VẠN ĐẠO ĐƯỜNGHALL OF MYRIAD PATHSEnglishENVề trang Thầy Ưng Khiêm
VẠN ĐẠO ĐƯỜNG

Cách Thắp Nến Tưởng Niệm Trong Do Thái Giáo

· Mấy ngọn, thắp khi nào, nhớ ai

Mấy ngọn, thắp khi nào, có đọc gì không, tưởng nhớ ai. Mỗi ý đều ghi nguồn. Chỗ nào thư viện chưa chắc thì nói rõ là chưa chắc.

Số nến
1, 2 hoặc 6
mỗi người được nhớ một ngọn
Thời gian cháy
Khoảng 24 giờ
để nến tự tắt
Ý tưởng niệm
7 ý
chọn sẵn, mỗi ý một hình có nguồn

Trang này ghi lại cách người Do Thái thắp nến tưởng niệm người đã khuất, gọi là ner neshama (נר נשמה, nến linh hồn) hay nến yahrzeit, theo các nguồn của chính cộng đồng Do Thái thuộc nhiều nhánh. Khám Do Thái Giáo của thư viện làm theo những điều ghi dưới đây: bạn chọn một, hai hay sáu ngọn thì hàng nến trong cốc thủy tinh sáng đúng bấy nhiêu ngọn. Cây menorah bảy nhánh ở khám để nguyên, không thắp.

Tới khám Do Thái Giáo để thắp nến tưởng niệm

IThắp Mấy Ngọn

Nến tưởng niệm đếm theo người được nhớ, không theo lòng thành nhiều hay ít. Các nguồn không nói thắp nhiều là kính hơn.

1Một ngọn, cho một người được tưởng nhớĐây là cách thường gặp nhất: một ngọn nến cho ngày giỗ của một người. Các con ở chung một nhà thì một ngọn là đủ, nhưng để tỏ lòng kính thì mỗi người con nên thắp ngọn của mình.Nguồn: Rabbi Maurice Lamm, trên Chabad.org.
2Hai ngọn, cho hai người, như cha và mẹKhi tưởng niệm nhiều người cùng lúc thì nên có một ngọn cho mỗi người đã khuất. Hai ngọn ở khám này là hai người được nhớ, ví dụ cha và mẹ. Đây không phải hai ngọn nến Shabbat, là một lệ khác hẳn.Nguồn: Rabbi Maurice Lamm, trên Chabad.org. Ví dụ cha và mẹ là của thư viện.
6Sáu ngọn, lệ của ngày Yom HaShoahỞ nhiều cộng đồng, ngày Yom HaShoah người ta thắp sáu ngọn nến vàng, tượng trưng sáu triệu người Do Thái bị giết. Sáu cũng có thể là sáu người thân bạn muốn nhớ, theo lệ mỗi người một ngọn.Nguồn: Rabbi P.J. Schwartz, trên ReformJudaism.org. Một số cộng đồng Chính Thống tưởng nhớ các nạn nhân vào những ngày tang truyền thống khác, xem mục chưa chắc.

Thư viện không cho chọn bảy, tám hay chín ngọn. Bảy ngọn xếp hàng dễ bị nhìn thành menorah của Đền Thờ, tám và chín ngọn thuộc về lễ Hanukkah, đều không phải nến tưởng niệm.

Ở khám Do Thái Giáo của thư viện, mỗi lần thắp được tính là một lượt thành tâm, dù bạn chọn một, hai hay sáu ngọn.

IIThắp Lúc Chiều Xuống, Để Nến Tự Tắt

Mỗi người đã khuất một ngọn. Nguồn không quy định thứ tự đặt nến.
1Tính ngày giỗ theo lịch Hebrew. Yahrzeit là ngày giỗ hằng năm, theo truyền thống tính bằng ngày Hebrew chứ không phải ngày dương lịch.
2Thắp vào buổi chiều tối hôm trước. Ngày Do Thái bắt đầu từ lúc mặt trời lặn, nên nến được thắp lúc trời tối của đêm trước ngày giỗ. Nếu rơi vào Shabbat hay ngày lễ thì thắp trước giờ thắp nến Shabbat thường lệ.
3Không đọc lời chúc phúc. Thắp nến tưởng niệm là một tập tục (minhag), không phải điều răn, nên không có berakhah. My Jewish Learning khuyên dành lúc ấy để nghĩ về người thân. Nhiều người gọi tên người đã khuất.
4Mỗi người đã khuất một ngọn. Tưởng niệm nhiều người cùng lúc thì nên có một ngọn cho mỗi người.
5Để nến tự tắt. Nến cháy khoảng 24 tới 25 giờ, từ chiều hôm trước tới hết ngày giỗ. Tập tục là để nến tự cháy hết, không thổi tắt.
6Nến bấc và sáp, không có thì đèn điện. Rabbi Lamm viết nến nên là nến bấc và sáp parafin. Khi không thể có thì đèn ga hay đèn điện được phép. Orthodox Union ghi thêm rằng sách Zohar chuộng đèn dầu ô liu.
7Ở hội đường thì đọc Kaddish. Ngày giỗ, người thân đọc Kaddish của người chịu tang trong buổi cầu nguyện. Kaddish cần đủ minyan mười người lớn, nên khám của thư viện không mời đọc Kaddish một mình.
8Làm tzedakah, học Mishnah. Các nguồn Chính Thống và Bảo Thủ đều ghi việc cho đi và học Mishnah là cách đem công đức về cho linh hồn người đã khuất.

IIIBảy Ý Tưởng Niệm Và Gốc Của Từng Hình Vẽ

Nến này không để cầu xin lợi lộc. Người thắp nhớ một người đã khuất và nguyện làm điều lành vì người ấy. Bảy ý dưới đây đều là việc người Do Thái thật sự làm khi tưởng niệm. Mỗi hình vẽ là một đồ vật có thật, ghi rõ thuộc về đâu và theo nguồn nào.

Cha mẹ yahrzeitTưởng nhớ cha, tưởng nhớ mẹ đã khuất.

Nến yahrzeit trong cốc thủy tinh. Yahrzeit là ngày giỗ, tính theo lịch Hebrew. Đêm trước ngày ấy con cái thắp một ngọn nến cháy trọn một ngày đêm. Rabbi Maurice Lamm viết: các con ở chung một nhà thì một ngọn là đủ, nhưng để tỏ lòng kính cha mẹ thì mỗi người con nên thắp ngọn của mình. Nến bán sẵn thường đựng trong cốc thủy tinh hay hộp thiếc nhỏ, hình vẽ theo dạng cốc.

Tục tưởng niệm của Do Thái Giáo, chung cho các nhánh · Nguồn: Chabad.org, Maurice Lamm, Yahrzeit: Memorial Anniversary. My Jewish Learning, Yahrzeit
Người thân shivaTưởng nhớ vợ, chồng, con, anh chị em đã khuất.

Nến shiva bảy ngày. Phong trào Cải Cách (Reform) ghi rằng các tục tưởng niệm thường được giữ cho cha mẹ, anh chị em, vợ chồng và con. Trong bảy ngày chịu tang đầu tiên, gọi là shiva, nhà có tang thắp một ngọn nến lớn hơn, cháy suốt bảy ngày. Hình vẽ ngọn nến cao ấy để phân biệt với nến một ngày.

Tục chịu tang của Do Thái Giáo · Nguồn: ReformJudaism.org, When do you light yizkor (memorial) candles. Chabad.org, Why and When to Light a Yahrzeit Candle. Wikipedia, Yahrzeit candle (dẫn Louis Jacobs, The Jewish Religion, Oxford 1995)
Thầy dạyTưởng nhớ người thầy đã dạy mình.

Cuộn Torah đóng trong áo bọc. Bộ luật Shulchan Arukh (Yoreh De'ah 340:8) xếp người thầy vào hàng những người mà học trò phải xé áo chịu tang, và với người thầy đã dạy mình phần lớn hiểu biết thì vết xé ấy không bao giờ khâu lại. Cũng điều ấy ghi rằng tập quán ở nhiều xứ theo ý kiến nhẹ hơn. Hình cuộn Torah đóng là hình do thư viện chọn để chỉ điều người thầy truyền lại, các nguồn không gắn cuộn Torah với việc tưởng nhớ thầy.

Luật chịu tang có nguồn, hình do thư viện vẽ · Nguồn: Sefaria, Shulchan Arukh, Yoreh De'ah 340:8 (đọc bản dịch tiếng Anh)
Nâng linh hồn עילוי נשמתNguyện làm việc lành, học một đoạn Mishnah để nâng linh hồn người đã khuất.

Cuốn Mishnah. Ilui nishmat nghĩa là nâng linh hồn lên. Người sống làm việc lành thay cho người đã khuất: đọc Kaddish, làm tzedakah, học Torah, nhất là Mishnah. Chữ Mishnah (משנה) có cùng các chữ cái với chữ neshamah (נשמה), nghĩa là linh hồn. Chabad ghi thêm tục học những chương Mishnah có chữ đầu ghép thành tên Hebrew của người đã khuất.

Tục tưởng niệm của Do Thái Giáo · Nguồn: Chabad.org, Mishnah for Yahrtzeit. Exploring Judaism (phong trào Bảo Thủ, Conservative), Rabbi Jeremy Markiz. Wikipedia, Bereavement in Judaism
Yizkor YizkorTưởng nhớ người đã khuất và hứa làm tzedakah vì người.

Hộp tzedakah. Yizkor nghĩa là Xin nhớ. Lời nguyện này đọc ở hội đường bốn lần một năm: Yom Kippur, Shemini Atzeret, ngày cuối lễ Pesach và ngày thứ hai lễ Shavuot. Phần cốt lõi là lời hứa làm tzedakah sau ngày lễ. Rabbi Moshe Zywica của Orthodox Union viết rằng phần quan trọng nhất của buổi lễ là lời hứa ấy. Tzedakah nghĩa gốc là lẽ công chính, không phải bố thí tùy lòng. Hộp tzedakah, tiếng Yiddish gọi là pushke, có ở nhà và ở hội đường.

Phụng vụ hội đường và vật dụng trong nhà người Do Thái · Nguồn: Chabad.org, Zalman Goldstein, Yizkor: The Memorial Prayer. OU Kosher (Orthodox Union), Rabbi Moshe Zywica, In Remembrance of Our Loved Ones. My Jewish Learning, Dr. Ron Wolfson, Yizkor: The Jewish Memorial Service. Chabad.org, Menachem Posner, What Is Tzedakah?
Viếng mộĐặt một hòn đá lên mộ, để người đã khuất biết có người tới thăm.

Hòn đá đặt trên bia mộ. Rabbi Yehuda Shurpin viết: đặt một hòn đá hay viên sỏi lên bia là tỏ lòng kính người đã khuất, cho mọi người biết ngôi mộ vừa có người viếng. Ông giải thích vì sao là đá chứ không là hoa: vẻ đẹp và của cải ở lại phía sau, chỉ phần tinh thần đã tích được là còn mãi, như hòn đá. Nguồn không quy định số hòn đá.

Tục viếng mộ của người Do Thái · Nguồn: Chabad.org, Yehuda Shurpin, Why Do Jews Put Stones on Graves?
Shoah Yom HaShoahTưởng nhớ sáu triệu người Do Thái bị giết trong Shoah.

Nến tưởng niệm màu vàng. Yom HaShoah là ngày tưởng niệm nạn diệt chủng, rơi vào ngày 27 tháng Nisan. Rabbi P.J. Schwartz viết rằng nhiều gia đình và cộng đoàn thắp nến yahrzeit màu vàng, và ở các cộng đồng khác người ta thắp sáu ngọn nến vàng cho sáu triệu người bị giết. Ở lễ quốc gia tại Yad Vashem, những người sống sót thắp sáu ngọn đuốc. Hình chỉ vẽ ngọn nến vàng trơn, không vẽ ngôi sao vàng.

Tục tưởng niệm hiện đại của cộng đồng Do Thái · Nguồn: ReformJudaism.org, Rabbi P.J. Schwartz, Yom HaShoah: The Remembrance of Many. Wikipedia, Yom HaShoah

Thư viện không vẽ người, không viết Thánh Danh và không vẽ câu kinh nào làm nút bấm. Cả bảy hình đều là đồ vật. Hình ngọn nến vàng của ý Shoah không vẽ ngôi sao vàng.

IVSau Khi Thắp

Ner Hashem nishmat adamLinh hồn con người là ngọn đèn của Đấng Vĩnh Hằng.Mishlei (Châm Ngôn) 20:27, câu mà Chabad.org và Aish.com dẫn làm gốc của nến tưởng niệm. Thư viện không in chữ Hebrew của câu này vì trong câu có Thánh Danh bốn chữ, và ghi là Hashem theo cách người Do Thái đọc.

Ở khám Do Thái Giáo, sau khi nến sáng, thư viện mời bạn gọi tên người mình tưởng nhớ, thầm hoặc thành tiếng, rồi để nến tự cháy. Người Do Thái khi nhắc tên người đã khuất thường thêm zikhrono livrakha (זיכרונו לברכה) cho nam, zikhronah livrakha (זיכרונה לברכה) cho nữ, nghĩa là nguyện ký ức về người là một phúc lành.

Lời mời gọi tên là của thư viện. Các nguồn chỉ ghi rằng việc thắp nến không kèm lời chúc phúc nào, và My Jewish Learning khuyên dành lúc ấy để nghĩ về người thân. Kaddish thuộc về buổi cầu nguyện ở hội đường với đủ minyan, nên không có ở đây.

VNgoài Đời: Nến Điện Và Nến Vàng

Rabbi Maurice Lamm viết rằng khi không thể có nến bấc và sáp thì đèn ga hay đèn điện được phép. Chabad.org cũng ghi: khi không có cả nến thường thì có thể dùng đèn điện thay. Nhờ vậy người ở bệnh viện hay nơi cấm lửa vẫn giữ được ngày giỗ.

Nến vàng dành cho ngày Yom HaShoah là một tục mới. Theo Wikipedia, từ năm 1981 có một loại nến yahrzeit riêng bằng sáp vàng. Rabbi P.J. Schwartz viết rằng phần duy nhất gần như cố định của ngày này là việc thắp nến yahrzeit.

Nguồn: Chabad.org, Maurice Lamm, Yahrzeit: Memorial Anniversary. Chabad.org, Why and When to Light a Yahrzeit Candle. ReformJudaism.org, Yom HaShoah: The Remembrance of Many. Wikipedia, Yom HaShoah.

VINhững Điều Thư Viện Chưa Chắc

·Nến thật cháy khoảng 24 giờ và được để tự tắt. Khám của thư viện chỉ là hình mô phỏng, ngọn nến ở khám không cháy trọn một ngày đêm và không thay cho ngọn nến thật trong nhà.
·Người Do Thái giữ luật không thắp lửa trong ngày Shabbat và ngày lễ, nến tưởng niệm phải thắp trước đó. Khám của thư viện mở suốt tuần. Thư viện chưa có cách xử lý riêng cho ngày Shabbat.
·Lệ sáu ngọn cho Yom HaShoah dựa vào một bài của phong trào Cải Cách và Wikipedia. Thư viện chưa mở được trang của Yad Vashem (trang chặn truy cập). Một số cộng đồng Chính Thống không giữ ngày 27 tháng Nisan mà tưởng nhớ các nạn nhân vào ngày Tisha B'Av và ngày 10 tháng Tevet.
·Nguồn Chính Thống (Chabad) ghi Yizkor đọc được cho bất kỳ người thân hay bạn hữu Do Thái nào đã khuất. Nguồn Cải Cách và Wolfson liệt kê cha mẹ, anh chị em, vợ chồng, con. Thư viện ghi cả hai, không chọn bên nào.
·Ý tưởng nhớ thầy dựa vào luật xé áo chịu tang trong Shulchan Arukh, đọc qua bản dịch tiếng Anh trên Sefaria. Thư viện chưa tìm được nguồn nói rõ việc thắp nến yahrzeit cho thầy, và hình cuộn Torah là do thư viện chọn.
·Chabad có tục riêng thắp năm ngọn nến trong buổi cầu nguyện suốt mười một tháng đọc Kaddish, ứng với năm tầng của linh hồn. Thư viện không đưa số năm vào bảng chọn vì đó là tục của một dòng.
·Chữ עילוי נשמת được chép từ Wikipedia. Hai chữ משנה và נשמה chép từ trang Exploring Judaism. Thư viện chưa nhờ người đọc được tiếng Hebrew soát lại cách viết.
·Câu Châm Ngôn 20:27 được dịch sang tiếng Việt theo cách Chabad.org dịch sang tiếng Anh. Bản JPS 2023 trên Sefaria dịch là hơi thở sự sống của con người là ngọn đèn của Thượng Đế. Thư viện chưa dùng một bản Kinh Thánh Hebrew tiếng Việt nào.
·Việc không làm lại cây menorah bảy nhánh của Đền Thờ bằng kim loại là luật theo trang ShulchanAruchHarav.com, do nhóm nghiên cứu của thư viện đọc ngày 04/10/2026. Cây menorah ở khám là hình vẽ ba chiều và để không thắp. Thư viện chưa hỏi ý một rabbi về hình ấy.
·Khác biệt giữa người Ashkenazi và người Sephardi về nến tưởng niệm (tên gọi, đèn dầu, lễ hillula) thư viện chưa tìm được nguồn đọc được.

Bạn là người Do Thái và thấy chỗ chưa đúng? Xin gửi góp ý kèm nguồn về thayungkhiem@gmail.com. Thư viện sửa và ghi tên người góp.

VIINguồn

Các nguồn được đọc ngày 05/10/2026, riêng trang ShulchanAruchHarav.com đọc ngày 04/10/2026. Vạn Đạo Đường mô tả, không thay cho nghi lễ thật và không đại diện cho hội đường hay tổ chức Do Thái nào.

Tới khám Do Thái Giáo để thắp nến tưởng niệm

?Hỏi Đáp Nhanh

Nến tưởng niệm Do Thái Giáo thắp mấy ngọn

Mỗi người được tưởng nhớ một ngọn. Các con ở chung một nhà thì một ngọn là đủ, nhưng tốt hơn là mỗi người con thắp ngọn của mình. Ngày Yom HaShoah nhiều cộng đồng thắp sáu ngọn nến vàng.

Thắp nến yahrzeit lúc nào và cháy bao lâu

Thắp lúc trời tối của đêm trước ngày giỗ tính theo lịch Hebrew. Nến cháy khoảng 24 tới 25 giờ và được để tự tắt.

Khi thắp có đọc lời chúc phúc không

Không. Thắp nến tưởng niệm là tập tục, không phải điều răn, nên không có lời chúc phúc. Người thắp có thể nghĩ về người thân và gọi tên người ấy.

Vì sao người Do Thái đặt đá lên mộ chứ không đặt hoa

Theo Rabbi Yehuda Shurpin, hòn đá cho biết ngôi mộ vừa có người viếng, và đá còn mãi, như phần tinh thần của người đã khuất, khác với vẻ đẹp chóng tàn.

Ở khám Do Thái Giáo chọn sáu ngọn có được tính sáu lượt không

Không. Mỗi lần thắp là một lượt thành tâm của một người, dù chọn một, hai hay sáu ngọn. Hàng nến thì sáng đúng số ngọn bạn chọn.

›Đọc Tiếp