Từ thị trấn Sokółka thuộc tỉnh Podlaskie miền đông bắc Ba Lan, đi theo con đường nhỏ uốn lượn qua những cánh đồng và đồi băng hà khoảng bảy kilômét về phía đông trên Tuyến đường Tatar (Szlak Tatarski), quý vị sẽ bắt gặp ngôi làng cổ Bohoniki. Ngay giữa trung tâm làng, ẩn mình dưới bóng những hàng cây đoạn, cây phong và cây bạch dương cổ thụ trên một khu vườn rộng 44 sào (0,44 héc-ta), có một ngôi nhà gỗ thông nhỏ nhắn lợp mái ván chẻ bốn dốc tựa như chiếc lều du mục phương Đông. Ở chính giữa đỉnh mái vươn lên một ngọn tháp nhỏ sáu cạnh mở sáu ô cửa sổ sáng, đội chiếc mũ vòm củ hành bọc đồng có ba quả cầu và vầng trăng lưỡi liềm mạ vàng lấp lánh.
Đó là Thánh đường Hồi giáo Bohoniki (Meczet w Bohonikach), một trong hai ngôi thánh đường Hồi Giáo bằng gỗ lịch sử của người Tatar Lipka còn tồn tại ở Ba Lan (cùng với Thánh đường Hồi giáo Kruszyniany ở phía nam). Nếu Kruszyniany mang dáng dấp bề thế của một ngôi nhà thờ gỗ hai tháp, thì Bohoniki lại cuốn hút người chiêm bái bởi vẻ đẹp mộc mạc, gần gũi như một mái nhà cầu nguyện thảo nguyên, đi kèm với khu nghĩa trang cổ Mizar rộng gần 2 héc-ta nằm giữa rừng thông rì rào ở rìa phía đông làng. Bài viết này khảo cứu toàn diện lịch sử hình thành từ năm 1679, niên đại 1873 tìm thấy trên khung cửa, cấu trúc kiến trúc gỗ và thế đất của quần thể.
ICộng Đồng Kỵ Binh Tatar Tại Bohoniki Và Trung Tâm Hành Hương Hồi Giáo Ba Lan
Cũng như làng Kruszyniany lân cận, cội nguồn của cộng đồng Hồi Giáo tại Bohoniki bắt đầu từ sắc lệnh hoàng gia ngày 12 tháng 3 năm 1679 của Quốc vương Ba Lan Jan III Sobieski. Để thanh toán khoản lương bổng quân đội còn thiếu và tưởng thưởng lòng trung thành của các chiến binh kỵ binh Tatar Lipka trong các chiến dịch bảo vệ Khối Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva, nhà vua đã ban cấp đất đai thuộc thái ấp hoàng gia Grodno (gồm Bohoniki, Drahle, Malawicze Górne và Kruszyniany) cho 30 kỵ binh Tatar dưới quyền chỉ huy của rotmistrz Olejowski cùng các gia tộc kỵ binh danh tiếng như dòng họ Siekucki, Aleksandrowicz, Chazbijewicz và Mucharski.
Người Tatar Lipka tại Bohoniki thuộc hệ phái Hồi giáo Sunni (trường phái luật học Hanafi). Trong đời sống tâm linh của cộng đồng, ngôi thánh đường (meczet) và khu nghĩa trang (mizar) tạo thành hai cực thiêng liêng không thể tách rời: thánh đường là nơi cộng đoàn hướng mặt về Thánh địa Makkah để thực hành năm cột trụ của đạo Hồi (tuyên xưng đức tin Shahada, cầu nguyện Salat, bố thí Zakat, chay tịnh tháng Ramadan và hành hương Hajj), còn đồi rừng Mizar là nơi các thế hệ kỵ binh và tín hữu nằm xuống theo đúng nghi thức Hồi giáo với đầu hướng về phía tây, chân hướng về phía đông và gương mặt nghiêng về hướng Nam Đông Nam (hướng Makkah).
Sau Thế chiến II, khi biên giới phía đông của Ba Lan thay đổi khiến các trung tâm Hồi giáo Tatar cổ xưa ở Vilnius (Wilno), Nowogródek và Iwje nằm bên kia biên giới Litva và Belarus, làng Bohoniki cùng với Kruszyniany trở thành hai thánh địa gốc quan trọng nhất của người Tatar còn nằm trong lãnh thổ Ba Lan. Trong suốt cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, đời sống tâm linh tại Thánh đường Bohoniki gắn liền với hình ảnh cụ Imam khả kính Stefan Mustafa Jasiński (1911 tới 2015), người sinh ra tại làng Malawicze Górne ngay sát Bohoniki và từng là vị giáo sĩ Hồi giáo cao niên nhất Ba Lan khi viên tịch ở tuổi 104.
Nhiều người khi so sánh hai ngôi thánh đường gỗ vùng Podlasie thường thắc mắc vì sao Thánh đường Bohoniki không có tháp gọi lễ (minaret) cao vút đứng độc lập hay hai tháp mặt tiền như ở Kruszyniany. Theo hồ sơ bảo tồn di sản Ba Lan, do quy mô dân số của giáo đoàn nông thôn và truyền thống kiến trúc gỗ dân gian, người Tatar tại Bohoniki đã tích hợp chức năng biểu tượng của tháp minaret vào chính ngọn tháp lục giác nhỏ đội vòm củ hành đặt ngay trên đỉnh chóp mái bốn dốc của tòa nhà, vừa hài hòa với cảnh quan làng quê vừa giữ trọn vẹn dấu ấn Hồi giáo qua biểu tượng trăng lưỡi liềm trên đỉnh.
IITừ Ngôi Thánh Đường Đầu Tiên Tới Dấu Khắc Năm 1873 Trên Khung Cửa Gỗ
Lịch sử xây dựng thánh đường tại Bohoniki trải qua hai giai đoạn gắn với hai vị trí khác nhau trong làng. Ngôi thánh đường bằng gỗ đầu tiên của các gia đình kỵ binh Tatar được dựng ở phần phía đông của làng Bohoniki, ngay sát bên cạnh khu nghĩa trang cổ Mizar. Các tài liệu kiểm kê thái ấp hoàng gia đầu thế kỷ 18 (năm 1717) đã nhắc tới sự hiện diện của nhà cầu nguyện Hồi giáo tại đây, trong khi nhiều tài liệu lịch sử địa phương ghi mốc xây dựng ngôi thánh đường cổ ở phía đông làng là vào khoảng năm 1795 (cuối thế kỷ 18).
Vào nửa sau thế kỷ 19, ngôi thánh đường gỗ đầu tiên ở rìa phía đông làng chẳng may bị hỏa hoạn thiêu rụi hoàn toàn. Cộng đồng Tatar quyết định chuyển địa điểm xây dựng ngôi thánh đường mới về trung tâm làng Bohoniki (tại số nhà 23 hiện nay) để thuận tiện cho các gia đình đi lễ hằng ngày. Về năm khởi dựng ngôi thánh đường hiện hữu, do tư liệu lưu trữ giấy tờ của giáo đoàn không còn giữ được, các sách khảo cứu trước năm 2005 thường ước đoán công trình được dựng vào nửa sau thế kỷ 19 hoặc vào giao thời giữa thế kỷ 19 và thế kỷ 20 (thậm chí một số bản tóm tắt tiếng Anh vẫn ghi là giao thời thế kỷ 19 và 20). Bí ẩn về niên đại này đã được giải đáp dứt điểm vào năm 2005: trong đợt đại trùng tu bóc tách các lớp ván tường, các chuyên gia bảo tồn đã phát hiện con số năm 1873 được khắc rõ ràng ngay trên khung gỗ cửa ra vào chính (futryna drzwi wejściowych), xác nhận ngôi thánh đường hiện nay được dựng vào năm 1873.
- 1679Vua Jan III Sobieski ban cấp làng Bohoniki cho kỵ binh TatarNgày 12 tháng 3 năm 1679, vua Jan III Sobieski ban đặc quyền cấp đất tại Bohoniki cho 30 chiến binh kỵ binh Tatar Lipka để bù đắp lương bổng quân đội và tưởng thưởng công lao chiến đấu.
- Thế kỷ 18 / 1795Ngôi thánh đường gỗ đầu tiên và hình thành nghĩa trang MizarCộng đồng Tatar dựng ngôi thánh đường gỗ đầu tiên ở phía đông làng (tư liệu nhắc từ đầu thế kỷ 18, nhiều nguồn ghi mốc dựng lại khoảng năm 1795) sát bên đồi nghĩa trang Mizar, nơi còn giữ được tấm bia mộ đá cổ nhất đề năm 1786.
- 1873Dựng ngôi thánh đường gỗ hiện nay tại trung tâm làngSau khi ngôi thánh đường cũ ở phía đông làng bị cháy rụi, cộng đồng dựng ngôi thánh đường gỗ thông mới tại trung tâm làng vào năm 1873 (niên đại được tìm thấy khắc trên khung cửa chính trong đợt trùng tu năm 2005).
- 1939 tới 1945Bị biến thành bệnh viện dã chiến trong Thế chiến IITrong Thế chiến II, quân đội Đức Quốc Xã (Wehrmacht) chiếm dụng thánh đường làm bệnh viện dã chiến, tháo dỡ vách ngăn bên trong và đốn hạ cây cổ thụ quanh sân để đào chiến hào, tòa nhà còn bị hư hại một phần do mảnh đạn pháo phát nổ.
- Sau 1945 tới 1966Cộng đồng Tatar phục hồi thánh đường và xếp hạng di tíchNgay sau năm 1945, cộng đồng Hồi giáo Bohoniki tự nguyện đóng góp công sức sửa chữa lại thánh đường và dựng lại vách ngăn chuẩn mực. Ngày 16 tháng 11 năm 1966, công trình được ghi danh vào Sổ bộ Di tích (mã số A-61).
- 2003 tới 2005Khôi phục mái ván gỗ gont và đại trùng tu tổng thểNăm 2003, lớp mái tôn kẽm lợp tạm thế kỷ 20 được dỡ bỏ để khôi phục mái lợp ván gỗ chẻ gont nguyên bản. Năm 2005, công trình được đại trùng tu toàn bộ kết cấu gỗ, sơn phủ bảo vệ và lắp đặt bể nước ngầm phòng cháy chữa cháy.
- 2012Đón nhận danh hiệu Di tích Lịch sử Quốc gia (Pomnik historii)Theo sắc lệnh của Tổng thống Ba Lan Bronisław Komorowski ký ngày 22 tháng 10 năm 2012 (có hiệu lực ngày 20 tháng 11 năm 2012), Thánh đường và Nghĩa trang Mizar tại Bohoniki (cùng với Kruszyniany) được công nhận là Di tích Lịch sử Quốc gia Ba Lan.
IIINgôi Nhà Gỗ Mái Lều Bốn Dốc, Tháp Lục Giác Và Đồi Thông Mizar Rộng 2 Héc-ta
Thánh đường Hồi giáo Bohoniki là một công trình kiến trúc gỗ mộc mạc nhưng vô cùng tinh tế về tỷ lệ. Về kích thước mặt bằng, hồ sơ đo đạc kỹ thuật của Viện Di sản Quốc gia Ba Lan ghi nhận tòa nhà có hình chữ nhật gần vuông với chiều dài 11,49 mét và chiều rộng 8,03 mét (các tài liệu giới thiệu chung thường làm tròn là 11,4 nhân 8 mét), tổng thể tích không gian là 460 mét khối. Khung nhà được dựng bằng gỗ thông ghép mộng ngang (konstrukcja zrębowa) gia cố thêm các thanh nẹp đứng (lisice), cả mặt ngoài lẫn mặt trong đều ốp ván gỗ ngang đánh vecni giữ vân gỗ nâu trầm ấm áp (trong một số giai đoạn thế kỷ 20 tường ngoài từng được sơn màu xanh lá cây).
Mái lều bốn dốc lợp ván gont và tháp vòm củ hành bằng đồng
Khối nhà chính được che phủ bởi một mái hình lều bốn dốc (czterospadowy dach namiotowy) lợp ván gỗ chẻ gont dày dặn, trong khi hiên đón phía trước (nâng đỡ bởi hai cột gỗ tiện tròn) và khối hốc Mihrab nhô ra phía sau được lợp mái hai dốc nhỏ nhắn. Ngay tại giao điểm đỉnh mái bốn dốc vươn lên ngọn tháp nhỏ hình lục giác (wieżyczka sześcioboczna) thay thế cho tháp minaret: sáu mặt tháp trổ sáu ô cửa sổ chia sáu ô kính nhỏ, phía trên mỗi cửa sổ đều có diềm trang trí chạm hình trăng lưỡi liềm. Đỉnh tháp đội chiếc mũ vòm củ hành bọc tôn đồng sáng bóng, kết thúc bằng chóp nhọn xuyên qua ba quả cầu đồng và vầng trăng lưỡi liềm mạ vàng trên cùng.
Khác với Thánh đường Kruszyniany có hai cửa vào từ hai phía ngoài trời khác nhau, Thánh đường Bohoniki chỉ có một hiên cửa chính ở mặt tây bắc dẫn vào một tiền sảnh chung (przedsionek) nơi đặt các kệ gỗ để tín hữu và du khách cởi giày dép. Từ tiền sảnh chung này mới tách ra hai cánh cửa riêng biệt: cửa bên trái dẫn vào phòng cầu nguyện rộng dành cho nam giới, cửa bên phải dẫn vào phòng cầu nguyện nhỏ dành cho phụ nữ (babiniec). Ngăn giữa hai phòng là vách gỗ có khe nhìn ngang che bằng vải voan trắng mỏng.
Do diện tích mặt bằng chỉ rộng 11,49 nhân 8,03 mét, để tăng sức chứa cho các kỳ đại lễ Bajram khi con cháu Tatar từ khắp nơi đổ về, phía cuối phòng cầu nguyện của nam giới được dựng thêm một tầng gác lửng bằng gỗ (galeria) nâng đỡ trên hai cột gỗ vững chãi.
Tại bức tường chính diện phía đông nam của phòng cầu nguyện nam giới là hốc Mihrab bằng gỗ chỉ hướng về Thánh địa Makkah, bên phải là bục giảng Minbar có cầu thang gỗ để vị Imam bước lên thuyết giảng (Khutbah) trong buổi lễ trưa thứ Sáu và các ngày lễ trọng.
Toàn bộ trần và tường gỗ bên trong hoàn toàn không có tranh tượng hình người theo đúng giới luật Hồi giáo, nhưng được viền bằng các dải hoa văn cành lá nho uốn lượn (arabeska) thanh nhã, treo các tấm bảng thư pháp Muhir viết câu Kinh Qur'an bằng chữ Ả Rập và trải kín các lớp thảm len phương Đông trên mặt sàn.
Cách thánh đường khoảng 500 mét về phía đông, nằm ở rìa làng Bohoniki là nghĩa trang Hồi giáo Mizar rộng gần 2 héc-ta (khoảng 1,78 tới 2 ha) ẩn mình dưới rừng thông cổ thụ trên đồi cát băng hà. Đây là nghĩa trang Hồi giáo lớn nhất tại Ba Lan, hoạt động liên tục từ cuối thế kỷ 18 (tấm bia mộ đá cổ nhất còn đọc được rõ chữ đề năm 1786, gắn với vị trí ngôi thánh đường đầu tiên khoảng năm 1795), nơi an nghỉ của hàng ngàn người Tatar Ba Lan qua nhiều thế hệ.
IVThế Đất Và Hướng
Cần khẳng định rõ rằng Hồi Giáo không dạy phong thủy Á Đông. Việc định hướng Thánh đường Bohoniki cũng như cách đặt mộ phần trên đồi Mizar hoàn toàn tuân theo luật thiêng liêng của Hồi giáo: bức tường có hốc Mihrab bắt buộc phải quay về hướng Qibla (hướng ngôi đền Kaaba tại Makkah, tính từ Bohoniki là phương Đông Nam / Nam Đông Nam). Phần phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường dựa trên địa hình thực tế của làng Bohoniki.
Xét trên bản đồ địa hình tự nhiên vùng đông bắc Ba Lan tại tọa độ 53,3906 độ vĩ Bắc và 23,5915 độ kinh Đông, làng Bohoniki nằm trên dải cao nguyên đồi băng hà Sokółka (Wzgórza Sokólskie) ở độ cao khoảng 180 tới 200 mét so với mực nước biển, đóng vai trò là đường phân thủy tự nhiên giữa lưu vực sông Biebrza ở phía tây và sông Świsłocz cùng sông Łosośna ở phía đông. Trong phép xem hình thế, ngôi làng được quy hoạch theo cấu trúc làng trục cổ truyền (ulicówka) chạy dọc theo sườn thoải của dải đồi băng hà, hai đầu làng có các mạch suối nhỏ chảy xuống thung lũng tạo thành thế đất cao ráo, thoát nước tốt và không bao giờ bị ngập úng.
Xét về cục thế tại khuôn viên số 23 Bohoniki: ngôi thánh đường tọa lạc ngay tại trung tâm trục làng trên một khu đất rộng 0,44 héc-ta, phía trước mặt tiền Tây Bắc là khoảng sân lát đá nối ra cổng vòm màu nâu luôn mở rộng đón sinh khí từ trục đường chính (đóng vai trò là minh đường nội khu), trong khi bức tường hậu có hốc Mihrab nhô ra quay về hướng Đông Nam (hướng Makkah). Bao bọc xung quanh bốn phía ngôi nhà gỗ là những hàng cây đoạn, cây phong và cây bạch dương cao lớn che chắn gió lốc cho mái ván gont. Bản thân hình khối ngôi nhà vuông vức đội mái lều bốn dốc tụ về một đỉnh tháp lục giác ở chính tâm tạo nên cấu trúc tứ thủy quy đường, trung cung tụ đỉnh rất cân bằng và vững chãi. Cách đó khoảng nửa kilômét về phía đông là gò đồi cát phủ kín rừng thông xanh quanh năm của nghĩa trang Mizar rộng gần 2 héc-ta, nơi từng đặt ngôi thánh đường đầu tiên thế kỷ 18, tạo thành thế đất tiền đường hậu lăng (phía trước là nơi cầu nguyện giữa xóm làng, phía đông là đồi tùng bách tĩnh mịch che chở cho tổ tiên).
VĐời Sống Phụng Vụ Bajram Và Truyền Thống Hành Hương Tại Bohoniki
Cộng đồng Tôn giáo Hồi giáo tại Bohoniki (Muzułmańska Gmina Wyznaniowa w Bohonikach, trực thuộc Liên minh Tôn giáo Hồi giáo tại Cộng hòa Ba Lan) duy trì các buổi cầu nguyện định kỳ và cử hành trọng thể các kỳ đại lễ trong năm theo âm lịch Hồi giáo Hijri. Bởi nghĩa trang Mizar tại Bohoniki là nghĩa trang Hồi giáo lớn nhất Ba Lan, mỗi dịp lễ Bajram nơi đây trở thành điểm hội tụ của hàng trăm gia đình người Tatar từ Białystok, Sokółka, Warszawa và Gdańsk về cầu nguyện và tảo mộ tổ tiên.
| Ngày theo lịch Hồi giáo (Hijri) | Đặc điểm thời gian Dương lịch | Tên lễ tiết (tiếng Tatar Ba Lan / Ả Rập) | Nghi thức tại Thánh đường và Nghĩa trang Mizar Bohoniki |
|---|---|---|---|
| Mồng 1 tới mồng 3 tháng Shawwal | Sớm hơn khoảng 11 ngày mỗi năm dương lịch | Ramazan Bajram (Eid al-Fitr, Lễ Xả Chay) | Cử hành đại lễ cầu nguyện kết thúc tháng chay Ramadan trong thánh đường gỗ, sau buổi lễ, toàn thể các gia đình Tatar đi bộ lên đồi rừng thông Mizar để đọc kinh Qur'an bên mộ phần ông bà cha mẹ và trao quà từ thiện Sadoga. |
| Mồng 10 tới 13 tháng Dhu al-Hijjah | Khoảng 70 ngày sau lễ Ramazan Bajram | Kurban Bajram (Eid al-Adha, Lễ Hiến Sinh) | Đại lễ trọng thể nhất trong năm tại Bohoniki, tín hữu ngồi chật kín cả sàn chính lẫn gác lửng gỗ để nghe bài giảng Khutbah, cử hành nghi thức hiến sinh truyền thống và sum họp đại gia đình. |
| 12 tháng Rabi al-Awwal | Theo âm lịch Hồi giáo Hijri | Mevlud Bajram (Mawlid al-Nabi, Lễ Kỷ niệm Ngày sinh Tiên tri Muhammad) | Đọc kinh và tụng niệm các bài ca tôn vinh Tiên tri Muhammad, ôn lại truyền thống giữ đạo hơn ba thế kỷ của người Tatar tại vùng đất Sokółka. |
| Mồng 10 tháng Muharram | Tháng đầu tiên của năm âm lịch Hijri | Aszura Bajram (Ngày lễ Ashura) | Cầu nguyện đầu năm mới Hồi giáo và tưởng niệm các bậc tiền nhân, các gia đình Tatar chuẩn bị các món bánh truyền thống và nước trái cây khô Aszure. |
| Buổi trưa thứ Sáu định kỳ hằng tháng | Dương lịch | Lễ cầu nguyện thứ Sáu (Modlitwa piątkowa / Jumu'ah) | Theo quy chế sinh hoạt hiện tại của giáo đoàn Bohoniki, đại lễ cầu nguyện trưa thứ Sáu có bài thuyết giảng từ bục Minbar được cử hành định kỳ hằng tháng cũng như vào tất cả các ngày lễ lớn. |
Ngay tại làng Bohoniki còn có Nhà Hành hương (Dom Pielgrzyma) trưng bày các hiện vật lịch sử, trang phục kỵ binh, sách chép tay Kitab và Chamaił cùng nghề dệt thảm truyền thống của người Tatar Lipka, giúp du khách hiểu trọn vẹn mạch nguồn văn hóa của cộng đồng Hồi giáo lâu đời nhất Trung Âu.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Thánh đường tọa lạc tại số 23 làng Bohoniki (huyện Sokółka, tỉnh Podlaskie), nằm cách trung tâm thị trấn Sokółka khoảng 7 kilômét về phía đông và cách thành phố Białystok khoảng 48 kilômét về phía đông bắc. Từ Ga đường sắt Sokółka (nằm trên tuyến tàu hỏa từ Białystok và Warszawa đi Suwałki), quý vị có thể đi xe buýt địa phương, taxi hoặc đi xe đạp theo Tuyến đường Tatar khoảng 10 tới 15 phút là tới trung tâm làng Bohoniki.
- Toạ độ
- 53.3906, 23.5915
Thánh đường Hồi giáo Bohoniki và nghĩa trang Mizar là không gian thờ phượng và an nghỉ tôn nghiêm của cộng đồng Hồi giáo Tatar. Khi bước vào tiền sảnh chung của thánh đường, quý vị bắt buộc phải cởi giày dép đặt lên kệ trước khi bước vào phòng cầu nguyện trải thảm. Trang phục của cả nam và nữ cần kín đáo, lịch sự (không mặc quần ngắn hay áo hở vai, phụ nữ nên dùng khăn choàng che tóc khi vào phòng lễ). Khi vào thăm khu nghĩa trang Mizar trong rừng thông ở phía đông làng, quý vị đi nhẹ nhàng theo các lối mòn giữa các hàng mộ cổ, không giẫm đạp lên phần mộ hay tự ý chạm vào các tấm bia đá thế kỷ 18 và 19.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thánh đường Hồi giáo Bohoniki (Meczet w Bohonikach)
Contribute photos, information or video for Bohoniki MosqueThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Thánh đường Hồi giáo Bohoniki được xây dựng vào năm nào?
Ngôi thánh đường gỗ đầu tiên tại Bohoniki được dựng từ thế kỷ 18 (nhiều nguồn ghi khoảng năm 1795) ở phía đông làng cạnh nghĩa trang Mizar, nhưng sau đó bị cháy rụi. Ngôi thánh đường gỗ hiện nay ở trung tâm làng được dựng lại vào năm 1873, con số năm 1873 này đã được các chuyên gia bảo tồn phát hiện khắc trực tiếp trên khung gỗ cửa ra vào chính trong đợt trùng tu năm 2005.
Kiến trúc của Thánh đường Bohoniki khác gì so với Thánh đường Kruszyniany?
Trong khi Thánh đường Kruszyniany sơn màu xanh lá cây đậm và có hai tháp vuông ở mặt tiền cùng một tháp nhỏ trên sống mái, thì Thánh đường Bohoniki (kích thước 11,49 nhân 8,03 mét) có tường gỗ ốp ván ngang màu nâu gỗ tự nhiên, lợp mái hình lều bốn dốc và chỉ có một ngọn tháp lục giác duy nhất đặt ngay chính giữa đỉnh mái đội vòm củ hành bằng đồng gắn trăng lưỡi liềm. Ngoài ra, ở Bohoniki cả nam và nữ đều đi qua một tiền sảnh chung trước khi rẽ vào hai phòng riêng.
Chuyện gì đã xảy ra với Thánh đường Bohoniki trong Thế chiến II?
Trong Thế chiến II, quân đội Đức Quốc Xã (Wehrmacht) đã chiếm dụng ngôi thánh đường gỗ để biến thành bệnh viện dã chiến, tháo dỡ vách ngăn bên trong và chặt cây cổ thụ quanh sân làm công sự, tòa nhà cũng bị hư hại một phần do mảnh đạn pháo. Ngay sau năm 1945, cộng đồng người Tatar địa phương đã tự tay tu sửa và khôi phục lại nguyên trạng không gian thờ phượng.
Nghĩa trang Hồi giáo Mizar ở Bohoniki có quy mô và lịch sử như thế nào?
Nằm trong khu rừng thông trên đồi cát ở rìa phía đông làng, Mizar tại Bohoniki có diện tích gần 2 héc-ta và là nghĩa trang Hồi giáo lớn nhất tại Ba Lan. Nghĩa trang hoạt động liên tục từ cuối thế kỷ 18 (tấm bia mộ đá cổ nhất còn đọc được chữ đề năm 1786) và là nơi an táng các gia đình người Tatar từ khắp vùng Podlasie, Warszawa và miền bắc Ba Lan.
Danh hiệu Pomnik historii được trao cho Bohoniki và Kruszyniany năm 2012 có ý nghĩa gì?
Pomnik historii (Di tích Lịch sử Quốc gia) là cấp xếp hạng di sản văn hóa cao quý nhất của Cộng hòa Ba Lan do Tổng thống ban hành. Ngày 22 tháng 10 năm 2012 (có hiệu lực ngày 20 tháng 11 năm 2012), hai ngôi thánh đường gỗ và hai nghĩa trang Mizar tại Bohoniki và Kruszyniany đã cùng được công nhận danh hiệu này như biểu tượng độc đáo của truyền thống khoan dung tôn giáo và di sản Tatar Lipka tại Ba Lan.