Trang này gom ảnh tượng của Giáo hội Công giáo: trong nhà thờ đặt gì ở nơi trang trọng nhất, ảnh tượng trình bày ai, nhận ra từng vị bằng dấu gì, và mỗi nước làm ảnh tượng khác nhau thế nào. Người Công giáo tôn kính ảnh tượng chứ không thờ ảnh tượng, phần đầu trang chép lại giáo huấn ấy từ chính văn kiện của Hội Thánh. Thư viện dùng ảnh chụp tượng và tranh thật đang ở nhà thờ hay bảo tàng, không vẽ lại chân dung Chúa, Đức Mẹ và các thánh. Hình vẽ duy nhất trên trang là một sơ đồ. Dưới mỗi ảnh có tên người chụp và giấy phép. Trang đang được bổ sung.
IGiáo Hội Dạy Gì Về Ảnh Tượng
Người Công giáo không thờ ảnh tượng. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo viết ở số 2132 rằng việc tôn kính ảnh tượng không nghịch với điều răn thứ nhất, vì lòng tôn kính dành cho một ảnh tượng thì hướng về Đấng mà ảnh tượng ấy trình bày. Sách gọi đó là một sự tôn kính, khác với việc thờ phượng chỉ dành cho một mình Thiên Chúa.
Nguồn: Tòa Thánh, Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 2129 tới 2132 (bản tiếng Anh). Hội đồng Giám mục Việt Nam, Tìm hiểu Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, bài 32 (Đức Hồng y Christoph Schönborn).Sách Giáo lý cũng nhắc rằng Cựu Ước cấm tạc hình Thiên Chúa, vì Thiên Chúa vô hình. Lý do Kitô giáo có ảnh tượng nằm ở mầu nhiệm Nhập Thể: Con Thiên Chúa đã làm người, nên có thể vẽ điều người ta đã thấy. Số 1159 viết ảnh tượng thánh trước hết trình bày Chúa Kitô. Ảnh tượng Đức Mẹ và các thánh thì quy về Chúa Kitô, Đấng được tôn vinh nơi các ngài. Số 1192 tóm lại: ảnh tượng trong nhà thờ và trong nhà là để khơi dậy và nuôi dưỡng đức tin. Qua ảnh Chúa Kitô, chính Người được thờ lạy. Qua ảnh Đức Mẹ, các thiên thần và các thánh, người ta tôn kính những vị được trình bày.
Nguồn: Tòa Thánh, Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 2129 tới 2132 (bản tiếng Anh). Tòa Thánh, Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1159 tới 1162 (bản tiếng Anh). Tòa Thánh, Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1192 (bản tiếng Anh).Điểm tựa lịch sử là Công đồng Nicêa II năm 787, công đồng chung thứ bảy, họp sau thời kỳ đập phá ảnh tượng ở đế quốc Byzantin. Công đồng dạy rằng ảnh Chúa Giêsu, Đức Mẹ, các thiên thần và các thánh, dù vẽ, khảm hay làm bằng chất liệu xứng hợp nào khác, đều được đặt trong nhà thờ, trên đồ thờ và y phục, trên tường, trong nhà và ngoài đường. Công đồng phân biệt lòng tôn kính dành cho ảnh tượng với việc thờ phượng (latria) chỉ dành cho Thiên Chúa.
Nguồn: Papal Encyclicals Online, Công đồng Nicêa II năm 787 (bản dịch tiếng Anh). Tòa Thánh, Bộ Phụng tự, Hướng dẫn về lòng đạo đức bình dân và phụng vụ, năm 2001 (bản tiếng Anh). Hội đồng Giám mục Việt Nam, An Bình C.Ss.R., Lịch sử và ý nghĩa của việc tôn kính ảnh tượng, 07/04/2025.
Tháng 12 năm 1563, khóa 25 của Công đồng Trentô nhắc lại giáo huấn ấy trước phong trào Cải cách. Ảnh Chúa Kitô, Đức Trinh Nữ và các thánh phải được giữ trong nhà thờ và được tôn kính xứng hợp. Người ta kính ảnh tượng không phải vì tin trong đó có thần tính hay quyền năng nào, cũng không phải để xin điều gì nơi chính ảnh tượng, mà vì lòng kính ấy quy về các đấng được trình bày. Công đồng cũng buộc dẹp các lạm dụng và không cho đặt ảnh tượng khác thường nếu giám mục chưa chuẩn nhận.
Nguồn: Papal Encyclicals Online, Công đồng Trentô, khóa 25, tháng 12 năm 1563 (bản dịch tiếng Anh). Tòa Thánh, Bộ Phụng tự, Hướng dẫn về lòng đạo đức bình dân và phụng vụ, năm 2001 (bản tiếng Anh).Thần học Công giáo dùng ba chữ gốc Hy Lạp. Latria là việc thờ phượng, chỉ dành cho Thiên Chúa. Dulia là lòng tôn kính dành cho các thánh. Hyperdulia là lòng tôn kính đặc biệt dành cho Đức Trinh Nữ Maria. Theo Catholic Encyclopedia, đây là khác biệt về loại chứ không phải về mức độ. Bài viết trên trang Hội đồng Giám mục Việt Nam dùng hai chữ tiếng Việt: ảnh tượng thánh được tôn kính mà không được tôn thờ.
Nguồn: Catholic Encyclopedia (New Advent), Dulia. Hội đồng Giám mục Việt Nam, An Bình C.Ss.R., Lịch sử và ý nghĩa của việc tôn kính ảnh tượng, 07/04/2025.Ảnh tượng dùng để làm gì. Bản Hướng dẫn về lòng đạo đức bình dân và phụng vụ của Tòa Thánh (năm 2001) kể ra mấy điều: ảnh tượng là bản dịch Tin Mừng ra hình ảnh, là dấu chỉ thánh quy về Chúa Kitô, là kỷ niệm về các thánh, là trợ giúp cho việc cầu nguyện, là lời mời noi gương và là một cách dạy giáo lý. Bản này cũng nhắc phải giúp tín hữu hiểu rằng ảnh tượng không được kính vì chính nó.
Nguồn: Tòa Thánh, Bộ Phụng tự, Hướng dẫn về lòng đạo đức bình dân và phụng vụ, năm 2001 (bản tiếng Anh).Hội Thánh cũng đặt giới hạn. Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma, số 318, dạy ảnh tượng trong nhà thờ không nên quá nhiều, phải xếp đặt sao cho cộng đoàn khỏi chia trí, và thường mỗi vị thánh chỉ nên có một ảnh hoặc tượng. Không được đặt tượng, ảnh hay thánh tích trên mặt bàn thờ. Giám mục sở tại có trách nhiệm không để ảnh tượng dễ gây lầm lạc hay mê tín được trưng cho tín hữu kính viếng.
Nguồn: Tòa Thánh, Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma (bản tiếng Anh). Công đồng Vatican II, Hiến chế Sacrosanctum Concilium, số 111 và 125. Tòa Thánh, Bộ Phụng tự, Hướng dẫn về lòng đạo đức bình dân và phụng vụ, năm 2001 (bản tiếng Anh). Hội đồng Giám mục Việt Nam, An Bình C.Ss.R., Lịch sử và ý nghĩa của việc tôn kính ảnh tượng, 07/04/2025.Thời Hội Thánh còn bị bách hại, các Kitô hữu chưa dùng ảnh tượng trong việc thờ phượng. Trên mộ phần trong các hang toại đạo, họ đánh dấu đức tin bằng biểu tượng: con cá, hai chữ Hy Lạp X và P chồng lên nhau, ông Giôna, người thanh niên vác chiên trên vai.
Nguồn: Hội đồng Giám mục Việt Nam, An Bình C.Ss.R., Lịch sử và ý nghĩa của việc tôn kính ảnh tượng, 07/04/2025.Về chữ dùng: người Công giáo Việt Nam nói "ảnh tượng", "ảnh thánh", "linh ảnh" (icon) và "tôn kính". Trang này dùng chữ "hình thờ" theo tên chung của loạt bài trong thư viện, không có ý nói người Công giáo thờ ảnh tượng.
IITrong Cung Thánh Có Gì
Theo Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma, bàn thờ là trung tâm của lời tạ ơn mà Thánh lễ dâng lên. Các ảnh tượng trong nhà thờ được xếp đặt để dẫn tín hữu tới những mầu nhiệm đức tin cử hành ở đó. Sơ đồ dưới đây ghi những gì Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma nói tới. Vị trí cụ thể mỗi nhà thờ một khác.
Nguồn: Tòa Thánh, Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma (bản tiếng Anh). Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ (USCCB), Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma, chương 5._-_sanctuary.jpg)
Bàn thờ và thánh giá
Quy chế viết bàn thờ là nơi Hy tế Thập giá được hiện tại hóa dưới các dấu chỉ bí tích, và cũng là bàn tiệc của Chúa. Trên bàn thờ hoặc gần đó phải có một thánh giá mang tượng Chúa Kitô chịu đóng đinh, để nhắc tín hữu nhớ cuộc Khổ nạn cứu độ. Quy chế nói thêm rằng nên để thánh giá ấy gần bàn thờ cả khi không có cử hành phụng vụ. Tục đặt thánh tích các thánh dưới bàn thờ sắp được cung hiến vẫn được giữ, kể cả thánh tích của các vị không phải tử đạo.
Nguồn: Tòa Thánh, Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma (bản tiếng Anh). Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ (USCCB), Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma, chương 5.Nhà tạm và đèn chầu
Sách Giáo lý kể rằng nhà tạm lúc đầu là nơi giữ Thánh Thể để đem cho người bệnh và người vắng mặt. Khi đức tin vào sự hiện diện thật của Chúa Kitô trong Thánh Thể sâu thêm, Hội Thánh ý thức hơn về việc thinh lặng thờ lạy Chúa ở đó. Quy chế dạy nhà tạm phải ở một nơi xứng đáng, dễ thấy, hợp cho việc cầu nguyện, làm bằng chất liệu chắc, không trong suốt và có khóa. Quy chế cũng viết nhà tạm không nên nằm trên chính bàn thờ đang cử hành Thánh lễ. Ngọn đèn cháy gần nhà tạm báo hiệu và tôn kính sự hiện diện của Chúa Kitô.
Nguồn: Tòa Thánh, Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1378 tới 1379 (bản tiếng Anh). Tòa Thánh, Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma (bản tiếng Anh).
_-_ambo_with_poinsettias.jpg)
Giảng đài và nến Phục Sinh
Quy chế viết phẩm giá của Lời Chúa đòi nhà thờ có một nơi xứng hợp để công bố, nơi cộng đoàn tự nhiên hướng về trong phần phụng vụ Lời Chúa. Nến Phục Sinh là cây nến lớn được làm phép và thắp mỗi năm trong đêm Vọng Phục Sinh. Trên nến có thánh giá, hai chữ Alpha và Omega, con số của năm và năm hạt hương gợi các vết thương của Chúa. Suốt mùa Phục Sinh nến đứng trong cung thánh gần bàn thờ, sau đó được đặt gần giếng rửa tội và thắp trong lễ rửa tội, lễ an táng.
Nguồn: Tòa Thánh, Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma (bản tiếng Anh). Wikipedia, Paschal candle.Đàng Thánh Giá
Dọc tường hầu hết các nhà thờ có mười bốn chặng Đàng Thánh Giá, mỗi chặng một cảnh trên đường Chúa Giêsu lên đồi Canvê. Bản Hướng dẫn của Tòa Thánh viết việc đạo đức này gom nhiều lòng sùng kính có từ thời trung cổ, bắt nguồn từ các cuộc hành hương Đất Thánh, được thánh Lêônarđô Porto Maurizio (qua đời năm 1751) cổ võ rộng rãi, và có mười bốn chặng từ giữa thế kỷ 17. Wikipedia ghi một mốc khác: năm 1731 Đức Clêmentê XII cho phép mọi nhà thờ lập Đàng Thánh Giá và ấn định con số mười bốn. Tòa Thánh cũng chấp nhận những hình thức khác bám sát Tin Mừng hơn.
Nguồn: Tòa Thánh, Bộ Phụng tự, Hướng dẫn về lòng đạo đức bình dân và phụng vụ, năm 2001 (bản tiếng Anh). Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ (USCCB), Stations of the Cross. Wikipedia, Stations of the Cross._-_Stations_of_the_Cross,_Station_12.jpg)
IIIThánh Giá Và Tượng Chịu Nạn
Thánh giá có tượng Chúa chịu nạn có mặt ở mọi bàn thờ Công giáo, vì luật phụng vụ buộc như vậy. Britannica viết rằng trong mấy thế kỷ sau thời hoàng đế Constantinô, lòng sùng kính thánh giá chú trọng tới chiến thắng của Chúa Kitô trên sự dữ và sự chết. Các thánh giá xưa trình bày Chúa còn sống. Thánh giá Gero ở Köln là hình xưa nhất còn biết ở phương Tây trình bày Chúa đã chết, và từ khoảng năm 1240 các họa sĩ Ý chuộng lối vẽ Chúa chịu đau. Tấm bảng nhỏ trên đầu thánh giá thường mang bốn chữ INRI.
Nguồn: Britannica, Crucifix. Wikipedia, Crucifix. Wikipedia, Gero Cross. Wikipedia, Crucifix (Cimabue, Santa Croce). Tòa Thánh, Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma (bản tiếng Anh).Thánh giá Gero
Gero-KreuzNhận ra: Đầu gục, mắt nhắm, thân trĩu xuốngTạc bằng gỗ sồi khoảng năm 965 tới 970 theo lệnh tổng giám mục Gero, từ đó tới nay vẫn ở nhà thờ chính tòa Köln. Tượng Chúa cao 187 phân. Wikipedia ghi đây là tượng lớn xưa nhất về Chúa chịu đóng đinh ở phía bắc dãy Alpes và là hình xưa nhất còn biết ở phương Tây trình bày Chúa đã chết trên thánh giá.
Thánh giá San Damiano
Crocifisso di San DamianoNhận ra: Chúa đứng thẳng, mắt mở, nhiều nhân vật nhỏ chung quanhThánh giá vẽ kiểu Rôman, khoảng năm 1100. Truyền thống kể thánh Phanxicô Assisi đang cầu nguyện trước thánh giá này trong nhà nguyện San Damiano thì nghe lời gọi đi sửa lại Hội Thánh. Bản gốc nay treo ở vương cung thánh đường Thánh Clara tại Assisi, thánh giá ở San Damiano là bản sao.
Thánh giá của Cimabue
Nhận ra: Thân Chúa uốn cong, đầu nghiêng, mắt nhắmTranh lớn trên gỗ ở nhà thờ Santa Croce, Florence, một ví dụ sớm và nổi tiếng của lối vẽ Chúa chịu đau (Christus patiens) mà các họa sĩ Ý chuộng từ khoảng năm 1240. Trận lụt sông Arno năm 1966 làm tranh mất khoảng 60 phần trăm lớp màu. Về niên đại, Wikipedia ghi khoảng năm 1265, trang tệp ảnh ghi năm 1287 tới 1288.
Chúa chịu đóng đinh của Velázquez
Cristo crucificadoNhận ra: Nền tối trơn, hai bàn chân đặt song song, mỗi chân một đinhTranh sơn dầu năm 1632, cao 249 và rộng 170 phân, nay ở Bảo tàng Prado. Chúa Giêsu bị đóng bằng bốn đinh thay vì ba, theo ý kiến của họa sĩ Pacheco.
IVẢnh Tượng Chúa Giêsu
Ngoài thánh giá, mỗi lòng sùng kính lớn về Chúa Giêsu có một hình riêng. Bản Hướng dẫn của Tòa Thánh nhận xét rằng lòng đạo đức bình dân hay gắn một việc sùng kính với hình ảnh của nó, và coi đó là điều bình thường, tích cực.
Nguồn: Tòa Thánh, Bộ Phụng tự, Hướng dẫn về lòng đạo đức bình dân và phụng vụ, năm 2001 (bản tiếng Anh).Thánh Tâm Chúa Giêsu
Sacro Cuore di GesùNhận ra: Trái tim bốc lửa lộ trước ngực hoặc trên tay, quấn vòng gai, có thánh giá phía trênLòng sùng kính Thánh Tâm lan rộng sau các thị kiến của thánh nữ Margarita Maria Alacoque tại Paray-le-Monial, Pháp, từ năm 1673 tới 1675. Bức tranh của Pompeo Batoni ở nhà thờ Gesù, Roma, thành hình mẫu phổ biến nhất. Về năm vẽ, Wikipedia ghi 1767, trang tệp ảnh ghi 1760. Bản Hướng dẫn của Tòa Thánh viết Thánh Tâm chỉ trọn mầu nhiệm Chúa Kitô, và lưu ý có những ảnh quá ủy mị không nói lên được nội dung thần học ấy. Nhiều gia đình đặt ảnh Thánh Tâm ở nơi trang trọng trong nhà, một tập tục do linh mục Mateo Crawley-Boevey khởi xướng năm 1907.
Lòng Chúa Thương Xót
Jezu ufam TobieNhận ra: Chúa Giêsu áo trắng, tay phải chúc lành, từ ngực tỏa hai luồng sáng đỏ và nhạtHình ảnh theo lời thánh nữ Faustina Kowalska, nữ tu Ba Lan. Trang Tòa Thánh ghi việc tôn kính bức ảnh Lòng Chúa Thương Xót với dòng chữ "Lạy Chúa Giêsu, con tín thác vào Chúa". Bức đầu tiên do Eugeniusz Kazimirowski vẽ tại Vilnius năm 1934, nay ở đền thánh tại thành phố này. Bản được in lại nhiều nhất là của Adolf Hyła, đặt tại đền thánh Kraków-Łagiewniki. Theo nhật ký của thánh nữ, luồng sáng nhạt chỉ Nước, luồng sáng đỏ chỉ Máu.
.jpg)
Chúa Hài Đồng Praha
Pražské JezulátkoNhận ra: Hài nhi đội triều thiên, tay trái cầm quả cầu có thánh giá, tay phải chúc lànhTượng gỗ phủ sáp cao 48 phân, gốc Tây Ban Nha thế kỷ 16. Năm 1628 công nương Polyxena von Lobkowicz tặng tượng cho các tu sĩ Cát Minh ở Praha. Tượng nay ở nhà thờ Đức Mẹ Chiến Thắng, có khoảng một trăm bộ áo, thay theo màu của mùa phụng vụ.
_(crop).jpg)
Chúa Kitô Toàn Năng
PantocratorNhận ra: Bán thân, nhìn thẳng, tay phải chúc lành, tay trái cầm sách Tin MừngKiểu hình này gắn với nghệ thuật Byzantin và có mặt cả trong những nhà thờ Latinh. Ở nhà thờ chính tòa Cefalù, Sicilia, tranh khảm vòm hậu cung được khởi làm năm 1145, thời vương quốc Norman. Trên trang sách mở là câu "Ta là ánh sáng thế gian" viết bằng tiếng Hy Lạp và tiếng Latinh. UNESCO xếp nhà thờ này vào di sản thế giới như chứng tích giao thoa giữa văn hóa phương Tây, Hồi giáo và Byzantin.
Chúa Kitô Vua
Christus RexNhận ra: Ở Almada: tượng đứng dang hai tay trên một trụ caoLễ Chúa Kitô Vua do Đức Piô XI lập bằng thông điệp Quas Primas ngày 11 tháng 12 năm 1925. Đài Cristo Rei ở Almada, Bồ Đào Nha, lấy cảm hứng từ tượng Chúa Cứu Thế ở Rio de Janeiro và khánh thành ngày 17 tháng 5 năm 1959.
VĐức Mẹ Và Các Tước Hiệu
Chỉ có một Đức Maria, nhưng mỗi nơi kính Mẹ qua một hình ảnh và một tước hiệu riêng. Có hình bắt nguồn từ một linh ảnh cổ, có hình bắt nguồn từ một lần Đức Mẹ được tin là đã hiện ra. Sách Giáo lý viết ảnh Đức Mẹ, như mọi ảnh tượng thánh, quy về Chúa Kitô.
Nguồn: Tòa Thánh, Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1159 tới 1162 (bản tiếng Anh).Đức Mẹ bế Chúa Con
Madonna col BambinoNhận ra: Đức Mẹ áo choàng xanh sẫm, Chúa Hài Đồng trên taySách Giáo lý viết ảnh Mẹ Thiên Chúa quy về Chúa Kitô, nên Đức Mẹ rất thường được vẽ cùng với Chúa Con. Tấm tranh của Duccio di Buoninsegna (khoảng năm 1300, Bảo tàng Metropolitan) chỉ cao gần 24 phân. Trong tranh, Chúa Hài Đồng đưa tay chạm khăn trùm của Mẹ.
Đức Mẹ Sầu Bi
PietàNhận ra: Đức Mẹ ngồi, ôm xác Chúa Giêsu trong lòngBritannica định nghĩa Pietà là đề tài Đức Trinh Nữ đỡ xác Chúa Kitô. Đề tài xuất hiện ở Đức đầu thế kỷ 14, lan sang Pháp và rất thịnh ở Bắc Âu trong thế kỷ 14 và 15. Pho cẩm thạch của Michelangelo ở đền thờ Thánh Phêrô (năm 1499) là tác phẩm nổi tiếng nhất.
Đức Mẹ Lộ Đức
Notre-Dame de LourdesNhận ra: Áo trắng, thắt lưng xanh, tay chắp, tràng hạt, một bông hồng vàng trên mỗi bàn chânNăm 1858 cô bé Bernadette Soubirous thuật lại mười tám lần được thấy Đức Mẹ ở hang Massabielle. Pho tượng trong hốc đá do Joseph-Hugues Fabisch tạc theo lời cô kể, dâng kính ngày 4 tháng 4 năm 1864. Wikipedia chép rằng chính Bernadette không hài lòng với pho tượng. Hang đá Lộ Đức được dựng lại ở rất nhiều nhà thờ, kể cả ở Việt Nam.
Đức Mẹ Fatima
Nossa Senhora de FátimaNhận ra: Áo choàng trắng viền vàng, tay chắp, tràng hạt, triều thiênBa trẻ chăn chiên ở Fatima, Bồ Đào Nha, thuật lại các lần Đức Mẹ hiện ra từ tháng 5 tới tháng 10 năm 1917. Tượng đầu tiên do José Ferreira Thedim tạc năm 1920, đặt ở Nhà nguyện Hiện Ra, được đội triều thiên năm 1946. Thư viện chưa đưa ảnh pho tượng này vì chưa chắc về bản quyền của tác phẩm.
Nguồn: Wikipedia, Our Lady of Fátima.Đức Mẹ Guadalupe
Nuestra Señora de GuadalupeNhận ra: Đức Mẹ đứng chắp tay trên vành trăng, áo choàng đầy sao, tia sáng bao quanhHình Đức Mẹ trên một tấm áo choàng (tilma) gắn với các lần hiện ra với thánh Juan Diego tháng 12 năm 1531, nay tôn kính tại vương cung thánh đường ở thành phố Mexico. Hình được đội triều thiên năm 1895. Về nguồn gốc bức hình thì có tranh luận từ sớm: năm 1556 tu sĩ Francisco de Bustamante nói bức hình do một họa sĩ người bản địa tên Marcos vẽ. Thư viện ghi lại, không phân xử.
.jpg)
Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp
Mater de Perpetuo SuccursuNhận ra: Linh ảnh nền vàng, Chúa Hài Đồng nắm tay Mẹ, một chiếc dép tuột khỏi chân, hai thiên thần cầm dụng cụ Khổ nạnLinh ảnh kiểu Byzantin thuộc trường phái Crete, vẽ trên gỗ. Tổng lãnh thiên thần Micae cầm đòng và cây sậy có bọt biển, tổng lãnh thiên thần Gabriel cầm thánh giá và đinh. Năm 1865 Đức Piô IX trao linh ảnh cho Dòng Chúa Cứu Thế, từ đó ảnh ở nhà thờ Thánh Anphongsô tại Roma.
Đức Mẹ Częstochowa
Matka Boska CzęstochowskaNhận ra: Da sẫm màu, hai vết rạch trên má, tay phải chỉ về Chúa ConLinh ảnh kiểu Hodegetria (Đấng chỉ đường), cao 122 và rộng 82 phân, giữ tại tu viện Jasna Góra, Ba Lan. Truyền thuyết cho là thánh Luca vẽ. Theo truyền thống, hai vết rạch là do một kẻ cướp chém vào ảnh năm 1430. Năm 1656 vua Jan II Kazimierz tôn Đức Mẹ làm Nữ vương Ba Lan. Linh ảnh thường được phủ áo và triều thiên trang trí.
Đức Mẹ La Vang
Nhận ra: Áo dài và khăn vành Việt Nam, hai tay bế Chúa Hài ĐồngTín hữu tin Đức Mẹ đã hiện ra năm 1798 với những giáo dân lánh nạn trong rừng La Vang, Quảng Trị, tay bồng Chúa Hài Đồng, có hai thiên thần hai bên. Chuyện chỉ được truyền miệng. Tòa Thánh chưa tuyên bố công nhận hay bác bỏ, nhưng việc hành hương được chấp nhận và nhà thờ La Vang được nâng lên hàng tiểu vương cung thánh đường năm 1961. Theo nhà xã hội học Thien-Huong T. Ninh, tới năm 1998 tượng Đức Mẹ La Vang vẫn tạc theo mẫu Đức Mẹ Chiến Thắng của Pháp. Dịp hai trăm năm, điêu khắc gia Văn Nhân tạc mẫu tượng Đức Mẹ mặc quốc phục Việt Nam, được Đức Gioan Phaolô II làm phép tại Roma ngày 1 tháng 7 năm 1998. Ngày 5 tháng 1 năm 2011 một tượng Đức Mẹ La Vang mới được làm phép tại La Vang. Năm 2025 một tượng Đức Mẹ La Vang bằng cẩm thạch trắng Nghệ An, cao 1,6 mét, được đặt trong Vườn Vatican.
Đức Mẹ Trà Kiệu
Nhận ra: Đền Đức Mẹ trên đồi Bửu ChâuTháng 9 năm 1885 làng Công giáo Trà Kiệu bị quân Văn Thân vây đánh. Giáo dân bày tượng Đức Mẹ lên bàn thờ để cầu nguyện. Lời truyền kể rằng viên chỉ huy phía bên kia thấy một người phụ nữ áo trắng đứng trên nóc nhà thờ. Năm 1898 giáo dân xây đền trên đồi Bửu Châu, dâng kính Đức Mẹ Phù Hộ Các Giáo Hữu. Năm 1971 giám mục Đà Nẵng chọn Trà Kiệu làm Trung tâm Thánh Mẫu của giáo phận.
Đức Bà Hòa Bình
Regina PacisNhận ra: Đức Mẹ đứng thẳng, hai tay nâng trái địa cầu có thánh giáTượng cẩm thạch trắng Carrara trước nhà thờ chính tòa Sài Gòn, do G. Ciocchetti tạc, cao 4,6 mét, nặng 8 tấn, tới Sài Gòn tháng 2 năm 1959 và được Đức Hồng y Agagianian làm phép ngày 17 tháng 2 năm ấy. Từ đó nhà thờ quen được gọi là nhà thờ Đức Bà.
Wikipedia tiếng Việt, dẫn tư liệu của Tòa Tổng Giám mục Huế năm 1998, tả Đức Mẹ hiện ra "mặc áo choàng rộng". Wikipedia tiếng Anh thì viết Đức Mẹ mặc áo dài. Hình Đức Mẹ mặc áo dài như thấy ngày nay là mẫu tượng của năm 1998. Trang này ghi cả hai cách kể.
Nguồn: Wikipedia, Đức Mẹ La Vang. Wikipedia, Our Lady of La Vang. Thien-Huong T. Ninh, Our Lady of La Vang, tạp chí Boom California, 2018.VIThánh Giuse Và Các Thánh
Tượng các thánh thường không có bảng tên. Người xem nhận ra từng vị nhờ vật cầm tay và y phục, gọi chung là dấu chỉ riêng của vị thánh. Bảng dưới đây ghi những dấu gặp nhiều nhất, theo các nguồn đã đọc.
Nguồn: National Gallery, London, bảng thuật ngữ: Saint Peter. National Gallery, London, bảng thuật ngữ: Saint Paul. Wikipedia, Saint Joseph. Wikipedia, Anthony of Padua. Wikipedia, Francis of Assisi. Wikipedia, Thérèse of Lisieux.Thánh Giuse
Nhận ra: Người cha bồng Chúa Hài Đồng, cành huệ hoặc gậy trổ hoaTranh xưa hay vẽ thánh Giuse như một cụ già. Mấy thế kỷ gần đây ngài thường được trình bày trẻ hơn và trở thành nhân vật chính trong hình Thánh Gia. Cây gậy trổ hoa lấy từ một trình thuật ngoài Kinh Thánh về việc chọn bạn trăm năm cho Đức Maria. Năm 1870 Đức Piô IX tôn ngài làm bổn mạng Hội Thánh hoàn vũ. Nhà thờ chính tòa Hà Nội dâng kính ngài và có tượng thánh Giuse bằng đất nung cao hơn hai mét.
Thánh Phêrô
Nhận ra: Chìa khóa trên tayNational Gallery ở London ghi thánh Phêrô thường được vẽ cầm chìa khóa thiên đàng. Pho tượng đồng trong đền thờ Thánh Phêrô trình bày ngài ngồi trên ngai, một tay cầm chìa khóa, một tay chúc lành. Tượng thường được cho là của Arnolfo di Cambio, nhưng theo Wikipedia điều này hay bị nghi ngờ.
.jpg)
Thánh Phaolô
Nhận ra: Thanh gươm, cuốn sách hoặc lá thưThanh gươm là dấu riêng của thánh Phaolô, nhắc việc ngài bị chém đầu khi là tù nhân của Roma. Dấu thứ hai là cuốn sách, chỉ các thư ngài gửi những giáo đoàn ngài lập.
.jpg)
Bốn thánh sử
Nhận ra: Người có cánh, sư tử, bò, đại bàngBốn biểu tượng lấy từ bốn sinh vật trong thị kiến của ngôn sứ Êdêkien và trong sách Khải Huyền. Thánh Mátthêu là người có cánh, thánh Máccô là sư tử có cánh, thánh Luca là con bò có cánh, thánh Gioan là đại bàng. Thánh Giêrônimô là người sớm đưa ra cách gán này. Trên bốn đỉnh tháp Phương Đình ở Phát Diệm cũng có tượng bốn thánh sử.
Thánh Antôn Padova
Nhận ra: Tu sĩ áo nâu bồng Chúa Hài ĐồngTu sĩ Dòng Anh Em Hèn Mọn, sinh năm 1195, qua đời năm 1231, được tuyên thánh năm 1232, chưa đầy một năm sau khi mất. Ngài thường được vẽ đang suy gẫm trước một cuốn sách mở, trên đó Chúa Hài Đồng hiện ra.
.jpg)
Thánh Phanxicô Assisi
Nhận ra: Áo nâu, dây thắt lưng, dấu đinh ở tay chânSinh khoảng năm 1181, qua đời năm 1226. Năm 1224 trên núi La Verna, sau thị kiến một thiên thần sốt mến sáu cánh trên thánh giá, ngài mang các dấu thánh ở tay và chân. Năm 1223 tại Greccio, ngài dựng cảnh Giáng Sinh với máng cỏ, bò và lừa thật. Hang đá Giáng Sinh trong các nhà thờ ngày nay bắt nguồn từ đó.
Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu
Thérèse de LisieuxNhận ra: Nữ tu Cát Minh ôm thánh giá phủ hoa hồngNữ tu Dòng Cát Minh tại Lisieux, Pháp, sinh năm 1873, qua đời năm 1897 khi mới 24 tuổi, được tuyên thánh năm 1925 và được tôn làm Tiến sĩ Hội Thánh năm 1997. Hoa hồng trên tay là dấu riêng của thánh nữ.
_-_statue,_St._Th%C3%A9r%C3%A8se_of_Lisieux.jpg)
Các Thánh Tử Đạo Việt Nam
Nhận ra: Thường là một bức tranh hay phù điêu đông ngườiMột trăm mười bảy vị được Đức Gioan Phaolô II tuyên thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988: 96 người Việt, 11 vị gốc Tây Ban Nha và 10 vị gốc Pháp. Trong 96 vị người Việt có 37 linh mục và 59 giáo dân. Lễ kính chung là ngày 24 tháng 11. Phù điêu ở nhà thờ Cha Tam trình bày các ngài thành một đoàn đông người.
VIIMặt Nhật, Chầu Thánh Thể Và Thánh Tích
Mặt nhật và giờ chầu
Với người Công giáo, Thánh Thể không phải là một hình ảnh. Sách Giáo lý viết Hội Thánh dành cho bí tích Thánh Thể việc thờ lạy, trong Thánh lễ và cả ngoài Thánh lễ: giữ Mình Thánh cẩn trọng, trưng ra cho tín hữu tôn thờ và rước kiệu. Đây là chỗ khác căn bản giữa nhà tạm, mặt nhật với mọi ảnh tượng nói ở trên.
Nguồn: Tòa Thánh, Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1378 tới 1379 (bản tiếng Anh).Mặt nhật là vật dụng để trưng Mình Thánh trong giờ chầu và khi rước kiệu. Britannica ghi mặt nhật được dùng đầu tiên ở Pháp và Đức vào thế kỷ 14. Dạng quen thuộc là một ô kính tròn đặt giữa thánh giá hoặc giữa những tia kim loại tỏa ra như mặt trời. Mình Thánh nằm trong một cái kẹp hình bán nguyệt sau lớp kính. Bản Hướng dẫn của Tòa Thánh kể các hình thức chầu: viếng Thánh Thể, chầu Mình Thánh trưng trong mặt nhật hay bình thánh, và chầu liên tục.
Nguồn: Britannica, Monstrance. Tòa Thánh, Bộ Phụng tự, Hướng dẫn về lòng đạo đức bình dân và phụng vụ, năm 2001 (bản tiếng Anh).,_Church_Heritage_Museum_in_Vilnius01(js).jpg)
Thánh tích và hòm đựng thánh tích
Công đồng Vatican II nhắc rằng Hội Thánh vẫn tôn kính các thánh, cùng với thánh tích chân thực và ảnh tượng của các ngài. Theo bản Hướng dẫn của Tòa Thánh, thánh tích trước hết là thân xác hoặc phần đáng kể của thân xác các thánh. Đồ dùng, y phục, bản viết tay của các ngài và những vật đã chạm vào thi hài hay mộ các ngài cũng được coi là thánh tích. Bản này dặn phải bảo đảm thánh tích là thật, không chia thành mảnh vụn, và không đặt thánh tích trên mặt bàn thờ.
Nguồn: Công đồng Vatican II, Hiến chế Sacrosanctum Concilium, số 111 và 125. Tòa Thánh, Bộ Phụng tự, Hướng dẫn về lòng đạo đức bình dân và phụng vụ, năm 2001 (bản tiếng Anh).Thời trung cổ, thánh tích được đặt trong những hòm bằng vàng, bạc, ngà, đá quý và men. Bảo tàng Metropolitan ghi các dạng: hòm hình ngôi nhà nhỏ, hộp mang hình một phần thân thể như cánh tay, tượng bán thân và tượng toàn thân. Pho tượng thánh nữ Foy ở Conques, Pháp, làm vào nửa sau thế kỷ 9, cao khoảng 85 phân, cốt gỗ bọc vàng. Phần đầu vốn là một đầu tượng La Mã thế kỷ 5.
Nguồn: Bảo tàng Metropolitan, Barbara Drake Boehm, Relics and Reliquaries in Medieval Christianity. Wikipedia, Abbey Church of Sainte-Foy.
VIIIẢnh Tượng Công Giáo Qua Từng Nước
Giáo huấn về ảnh tượng là một, nhưng mỗi dân tộc làm ảnh tượng theo chất liệu và gương mặt của mình. Bản Hướng dẫn của Tòa Thánh viết rằng ở phương Tây việc làm ảnh thánh không theo những khuôn phép chặt chẽ nhiều thế kỷ như ở các Giáo hội Đông phương. Danh sách dưới đây còn thiếu nhiều nước.
Nguồn: Tòa Thánh, Bộ Phụng tự, Hướng dẫn về lòng đạo đức bình dân và phụng vụ, năm 2001 (bản tiếng Anh).Ý
Nước Ý giữ nhiều lớp ảnh tượng chồng lên nhau: tranh khảm kiểu Byzantin ở Sicilia thế kỷ 12, thánh giá vẽ trên gỗ ở Assisi và Florence, tượng cẩm thạch thời Phục Hưng như Pietà của Michelangelo, tranh bàn thờ thế kỷ 18 như Thánh Tâm của Batoni. Trong đền thờ Thánh Phêrô còn có pho tượng đồng thánh Phêrô ngồi trên ngai.
Tây Ban Nha
Nét riêng là tượng gỗ tô màu như người thật, làm ra để rước ngoài đường. Tuần Thánh ở Sevilla có gần 70 hội đoàn (cofradía) tham gia, mỗi hội rước các kiệu gọi là paso: kiệu cảnh Khổ nạn và kiệu Đức Mẹ sầu khổ dưới tán che. Mỗi kiệu do một đội từ 24 tới 54 người (costalero) kề vai khiêng từ bên dưới. Những pho xưa nhất còn lại được tạc từ thế kỷ 16.
Mỹ Latinh
Hình Đức Mẹ Guadalupe trên tấm áo choàng ở thành phố Mexico là ảnh Đức Mẹ quen thuộc nhất châu lục. Ở Lima, Peru, ảnh Chúa chịu đóng đinh gọi là Señor de los Milagros (Chúa các Phép Lạ) vốn là một bức tranh tường thế kỷ 17 do một người nô lệ gốc Angola vẽ. Bức tường còn đứng vững sau các trận động đất năm 1655, 1687 và 1746. Mỗi tháng 10, hàng trăm nghìn người mặc áo tím đi rước ảnh này.
Philippines
Hai tượng được kính nhiều nhất đều tới từ thời Tây Ban Nha. Santo Niño de Cebú là tượng Chúa Hài Đồng bằng gỗ sẫm màu cao khoảng 30 phân, được kể là quà của Magellan năm 1521 và được tìm lại năm 1565, mặc áo vua chúa và được coi là hiện vật Kitô giáo xưa nhất Philippines. Tượng Chúa Giêsu Nazarênô ở Quiapo, Manila, trình bày Chúa quỳ một gối vác thánh giá, do một nghệ nhân Mexico vô danh tạc bằng gỗ sẫm màu vào thế kỷ 17. Cuộc rước ngày 9 tháng 1 hằng năm thu hút hàng triệu người. Tượng nay gồm cả phần gốc lẫn phần làm lại trong thập niên 1980.
Ba Lan và Litva
Linh ảnh Đức Mẹ Częstochowa ở Jasna Góra là trung tâm hành hương của người Ba Lan. Từ thế kỷ 20, vùng này còn cho Hội Thánh hoàn vũ bức ảnh Lòng Chúa Thương Xót: bản đầu tiên vẽ ở Vilnius năm 1934, bản phổ biến nhất ở Kraków-Łagiewniki.
Việt Nam
Quần thể nhà thờ Phát Diệm ở Ninh Bình, xây từ năm 1875 tới 1899 dưới sự chủ trì của linh mục Phêrô Trần Lục, làm bằng đá và gỗ theo dáng đình chùa: mái cong, cột gỗ lim, bàn thờ là một phiến đá nguyên khối, phù điêu Chúa Giêsu và các thánh chạm trên đá. Cung thánh Nhà thờ Lớn Hà Nội chạm gỗ sơn son thếp vàng theo lối dân gian. Tượng Đức Mẹ La Vang mặc áo dài là hình ảnh riêng của người Công giáo Việt, nay có mặt ở các cộng đoàn Việt trên thế giới và trong Vườn Vatican.
Nhật Bản
Kitô giáo bị cấm ở Nhật từ thế kỷ 17 tới khi lệnh cấm được bãi bỏ năm 1873. UNESCO ghi các cộng đoàn ẩn tu ở vùng Nagasaki đã lén truyền đức tin qua hơn hai thế kỷ. Họ dùng tượng Quan Âm bế con, phần nhiều là sứ trắng Đức Hóa của Trung Quốc, để kính Đức Mẹ. Loại tượng này được gọi là Maria Kannon. Pho trong ảnh thuộc Bảo tàng Quốc gia Tokyo, niên đại thế kỷ 17, được xếp vào nhóm tư liệu liên quan tới Kitô giáo.
Các Giáo hội Công giáo Đông phương
Trong Hội Thánh Công giáo có 23 Giáo hội Đông phương hiệp thông với Đức Giáo hoàng. Công đồng Vatican II dạy mỗi Giáo hội phải giữ truyền thống của mình cho vẹn toàn và các Giáo hội ấy ngang nhau về phẩm giá. Bản Hướng dẫn của Tòa Thánh ghi rằng ở Đông phương việc vẽ linh ảnh theo những khuôn phép chặt chẽ có từ nhiều thế kỷ. Giáo hội Công giáo Ethiopia cử hành phụng vụ theo nghi lễ Alexandria bằng tiếng Ge'ez. Tấm tranh ba cánh Ethiopia đầu thế kỷ 17 dưới đây cho thấy chiều ngược lại: thợ vẽ Ethiopia lấy một linh ảnh Đức Mẹ ở Roma làm mẫu, sau khi các thừa sai Dòng Tên đem bản in tới khoảng năm 1600.
IXNhững Điều Thư Viện Chưa Chắc
Bạn là tín hữu Công giáo, linh mục, tu sĩ hay người nghiên cứu và thấy chỗ chưa đúng, hoặc có ảnh tự chụp muốn góp? Xin gửi kèm nguồn về thayungkhiem@gmail.com. Thư viện sửa và ghi tên người góp.
XẢnh Và Giấy Phép
Mọi ảnh trên trang lấy từ Wikimedia Commons, theo giấy phép Public domain, CC0, CC BY hoặc CC BY-SA. Tác giả và giấy phép ghi đúng như trang tệp gốc, đọc ngày 07/10/2026. Ảnh chỉ được thu nhỏ, không sửa nội dung. Bấm vào tên ảnh để tới trang tệp gốc. Nếu bạn là tác giả và thấy ghi công chưa đúng, xin báo để thư viện sửa.
XINguồn
Các trang trên được đọc trong tháng 10 năm 2026. Trang nào đổi địa chỉ, xin báo để thư viện cập nhật.
?Hỏi Đáp Nhanh
Người Công giáo có thờ ảnh tượng không
Không. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 2132, viết lòng tôn kính dành cho một ảnh tượng hướng về Đấng được trình bày, và đó là sự tôn kính chứ không phải việc thờ phượng chỉ dành cho Thiên Chúa. Công đồng Trentô nói rõ người ta không tin trong ảnh tượng có thần tính hay quyền năng nào.
Vì sao trên bàn thờ luôn có thánh giá mang tượng Chúa
Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma, số 308, buộc trên bàn thờ hoặc gần bàn thờ phải có một thánh giá mang tượng Chúa Kitô chịu đóng đinh, đặt sao cho cộng đoàn thấy rõ, để nhắc tín hữu nhớ cuộc Khổ nạn cứu độ.
Ngọn đèn luôn cháy gần nhà tạm có nghĩa gì
Đó là đèn chầu. Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma, số 316, dạy gần nhà tạm phải có một ngọn đèn riêng, đốt bằng dầu hoặc sáp, cháy luôn để báo hiệu và tôn kính sự hiện diện của Chúa Kitô trong Thánh Thể.
Làm sao phân biệt tượng thánh Phêrô với tượng thánh Phaolô
Thánh Phêrô cầm chìa khóa. Thánh Phaolô cầm thanh gươm, thường thêm cuốn sách hay lá thư.
Tượng Đức Mẹ La Vang mặc áo dài có từ khi nào
Theo nghiên cứu của Thien-Huong T. Ninh, tới năm 1998 tượng Đức Mẹ La Vang vẫn tạc theo mẫu Đức Mẹ Chiến Thắng của Pháp. Mẫu tượng Đức Mẹ mặc quốc phục Việt Nam ra đời dịp kỷ niệm hai trăm năm, được Đức Gioan Phaolô II làm phép tại Roma ngày 1 tháng 7 năm 1998.
Vì sao trang này dùng ảnh chụp mà không vẽ lại
Ảnh tượng đúng hay sai nằm ở chi tiết: vật cầm tay, y phục, thế tay. Ảnh chụp hiện vật thật, có ghi nơi giữ và niên đại, giữ được những chi tiết ấy. Thư viện không vẽ lại chân dung Chúa, Đức Mẹ và các thánh. Hình vẽ duy nhất trên trang là một sơ đồ.