Đi sâu vào miền rừng đồi Knyszyn (Puszcza Knyszyńska) ở huyện Sokółka, tỉnh Podlaskie miền đông bắc Ba Lan, chỉ cách đường biên giới Belarus chưa đầy ba kilômét, quý vị sẽ tới ngôi làng yên bình Kruszyniany. Giữa vòng rào đá cuội thấp và những tán cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi, một ngôi nhà gỗ sơn màu xanh lục thẫm hiện ra với hai ngọn tháp vuông ở mặt tiền và một tháp nhỏ tám cạnh trên sống mái. Nhìn thoáng qua từ xa, hình khối ngôi nhà gỗ hai tháp này trông rất giống những ngôi nhà thờ gỗ dân gian của người Công Giáo hay Chính Thống giáo vùng biên giới Ba Lan và Litva, nhưng khi ngước nhìn lên đỉnh ba chiếc mũ vòm củ hành dẹt, quý vị sẽ thấy ba vầng trăng lưỡi liềm mạ vàng vươn lên trời xanh.
Đó là Thánh đường Hồi giáo Kruszyniany (Meczet w Kruszynianach), ngôi thánh đường Hồi Giáo bằng gỗ cổ xưa nhất còn tồn tại trên đất nước Ba Lan. Công trình này, cùng với Thánh đường Hồi giáo Bohoniki cách đó hơn ba mươi kilômét về phía bắc, là chứng tích sống động của cộng đồng người Tatar Lipka (những chiến binh Hồi giáo dòng Sunni đã gắn bó máu thịt với lịch sử Đại Công quốc Litva và Vương quốc Ba Lan suốt hơn sáu trăm năm qua). Bài viết dưới đây khảo cứu nguồn gốc lịch sử, kiến trúc giao thoa Đông Tây, các bức thư pháp Muhir và thế đất của thánh địa vùng Podlasie này.
IDi Sản Kỵ Binh Tatar Lipka Và Tinh Thần Bao Dung Tôn Giáo
Chủ nhân dựng nên Thánh đường Kruszyniany là người Tatar Lipka (Tatarzy Lipkowie, còn gọi là Tatar Ba Lan hay Tatar Litva, chữ Lipka bắt nguồn từ tên gọi tiếng Tatar Krym chỉ vùng đất Litva). Từ cuối thế kỷ 14 (khoảng năm 1397), Đại Công tước Litva là Vytautas Đại đế (Witold) đã mời các chiến binh kỵ binh Tatar từ Hãn quốc Kim Trướng và bán đảo Krym tới định cư dọc biên giới để bảo vệ lãnh thổ trước kỵ binh Hiệp sĩ Teuton. Đổi lại nghĩa vụ chiến đấu trong các đạo quân kỵ binh nhẹ dưới ngọn cờ nhà vua, người Tatar được ban cấp đất đai quý tộc, được quyền lấy vợ người bản xứ và đặc biệt là được tự do giữ đạo Hồi dòng Sunni (thuộc trường phái luật học Hanafi) giữa lòng một quốc gia Kitô giáo.
Sự ra đời của cộng đồng Hồi giáo tại Kruszyniany gắn liền với tên tuổi Quốc vương Ba Lan Jan III Sobieski và vị chỉ huy kỵ binh Tatar là Đại tá (rotmistrz, sau thăng pułkownik) Samuel Murza Krzeczowski (mất năm 1690). Khi đối chiếu giữa văn kiện lưu trữ hoàng gia và truyền thống lịch sử địa phương, có hai mốc sự kiện bổ sung chặt chẽ cho nhau: theo văn khố triều đình, ngày 12 tháng 3 năm 1679, vua Jan III Sobieski đã ban sắc lệnh cấp các làng thuộc thái ấp hoàng gia Grodno (gồm Kruszyniany, Nietupa, Łużany cùng Bohoniki) cho Samuel Murza Krzeczowski và 45 gia đình chiến binh Tatar dưới quyền ông để bù đắp khoản lương bổng quân đội còn nợ sau cuộc chiến chống Đế quốc Ottoman. Bốn năm sau, vào ngày 7 tháng 10 năm 1683 trong trận Parkany lần thứ nhất (nay thuộc Štúrovo, Slovakia, ngay sau chiến thắng giải vây Viên), khi đội tiền quân Ba Lan bị quân Ottoman phục kích vây khốn, chính Samuel Murza Krzeczowski cùng đội kỵ binh Tatar đã liều mình xông pha cứu sống vua Jan III Sobieski thoát khỏi vòng vây. Nhà vua đã thăng hàm Đại tá và xác nhận quyền sở hữu vĩnh viễn vùng đất Kruszyniany cho ông (do đó truyền thuyết dân gian và nhiều tài liệu phổ thông thường gộp chung rằng nhà vua ban tặng làng Kruszyniany để thưởng công cứu mạng tại trận Parkany). Bản thân vua Jan III Sobieski trên đường đi dự nghị hội ở Grodno năm 1688 đã đích thân ghé thăm dinh thự của Samuel Murza Krzeczowski ngay tại làng Kruszyniany.
Trải qua nhiều thế kỷ sống hòa nhập tại vùng biên giới Ba Lan, Litva và Belarus, người Tatar Lipka từ thế kỷ 16 tới thế kỷ 17 đã chuyển sang nói tiếng Ba Lan và tiếng địa phương Belarus trong đời sống hằng ngày, nhưng vẫn gìn giữ trọn vẹn đức tin Hồi Giáo Sunni. Họ phát triển một truyền thống văn bản độc đáo bậc nhất châu Âu là các bộ Kitab và Chamaił (sách cầu nguyện và sổ tay nghi lễ viết bằng ngôn ngữ Ba Lan hoặc Belarus nhưng ghi lại bằng bảng chữ cái Ả Rập), còn toàn bộ các buổi lễ cầu nguyện năm lần mỗi ngày (Salat) trong thánh đường vẫn được xướng đọc chuẩn mực bằng tiếng Ả Rập nguyên bản của Kinh Qur'an.
Nhiều du khách lần đầu nhìn thấy Thánh đường Kruszyniany có hai tháp đối xứng ở mặt tiền và một tháp nhỏ trên đỉnh mái thường lầm tưởng đây nguyên là một ngôi nhà thờ Kitô giáo cũ được người Tatar mua lại rồi gắn trăng lưỡi liềm lên. Thực tế, công trình được cộng đồng Hồi giáo Tatar xây mới hoàn toàn ngay từ nền móng để làm thánh đường, nhưng do được dựng bởi những người thợ mộc bản địa vùng Podlasie vào cuối thế kỷ 18, các nghệ nhân đã tự nhiên vận dụng kỹ thuật ghép gỗ và bố cục hai tháp mặt tiền quen thuộc của kiến trúc nhà thờ gỗ Đông Âu để tạo nên diện mạo độc nhất vô nhị cho ngôi thánh đường Hồi giáo này.
IIBa Thế Kỷ Của Ngôi Thánh Đường Gỗ Màu Xanh Và Nghĩa Trang Mizar
Ngay sau khi định cư tại Kruszyniany vào năm 1679, các gia đình kỵ binh Tatar của Đại tá Samuel Murza Krzeczowski đã dựng ngôi thánh đường đầu tiên và lập nghĩa trang Hồi giáo (Mizar) trên ngọn đồi phía đông làng. Văn kiện lịch sử đầu tiên nhắc trực tiếp tới sự tồn tại của Thánh đường Hồi giáo Kruszyniany là sổ kiểm kê tài sản năm 1717, còn trên đồi Mizar hiện vẫn bảo tồn được tấm bia mộ đá khắc chữ Ả Rập cổ nhất mang niên đại năm 1699.
Về niên đại khởi dựng của tòa nhà gỗ màu xanh hiện hữu, do sổ sách cổ của giáo đoàn từng bị thất lạc trong hỏa hoạn, các nguồn nghiên cứu kiến trúc và hồ sơ di sản (`zabytek.pl` và Wikipedia) ghi nhận khung thời gian mở: phần lớn các nhà sử học nghệ thuật xác định ngôi thánh đường hiện nay được dựng vào nửa sau hoặc cuối thế kỷ 18 ngay trên nền ngôi thánh đường đầu tiên, trong khi một số tài liệu khác cho rằng công trình có thể được dựng lại vào nửa đầu thế kỷ 19. Dấu mốc năm chắc chắn nhất được khắc trực tiếp trên công trình là năm 1846: ngay trên tảng đá móng bên cạnh bậc thềm lối vào dành cho phụ nữ vẫn còn khắc rõ niên đại 1846, ghi dấu đợt đại trùng tu toàn diện thánh đường do ông Antoni Kryczyński tài trợ. Khi xét về ngày công nhận danh hiệu Di tích Lịch sử Quốc gia (Pomnik historii) năm 2012, các nguồn cũng có hai cách ghi ngày cần phân biệt rõ: Tổng thống Ba Lan Bronisław Komorowski ký sắc lệnh vào ngày 22 tháng 10 năm 2012 (nên các tài liệu Ba Lan ghi ngày 22 tháng 10 năm 2012), và sắc lệnh chính thức có hiệu lực pháp lý vào ngày 20 tháng 11 năm 2012 (nên Wikipedia tiếng Anh ghi ngày 20 tháng 11 năm 2012).
- 1679 tới 1683Vua Jan III Sobieski ban tặng làng Kruszyniany cho kỵ binh TatarNgày 12 tháng 3 năm 1679, vua Jan III Sobieski ban cấp làng Kruszyniany cho Đại tá Samuel Murza Krzeczowski và 45 gia đình chiến binh Tatar Lipka. Ngày 7 tháng 10 năm 1683, Krzeczowski cứu mạng nhà vua trong trận Parkany, và năm 1688 nhà vua đích thân tới thăm Kruszyniany.
- 1699 tới 1717Bia mộ cổ nhất tại Mizar và tư liệu đầu tiên nhắc tới thánh đườngNăm 1699 là niên đại khắc trên tấm bia mộ đá cổ nhất còn đọc được tại nghĩa trang Mizar ở Kruszyniany (tiếp theo là các bia năm 1704 và 1749). Năm 1717, ngôi thánh đường đầu tiên của làng được ghi nhận chính thức trong văn bản kiểm kê.
- Cuối thế kỷ 18Dựng ngôi thánh đường gỗ ba tháp hiện hữuVào nửa sau thế kỷ 18 (một số nguồn ghi nửa đầu thế kỷ 19), cộng đồng Tatar dựng lại ngôi thánh đường bằng gỗ thông kích thước 10 nhân 13 mét với hai tháp mặt tiền theo phong cách kiến trúc gỗ vùng Podlasie.
- 1846Đại trùng tu và khắc bia đá niên đại 1846Thánh đường được trùng tu lớn dưới sự bảo trợ của Antoni Kryczyński, niên đại năm 1846 được chạm khắc lên tảng đá móng ngay cạnh cửa vào khu vực phụ nữ và còn lưu giữ tới ngày nay.
- 1915 tới 1945Trải qua hai cuộc Thế chiến và đón người Tatar hồi hươngTrong Thế chiến I năm 1915, nhiều gia đình Tatar phải sơ tán về phía đông rồi trở về vào thập niên 1920, trong Thế chiến II, tòa nhà may mắn không bị thiêu hủy. Sau năm 1945, khi đường biên giới mới chạy sát phía đông làng, nhiều gia đình Tatar từ vùng Grodno và Nowogródek (Belarus) đã chuyển về định cư tại Kruszyniany và Białystok.
- 1960 tới 2008Xếp hạng di tích kiến trúc và lắp đặt hệ thống bảo vệNgày 3 tháng 11 năm 1960, thánh đường và nghĩa trang Mizar được ghi vào Sổ bộ Di tích (mã số A-62). Tháng 8 năm 2008, Bộ Văn hóa và Di sản Quốc gia Ba Lan tài trợ lắp đặt hệ thống phòng cháy chữa cháy và an ninh hiện đại cho tòa nhà gỗ.
- 2012Công nhận Di tích Lịch sử Quốc gia Ba Lan (Pomnik historii)Theo sắc lệnh của Tổng thống Ba Lan ký ngày 22 tháng 10 năm 2012 (có hiệu lực ngày 20 tháng 11 năm 2012), Thánh đường và Nghĩa trang Mizar tại Kruszyniany cùng với quần thể tại Bohoniki được tôn vinh là Di tích Lịch sử Quốc gia Ba Lan.
IIIKiến Trúc Nhà Gỗ Xanh Ba Tháp, Hốc Mihrab Và Bảng Thư Pháp Muhir
Thánh đường Hồi giáo Kruszyniany được xây dựng trên mặt bằng hình chữ nhật kích thước 10 mét chiều rộng và 13 mét chiều dài, đặt trên nền móng đá cuội tự nhiên (kamienna podmurówka). Toàn bộ phần khung chịu lực sử dụng kỹ thuật ghép mộng gỗ ngang (konstrukcja zrębowa) truyền thống từ gỗ thông và gỗ vân sam bản địa, cả mặt ngoài lẫn mặt trong đều được ốp ván gỗ dọc phẳng phiu và sơn phủ màu xanh lá cây đậm (sắc màu biểu trưng cho thiên đàng và sự sống trong truyền thống Hồi giáo).
Mái ván gont dốc và ba ngọn tháp đội trăng lưỡi liềm
Khối nhà chính được che phủ bởi hệ mái ba dốc (dach trójspadowy) lợp bằng các tấm ván gỗ chẻ gont (gont drewniany) truyền thống. Điểm độc đáo nhất của ngoại thất là hệ thống ba ngọn tháp: ở mặt tiền phía bắc vươn lên hai ngọn tháp vuông đối xứng (đóng vai trò vừa là tháp mặt tiền kiểu nhà thờ gỗ Đông Âu vừa là tháp gọi lễ minaret tượng trưng), kẹp giữa hai tháp là trán tường hình tam giác (tympanon) phía trên hiên cửa. Trên sống mái chính, hơi lùi về phía nam gần hốc cầu nguyện mihrab, nhô lên ngọn tháp thứ ba nhỏ hơn có mặt cắt bát giác không trổ cửa sổ. Cả ba ngọn tháp đều được đội mũ vòm củ hành dẹt lợp ván gỗ, trên chóp đỉnh gắn biểu tượng trăng lưỡi liềm (hilal) hướng lên trời.
Theo đúng quy tắc lễ nghi Hồi giáo, không gian bên trong thánh đường được chia làm hai phòng riêng biệt cho nam giới và nữ giới với hai cửa vào độc lập (đều có phòng đệm nhỏ để tháo giày dép trước khi bước lên thảm). Cửa vào dành cho phụ nữ nằm ngay chính giữa mặt tiền phía bắc giữa hai tháp, còn cửa vào dành cho nam giới mở ở bức tường bên phía tây. Hai phòng ngăn cách nhau bằng một vách gỗ kín, ở độ cao khoảng 1 mét so với mặt sàn có khoét một khe ngang chạy dài che bằng tấm rèm voan trắng mỏng để phụ nữ có thể theo dõi buổi lễ bên phòng nam.
Tại chính giữa bức tường phía đông nam của phòng cầu nguyện nam giới (vốn rộng hơn nhiều so với phòng nữ) là hốc tường Mihrab làm bằng gỗ nhô ra phía ngoài mặt tường hậu và có mái che riêng. Mihrab chỉ chính xác hướng Qibla về Thánh địa Makkah và là nơi cất giữ các bản Kinh Qur'an cổ.
Đặt ngay bên phải hốc Mihrab là bục giảng Minbar bằng gỗ có sáu bậc thang bước lên, phía trên che bằng một tán mái gỗ nhỏ (baldachim) chạm hình trăng lưỡi liềm. Đây là nơi vị giáo cả (Imam) đứng đọc bài thuyết giảng (Khutbah) bằng tiếng Ả Rập và tiếng Ba Lan trong các kỳ lễ trọng.
Vì giáo luật Hồi giáo nghiêm cấm vẽ hoặc tạc hình người và sinh vật trong nơi thờ phượng, các bức tường gỗ sơn xanh bên trong thánh đường được trang trí bằng hàng chục bức Muhir (hay Muhiry): những bức tranh thư pháp đóng khung kính do chính các nghệ nhân Tatar vẽ tay hoặc thêu, ghi lại các câu kinh (ayat) trong Kinh Qur'an, danh hiệu Allah, Tiên tri Muhammad và hình vẽ cách điệu các thánh đường ở Makkah, Madinah hay Istanbul. Toàn bộ sàn gỗ được trải kín những lớp thảm dệt phương Đông rực rỡ.
Cách thánh đường khoảng 300 mét về phía đông là nghĩa trang Mizar nằm trên một ngọn đồi rợp bóng sồi, thông và dẻ gai, bao quanh bởi bức tường đá cuội rêu phong. Những ngôi mộ cổ thế kỷ 17 và 18 (cổ nhất đề năm 1699) được xếp đá ở cả đầu và chân mộ theo truyền thống thảo nguyên, khắc chữ Ả Rập và hình trăng lưỡi liềm, trong khi các mộ thế kỷ 19 và 20 dựng bia đá khắc song ngữ Ả Rập cùng tiếng Ba Lan hoặc tiếng Nga.
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ trước tiên rằng Hồi Giáo không dạy phong thủy Á Đông. Nguyên tắc định hướng bất di bất dịch của mọi thánh đường Hồi giáo trên thế giới (theo Kinh Qur'an, chương Al-Baqarah 2:144) là định hướng theo trục Qibla, tức xoay bức tường có hốc cầu nguyện Mihrab hướng thẳng về ngôi đền Kaaba tại Thánh địa Makkah. Tại tọa độ địa lý của vùng đông bắc Ba Lan, hướng từ Kruszyniany về Makkah nằm ở phương Nam Đông Nam (lệch khoảng 158 độ tính từ hướng Bắc). Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường dựa trên địa hình tự nhiên của làng Kruszyniany.
Xét trên bản đồ địa hình vùng Podlasie tại tọa độ 53,1777 độ vĩ Bắc và 23,8138 độ kinh Đông, làng Kruszyniany nằm trong vùng thung lũng lượn sóng ở rìa phía đông của Rừng nguyên sinh Knyszyn (Puszcza Knyszyńska), thuộc dải đồi băng hà Sokółka (Wzgórza Sokólskie) cách dòng sông biên giới Świsłocz khoảng 3 kilômét về phía tây. Trong phép xem hình thế phương Đông, dải đồi rừng Knyszyn bao bọc phía tây và phía bắc ngôi làng đóng vai trò là thái tổ sơn và lâm mộc hộ vệ, giúp che chắn trực tiếp những luồng gió bắc lạnh giá từ vùng Baltic và lục địa thổi xuống vào mùa đông, giữ cho thung lũng Kruszyniany có tiểu khí hậu êm dịu và nguồn nước ngầm dồi dào (quanh làng có dòng suối nhỏ Nietupa chảy về sông Świsłocz).
Xét về bố cục cục bộ của ngôi thánh đường và nghĩa trang Mizar: ngôi thánh đường tọa lạc trên một gò đất phẳng, cao ráo ngay tại điểm uốn của trục đường làng cổ, xung quanh khuôn viên được bao bọc bởi vòng tường đá cuội thấp và một vòng cây cổ thụ lớn (gồm những cây đoạn, cây phong và cây sồi hàng trăm năm tuổi) tạo thành thế nội tàng tụ khí ấm áp. Về phương vị, do hốc Mihrab ở bức tường hậu phải quay về hướng Nam Đông Nam (hướng Makkah), nên mặt tiền hai tháp của công trình mở về hướng Bắc Tây Bắc đón trục đường làng, còn cửa vào của nam giới mở ở mặt Tây Tây Nam. Cách thánh đường khoảng 300 mét về phía đông (phương Thanh Long khi nhìn từ trục làng) là ngọn đồi cao phủ rừng rậm nơi đặt nghĩa trang Mizar, tạo nên sự phân tách rành mạch giữa không gian sinh hoạt lễ thờ phượng ở thế đất bằng phẳng và không gian an nghỉ vĩnh hằng trên sườn đồi tĩnh lặng.
VCác Kỳ Lễ Trọng Bajram Và Lễ Hội Văn Hóa Tatar Tại Kruszyniany
Đời sống tôn giáo tại Thánh đường Hồi giáo Kruszyniany vận hành theo âm lịch Hồi giáo Hijri (do Liên minh Tôn giáo Hồi giáo tại Cộng hòa Ba Lan, Muzułmański Związek Religijny w RP, công bố hằng năm), kết hợp với các truyền thống văn hóa đặc trưng của người Tatar Lipka. Người Tatar Ba Lan gọi hai đại lễ lớn nhất trong năm của đạo Hồi bằng danh từ gốc Thổ Nhĩ Kỳ và Tatar là Bajram.
| Ngày theo lịch Hồi giáo (Hijri) | Đặc điểm thời gian Dương lịch | Tên lễ tiết (tiếng Tatar Ba Lan / Ả Rập) | Nghi thức và sinh hoạt tại Thánh đường Kruszyniany |
|---|---|---|---|
| Mồng 1 tới mồng 3 tháng Shawwal | Di chuyển sớm hơn khoảng 11 ngày mỗi năm dương lịch | Ramazan Bajram (Eid al-Fitr, Lễ Xả Chay) | Kết thúc tháng nhịn ăn Ramadan, các gia đình Tatar từ khắp vùng Podlasie, Białystok và cả nước về tụ họp tại thánh đường cử hành đại lễ cầu nguyện sáng sớm, thăm viếng mộ phần tổ tiên trên đồi Mizar, trao tiền từ thiện Sadoga (Sadaqah) và đãi khách món bánh nhiều lớp truyền thống Pierekaczewnik. |
| Mồng 10 tới 13 tháng Dhu al-Hijjah | Khoảng 70 ngày sau lễ Ramazan Bajram | Kurban Bajram (Eid al-Adha, Lễ Hiến Sinh) | Đại lễ lớn nhất trong năm tưởng niệm lòng vâng phục Thiên Chúa của Tiên tri Ibrahim, sau buổi cầu nguyện trọng thể và bài giảng Khutbah trong thánh đường gỗ, cộng đồng thực hiện nghi thức hiến sinh theo truyền thống và chia phần thịt lễ vật cho người nghèo cùng gia đình. |
| 12 tháng Rabi al-Awwal | Theo âm lịch Hồi giáo Hijri | Mevlud Bajram (Mawlid al-Nabi, Lễ Kỷ niệm Ngày sinh Tiên tri Muhammad) | Cộng đồng quy tụ tại thánh đường để đọc kinh Qur'an, ngâm tụng các bài thơ ca ngợi cuộc đời Tiên tri Muhammad và cầu nguyện cho sự bình an của cộng đoàn. |
| Mồng 10 tháng Muharram | Đầu năm mới theo âm lịch Hijri | Aszura Bajram (Ngày lễ Ashura) | Ngày lễ cầu nguyện và tưởng niệm, các gia đình Tatar có truyền thống nấu món chè ngũ cốc ngọt Kompot / Aszure từ nhiều loại hạt và trái cây khô để chia sẻ cùng láng giềng. |
| Các buổi trưa thứ Sáu (Jumu'ah) và mùa hè hằng năm | Dương lịch | Lễ cầu nguyện thứ Sáu và Ngày hội Văn hóa Tatar (Sabantuj) | Giáo cả (Imam) từ Białystok về chủ trì lễ cầu nguyện Jumu'ah vào các kỳ lễ và dịp định kỳ, vào mùa hè tại làng Kruszyniany diễn ra lễ hội văn hóa Tatar Sabantuj giới thiệu nghệ thuật cưỡi ngựa bắn cung, ẩm thực và lịch sử Tatar Lipka. |
Trong nhiều thập niên sau Thế chiến II, các buổi cầu nguyện tại thánh đường được dẫn dắt bởi cụ Aleksander Chalecki và sau đó là vị Imam khả kính Aleksander Bajraszewski (mất năm 2005 ở tuổi 88). Ngày nay, cộng đồng Tatar tại Kruszyniany (dưới sự quản lý của ông Bronisław Talkowski cùng các gia đình hậu duệ kỵ binh xưa như gia đình Bogdanowicz) vẫn đón tiếp hàng chục ngàn du khách trong và ngoài nước (trong đó có Thái tử Charles, nay là Quốc vương Anh Charles III, từng tới thăm thánh đường ngày 16 tháng 3 năm 2010) để giới thiệu về di sản chung sống hòa bình giữa Hồi giáo và Kitô giáo tại vùng biên viễn Podlasie.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Thánh đường nằm tại số 58 làng Kruszyniany (xã Krynki, huyện Sokółka, tỉnh Podlaskie), cách thành phố Białystok khoảng 55 kilômét về phía đông và cách thị trấn Krynki 10 kilômét về phía nam theo tuyến đường tỉnh 676 xuyên qua rừng Knyszyn. Từ Białystok hoặc Sokółka, phương tiện thuận tiện nhất là đi bằng ô tô cá nhân hoặc xe buýt địa phương tới Krynki rồi đi tiếp tới Kruszyniany.
- Toạ độ
- 53.1777, 23.8138
Thánh đường Hồi giáo Kruszyniany là nơi thờ phượng linh thiêng đang hoạt động của cộng đồng Hồi giáo Tatar Ba Lan. Trước khi bước qua phòng đệm vào khu vực trải thảm bên trong thánh đường, quý vị bắt buộc phải cởi bỏ giày dép (nên mang theo tất vớ sạch sẽ). Cả nam giới và phụ nữ cần mặc trang phục lịch sự che kín vai và đầu gối, phụ nữ nên mang theo khăn choàng nhẹ để trùm đầu khi bước vào phòng cầu nguyện. Quý vị lưu ý không bước lên bục giảng Minbar, không chạm tay vào các bản Kinh Qur'an trong hốc Mihrab và giữ trật tự khi đi thăm khu nghĩa trang cổ Mizar trên đồi rừng gần đó.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thánh đường Hồi giáo Kruszyniany (Meczet w Kruszynianach)
Contribute photos, information or video for Kruszyniany MosqueThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao ở miền đông bắc Ba Lan lại có những ngôi thánh đường Hồi giáo cổ hàng trăm năm tuổi?
Đó là di sản của người Tatar Lipka, những chiến binh Hồi giáo dòng Sunni từ Hãn quốc Kim Trướng và Krym được Đại Công tước Litva Vytautas mời tới định cư từ cuối thế kỷ 14 để bảo vệ biên cương. Năm 1679, Quốc vương Ba Lan Jan III Sobieski đã ban cấp các làng vùng Podlasie (gồm Kruszyniany và Bohoniki) cho các kỵ binh Tatar dưới quyền Đại tá Samuel Murza Krzeczowski, từ đó hình thành các cộng đồng Hồi giáo định cư lâu đời tại đây.
Thánh đường Hồi giáo Kruszyniany được xây dựng vào năm nào?
Ngôi thánh đường đầu tiên tại làng Kruszyniany được nhắc tới trong văn kiện kiểm kê từ năm 1717 (còn nghĩa trang Mizar bên cạnh có bia mộ từ năm 1699). Tòa nhà gỗ màu xanh hiện hữu được dựng lại vào nửa sau thế kỷ 18 (một số nguồn ghi đầu thế kỷ 19) trên nền cũ và trải qua đợt đại trùng tu năm 1846, niên đại này hiện vẫn còn khắc trên tảng đá móng cạnh lối vào của phụ nữ.
Vì sao kiến trúc Thánh đường Kruszyniany lại giống một ngôi nhà thờ gỗ với hai tháp chuông ở mặt tiền?
Khi cộng đồng Tatar thuê các thợ mộc bản địa vùng Podlasie dựng thánh đường vào cuối thế kỷ 18, các nghệ nhân đã vận dụng kỹ thuật ghép gỗ thông và bố cục mặt tiền hai tháp vuông quen thuộc của các nhà thờ Công Giáo và Chính Thống giáo địa phương, nhưng thay thế thánh giá trên đỉnh ba ngọn tháp bằng biểu tượng trăng lưỡi liềm và bố trí nội thất hoàn toàn theo chuẩn mực Hồi giáo.
Các bức tranh chữ đóng khung treo trên tường bên trong thánh đường được gọi là gì?
Những bức tranh thư pháp đó được người Tatar Ba Lan gọi là Muhir (số nhiều là Muhiry). Vì Hồi giáo không dùng tranh tượng hình người trong nơi thờ phượng, các gia đình Tatar đã viết tay hoặc thêu các câu Kinh Qur'an bằng chữ Ả Rập cùng hình vẽ cách điệu thánh đường Kaaba ở Makkah để treo trang trọng trên tường gỗ, vừa làm đẹp không gian vừa bảo hộ tâm linh.
Nghĩa trang cổ Mizar ở Kruszyniany có điểm gì đặc biệt?
Nằm trên ngọn đồi rừng cách thánh đường khoảng 300 mét, Mizar ở Kruszyniany lưu giữ tấm bia mộ Hồi giáo cổ nhất có niên đại xác định tại Ba Lan (năm 1699). Các ngôi mộ cổ thế kỷ 17 và 18 được kè đá tự nhiên ở đầu và chân mộ khắc chữ Ả Rập cùng trăng lưỡi liềm, trong khi các bia mộ muộn hơn khắc song ngữ Ả Rập và tiếng Ba Lan, phản ánh sự giao thoa văn hóa sâu sắc của người Tatar Lipka.