêm Kính Vỡ ngày 9 rạng 10 tháng 11 năm 1938: khi các đội xung kích Đức Quốc xã phóng hỏa đốt cháy rụi Hội đường Mới đứng độc lập trên phố Łąkowa, chúng đã không dám châm lửa đốt Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng vì sợ ngọn lửa sẽ cháy lan sang thiêu rụi toàn bộ các dãy nhà dân của người Đức ở sát vách xung quanh.
IITừ Bản Vẽ Năm 1819 Của Karl Ferdinand Langhans Đến Bi Kịch Sân Tập Trung Và Cuộc Phục Sinh Năm 2010
Lịch sử hai trăm năm của Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng là tấm gương phản chiếu trọn vẹn số phận của người Do Thái vùng Trung Âu: từ khát vọng hội nhập thời Khai sáng, sự phát triển rực rỡ cuối thế kỷ 19, thảm kịch tận diệt trong Thế chiến II, những thập niên bị lãng quên thời hậu chiến, cho tới cuộc hồi sinh kỳ diệu đầu thế kỷ 21.
- 1819 tới 1820Karl Ferdinand Langhans lập bản vẽ thiết kế trên nền quán trọ Cò TrắngTheo yêu cầu của chính quyền Phổ về việc xây dựng một hội đường trung tâm thay cho các phòng cầu nguyện nhỏ lẻ, năm 1819 kiến trúc sư bậc thầy Karl Ferdinand Langhans hoàn thành bản vẽ thiết kế Tân cổ điển trên khu đất quán trọ cũ Dưới Cánh Cò Trắng của thương gia Jakob Philipp Silberstein.
- 1827 tới 23 tháng 4 năm 1829Xây dựng và khánh thành Hội đường Dưới Cánh Cò TrắngDo Hội Anh Em Thứ Nhất (Erste Brüdergesellschaft) và Jakob Philipp Silberstein đầu tư, công trình được xây dựng từ năm 1827 dưới sự chỉ đạo của thợ cả Schindler và Tschoke, trang trí nội thất bởi hai cha con họa sĩ Raphael Biow, và khánh thành trọng thể vào ngày 23 tháng 4 năm 1829.
- 1872 tới 1873 và 1905Chuyển giao cho cộng đồng Chính thống và xây dựng hai tầng hành lang phụ nữNăm 1872, khi Hội đường Mới khánh thành, Hội đường Cò Trắng được chuyển cho phái Do Thái giáo Chính thống bảo thủ. Năm 1905, hai anh em kiến trúc sư Paul và Richard Ehrlich thiết kế hệ thống hai tầng hành lang phụ nữ bằng bê tông cốt thép theo phong cách Tân Romanesque.
- 9 rạng 10 tháng 11 năm 1938Sống sót qua Đêm Kính Vỡ (Kristallnacht)Trong Đêm Kính Vỡ, lính xung kích Đức Quốc xã đập phá nội thất và xé các cuộn kinh Torah trong hội đường nhưng không dám phóng hỏa vì hội đường nằm sát các tòa nhà dân cư. Hội đường sau đó trở thành nơi cầu nguyện duy nhất còn lại của cả cộng đồng Do Thái Wrocław.
- 1941 tới 1943Khoảng sân tập trung người Do Thái Wrocław trước khi đưa tới các trại hủy diệtĐức Quốc xã biến lòng hội đường thành xưởng sửa chữa ô tô và nhà kho chứa tài sản cướp bóc, đồng thời biến khoảng sân trước mặt tiền phía nam hội đường thành điểm tập trung hàng ngàn người Do Thái Wrocław trước khi áp giải ra nhà ga đưa tới Theresienstadt và Auschwitz.
- 1945 tới 1995Tái sử dụng sau chiến tranh, bị tịch thu năm 1968 và rơi vào hoang phếSau năm 1945, hội đường phục vụ những người Do Thái Ba Lan sống sót định cư tại Wrocław, nhưng sau chiến dịch bài Do Thái năm 1968, công trình bị chính quyền tịch thu năm 1974 giao cho Đại học Wrocław và Học viện Âm nhạc, trải qua nhiều lần cải tạo dở dang khiến tòa nhà xuống cấp nghiêm trọng.
- 1996 và 2005 tới 2007Trả lại cho Cộng đồng Do Thái, thành lập Quỹ Bente Kahan và phục nguyên Hòm Giao ƯớcNăm 1996, nhờ nỗ lực của Hồng y Henryk Gulbinowicz và chính quyền mới, hội đường được trả lại cho Cộng đồng Do Thái Wrocław. Năm 2005 thành lập Trung tâm Văn hóa và Giáo dục Do Thái do nghệ sĩ Bente Kahan điều hành, và ngày 10 tháng 11 năm 2007 khánh thành Hòm Giao Ước (Aron Kodesh) được phục nguyên hoàn chỉnh.
- 6 tháng 5 năm 2010Hoàn tất đại trùng tu và tái khánh thành trọng thểSau đợt đại trùng tu trị giá 2,5 triệu Euro từ nguồn quỹ Liên minh châu Âu, thành phố Wrocław và sự bảo trợ của Thái tử Charles (Anh quốc), Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng chính thức tái khánh thành ngày 6 tháng 5 năm 2010.
Kiến trúc sư thiết kế Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng là Karl Ferdinand Langhans (1782 tới 1869), một trong những tên tuổi lớn nhất của kiến trúc Tân cổ điển thế kỷ 19 tại Phổ và Silesia. Ông chính là con trai của Carl Gotthard Langhans (người sinh ra tại Kamienna Góra vùng Hạ Silesia và là tác giả của Cổng Brandenburg lừng danh ở Berlin). Tại Wrocław, ngoài Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng, Karl Ferdinand Langhans còn là tác giả của tòa nhà Nhà hát Opera Wrocław (1841) nằm cách hội đường chỉ vài trăm mét. Nhờ kinh nghiệm bậc thầy trong việc thiết kế các nhà hát opera ở Wrocław, Berlin và Leipzig, Langhans đã tính toán tỷ lệ vòm trần hình lòng máng (sklepienie nieckowe) của Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng chuẩn xác đến mức tạo ra một không gian âm học (acoustics) tự nhiên hoàn hảo, giúp tiếng hát của vị xướng kinh (Hazzan) vang rõ tới từng góc ban công mà không cần thiết bị khuếch đại.
Cũng cần lưu ý một điểm sử liệu từng gây nhầm lẫn trước đây: trong một số tài liệu cũ thế kỷ 19, bản thiết kế hội đường đôi khi được gán nhầm cho họa sĩ người Do Thái Raphael Biow (1771 tới 1836) và con trai ông là Hermann Biow. Các nghiên cứu lưu trữ hiện đại (như công trình của Giáo sư Jerzy Krzysztof Kos và Agnieszka Zabłocka-Kos) đã xác minh rõ ràng rằng Karl Ferdinand Langhans là kiến trúc sư lập bản vẽ kiến trúc tổng thể năm 1819, còn hai cha con họa sĩ Raphael Biow là những người thực hiện toàn bộ phần hội họa trang trí nội thất đầu tiên của hội đường vào năm 1828 đến 1829.
IIIMặt Tiền Tân Cổ Điển Của Langhans, Hòm Giao Ước Serliana Và Bể Tắm Thanh Tẩy Mikveh
Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng được xây dựng bằng gạch tô vữa trên mặt bằng hình chữ nhật kéo dài theo trục Tây - Đông, kết hợp vẻ trang nhã của chủ nghĩa Tân cổ điển La Mã (Neoclassicism) với các chi tiết Tân Romanesque và phương Đông được bổ sung vào năm 1905. Vì nền sàn phòng cầu nguyện chính được hạ thấp hơn vài bậc so với mặt sân bên ngoài (tuân theo câu Thánh Vịnh 130 câu 1: Từ vực sâu, con kêu lên Ngài, lạy Đức Chúa), không gian bên trong có độ cao thông thủy rất lớn và khoáng đạt.
Mặt tiền chính nhìn ra khoảng sân phía nam và mặt tiền phía đông được trang trí cân đối với hai khối nhô nhẹ (avant-corps) có bốn cột ốp tường đầu cột Corinth nâng đỡ trán tường hình tam giác cổ điển (fronton). Giữa các cột là hàng cửa sổ cao vút kết thúc bằng vòm tròn lấy ánh sáng tự nhiên ngập tràn sảnh chính. Phía trên mái dốc gãy ẩn sau bờ tường chắn mái (attyka) là một tháp lồng đèn tám cạnh (ośmioboczna latarnia) đội mái vòm nhỏ ở chính giữa đỉnh tòa nhà.
Tại trung tâm bức tường phía đông (hướng về thành thánh Giêrusalem) là một khung vòm đại quy mô thiết kế theo thức kiến trúc Serliana (một vòm tròn lớn ở giữa kẹp bởi hai nhịp phẳng hai bên) với ô cửa sổ tròn (oculus) bằng kính màu phía trên. Bên trong vòm là Hòm Giao Ước (Aron ha-Kodesh) để cất giữ các cuộn kinh Torah viết tay trên da thuộc: cấu trúc gỗ chạm khắc gồm bốn cột trụ nâng phần diềm mái chạm họa tiết phương Đông, trên đỉnh đặt Hai Bia Đá Mười Điều Răn khắc chữ Do Thái mạ vàng (được phục nguyên hoàn chỉnh năm 2007 dựa trên các mảnh vỡ tìm thấy tại Bảo tàng Lịch sử Wrocław).
Bao quanh ba mặt bắc, nam và tây của sảnh cầu nguyện chính là hệ thống hai tầng hành lang ban công dành riêng cho phụ nữ (Ezrat Nashim) được hai anh em kiến trúc sư Paul và Richard Ehrlich thiết kế năm 1905 bằng bê tông cốt thép (thay thế cho hành lang gỗ cũ nâng trên 12 cột trụ của năm 1829). Các hàng cột và lan can của hai tầng ban công này mang phong cách Tân Romanesque thanh thoát với các đầu cột chạm hoa văn hình học, hiện là không gian trưng bày triển lãm lịch sử người Do Thái vùng Hạ Silesia.
Ở mặt ngoài bức tường phía tây và phía nam của hội đường là các khối cầu thang xây năm 1872 tới 1873 dẫn lối riêng cho phụ nữ đi thẳng lên hai tầng ban công. Giữa bức tường phía nam là cổng vào nghi lễ có bậc tam cấp đá và bảng đá khắc chữ Do Thái phía trên, vốn chỉ được mở ra trong các ngày Đại lễ Năm Mới (Rosh Hashanah) và Đại lễ Chuộc Tội (Yom Kippur).
Ngay bên dưới tầng hầm của tòa nhà trụ sở Cộng đồng Tôn giáo Do Thái Wrocław (xây dựng năm 1901 bao quanh phía nam và phía tây sân hội đường) là khu Bể tắm thanh tẩy nghi lễ (Mikveh) lịch sử. Được lát gạch men trắng và xanh lam từ đầu thế kỷ 20 và tiếp nhận nguồn nước tự nhiên theo đúng luật Halakha, bể tắm Mikveh này đã được trùng tu hoàn chỉnh để phục vụ đời sống tôn giáo thực tế của cộng đồng.
Khoảng sân lát đá rợp bóng cây trước mặt tiền phía nam hội đường (nơi có cổng vòm thông ra phố Pawła Włodkowica số 7) gắn tấm bia tưởng niệm bằng tiếng Ba Lan, tiếng Đức và tiếng Do Thái ghi nhớ hàng ngàn cư dân Do Thái của Wrocław đã bị tập trung tại chính khoảng sân này từ năm 1941 đến 1943 trước khi bị đưa đi tử đạo trong thảm họa Shoah.
Khi bước vào giữa sảnh cầu nguyện chính của Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng ngày nay, nhiều du khách nhận thấy khoảng sàn gỗ ở chính giữa hội đường được để trống thoáng đãng thay vì có một bục đọc kinh Bimah cố định xây bằng đá hoặc gỗ lớn như ở các hội đường cổ thời Trung cổ. Lý do là vào đợt cải tạo kỷ niệm 100 năm hội đường (năm 1928 đến 1929), bục Bimah do giáo sư Alfred Grotte thiết kế từng đặt ở giữa sảnh nhưng đã bị Đức Quốc xã phá hủy hoàn toàn khi biến hội đường thành xưởng sửa chữa xe hơi năm 1943. Khi đại trùng tu hội đường vào năm 2008 đến 2010, cộng đồng Do Thái Wrocław và Quỹ Bente Kahan đã quyết định sử dụng bục Bimah di động bằng gỗ, giúp sảnh chính vừa cử hành trọn vẹn các nghi lễ đọc kinh Torah, vừa linh hoạt chuyển đổi thành phòng hòa nhạc và hội trường văn hóa có sức chứa hơn bốn trăm người.
IVThế Đất Và Hướng
Trước khi đọc địa thế, cần khẳng định rõ rằng Do Thái giáo không dạy phong thủy Á Đông. Việc định hướng của Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng tuân theo quy tắc thiêng liêng của luật Do Thái giáo (Halakha, bắt nguồn từ sách Các Vua quyển I chương 8 và sách Đanien chương 6 câu 10): tại châu Âu, bức tường đặt Hòm Giao Ước (Aron Kodesh) gọi là bức tường Mizrach (nghĩa là Phương Đông) bắt buộc phải quay về hướng thành thánh Giêrusalem và Núi Đền Thờ. Phần phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện để bạn đọc quen thuộc với học thuật phương Đông có thêm một lăng kính tham khảo trên thực địa.
Xét trên đại cuộc địa hình đô thị Wrocław tại tọa độ 51,1084 độ vĩ bắc và 17,0254 độ kinh đông, Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng tọa lạc ở cao độ khoảng 118 mét trên vùng đồng bằng phù sa bằng phẳng của thung lũng sông Odra (Oder). Điểm đặc sắc nhất của địa hình Wrocław là dòng sông cái Odra cùng các nhánh sông phụ đã tách ra làm nhiều nhánh ôm lấy khu trung tâm lịch sử, đặc biệt là Hào nước Thành phố (Fosa Miejska), tức dòng kênh nước cổ nguyên là hào phòng thủ bao quanh khu phố cổ chạy uốn lượn ngay ở phía nam và phía tây của Khu phố Bốn Tôn Giáo (cách hội đường chỉ khoảng 150 mét qua công viên Promenada Staromiejska). Trong phép xem đất cổ truyền, một khu đất nằm ở phía trong vòng ôm của dòng sông lớn ở phía bắc (sông Odra) và dòng hào nước uốn cong như dải đai ngọc ở phía nam và phía tây chính là thế thủy nhiễu thanh quy, ngọc đái hoàn ôm (nước uốn lượn bao bọc lấy khu đất lành).
Xét về cục thế sân trong (nội viện), Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng không đứng phơi mình ngay sát lề đường giao thông ồn ào mà nằm lùi sâu vào trong một khoảng sân chữ nhật được bao bọc bốn phía bởi tòa nhà trụ sở Cộng đồng Do Thái (1901) và các dãy nhà cổ của phố Włodkowica cùng phố Świętego Antoniego. Muốn vào tới hội đường, người đi phải bước qua cổng vòm (brama) trên phố Włodkowica số 7 như đi qua một khẩu huyệt dẫn khí để tiến vào khoảng sân cây xanh yên tĩnh đóng vai trò là nội minh đường trước mặt tiền phía nam của hội đường. Trong phong thủy hình thế, bố cục ẩn mình trong vòng tường bao bốn phía như vậy gọi là thế tàng phong tụ khí, nội viện uẩn linh (giấu gió giữ khí, sân trong ấp ủ sự linh thiêng). Chính thế đất ẩn kín này đã bảo vệ hội đường thoát khỏi ngọn lửa hủy diệt năm 1938.
Xét về trục sơn hướng, tòa nhà hội đường nằm theo trục Tây sang Đông (cổng vào cho nam giới ban đầu ở tường phía Tây và cổng nghi lễ ở tường phía Nam, còn bức tường đặt Hòm Giao Ước Aron Kodesh tọa vững chãi ở chính Đông hướng về Giêrusalem). Sự hội tụ của bốn thánh đường thuộc bốn tôn giáo lớn (Do Thái giáo, Công giáo, Chính thống giáo và Tin Lành) tại bốn góc của cùng một khu phố tạo nên cách cục tứ tượng tương chiếu hài hòa bậc nhất tại Trung Âu.
VCác Đại Lễ Do Thái Giáo, Liên Hoan Văn Hóa Simcha Và Mùa Hè Dưới Cây Ngô Đồng
Ngày nay, Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng vừa là nơi cử hành các buổi cầu nguyện ngày Shabbat và các kỳ đại lễ trong năm theo âm dương lịch Do Thái (Hebrew calendar) của Cộng đồng Tôn giáo Do Thái Wrocław, vừa là một trong những trung tâm âm nhạc, sân khấu và giáo dục liên văn hóa sôi động nhất Ba Lan dưới sự điều phối của Quỹ Bente Kahan.
| Thời điểm | Theo lịch nào | Lễ tiết và sự kiện | Ý nghĩa và nghi thức tại Hội đường Cò Trắng |
|---|---|---|---|
| Tháng Tishrei (tháng 9 hoặc tháng 10 dương lịch) | Âm dương lịch Do Thái (Hebrew calendar) | Đại lễ Năm Mới (Rosh Hashanah), Đại lễ Chuộc Tội (Yom Kippur) và Lễ Lều Tạm (Sukkot) | Các ngày Đại lễ Thiêng liêng nhất (Yamim Noraim): mở Cổng Nghi lễ phía nam, thổi tù và sừng cừu Shofar, mở cửa Hòm Giao Ước đọc kinh Torah và dựng lều Sukkah truyền thống ngay trong sân hội đường. |
| 25 tháng Kislev (tháng 11 hoặc tháng 12) và tháng Nisan (tháng 3 hoặc tháng 4) | Âm dương lịch Do Thái (Hebrew calendar) | Lễ Ánh Sáng (Hanukkah) và Đại lễ Vượt Qua (Pesach) | Thắp sáng cây đèn chín ngọn Hanukkiyah lớn cùng cộng đồng và các vị khách từ Khu phố Bốn Tôn Giáo, và tổ chức bữa tiệc Seder lễ Vượt Qua kỷ niệm cuộc Xuất Hành khỏi Ai Cập. |
| Tháng 7 hoặc tháng 8 hằng năm | Lịch văn hóa mùa hè thành phố Wrocław | Liên hoan Văn hóa Do Thái SIMCHA (Festiwal Kultury Żydowskiej SIMCHA) | Liên hoan văn hóa Do Thái lớn nhất vùng Hạ Silesia diễn ra tại Hội đường Cò Trắng và sân trong với các đêm nhạc Klezmer, hội thảo lịch sử, dạy tiếng Do Thái và tiếng Yiddish, cùng phiên chợ ẩm thực Kosher. |
| Các ngày Chúa Nhật mùa hè từ tháng 5 đến tháng 9 | Lịch âm nhạc của Quỹ Bente Kahan | Chuỗi Hòa nhạc Mùa Hè Dưới Cây Ngô Đồng (Lato pod Platanem) và Hòa nhạc trong Hội đường | Các buổi hòa nhạc ngoài trời dưới tán cây cổ thụ trong sân hội đường và các đêm nhạc thính phòng của Dàn hợp xướng Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng (Chór Synagogi Pod Białym Bocianem). |
| 9 tháng 11 hằng năm | Dương lịch, lịch tưởng niệm lịch sử | Hành trình Tưởng niệm Đêm Kính Vỡ (Marsz Pamięci Nocy Kryształowej) | Cuộc đi bộ tưởng niệm hòa bình của cư dân Wrocław và giáo sĩ bốn tôn giáo từ Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng tới bia tưởng niệm nền Hội đường Mới đã bị đốt cháy năm 1938. |
Một niềm tự hào đặc biệt của hội đường hiện đại là Dàn hợp xướng Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng (Chór Synagogi Pod Białym Bocianem) được thành lập năm 1996 dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Stanisław Rybarczyk: đây là dàn hợp xướng hội đường Do Thái chuyên nghiệp duy nhất tại Ba Lan hiện nay, từng biểu diễn phục vụ Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 khi ngài tới thăm hội đường vào tháng 12 năm 2008 và làm sống lại những bản thánh ca phụng vụ thế kỷ 19 từng vang vọng dưới mái vòm của Karl Ferdinand Langhans.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Từ Quảng trường Chợ Cổ (Rynek) ở trung tâm thành phố Wrocław, quý vị chỉ cần đi bộ khoảng 5 phút (400 mét) về phía tây theo phố Ruska hoặc phố Świętego Antoniego rồi rẽ vào phố Pawła Włodkowica số 7 (5a), nếu đi từ nhà ga xe lửa trung tâm Wrocław Główny, quý vị có thể đi tàu điện (tram) tuyến số 3, 10, 12 hoặc 13 dừng tại trạm Narodowe Forum Muzyki hoặc Plac Jana Pawła II cách hội đường chỉ 200 mét.
- Toạ độ
- 51.1084, 17.0254
Khi tới viếng thăm Hội đường Do Thái Dưới Cánh Cò Trắng tại Wrocław, quý vị đi qua cổng vòm tại số 7 phố Pawła Włodkowica để bước vào khoảng sân trong. Theo quy tắc tôn kính của truyền thống Do Thái giáo, khi bước vào bên trong sảnh cầu nguyện chính, nam giới bắt buộc phải đội mũ hoặc đội mũ tròn Kippah (có chuẩn bị sẵn tại bàn đón tiếp ở cửa vào để du khách mượn miễn phí), và mọi du khách cần ăn mặc lịch sự, kín đáo. Quý vị lưu ý hội đường đóng cửa không đón khách tham quan du lịch vào ngày nghỉ lễ thiêng liêng hàng tuần của người Do Thái là ngày Shabbat (từ chiều thứ Sáu khi Mặt Trời lặn cho tới hết ngày thứ Bảy) cũng như trong các ngày lễ trọng Do Thái giáo. Sau khi thăm sảnh chính và triển lãm trên hai tầng hành lang phụ nữ, quý vị có thể ghé các quán cà phê và nhà hàng mang phong cách Do Thái nằm ngay quanh khoảng sân trong rợp bóng cây.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Hội đường Do Thái Dưới Cánh Cò Trắng tại Wrocław (Synagoga pod Białym Bocianem)
Contribute photos, information or video for White Stork Synagogue, WrocławThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao ngôi hội đường Do Thái lớn nhất Wrocław lại mang tên là Dưới Cánh Cò Trắng?
Trước khi hội đường được xây dựng vào năm 1827 đến 1829, trên khu đất này vào thế kỷ 18 từng có một quán trọ nổi tiếng treo biển hiệu Dưới Cánh Cò Trắng (Gasthof Zum Weißen Storch). Người dân thành phố tiếp tục gọi hội đường mới theo tên quán trọ cũ, và cộng đồng Do Thái đã trân trọng đón nhận tên gọi này vì trong tiếng Do Thái Kinh Thánh, chim cò trắng được gọi là Chasidah, bắt nguồn từ chữ Chesed có nghĩa là lòng nhân từ, sự hiếu thảo và chung thủy.
Ai là kiến trúc sư đã thiết kế Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng và công trình mang phong cách gì?
Bản thiết kế hội đường được lập năm 1819 bởi kiến trúc sư bậc thầy người Đức Karl Ferdinand Langhans (1782 tới 1869), tác giả Nhà hát Opera Wrocław và là con trai của người thiết kế Cổng Brandenburg ở Berlin. Công trình mang phong cách Tân cổ điển thế kỷ 19 trang nhã với các cột thức Corinth, cửa sổ vòm tròn cao vút và tháp lồng đèn tám cạnh trên đỉnh mái, sau đó được bổ sung hai tầng hành lang phụ nữ phong cách Tân Romanesque vào năm 1905.
Nhờ đâu mà Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng thoát khỏi bị đốt cháy trong Đêm Kính Vỡ năm 1938?
Trong Đêm Kính Vỡ rạng sáng ngày 9 và 10 tháng 11 năm 1938, trong khi Hội đường Mới khổng lồ của Wrocław bị đốt cháy rụi hoàn toàn, Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng chỉ bị đập phá bên trong chứ không bị phóng hỏa. Nguyên nhân là do hội đường nằm khuất trong một khoảng sân hẹp sát vách với các tòa nhà dân cư xung quanh, nên lính Đức Quốc xã sợ nếu châm lửa đốt hội đường thì đám cháy sẽ lan sang thiêu rụi cả khu phố của người Đức.
Khu phố Bốn Tôn Giáo (Dzielnica Czterech Wyznań) quanh hội đường có điểm gì đặc biệt?
Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng nằm tại trung tâm Khu phố Bốn Tôn Giáo (còn gọi là Khu phố Tôn Trọng Lẫn Nhau) ở phía tây khu phố cổ Wrocław. Chỉ trong bán kính chưa đầy 300 mét tại đây có bốn thánh đường của bốn truyền thống đức tin đứng cạnh nhau gồm Hội đường Do Thái Dưới Cánh Cò Trắng, Nhà thờ Chính thống giáo Chúa Giáng Sinh, Nhà thờ Công giáo Thánh Antôn thành Padova và Nhà thờ Tin Lành Chúa Quan Phòng, được công nhận là Di tích Lịch sử Quốc gia năm 2005.
Hội đường Dưới Cánh Cò Trắng đã được hồi sinh như thế nào sau nhiều thập niên bị bỏ hoang?
Sau khi được trao trả lại cho Cộng đồng Tôn giáo Do Thái tại Wrocław vào năm 1996, công cuộc đại trùng tu hội đường đã được thực hiện dưới sự điều phối của Quỹ Bente Kahan cùng sự tài trợ của thành phố Wrocław, Liên minh châu Âu và Thái tử Charles của Anh. Hòm Giao Ước (Aron Kodesh) được phục nguyên năm 2007 và toàn bộ hội đường được tái khánh thành rực rỡ vào ngày 6 tháng 5 năm 2010, trở thành trung tâm tôn giáo và âm nhạc lớn của vùng Hạ Silesia.