Ở ngoài khơi mũi cực bắc của đất liền Scotland, nơi Bắc Hải giao hòa với Đại Tây Dương quanh bảy mươi hòn đảo lộng gió của quần đảo Orkney, có một dải đất hẹp nằm kẹp giữa hai mặt hồ rộng mênh mông là Loch of Harray và Loch of Stenness. Khi đứng trên con đê tự nhiên ấy dưới bầu trời phương Bắc trong vắt, quý vị sẽ thấy Vòng đá Brodgar (Ring of Brodgar) gồm hàng chục phiến sa thạch xám dựng thành một vòng tròn khổng lồ đường kính hơn một trăm mét, cách đó không xa về phía đông nam là những lưỡi đá vát nhọn cao tới sáu mét của Đá dựng Stenness (Stones of Stenness) và gò mộ vòm đá Maeshowe, còn bên bờ vịnh Skaill phía tây là ngôi làng đá cổ Skara Brae vẫn còn nguyên cả giường đá, tủ đá và bếp lửa.
Bốn kiệt tác khảo cổ ấy hợp thành Trái tim Thời đại Đá Mới Orkney (Heart of Neolithic Orkney), được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới năm 1999. Điều làm giới sử học kinh ngạc là vào khoảng năm 3100 đến 2500 trước Công nguyên, quần đảo xa xôi này hoàn toàn không phải vùng biên viễn lạc hậu mà chính là cái nôi phát kiến ra kiểu vòng hào đá Henge và dòng gốm rãnh Grooved Ware rồi mới lan truyền từ bắc xuống nam khắp quần đảo Anh, để lại một hệ thống di tích thờ cúng tổ tiên và chiêm tinh học hoàn chỉnh bậc nhất châu Âu.
IHầm Mộ Tổ Tiên Đón Nắng Đông Chí Và Vũ Trụ Quan Phương Bắc
Vì quần đảo Orkney gần như không có rừng cây gỗ lớn do gió biển mạnh nhưng lại giàu các vỉa đá sa thạch phân lớp tự nhiên (Old Red Sandstone flagstone) dễ tách thành từng tấm phẳng như ván gỗ, cư dân Đá Mới tại đây đã xây dựng toàn bộ nhà ở, đền thờ, vòng nghi lễ và lăng mộ tổ tiên bằng đá. Nhờ đặc tính vật liệu ấy, cả thế giới vật chất của người sống lẫn không gian thiêng của người chết đều được bảo tồn nguyên vẹn sau hơn năm thiên niên kỷ.
Tâm điểm tâm linh của quần thể Orkney là niềm tin vào sự bất tử của các bậc tiền nhân và sự tái sinh của ánh sáng Mặt Trời tại Mộ cự thạch Maeshowe (khởi dựng khoảng năm 2800 trước Công nguyên). Ở vĩ độ 59 độ Bắc của Orkney, mùa đông khắc nghiệt kéo dài với bóng tối bao phủ gần mười tám tiếng mỗi ngày, còn Mặt Trời vào giữa tháng Chạp chỉ nhô lên thấp là là trên đường chân trời phía nam. Người Đá Mới đã xây dựng Maeshowe như một cung điện trong lòng đất dành cho tổ tiên, với một hành lang bằng đá dài 11 mét, thấp đến mức bất kỳ ai bước vào cũng phải cúi gập mình thành kính. Hành lang này được căn chỉnh chính xác về hướng Tây Nam, nhìn thẳng qua dải đồi đảo Hoy.
Vào đúng buổi chiều ngày Đông chí (21 hoặc 22 tháng 12) cùng khoảng ba tuần trước và sau ngày ấy, khi Mặt Trời sắp khuất bóng dưới sườn đồi Ward Hill trên đảo Hoy, một luồng nắng đỏ rực cuối ngày phóng thẳng qua cửa hầm, đi xuyên suốt 11 mét hành lang tối tăm để chiếu sáng rực bức tường hậu của buồng mộ trung tâm và cửa vào buồng chứa hài cốt phía sau. Khoảnh khắc tia nắng Mặt Trời kết hợp với lòng đất lạnh giá nơi an nghỉ của tổ tiên chính là nghi lễ thiêng liêng nhất trong năm, khẳng định rằng linh hồn các bậc tiền nhân trong lòng gò mộ đã đón nhận sinh lực của Mặt Trời để đánh thức mầm sống cho mùa xuân sắp tới.
Từ năm 2003 đến năm 2024, các cuộc khai quật khảo cổ học tại Mũi đất Brodgar (Ness of Brodgar), dải đất rộng 2,5 héc-ta nằm ngay giữa Vòng đá Brodgar và Đá dựng Stenness do Giáo sư Nick Card (Viện Khảo cổ học Đại học Highlands and Islands) chỉ huy, đã làm thay đổi hoàn toàn nhận thức về tôn giáo thời Đá Mới tại châu Âu. Tại đây, các nhà khảo cổ đã phát lộ một khu phức hợp gồm hơn 35 tòa kiến trúc đá đồ sộ được bao quanh bởi hai bức tường thành đá dày tới 4 mét. Nổi bật nhất là Cấu trúc số 10 (Structure Ten), một ngôi đền đá dạng vuông bo tròn dài 25 mét, rộng 20 mét, có tường đá ốp hai màu đỏ và vàng xen kẽ, mái lợp bằng những tấm đá phiến mỏng như ngói và lối đi lát đá đứng một khối đá có đục lỗ ở mặt tiền. Xung quanh ngôi đền này, khi bị đóng cửa có chủ đích vào khoảng năm 2300 trước Công nguyên, người xưa đã tổ chức một đại lễ hiến tế và tiệc tiễn biệt khổng lồ, xếp xương ống chân của hơn 400 con bò thành một vòng thảm xương bao bọc lấy toàn bộ nền đền, kèm theo sọ bò, xương hươu đỏ, các quả cầu đá chạm khắc tinh xảo và gốm sơn màu.
Khi bước vào bên trong buồng mộ Maeshowe, nhiều người nhìn thấy hàng chục dòng chữ khắc cổ trên vách đá và lầm tưởng đó là chữ viết của những người xây mộ thời Đá Mới. Thực tế, những dòng chữ ấy là bộ sưu tập chữ khắc Runes (chữ cổ Bắc Âu) trong một công trình đơn lẻ lớn nhất trên thế giới, gồm hơn 30 bản khắc do các chiến binh Viking (người Norse) để lại vào mùa đông năm 1153 sau Công nguyên, tức là gần bốn nghìn năm sau khi ngôi mộ được xây dựng. Cuốn sử biên niên cổ Orkneyinga Saga chép rằng Bá tước Harald Maddadsson và đoàn quân thập tự chinh của Eystein Haraldsson đã đào mái vòm trốn bão tuyết trong gò mộ cổ này (họ gọi Maeshowe là Orkahaugr) và dùng rìu, dao khắc lên vách đá những dòng chữ kể chuyện kho báu được mang đi trong ba đêm, khắc tên những người phụ nữ đẹp và khắc cả hình một con rồng cùng con sư tử theo phong cách nghệ thuật Viking thế kỷ 12.
IITừ Cái Nôi Đá Mới Tới Cuộc Bão Cát Mở Lộ Làng Cổ Skara Brae
Lịch sử của Trái tim Thời đại Đá Mới Orkney ghi lại sáu thế kỷ phát triển rực rỡ nhất của nền văn minh đá phương Bắc từ khoảng năm 3100 đến năm 2500 trước Công nguyên, trước khi chìm vào lớp cát và than bùn suốt hàng nghìn năm rồi được phát lộ trở lại từ giữa thế kỷ 19.
- Khoảng 3200 tới 3100 TCNKhởi dựng Làng Barnhouse và Đá dựng StennessCư dân Đá Mới xây dựng khu định cư Barnhouse bên bờ hồ Harray và dựng vòng đá Stenness gồm 12 phiến đá dựng đứng cao tới 6 mét bao quanh một bếp lửa nghi lễ vuông lớn ở trung tâm, trở thành một trong những vòng đá Henge có niên đại sớm nhất quần đảo Anh.
- Khoảng 3180 tới 2500 TCN Sáu thế kỷ thịnh trị của Làng đá cổ Skara BraeBên bờ vịnh Skaill ở bờ tây đảo Mainland, cộng đồng cư dân xây dựng làng đá Skara Brae gồm các ngôi nhà đá ăn sâu vào đống gò chất thải hữu cơ (midden) để giữ ấm, liên kết với nhau bằng hệ thống hành lang có mái che và trang bị đầy đủ nội thất bằng đá.
- Khoảng 3000 tới 2300 TCNTrung tâm đền đài Ness of BrodgarNgay trên eo đất giữa hai hồ nước, hàng chục tòa nhà đá lớn có tường sơn màu đỏ, vàng, trắng và mái lợp đá phiến được dựng lên tại Ness of Brodgar, đóng vai trò trung tâm hành lễ và hội họp liên đảo.
- Khoảng 2800 tới 2700 TCNKiến tạo đại lăng mộ cự thạch MaeshoweĐỉnh cao của kỹ thuật ghép đá vòm giả (corbelled vault) thời Đá Mới được hoàn thành tại Maeshowe với gò đất đường kính 35 mét, cao 7,3 mét bao bọc buồng mộ trung tâm vuông vức và 3 buồng phụ.
- Khoảng 2600 tới 2400 TCNDựng Vòng đá Brodgar (Ring of Brodgar)Một vòng đá khổng lồ đường kính 104 mét gồm 60 cột đá dựng đứng được kiến tạo trên eo đất Brodgar, bao quanh bởi một vòng hào tròn đường kính 136 mét đục sâu hơn 3 mét vào thẳng tầng đá gốc bằng sa thạch.
- Thế kỷ 12 (khoảng 1153)Chiến binh Viking đột nhập Maeshowe và khắc chữ RunesTrong thời kỳ Bá quốc Orkney thuộc vương quốc Na Uy, các chiến binh Norse đào qua đỉnh vòm Maeshowe và khắc hơn 30 dòng chữ Runes cùng hình rồng Maeshowe lên các phiến đá dựng trong buồng mộ.
- 1850 và 1928 tới 1930Bão biển phát lộ Skara Brae và cuộc khai quật của Vere Gordon ChildeMùa đông năm 1850, một trận bão lớn kèm triều cường cuốn phăng cồn cát bên vịnh Skaill, làm lộ ra những ngôi nhà đá không mái của Skara Brae. Từ năm 1928 đến 1930, nhà khảo cổ học lỗi lạc Vere Gordon Childe tiến hành khai quật và bảo tồn toàn diện khu làng.
- 1999Ghi danh Di sản Thế giới UNESCOUNESCO chính thức công nhận quần thể Trái tim Thời đại Đá Mới Orkney là Di sản Thế giới theo bốn tiêu chí văn hóa (i), (ii), (iii) và (iv) với mã số 514.
Trong giới sử học và khảo cổ học Scotland, từng có hai cách giải thích khác nhau về nguyên nhân khiến ngôi làng Skara Brae bị bỏ hoang vào khoảng năm 2500 trước Công nguyên mà thư viện ghi nhận đầy đủ cả hai. Cách giải thích truyền thống từ thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 (tạo nên biệt danh Pompeii của phương Bắc) cho rằng một trận bão cát dữ dội bất ngờ ập tới trong đêm đã chôn vùi ngôi làng, buộc người dân phải tháo chạy khẩn cấp và bỏ lại cả chuỗi hạt cườm bị đứt vương vãi ở lối đi cùng khúc xương bò đang ăn dở trong nhà số 7. Tuy nhiên, các nghiên cứu địa chất học và môi trường hiện đại do Historic Environment Scotland tổng hợp lại chỉ ra rằng quá trình cát biển xâm thực lấn sâu vào đất liền diễn ra từ từ qua nhiều thập kỷ do biến đổi khí hậu cuối thời Đá Mới, đồng thời xã hội Orkney lúc bấy giờ đang chuyển đổi từ mô hình làng tập trung sang các trang trại gia đình riêng lẻ để nhường không gian cho các đại công trình nghi lễ như Vòng đá Brodgar. Vì vậy, phần lớn cư dân Skara Brae nhiều khả năng đã chủ động rời bỏ ngôi làng theo một quy trình có trật tự chứ không phải chịu một thảm họa diệt vong đột ngột.
IIIBốn Kiệt Tác Kiến Trúc Đá Của Quần Đảo Phương Bắc
Mỗi di tích trong Trái tim Thời đại Đá Mới Orkney đại diện cho một đỉnh cao riêng biệt của nghệ thuật xây dựng bằng đá phiến sa thạch không dùng vữa: từ nhà ở dân dụng, hầm mộ vòm đá cho đến các vòng đá thiên văn rộng lớn.
Nằm tại tọa độ 58,9966 độ vĩ Bắc và 3,1882 độ kinh Tây, gò mộ tròn đường kính 35 mét, cao 7,3 mét được bao quanh bởi một nền đất phẳng và hào rộng 14 mét. Hành lang vào mộ dài 11 mét (rộng và cao 0,9 mét) được ghép từ những tấm đá nguyên khối dài tới 5,6 mét và nặng gần 3 tấn mỗi tấm. Buồng mộ trung tâm rộng 4,6 mét mỗi chiều, bốn góc có bốn trụ đá dựng thẳng đứng cao gần 3,8 mét để đỡ mái vòm đá xếp nhô dần vào trong (corbelled vault), ba mặt tường mở vào ba buồng mộ phụ nâng cao hơn mặt sàn.
Nằm tại tọa độ 58,99402 độ vĩ Bắc và 3,20805 độ kinh Tây, ngay bờ nam eo biển nối hồ Harray và hồ Stenness. Vòng đá hình elip đường kính khoảng 32 mét nguyên gồm 12 phiến đá sa thạch mỏng bản nhưng cao tới 5,7 mét (hiện còn 4 phiến đứng), phần đỉnh vát chéo sắc nhọn tự nhiên như đường viền của dãy đồi đảo Hoy phía xa. Ở chính giữa vòng đá là một bếp lửa nghi lễ hình vuông ghép bằng bốn thanh đá lớn, bên cạnh có tảng Đá Thần Odin (Odin Stone) có đục lỗ tròn từng là nơi dân đảo thề nguyền đính ước trước khi bị một chủ đất đập vỡ năm 1814.
Nằm tại tọa độ 59,00148 độ vĩ Bắc và 3,22972 độ kinh Tây, đây là vòng đá lớn thứ ba tại quần đảo Anh với đường kính chính xác 103,6 mét (340 feet), nguyên gồm 60 cột đá dựng đứng cách nhau khoảng 5 mét (nay còn 36 tảng đá cao từ 2,1 đến 4,7 mét). Bao quanh vòng đá là một hào tròn đường kính 136 mét được người tiền sử dùng búa đá đục sâu hơn 3 mét và rộng 9 mét vào thẳng nền đá sa thạch gốc mà không đắp bờ đê bên ngoài, chừa lại hai lối đi bằng đá ở hướng tây bắc và đông nam.
Nằm sát vịnh Skaill ở bờ tây đảo Mainland tại tọa độ 59,04871 độ vĩ Bắc và 3,34175 độ kinh Tây, khu làng hiện còn 8 ngôi nhà đá hoàn chỉnh xây dựng từ khoảng năm 3180 đến 2500 TCN, nối thông với nhau bằng các lối đi lợp đá. Mỗi ngôi nhà rộng khoảng 40 mét vuông có một bếp lửa vuông bằng đá ở chính giữa để đốt than bùn và củi trôi dạt, hai bên tường là hai chiếc giường khung đá, đối diện cửa ra vào là một chiếc tủ kệ hai tầng bằng đá (stone dresser) dùng để trưng bày các vật phẩm quý và đồ thờ cúng của gia đình, kèm các bể đá trát đất sét chống thấm để giữ mồi câu cá và hệ thống rãnh thoát nước thải dưới sàn.
Nằm trên trục đường cổ nối giữa Đá dựng Stenness và Vòng đá Brodgar là những cột đá đơn lẻ đóng vai trò điểm mốc thiên văn và rước lễ. Nổi bật nhất là tảng Đá Canh Gác (Watch Stone) đứng ngay đầu cầu Brodgar cao tới 5,6 mét và tảng Đá Barnhouse nằm cách Maeshowe 700 mét về phía tây nam, nằm đúng trên đường ngắm Mặt Trời lặn ngày Đông chí chiếu vào cửa hầm mộ Maeshowe.
Từ Làng đá Skara Brae và khu đền Ness of Brodgar, các nhà khảo cổ đã thu thập được những bảo vật nghệ thuật kỳ bí nhất của thời Đá Mới châu Âu, hiện trưng bày tại Bảo tàng Quốc gia Scotland ở Edinburgh và Trung tâm Du khách Skara Brae. Đó là những quả cầu đá chạm khắc (Carved Stone Balls) to bằng quả cam được đẽo gọt đối xứng thành 4, 6 hoặc hàng chục núm tròn nổi có chạm hoa văn xoắn ốc và đường chéo tinh vi, cùng pho tượng nhỏ bằng đất nung hoặc đá sa thạch gọi là Tượng thần Vệ nữ Orkney (Orkney Venus hay Westray Wife) và các dụng cụ bằng xương cá voi, ngà hải mã và chất màu hematit.
IVThế Đất Và Hướng
Cư dân thời Đá Mới tại quần đảo Orkney cách nay năm nghìn năm không sử dụng thuật phong thủy Trung Hoa hay Việt Nam. Họ quy hoạch các vòng đá và hầm mộ theo tính chất lưỡng thủy của hai hồ nước ngọt và nước lợ, đường viền địa hình của các ngọn đồi trên đảo và góc chiếu của Mặt Trời phương Bắc. Phần phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét về đại cục sơn thủy và long mạch tại tọa độ trung tâm 58,9975 độ vĩ Bắc và 3,215 độ kinh Tây, khu thánh địa trung tâm gồm Vòng đá Brodgar, khu đền Ness of Brodgar và Đá dựng Stenness tọa lạc trên một dải đất hẹp như sống lưng rồng (người địa phương gọi là mũi đất Ness) vươn dài theo hướng Tây Bắc xuống Đông Nam, chia cắt hai hồ nước lớn của đảo Mainland. Phía đông bắc của dải đất là hồ Harray (Loch of Harray), một hồ nước ngọt hoàn toàn tĩnh lặng, phẳng như gương, còn phía tây nam của dải đất là hồ Stenness (Loch of Stenness), một đầm phá nước lợ nối thông với biển Bắc qua cửa vịnh Brig o' Waithe nên có thủy triều lên xuống hàng ngày. Trong phép xem thủy cổ truyền, thế đất nằm trên dải cầu đất tự nhiên giữa hai mặt nước lớn được gọi là song hồ giáp mạch, âm dương nhị thủy giao hội: một bên là nước ngọt tĩnh thuộc Âm, một bên là nước mặn động theo thủy triều thuộc Dương. Khí mạch của đảo chạy dọc theo dải đất hẹp giữa hai mặt hồ nên không thể tản mát sang hai bên mà buộc phải ngưng tụ toàn bộ tại eo đất Brodgar và Stenness.
Xét về tứ tượng bao bọc và hình thế lòng chảo, hai hồ nước Harray và Stenness cùng dải đất ở giữa nằm gọn trong một lòng chảo tự nhiên được bao quanh hoàn toàn bởi một vòng đồi thấp của vùng Tây Mainland (như đồi Orphir Hills ở phía đông nam, đồi Sandwick ở phía bắc và hai đỉnh đồi cao của đảo Hoy ở phía tây nam). Trong phong thủy hình thế, cấu trúc các dải đồi khép vòng tròn bên ngoài ôm lấy hai mặt hồ bên trong, rồi giữa hai mặt hồ lại nổi lên dải đất đặt vòng đá Brodgar đường kính 104 mét được gọi là cách cục liên hoàn bảo châu (hồ ôm đất, núi ôm hồ). Bản thân Vòng đá Brodgar lại có thêm một vòng hào đục sâu vào đá gốc hứng nước mưa bao quanh 60 trụ đá, tạo thành ba tầng nước và ba tầng vòng tròn đồng tâm giữ khí.
Xét về sơn hướng và đường ngắm nhật nguyệt tại Maeshowe và Skara Brae, gò mộ Maeshowe nằm ở bờ đông hồ Harray được thiết kế theo thế tọa Đông Bắc hướng Tây Nam (trục Khôn Thân trên la bàn 24 sơn), lấy đỉnh đồi Ward Hill trên đảo Hoy ở phía tây nam làm viễn triều sơn (núi chầu phía xa) và lấy tảng Đá Barnhouse làm tiền án căn chỉnh tia nắng Mặt Trời lặn ngày Đông chí chiếu thẳng vào tâm huyệt. Ngược lại, tại ngôi làng đá cổ Skara Brae bên bờ vịnh Skaill, người xưa lại áp dụng phép tàng phong tụ khí cực kỳ thực tế trước gió bão Bắc Đại Tây Dương: toàn bộ tám ngôi nhà không xây nổi trên mặt đất trống mà được đắp chìm vào trong một gò đất nhân tạo dày hàng mét làm từ tro bếp, vỏ sò, xương cá và đất sét (gọi là midden), cửa nhà làm thấp và quay khuất gió biển, vừa giữ nhiệt độ ấm áp quanh năm vừa tránh hoàn toàn sát khí của cuồng phong phương Bắc.
VHiện Tượng Chiêm Tinh Đông Chí Tại Maeshowe Và Lễ Tiết Mùa Vụ
Tại quần đảo Orkney, các sự kiện nghi lễ cổ truyền và hiện tượng thiên văn hàng năm gắn liền với sự biến đổi cực đại của độ dài ngày và đêm ở vĩ độ 59 độ Bắc, nơi mùa hè gần như không có đêm tối hoàn toàn (hoàng hôn trắng Simmer Dim) và mùa đông có ngày ngắn chỉ khoảng sáu tiếng đồng hồ.
| Thời điểm | Theo lịch nào | Sự kiện và hiện tượng | Nội dung chiêm bái và khảo cổ |
|---|---|---|---|
| Ngày 21 hoặc 22 tháng 12 (và 3 tuần trước, sau) | Dương lịch (Thiên văn học Mặt Trời) | Mặt Trời Đông chí chiếu sáng buồng mộ Maeshowe | Vào khoảng 14 giờ 30 đến 15 giờ chiều giờ địa phương khi Mặt Trời lặn xuống sau đồi Ward Hill trên đảo Hoy, luồng nắng cuối ngày đi thẳng qua hành lang đá dài 11 mét chiếu sáng bức tường hậu của buồng mộ Maeshowe. Historic Environment Scotland tổ chức các lượt quan sát đặc biệt và phát trực tuyến sự kiện này hàng năm. |
| Ngày 20 hoặc 21 tháng 6 | Dương lịch (Thiên văn học Mặt Trời) | Đêm trắng Hạ chí (Midsummer Simmer Dim) tại Vòng đá Brodgar | Trong đêm ngắn nhất năm khi bầu trời phương Bắc vẫn rạng ánh sáng lúc nửa đêm, người dân địa phương và du khách đi bộ quanh Vòng đá Brodgar và Đá dựng Stenness để đón bình minh sớm. |
| Ngày 20 hoặc 21 tháng 3 và 22 hoặc 23 tháng 9 | Dương lịch (Thiên văn học Mặt Trời) | Xuân phân và Thu phân trên eo đất Brodgar | Mặt Trời mọc và lặn thẳng theo trục chính Đông và chính Tây qua mặt hồ Harray và hồ Stenness, cân bằng thời gian sáng tối sau mùa đông dài của vùng cực bắc Scotland. |
| Tháng 7 và tháng 8 hàng năm | Lịch hoạt động khảo cổ học mùa hè | Mùa mở cửa khảo cổ và tưởng niệm tiền nhân tại Orkney | Thời điểm thời tiết thuận lợi nhất trong năm để các đoàn nghiên cứu quốc tế và công chúng tìm hiểu trực tiếp các di chỉ Đá Mới tại Ness of Brodgar, Barnhouse và Skara Brae. |
Cùng với các thánh đường lịch sử của Scotland như Nhà thờ chính tòa Thánh Giles tại Edinburgh, quần thể Trái tim Thời đại Đá Mới Orkney là niềm tự hào sâu sắc nhất về cội nguồn văn hiến năm nghìn năm của đất nước Scotland.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Quần thể nằm ở phía tây đảo Mainland thuộc quần đảo Orkney, cách thị trấn thủ phủ Kirkwall khoảng 15 đến 25 km về phía tây dọc theo đường A965 và B9055. Từ đất liền Scotland, quý vị có thể bay thẳng từ sân bay Edinburgh, Glasgow, Aberdeen hoặc Inverness tới sân bay Kirkwall mất khoảng 1 giờ, hoặc đi phà biển NorthLink Ferries từ cảng Scrabster (Caithness) sang cảng Stromness trên đảo Mainland mất 90 phút rồi đi xe buýt hoặc ô tô thêm 10 phút là tới Đá dựng Stenness và Vòng đá Brodgar.
- Toạ độ
- 58.9975, -3.215
Khi tới thăm bốn di tích của Trái tim Thời đại Đá Mới Orkney, quý vị lưu ý rằng để vào bên trong hầm mộ Maeshowe, quý vị bắt buộc phải đặt vé trước tại trung tâm đón tiếp ở làng Stenness và đi theo đoàn nhỏ có hướng dẫn viên của Historic Environment Scotland, đồng thời phải cúi thấp đầu khi đi qua hành lang đá dài 11 mét chỉ cao khoảng 0,9 mét. Tại Làng đá Skara Brae, quý vị đi trên lối đi vòng bên trên các bức tường nhà cổ và vào thăm ngôi nhà phục dựng nguyên mẫu để không làm sụt lở các bức tường đá 5.000 năm tuổi, còn tại Vòng đá Brodgar và Đá dựng Stenness, quý vị không chạm tay lên các vết khắc cổ hoặc dựa vào các phiến đá dựng.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Trái tim Thời đại Đá Mới Orkney (Ring of Brodgar, Stones of Stenness, Maeshowe và Skara Brae)
Contribute photos, information or video for Heart of Neolithic OrkneyThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Trái tim Thời đại Đá Mới Orkney gồm những di tích nào và có trước hay sau Stonehenge?
Quần thể Di sản Thế giới UNESCO (1999) này gồm 4 di tích chính trên đảo Mainland là Mộ cự thạch Maeshowe, Đá dựng Stenness, Vòng đá Brodgar và Làng đá cổ Skara Brae, cùng khu đền phức hợp Ness of Brodgar nằm kế cận. Với niên đại khởi dựng từ khoảng năm 3200 đến 3100 trước Công nguyên, các công trình như Đá dựng Stenness và Skara Brae cổ xưa hơn cả việc dựng vòng đá cự thạch tại Stonehenge và Kim tự tháp Giza ở Ai Cập hàng trăm năm.
Hiện tượng thiên văn đặc biệt nào diễn ra bên trong Mộ cự thạch Maeshowe?
Hành lang bằng đá dài 11 mét của Maeshowe được căn chỉnh chính xác về hướng Tây Nam. Vào buổi chiều ngày Đông chí (21 hoặc 22 tháng 12) và khoảng ba tuần xung quanh ngày này, ngay trước khi Mặt Trời lặn xuống sau đỉnh đồi trên đảo Hoy, tia nắng cuối ngày chiếu xuyên suốt hành lang tối vào làm bừng sáng bức tường đá phía sau của buồng mộ trung tâm.
Vì sao trong hầm mộ Maeshowe thời Đá Mới lại có chữ khắc Runes của người Viking?
Vào mùa đông năm 1153 sau Công nguyên, tức gần 4.000 năm sau khi ngôi mộ được xây dựng, đoàn chiến binh Viking của Bá tước Harald Maddadsson và quân thập tự chinh Na Uy đã đục mái vòm đột nhập vào bên trong Maeshowe để trú bão tuyết. Họ đã dùng rìu và dao khắc hơn 30 dòng chữ Runes cùng hình rồng lên vách đá, tạo thành bộ sưu tập chữ khắc Runes trong một di tích lớn nhất thế giới.
Làng đá cổ Skara Brae giúp chúng ta biết được điều gì về đời sống cách nay 5.000 năm?
Nhờ bị chôn vùi dưới cồn cát suốt hàng thiên niên kỷ cho đến trận bão năm 1850 và được xây hoàn toàn bằng đá phiến do đảo Orkney thiếu gỗ, 8 ngôi nhà tại Skara Brae vẫn giữ nguyên vẹn nội thất gia đình từ năm 3180 đến 2500 TCN. Trong mỗi nhà đều có bếp lửa vuông ở giữa, hai giường đá hai bên, tủ kệ hai tầng bằng đá để trưng bày đồ quý, bể đá chứa nước và cả hệ thống rãnh thoát nước thải dưới sàn.
Vòng đá Brodgar và Đá dựng Stenness có gì khác nhau về quy mô?
Đá dựng Stenness được xây dựng sớm hơn (khoảng năm 3100 TCN), đường kính nhỏ hơn (khoảng 32 mét) nhưng gồm 12 phiến đá mỏng bản cao vút tới gần 6 mét có đầu vát chéo sắc nhọn. Trong khi đó, Vòng đá Brodgar được dựng khoảng năm 2500 TCN với quy mô đại quảng trường nghi lễ đường kính 103,6 mét (lớn thứ ba quần đảo Anh), nguyên gồm 60 cột đá bao quanh bởi một vòng hào đục sâu hơn 3 mét vào đá gốc.