Đứng trên quảng trường Praça do Império ngập nắng gió Đại Tây Dương ở quận Belém phía tây thủ đô Lisboa, quý vị sẽ thấy một mặt tiền bằng đá vôi màu mật ong trải dài hơn ba trăm mét chạy song song với dòng cửa sông Tagus (Tejo) xanh thẫm. Khi tiến lại gần bức tường phía nam của nhà thờ, mắt người chiêm ngưỡng lập tức bị hút vào một vòm cổng tháp đá vươn cao tới 32 mét, nơi ba mươi tám pho tượng các thánh, ngôn sứ, thiên thần và hình ảnh Hoàng tử Henry Nhà Hàng Hải cầm kiếm đứng gác dưới những tán lọng đá chạm trổ mảnh mai như ren thêu. Bước qua cánh cửa vào bên trong lòng nhà thờ, sáu cây cột đá bát giác thon mảnh vươn thẳng lên trời rồi tỏa ra thành những đường gân vòm đan chéo nhau như tán lá cọ khổng lồ đỡ lấy cả bầu trời đá mà tưởng chừng không có trọng lượng.
Công trình vĩ đại ấy là Mosteiro dos Jerónimos (tên chính thức là Real Mosteiro de Santa Maria de Belém), tức Tu viện Jerónimos của Dòng Thánh Giêrônimô. Được quốc vương Manuel I đặt viên đá đầu tiên vào ngày lễ Hiển Linh mùng 6 tháng 1 năm 1501 bằng nguồn lợi tức khổng lồ từ thuế gia vị phương Đông để tạ ơn Đức Trinh Nữ Maria sau chuyến hải trình mở đường biển sang Ấn Độ của Vasco da Gama, tu viện là đỉnh cao rực rỡ nhất của phong cách kiến trúc Manueline độc nhất vô nhị tại Bồ Đào Nha và được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới vào năm 1983.
IĐức Mẹ Belém, Dòng Tu Thánh Giêrônimô Và Lời Cầu Nguyện Của Vasco Da Gama
Tên gọi gốc của quần thể là Tu viện Hoàng gia Đức Bà Santa Maria de Belém (chữ Belém trong tiếng Bồ Đào Nha chính là âm đọc của địa danh Bethlehem, nơi Chúa Giêsu giáng sinh). Còn tên gọi phổ biến Jerónimos bắt nguồn từ việc quốc vương Manuel I đã trao quyền quản lý và phụng vụ tu viện này cho các đan sĩ thuộc Dòng Thánh Giêrônimô (Ordem de São Jerónimo, gọi tắt là Jerónimos hoặc Hieronymites), một dòng tu chiêm niệm nổi tiếng về đời sống ẩn dật, học thuật kinh thánh và lòng trung thành tuyệt đối với vương thất Iberia. Các đan sĩ tại đây được nhà vua giao phó hai sứ mệnh thiêng liêng: cử hành thánh lễ hằng ngày cầu nguyện cho linh hồn các bậc quân vương triều đại Aviz-Beja yên nghỉ trong nhà thờ, và ban phép lành, giải tội, nâng đỡ tinh thần cho các thủy thủ cùng các đoàn thuyền buồm (Caravela) trước giờ nhổ neo từ bến cảng Restelo vượt đại dương.
Về mặt thần học và biểu tượng phụng vụ, nhà thờ của tu viện được cung hiến cho Đức Trinh Nữ Maria tại Belém (Santa Maria de Belém) dưới tước hiệu Đức Mẹ Ngôi Sao Biển và Đức Mẹ Reyes (Đức Mẹ đón Ba Vua trong lễ Hiển Linh). Trên bệ trán cửa Cổng Nam là pho tượng Đức Mẹ bế Chúa Hài Đồng cầm chiếc bình vàng do Ba Vua dâng tiến, nhắc nhở rằng chính từ bến cảng Belém này, các nhà hàng hải Bồ Đào Nha đã đi về phương Đông (nơi Ba Vua xuất phát) để mang hương trầm, quế, đinh hương và hạt tiêu trở về châu Âu. Trong khi đó, hình tượng vị thánh bổn mạng Thánh Giêrônimô (vị Tiến sĩ Hội Thánh thế kỷ 4 đã dịch bộ Kinh Thánh sang tiếng Latinh Vulgata, luôn gắn liền với hình ảnh con sư tử hiền lành nằm dưới chân sau khi được ngài rút gai khỏi bàn chân) xuất hiện khắp các bức phù điêu, tranh kính và tượng gỗ thếp vàng trong tu viện.
Theo trang tư liệu lịch sử chính thức của tu viện (mosteirojeronimos.gov.pt), trước khi đại tu viện được xây dựng, tại bãi biển Praia do Restelo đã có một ngôi nhà nguyện nhỏ mang tên Ermida do Restelo do Hoàng tử Henry Nhà Hàng Hải (Infante Dom Henrique, 1394 tới 1460) với tư cách là Đại Thống lĩnh Dòng Hiệp sĩ Chúa Kitô (Ordem de Cristo) cho dựng vào năm 1452 để phục vụ người đi biển. Vào đêm ngày 7 rạng sáng ngày 8 tháng 7 năm 1497, thuyền trưởng Vasco da Gama cùng các sĩ quan chỉ huy đã thức trắng đêm cầu nguyện trước bàn thờ Đức Mẹ trong ngôi nhà nguyện Ermida do Restelo ấy trước khi bước xuống bốn con tàu tiến về mũi Hảo Vọng và cập bến Calicut (Ấn Độ) năm 1498. Khi đoàn thuyền trở về Lisboa năm 1499 mang theo lộ trình thương mại biển trực tiếp nối châu Âu với châu Á, vua Manuel I đã xin phép Giáo hoàng Alexanđê VI (qua sắc chỉ Eximiae devotionis ngày 23 tháng 6 năm 1496) để kiến tạo một đại tu viện kiêm lăng tẩm hoàng gia ngay trên nền nhà nguyện lịch sử ấy.
Một chi tiết thú vị trong lịch sử văn hóa ẩm thực và tôn giáo mà khách tham quan thường nghe nhắc tới là mối liên hệ giữa Tu viện Jerónimos và món bánh trứng nướng Pastel de Belém (tiền thân của bánh Pastel de Nata nổi tiếng thế giới). Nhiều người lầm tưởng món bánh này do các tiệm bánh hiện đại sáng tạo ra. Thực chất, trước thế kỷ 19, các đan sĩ và nữ tu tại các tu viện Bồ Đào Nha sử dụng một lượng lớn lòng trắng trứng gà để hồ cứng các bộ lễ phục trắng và lọc rượu vang, dẫn đến việc dư thừa hàng ngàn lòng đỏ trứng mỗi tháng. Chính các tu sĩ của Tu viện Jerónimos đã kết hợp lòng đỏ trứng với đường mía từ các thuộc địa và bột ngàn lớp để làm ra món bánh nướng phục vụ tu viện. Khi sắc lệnh giải thể các dòng tu nam tại Bồ Đào Nha ban hành ngày 28 tháng 12 năm 1833 khiến các đan sĩ phải rời tu viện, họ đã truyền lại công thức bí truyền ấy cho xưởng đường tinh luyện nằm sát bên cạnh tu viện vào năm 1837, nơi vẫn giữ nguyên công thức cổ xưa suốt gần hai thế kỷ qua.
IIMột Thế Kỷ Kiến Tạo Bằng Thuế Gia Vị Và Sự Trường Tồn Qua Đại Động Đất 1755
Để tài trợ cho một công trình kiến trúc có quy mô chưa từng có tại thủ đô Lisboa, quốc vương Manuel I (được mệnh danh là O Venturoso, tức Vị Vua May Mắn, trị vì 1495 tới 1521) đã trích trực tiếp nguồn thu từ Vintena da Pimenta, tức khoản thuế 5 phần trăm đánh trên tổng giá trị thương mại vàng và hàng hóa nhập khẩu từ châu Phi cùng phương Đông (tương đương khoảng 70 kilôgam vàng ròng mỗi năm). Nhờ nguồn ngân khố dồi dào chảy về từ các đoàn thương thuyền Ấn Độ (Armadas da Índia), vua Manuel I đã chuyển hướng phần lớn nhân lực và tài lực vốn đang dành cho Tu viện Batalha về tập trung xây dựng đại công trường tại Belém suốt cả thế kỷ 16.
- 1452 và 1497Nhà nguyện Ermida do Restelo và đêm cầu nguyện của Vasco da GamaHoàng tử Henry Nhà Hàng Hải dựng nhà nguyện Santa Maria de Belém tại cảng Restelo năm 1452. Đêm 7 tháng 7 năm 1497, Vasco da Gama cầu nguyện tại đây trước khi khởi hành chuyến hải trình tìm ra đường biển sang Ấn Độ.
- 1496 và 1501Sắc chỉ Giáo hoàng và lễ đặt viên đá đầu tiênSau khi nhận sắc chỉ chấp thuận của Giáo hoàng Alexanđê VI ngày 23 tháng 6 năm 1496, vua Manuel I chính thức khởi công xây dựng Tu viện Jerónimos vào ngày lễ Hiển Linh 6 tháng 1 năm 1501 dưới sự thiết kế của kiến trúc sư trưởng Diogo de Boitaca.
- 1517 tới 1522Kiến trúc sư João de Castilho hoàn thiện Cổng Nam và vòm nhà thờKiến trúc sư gốc Tây Ban Nha (Cantabria) là João de Castilho kế nhiệm Diogo de Boitaca năm 1517, hoàn tất Cổng Nam (cao 32 mét), Cổng Tây, tầng trên của hành lang Claustro và hệ vòm trần hình mạng nhện kỳ vỹ của lòng nhà thờ và cánh ngang.
- 1550 tới 1572Diogo de Torralva và Jérôme de Rouen xây cung thánh lăng mộ hoàng giaDưới triều vua João III và hoàng thái hậu Catarina của Áo, các kiến trúc sư Diogo de Torralva (từ 1550) và Jérôme de Rouen (Jerónimo de Ruão, từ 1566 tới 1572) thiết kế lại khu cung thánh (Capela-Mor) theo phong cách Phục hưng Cổ điển để đặt các quan tài đá cẩm thạch nằm trên lưng voi của vua Manuel I và vua João III.
- 1 tháng 11 năm 1755Đứng vững kỳ diệu trước trận đại động đất LisboaKhi trận đại động đất 8,5 tới 9,0 độ Richter và sóng thần ngày lễ Các Thánh năm 1755 san phẳng phần lớn thủ đô Lisboa, cấu trúc cột mảnh và vòm đá đàn hồi của Tu viện Jerónimos đứng vững gần như nguyên vẹn, chỉ bị sập một phần lan can và mái phòng hợp xướng cao.
- 1833Giải thể dòng tu và bàn giao cho tổ chức từ thiện Casa PiaNgày 28 tháng 12 năm 1833, chính phủ Bồ Đào Nha giải thể các dòng tu nam, các đan sĩ Dòng Thánh Giêrônimô rời tu viện và quần thể được bàn giao cho tổ chức giáo dục trẻ mồ côi Real Casa Pia de Lisboa quản lý, trong khi nhà thờ Santa Maria trở thành nhà thờ giáo xứ Belém.
- 1880Rước hài cốt Vasco da Gama và Luís de Camões về nhà thờNhân kỷ niệm 300 năm ngày mất của đại thi hào Luís de Camões (ngày 10 tháng 6 năm 1880), di hài của Vasco da Gama và di hài tượng trưng của Camões được rước trọng thể về đặt trong hai ngôi mộ đá chạm khắc theo phong cách Tân Manueline của nhà điêu khắc Costa Mota ngay lối vào nhà thờ.
- 1983 và 2007Di sản Thế giới UNESCO và nơi ký Hiệp ước LisboaNăm 1983, UNESCO ghi danh Tu viện Jerónimos và Tháp Belém là Di sản Thế giới (mã số 263). Năm 2016 tu viện được nâng cấp thành Đền Quốc gia (Panteão Nacional), nơi trước đó từng diễn ra lễ ký Hiệp ước gia nhập Cộng đồng Kinh tế châu Âu (1985) và Hiệp ước Lisboa (2007).
Sự bền vững của Tu viện Jerónimos qua trận đại địa chấn ngày 1 tháng 11 năm 1755 là một kỳ tích kỹ thuật của kiến trúc thế kỷ 16. Hồ sơ nghiên cứu kết cấu của Viện Di sản Kiến trúc Bồ Đào Nha chỉ ra rằng kiến trúc sư Diogo de Boitaca và João de Castilho đã đặt nền móng tu viện trên lớp nền đá vôi kết hợp cọc gỗ thông ngâm nước bên bờ sông Tagus, đồng thời thiết kế sáu cây cột bát giác trong lòng nhà thờ với các đốt đá liên kết bằng chốt kim loại và vữa vôi dẻo, kết hợp hệ thống sườn vòm đan dày đặc trên trần (abóbada de nervuras) phân tán lực chấn động đồng đều ra bốn phía tường bao. Chính sự kết hợp giữa vật liệu đá vôi lioz (calcário de lioz, loại đá vôi giàu hóa thạch biển khai thác tại vùng Ajuda và thung lũng Alcântara có độ cứng và độ dẻo cao như đá cẩm thạch) và kỹ thuật vòm mạng nhện đã cứu kiệt tác này khỏi sụp đổ khi hàng trăm nhà thờ khác tại Lisboa tan thành đống đổ nát.
IIIPhong Cách Manueline, Cổng Nam 32 Mét, Hành Lang Claustro Và Các Lăng Mộ Đá
Tu viện Jerónimos là cuốn từ điển bằng đá hoàn chỉnh nhất của phong cách kiến trúc Manueline (mang tên vua Manuel I, còn gọi là Gothic Muộn Bồ Đào Nha). Phong cách này kết hợp khung kết cấu vòm nhọn Hậu Gothic, họa tiết chạm khắc kim hoàn tinh xảo Plateresque của Tây Ban Nha và nghệ thuật Phục hưng Ý với hệ thống biểu tượng độc quyền của Kỷ nguyên Khám phá Đại dương: những sợi dây thừng tàu thủy xoắn chặt, mỏ neo, phao biển, nhánh san hô, rong biển, bắp ngô, trái cây vùng nhiệt đới mới tìm thấy ở châu Mỹ và Ấn Độ, cùng ba huy hiệu hoàng gia xuất hiện ở khắp mọi đầu cột là Quả cầu thiên văn (Esfera armilar, biểu tượng cá nhân của vua Manuel I), Thập giá Dòng Hiệp sĩ Chúa Kitô (Cruz da Ordem de Cristo) và Quốc huy Bồ Đào Nha.
Khác với mặt bằng nhà thờ Gothic truyền thống vốn có gian giữa cao hơn hai gian bên, nhà thờ Santa Maria de Belém được kiến trúc sư João de Castilho xây dựng theo mô hình nhà thờ hội trường (Hallenkirche): cả ba gian dọc có cùng một độ cao 25 mét, dài 70 mét và rộng 23 mét, được ngăn cách bởi hai hàng gồm sáu cây cột bát giác mảnh mai chạm đầy phù điêu hoa lá và quái vật biển. Đặc biệt, tại khu vực giao nhau của cánh ngang (Transept), một vòm trần đá khổng lồ cao 30 mét vượt nhịp rộng mênh mông hoàn toàn không cần bất kỳ cây cột chống nào ở giữa.
Mặt tiền nghi lễ lộng lẫy nhất quay ra sông Tagus, cao 32 mét và rộng 12 mét, do João de Castilho hoàn thành khoảng năm 1517 tới 1518. Trên trụ đá giữa hai cánh cửa là tượng Hoàng tử Henry Nhà Hàng Hải cầm kiếm, phía trên là bức phù điêu cuộc đời Thánh Giêrônimô, tượng Đức Mẹ Santa Maria de Belém, mười hai Tông đồ và đỉnh tháp là Thánh Tổng lãnh Thiên thần Micae.
Cổng chính dẫn thẳng vào trục dọc của lòng nhà thờ, được bậc thầy điêu khắc người Pháp Nicolas Chanterene hoàn thiện năm 1517. Hai bên cổng khắc tượng chân dung vua Manuel I đang quỳ gối bên cạnh Thánh Giêrônimô (bên trái) và hoàng hậu Maria xứ Aragon quỳ bên Thánh Gioan Tẩy Giả (bên phải), phía trên là các cảnh Truyền Tin, Giáng Sinh và Ba Vua bái lạy.
Một trong những sân tu viện đẹp nhất thế giới, mặt bằng hình vuông mỗi cạnh dài 55 mét, khởi công bởi Diogo de Boitaca và hoàn thiện bởi João de Castilho cùng Diogo de Torralva. Tầng một có các vòm rộng trang trí hoa văn lưới đá như đăng ten mang biểu tượng quả cầu thiên văn và thập giá Chúa Kitô, tầng hai thanh thoát hơn dùng cho các đan sĩ đi dạo cầu nguyện và suy niệm.
Đặt đối xứng ngay dưới gầm gian hợp xướng (Coro Baixo) gần lối vào phía Tây từ năm 1880, do nhà điêu khắc Costa Mota chế tác: bên trái (phía Bắc) là quan tài đá của nhà hàng hải Vasco da Gama (1469 tới 1524) khắc hình thuyền buồm caravela và quả cầu thiên văn, bên phải (phía Nam) là quan tài đá của đại thi hào Luís de Camões (1524 tới 1580, tác giả thiên sử thi Os Lusíadas) khắc cây đàn lia và vòng nguyệt quế.
Khu vực bàn thờ chính xây theo phong cách Phục hưng Cổ điển bởi Jérôme de Rouen năm 1571 tới 1572. Hai bên tường cung thánh là các cỗ quan tài bằng đá cẩm thạch hồng và đen đặt trên lưng những chú voi đá có ngà bằng ngà thật: phía Bắc là mộ vua Manuel I và hoàng hậu Maria, phía Nam là mộ vua João III và hoàng hậu Catarina của Áo, cùng bàn thờ bằng bạc ròng do vua Pedro II dâng tặng thế kỷ 17.
Phòng Hội đồng phía đông hành lang Claustro là nơi đặt mộ nhà văn lãng mạn Alexandre Herculano. Nhà ăn của các đan sĩ (xây năm 1517 tới 1518 bởi Leonardo Vaz) nổi bật với trần vòm gân dây thừng xoắn và các bức tường ốp gạch men azulejos thế kỷ 18 vẽ tích phép lạ bánh hóa nhiều và cuộc đời ông Giôsuê trong Cựu Ước.
Khi đi dạo dưới hành lang Claustro hai tầng mỗi cạnh dài 55 mét vào buổi chiều nắng xiên, quý vị sẽ nhận ra tính chất kỳ diệu của đá vôi lioz vùng Lisboa: dưới ánh nắng mặt trời, đá ánh lên sắc vàng ấm áp như ngà voi và mật ong, còn khi trời râm mát đá lại chuyển sang màu trắng bạc thanh khiết. Ở góc tây bắc của hành lang vẫn còn lưu giữ Đài phun nước Sư tử (Fonte do Leão) bằng đá chạm hình con sư tử của Thánh Giêrônimô phun nước mát từ miệng ra chậu đá để các đan sĩ rửa tay trước khi bước vào nhà ăn, kết nối sinh hoạt thường nhật của dòng tu với biểu tượng thánh bổn mạng.
IVThế Đất Và Hướng
Công giáo Rôma không quy hoạch thánh đường theo phong thủy Á Đông mà định hướng công trình theo thần học ánh sáng Kitô giáo (trục nhà thờ hướng về phương Đông mặt trời mọc tượng trưng cho Đức Kitô Phục Sinh) kết hợp với vị trí chiến lược của bến cảng cổ Praia do Restelo bên cửa sông Tagus. Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện dựa trên địa hình thực tế và tọa độ vệ tinh của quận Belém.
Xét về long mạch sơn thủy và vị thế thủy khẩu môn, Tu viện Jerónimos tọa lạc ở tọa độ 38,6978 độ vĩ Bắc, -9,2061 độ kinh Tây, nằm trên thềm đất bằng phẳng sát bờ bắc của cửa sông Tagus (Rio Tejo), nơi con sông dài nhất bán đảo Iberia mở rộng thành một vùng vịnh nội địa mênh mông (Mar da Palha) rồi thu hẹp lại chảy qua cổ họng Belém để đổ ra Đại Tây Dương. Phía sau lưng tu viện về hướng Bắc và Đông Bắc là dãy đồi xanh mát của công viên rừng Monsanto và đồi Ajuda (nơi tọa lạc Cung điện Quốc gia Ajuda), đóng vai trò hậu chẩm (Huyền Vũ) vững chãi che chắn gió bấc và nâng đỡ toàn bộ dải đất ven sông. Trong phép xem đất cổ truyền, vị trí nơi dòng đại giang chuẩn bị giao hòa với đại dương chính là Tổng Thủy Khẩu của cả một quốc gia: đặt đại tu viện hoàng gia tại cửa ngõ ra vào biển lớn vừa giúp thu nạp vạn dặm tài khí từ đường hàng hải quốc tế chảy vào kinh đô Lisboa, vừa có Tháp Belém (Torre de Belém, xây năm 1514 tới 1519) đứng chếch ở phía tây nam như một cột hoa biểu trấn thủy khẩu giữ chặt mạch khí không bị trôi tuột ra biển khơi.
Xét về sơn hướng và minh đường, mặc dù trục tế lễ bên trong lòng nhà thờ Santa Maria đặt bàn thờ chính ở hướng Đông và cổng trục ở hướng Tây theo đúng quy điển Kitô giáo, toàn bộ mặt tiền nghi lễ dài hơn 300 mét của quần thể tu viện cùng Cổng Nam cao 32 mét lại mở thẳng về hướng Nam, nhìn qua quảng trường vườn hoa Praça do Império (rộng 280 x 280 mét với đài phun nước lớn ở trung tâm làm nội minh đường) để hướng ra mặt nước bao la của dòng sông Tagus làm ngoại minh đường. Bên kia bờ nam sông Tagus là dãy vách đá cao của vùng Almada tạo thành bức tiền án tự nhiên chạy ngang tầm mắt. Thế đất tọa Bắc triều Nam, bối sơn diện thủy (lưng tựa đồi Ajuda phía Bắc, mặt nhìn ra đại giang Tagus phía Nam) giúp toàn bộ mặt tiền đá vôi lioz đón trọn ánh nắng mặt trời phương Nam suốt cả ngày và tụ hội sinh khí thịnh vượng bậc nhất của thủ đô Bồ Đào Nha.
VCác Kỳ Lễ Phụng Vụ Công Giáo Và Ngày Tưởng Niệm Quốc Gia Tại Belém
Mặc dù khu vực hành lang tu viện (Claustro) hiện nay được quản lý như một bảo tàng di sản quốc gia trực thuộc Bộ Văn hóa Bồ Đào Nha, ngôi nhà thờ Santa Maria de Belém vẫn hoạt động liên tục như một thánh đường Công giáo sống động thuộc Tòa Thượng phụ Lisboa. Lịch lễ tiết tại đây kết hợp chặt chẽ giữa năm phụng vụ Công giáo Rôma (theo dương lịch) với các đại lễ kỷ niệm lịch sử hàng hải và văn hóa của dân tộc Bồ Đào Nha.
| Thời điểm | Theo lịch nào | Tên lễ và sự kiện | Nghi thức và ý nghĩa |
|---|---|---|---|
| Ngày 6 tháng 1 | Dương lịch (Lịch phụng vụ Công giáo) | Đại lễ Hiển Linh (Epifania do Senhor, tức Dia de Reis) | Kỷ niệm sự kiện Ba Vua phương Đông đến bái lạy Chúa Hài Đồng tại Bethlehem (Belém), đồng thời là ngày kỷ niệm quốc vương Manuel I đặt viên đá đầu tiên khởi công Tu viện Jerónimos năm 1501. |
| Ngày 10 tháng 6 | Dương lịch (Quốc khánh Bồ Đào Nha) | Ngày Bồ Đào Nha, Ngày Camões và các Cộng đồng Bồ Đào Nha (Dia de Portugal) | Kỷ niệm ngày mất của đại thi hào Luís de Camões (10 tháng 6 năm 1580): diễn ra nghi lễ đặt vòng hoa nguyệt quế trọng thể và thánh lễ cầu nguyện tại lăng mộ của Camões và Vasco da Gama bên trong nhà thờ. |
| Ngày 15 tháng 8 | Dương lịch (Lịch phụng vụ Công giáo) | Đại lễ Đức Mẹ Lên Trời (Assunção de Nossa Senhora) | Một trong những ngày đại lễ lớn nhất tôn vinh Đức Trinh Nữ Maria bổn mạng của đền thờ Santa Maria de Belém, với thánh lễ trọng thể và âm nhạc đại phong cầm cổ điển. |
| Ngày 30 tháng 9 | Dương lịch (Lịch phụng vụ Công giáo) | Lễ Thánh Giêrônimô Tiến sĩ Hội Thánh (São Jerónimo) | Lễ kính vị thánh bổn mạng của Dòng tu Giêrônimô đã gắn bó với lịch sử phụng vụ và học thuật của tu viện suốt từ năm 1501 đến năm 1833. |
| Ngày 24 và 25 tháng 12 | Dương lịch (Lịch phụng vụ Công giáo) | Đại lễ Giáng Sinh tại Belém (Missa do Galo và Natal) | Vì tên gọi Belém chính là Bethlehem, thánh lễ nửa đêm Giáng Sinh (Missa do Galo) tại nhà thờ Santa Maria de Belém thu hút đông đảo giáo dân thủ đô Lisboa đến tham dự. |
Đối với cộng đồng người Việt Nam sinh sống tại Bồ Đào Nha cũng như du khách và tín hữu Công giáo Việt Nam hành hương đến đất nước của Đền thánh Đức Mẹ Fátima, Tu viện Jerónimos ở Lisboa còn gợi nhắc một mối liên hệ lịch sử văn hóa đặc biệt: chính từ các bến cảng trên dòng sông Tagus tại Belém này vào thế kỷ 16 và 17, các nhà truyền giáo Dòng Tên người Bồ Đào Nha và châu Âu (như giáo sĩ Francisco de Pina, Gaspar do Amaral, António Barbosa và Alexandre de Rhodes) đã xuống thuyền vượt biển sang Á Đông, đặt nền móng cho sự ra đời của hệ thống chữ Quốc ngữ Latinh của tiếng Việt (với cuốn từ điển Việt - Bồ - La in tại Rôma năm 1651).
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Praça do Império, 1400-206 Lisboa, quận Belém, bờ Bắc cửa sông Tagus (Tejo), Bồ Đào Nha
- Đường tới
- Tu viện tọa lạc tại quảng trường Praça do Império thuộc quận Belém, cách trung tâm lịch sử Baixa của thủ đô Lisboa khoảng 6 cây số về phía tây dọc bờ sông Tagus. Từ quảng trường Praça do Comércio hoặc ga Cais do Sodré ở trung tâm Lisboa, quý vị có thể đi tuyến xe điện cổ số 15E (Elétrico 15E) hoặc đi tàu hỏa ngoại ô tuyến Cascais dừng tại ga Belém, đi bộ chừng 5 phút qua vườn hoa là tới ngay trước Cổng Nam của tu viện.
- Toạ độ
- 38.6978, -9.2061
Quần thể Tu viện Jerónimos chia làm hai lối vào riêng biệt dọc mặt tiền phía Nam: nhà thờ Santa Maria de Belém (nơi đặt mộ Vasco da Gama, Luís de Camões và các vua triều Aviz) mở cửa cho tín hữu và khách tham quan vào chiêm bái, còn khu vực hành lang tu viện Claustro ở phía tây cần đi qua lối kiểm soát riêng của bảo tàng. Khi bước vào bên trong nhà thờ, quý vị cần mặc trang phục lịch sự kín vai và đầu gối, bỏ mũ nón, giữ im lặng tuyệt đối và không đi lại chụp ảnh ở khu vực ghế giáo dân khi đang có thánh lễ. Quý vị lưu ý tu viện và các bảo tàng quốc gia tại Belém thường đóng cửa bảo trì vào các ngày thứ Hai hằng tuần.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tu viện Jerónimos, Lisboa
Contribute photos, information or video for Jerónimos MonasteryThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tu viện Jerónimos được xây dựng vào năm nào và lấy kinh phí từ đâu?
Tu viện Jerónimos được quốc vương Manuel I chính thức khởi công vào ngày 6 tháng 1 năm 1501 (sau khi xin phép Giáo hoàng Alexanđê VI năm 1496) và xây dựng ròng rã suốt gần một thế kỷ. Toàn bộ kinh phí khổng lồ để xây dựng công trình được trích từ nguồn thuế Vintena da Pimenta, tức mức thuế 5 phần trăm đánh trên lợi tức thương mại vàng, hương liệu và gia vị nhập khẩu từ châu Phi và Ấn Độ sau khi Vasco da Gama mở ra tuyến đường biển sang phương Đông.
Phong cách kiến trúc Manueline tại Tu viện Jerónimos có những đặc điểm gì nhận diện?
Kiến trúc Manueline (Hậu Gothic Bồ Đào Nha đầu thế kỷ 16) tại Tu viện Jerónimos nổi bật với nghệ thuật chạm khắc đá vôi lioz dày đặc như tác phẩm kim hoàn, đưa các hình tượng của nghề đi biển và những vùng đất mới khám phá vào kiến trúc nhà thờ: những sợi dây thừng tàu thủy xoắn bện quanh cột và vòm trần, phao biển, san hô, rong biển, thảo mộc nhiệt đới, kết hợp cùng hai biểu tượng quyền lực của vua Manuel I là Quả cầu thiên văn (Esfera armilar) và Thập giá Dòng Hiệp sĩ Chúa Kitô.
Những nhân vật lịch sử nổi tiếng nào đang được an táng bên trong nhà thờ của tu viện?
Ngay gần lối vào phía Tây bên dưới gầm sàn hợp xướng của nhà thờ Santa Maria de Belém là hai ngôi mộ đá chạm khắc công phu đặt đối xứng nhau: bên trái là mộ của nhà hàng hải Vasco da Gama (1469 tới 1524, người đầu tiên đi thuyền từ châu Âu tới Ấn Độ) và bên phải là mộ của đại thi hào dân tộc Luís de Camões (1524 tới 1580, tác giả thiên sử thi Os Lusíadas). Tại khu vực cung thánh là các quan tài đá đặt trên lưng voi của vua Manuel I, vua João III và hoàng gia triều đại Aviz, còn trong hành lang tu viện có mộ của nhà thơ hiện đại Fernando Pessoa và sử gia Alexandre Herculano.
Vì sao Tu viện Jerónimos không bị sụp đổ trong trận đại động đất Lisboa năm 1755?
Vào ngày 1 tháng 11 năm 1755, khi trận đại động đất mạnh từ 8,5 đến 9,0 độ Richter kèm sóng thần và hỏa hoạn phá hủy gần như toàn bộ trung tâm Lisboa (bao gồm cả Cung điện Hoàng gia Ribeira và phần lớn Nhà thờ chính tòa Sé), Tu viện Jerónimos tại Belém vẫn đứng vững kỳ diệu. Các nghiên cứu kiến trúc cho thấy nhờ nền móng đặt trên tầng đá vôi vững chắc, chất liệu đá vôi lioz có độ đàn hồi cao và đặc biệt là hệ thống sáu cây cột bát giác liên kết với mạng lưới gân vòm đá đan chéo trên trần đã giúp phân tán lực địa chấn hiệu quả.
Tu viện Jerónimos có mối liên hệ như thế nào với món bánh trứng nướng Pastel de Belém?
Trước năm 1833, các đan sĩ tại Tu viện Jerónimos sử dụng lòng trắng trứng để hồ cứng quần áo lễ phục và lọc rượu vang, nên đã dùng số lòng đỏ trứng dư thừa kết hợp với đường mía để nướng món bánh trứng béo ngậy trong lò của tu viện. Khi chính phủ giải thể các dòng tu vào cuối năm 1833 và đầu năm 1834, để mưu sinh, các tu sĩ đã bán bánh và truyền lại công thức gốc cho xưởng tinh luyện đường nằm ngay sát bên cạnh tu viện vào năm 1837, khai sinh ra tiệm bánh Antiga Confeitaria de Belém nổi tiếng thế giới ngày nay.