Hình Thờ Trong Đạo Giáo

IThuở Đầu Chưa Tạc Hình

Đạo giáo không phải lúc nào cũng có tượng. Nhà nghiên cứu Christine Mollier viết rằng theo cách hiểu quen thuộc, Đạo giáo chính thống đã không dùng hình tượng trong khoảng hai thế kỷ, cho tới thế kỷ 5. Những hình thần Đạo giáo mang dáng người sớm nhất còn lại nằm trên các tấm bia thời Bắc Ngụy ở núi Dược Vương, huyện Diệu, tỉnh Thiểm Tây, niên đại từ năm 424 tới 533. Tấm sớm nhất là bia Ngụy Văn Lãng, ghi năm Thủy Quang thứ nhất, tức năm 424.

Theo bà Mollier, người thợ thời ấy mượn khuôn mẫu của tượng Phật nhưng vẫn tạo ra một ngôn ngữ hình riêng. Lão Quân, tức Lão Tử đã được tôn làm thần, thường có búi tóc trên đỉnh đầu, có râu, mặc áo tay dài cổ chữ V có dải buộc, tay phải cầm quạt hoặc phất trần. Tấm bia ở Bảo tàng Guimet dưới đây thuộc lớp bia ấy: đá vôi, niên hiệu Vĩnh An nhà Bắc Ngụy (năm 528 tới 532), do đoàn Paul Pelliot đưa về.

IITam Thanh, Ba Ngôi Cao Nhất

Tam Thanh (三清) là ba vị Thiên Tôn đứng đầu hàng thần tiên của Đạo giáo: Nguyên Thủy Thiên Tôn ở cõi Ngọc Thanh, Linh Bảo Thiên Tôn ở cõi Thượng Thanh, Đạo Đức Thiên Tôn ở cõi Thái Thanh. Trong đạo quán, ba vị ngồi một hàng trong điện Tam Thanh, Nguyên Thủy Thiên Tôn ở giữa. Muốn nhận ra từng vị thì nhìn vật cầm trên tay.

Nguyên Thủy Thiên Tôn

元始天尊 · Yuanshi Tianzun · Ngọc ThanhNhận ra: Ngồi chính giữa, tay cầm một viên ngọc tròn

Vị đứng đầu Tam Thanh. Sách Đạo giáo kể Ngài sinh từ khí tự nhiên trước khi có trời đất, ngự ở cõi Ngọc Thanh, cao hơn ba mươi lăm tầng trời còn lại. Tượng Ngài cầm viên ngọc Hỗn Nguyên, chỉ lúc trời đất còn chưa chia. Trong bộ tranh ở Bạch Vân quán, Ngài mặc áo đạo sĩ, tay kết một thế tay giống ấn của tượng Phật, quanh thân có vầng sáng nhiều màu. Pho tượng gốm thời Minh ở Bảo tàng Anh cầm viên ngọc đen bên tay phải, tay trái giơ lên, râu dài. Bảo tàng cho rằng nhiều khả năng đó là Nguyên Thủy Thiên Tôn.

Nguồn: Trung tâm Văn hóa Đạo giáo (Bồng Doanh tiên quán, Hồng Kông), The Primeval Lord of Heaven. Tổng hội Đạo giáo Singapore, Taoist Gods. Joseph Adler, Kenyon College, San Qing: The Three Purities (tranh ở Bạch Vân quán). Bảo tàng Anh, tượng thần Đạo giáo số 1930,0719.62. Wikimedia Commons, trang tệp tranh Tam Thanh của Viện Mỹ thuật Minneapolis.

Linh Bảo Thiên Tôn

靈寶天尊 · Lingbao Tianzun · Thượng ThanhNhận ra: Tay cầm cây như ý, đầu cong hình nấm linh chi

Tên Ngài gắn với bộ kinh Linh Bảo soạn vào thế kỷ 5. Ngài được coi là vị truyền rộng giáo pháp. Vật để nhận là cây như ý. Ngày vía của Ngài là hạ chí.

Nguồn: Trung tâm Văn hóa Đạo giáo, The Heavenly Lord of the Numinous Treasure. Joseph Adler, Kenyon College, San Qing: The Three Purities (tranh ở Bạch Vân quán). Tổng hội Đạo giáo Singapore, Taoist Gods.

Đạo Đức Thiên Tôn, Thái Thượng Lão Quân

道德天尊 · Daode Tianzun · Thái ThanhNhận ra: Cụ già tóc bạc, râu bạc, tay cầm quạt lông

Đạo Đức Thiên Tôn chính là Lão Tử được tôn làm thần, còn gọi là Thái Thượng Lão Quân từ thời Bắc Ngụy. Tên Ngài lấy từ sách Đạo Đức Kinh. Tượng và tranh vẽ Ngài là cụ già tóc râu bạc, cầm quạt. Trong bộ tranh ở Bạch Vân quán, đứng hầu Ngài có Trương Đạo Lăng, vị Thiên Sư đầu tiên.

Nguồn: Trung tâm Văn hóa Đạo giáo, The Heavenly Lord of Dao and its Virtue. Joseph Adler, Kenyon College, San Qing: The Three Purities (tranh ở Bạch Vân quán). Tổng hội Đạo giáo Singapore, Taoist Gods.

IIILão Quân, Ngọc Hoàng Và Các Đấng Trên Trời

Lão Tử, Thái Thượng Lão Quân

老子 · Laozi · LaojunNhận ra: Cụ già râu dài và rậm

Lão Tử là tác giả mà truyền thống gán cho sách Đạo Đức Kinh. Bảo tàng Metropolitan ghi rằng có thể nhận ra Ngài nhờ bộ râu dài và rậm. Pho tượng nhỏ mạ vàng của bảo tàng này đúc năm 1438, dưới vạt áo có bài minh cho biết một viên quan ở vùng biên tây bắc đặt làm để tặng mẹ ở Nam Kinh. Ở núi Thanh Nguyên, Tuyền Châu, có pho tượng Lão Quân tạc từ đá thời Tống, được coi là tượng đá Lão Tử lớn nhất của thời này.

Nguồn: Bảo tàng Metropolitan, Daoist immortal Laozi, Chen Yanqing, năm 1438. Wikipedia, Mount Qingyuan. Trung tâm Văn hóa Đạo giáo, The Heavenly Lord of Dao and its Virtue.

Ngọc Hoàng Thượng Đế

玉皇大帝 · Yudi, Yuhuang ShangdiNhận ra: Ngồi ngai, mặc long bào, đội mũ miện có rèm ngọc, hai tay cầm hốt ngọc

Britannica gọi Ngọc Hoàng là vị được tôn kính và quen thuộc nhất trong các thần Đạo giáo, đứng đầu một triều đình trên trời tổ chức như triều đình dưới đất. Việc thờ Ngài được các hoàng đế nhà Tống (960 tới 1279) chính thức công nhận. Theo nguồn của Đạo giáo, Ngọc Hoàng ở dưới Tam Thanh và cai quản các cõi trời, đất và muôn thần. Ngày vía Ngài là mồng 9 tháng Giêng. Ở Việt Nam, ban Ngọc Hoàng thường có Nam Tào và Bắc Đẩu đứng hầu hai bên.

Nguồn: Britannica, Yudi. Trung tâm Văn hóa Đạo giáo, The Great Jade Emperor. Chu Văn Tuấn, Đối tượng thờ cúng trong một số cơ sở Đạo giáo ở khu vực Đồng bằng Bắc Bộ hiện nay, tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 9 năm 2020.

Tam Quan Đại Đế

三官大帝 · Thiên Quan, Địa Quan, Thủy QuanNhận ra: Ba vị quan của trời, đất và nước, thờ thành một bộ

Thiên Quan ban phúc, Địa Quan xá tội, Thủy Quan giải ách. Việc thờ ba vị bắt nguồn từ đạo Thiên Sư thời Đông Hán: người bệnh viết ba tờ sám hối, một tờ đặt trên núi dâng Trời, một tờ chôn xuống đất, một tờ thả xuống nước. Ba ngày vía là rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy và rằm tháng Mười.

Nguồn: Trung tâm Văn hóa Đạo giáo, The Three Great Emperor-Officials. Britannica, Sanguan.

IVHuyền Thiên Trấn Vũ

Vị thần trấn phương Bắc có ba tên quen dùng. Huyền Vũ (玄武) là tên gốc, cũng là tên chòm sao rùa rắn phương Bắc. Chân Vũ (真武) là tên đổi vào thời Bắc Tống vì kiêng chữ Huyền. Huyền Thiên Thượng Đế (玄天上帝) là tôn hiệu. Người Việt gọi Ngài là Huyền Thiên Trấn Vũ, Đức Thánh Trấn Vũ.

Cách nhận ra tượng Chân Vũ

真武大帝 · Zhenwu · Xuantian ShangdiNhận ra: Tóc xõa, chân trần, mặc giáp dưới áo bào, tay cầm kiếm, dưới chân có rùa và rắn

Viện Mỹ thuật Chicago giảng rằng tóc xõa và chân trần nhắc tích Ngài lên núi Võ Đang ở Hồ Bắc tu luyện nhiều năm, không còn buộc vào lễ nghi đời thường, còn áo giáp lộ dưới áo bào nói lên việc Ngài là một vị thần tướng. Bảo tàng Metropolitan ghi dấu để nhận là con rắn quấn quanh con rùa. Wikipedia tả tay phải Ngài cầm kiếm, tay trái bắt ấn. Ngày vía Ngài là mồng 3 tháng 3 âm lịch.

Nguồn: Viện Mỹ thuật Chicago, Taoism and the Arts of China, mục Zhenwu. Bảo tàng Metropolitan, Daoism and Daoist Art. Wikipedia, Xuanwu (god). Trung tâm Văn hóa Đạo giáo, The Great Perfect Warrior Emperor.

Tượng Trấn Vũ ở đền Quán Thánh, Hà Nội

Nhận ra: Pho tượng đồng đen rất lớn, ngồi trên bệ đá, tóc xõa, tay phải chống kiếm lên lưng rùa, có rắn quấn quanh kiếm

Đền Quán Thánh, còn gọi là Trấn Vũ quán, là trấn Bắc trong Thăng Long tứ trấn. Pho tượng đúc năm 1677, đời vua Lê Hy Tông. Tạp chí Luật sư Việt Nam tả tượng mặt vuông, râu dài, tóc xõa không đội mũ, mặc áo đạo sĩ, tay trái bắt quyết, tay phải chống gươm có rắn quấn, mũi gươm chống lên lưng một con rùa. Về người làm, nguồn này ghi thợ cả là ông Trùm Trọng, báo Tuổi Trẻ ghi người trông coi việc đúc là Luân quận công Vũ Công Chấn. Số đo thì các nguồn không khớp, xem mục Những điều thư viện chưa chắc.

Nguồn: Phương Hạnh, Thăng Long tứ trấn, những điều chưa biết, tạp chí Luật sư Việt Nam, 05/01/2021. Thái Lộc, Bí ẩn người làm bảo vật quốc gia, kỳ 1, báo Tuổi Trẻ, 20/05/2023. Wikipedia, Quán Thánh Temple.

Hà Nội còn một pho Huyền Thiên Trấn Vũ lớn nữa ở đền Trấn Vũ, phường Thạch Bàn, quận Long Biên, khởi đúc năm 1788, xong năm 1802, được công nhận bảo vật quốc gia cuối năm 2015. Thư viện chưa có ảnh giấy phép mở của pho này.

VBát Tiên, Các Nữ Thần Và Thần Hộ Đàn

Bát Tiên

八仙 · BaxianNhận ra: Tám vị tiên đi cùng nhau, mỗi vị một dáng, một vật cầm

Tám vị là Chung Ly Quyền, Lã Động Tân, Lý Thiết Quải, Trương Quả Lão, Hà Tiên Cô, Lam Thái Hòa, Hàn Tương Tử và Tào Quốc Cữu. Nhóm này thành hình vào thời Tống, Nguyên và quen thuộc từ thế kỷ 12. Danh sách chỉ ổn định sau khi có cuốn tiểu thuyết Đông Du Ký thời Minh. Các nguồn đã đọc ghi được vật cầm của bốn vị: Chung Ly Quyền cầm quạt, Lý Thiết Quải chống gậy sắt và đeo bầu hồ lô, Hà Tiên Cô cầm hoa sen, Hàn Tương Tử thổi sáo. Tám vị gồm nam và nữ, già và trẻ, sang và hèn, nên người đời dễ thấy mình trong đó. Bát Tiên hay được vẽ cảnh cùng đi mừng thọ.

Nguồn: Britannica, Baxian. Trung tâm Văn hóa Đạo giáo, The Eight Immortals. Bảo tàng Metropolitan, Daoism and Daoist Art. Wikipedia, Eight Immortals.

Lã Động Tân và Chung Ly Quyền

呂洞賓 · Lü DongbinNhận ra: Lã Động Tân mang dáng một nho sĩ, Chung Ly Quyền cầm quạt

Lã Động Tân được coi là vị đứng đầu Bát Tiên. Vĩnh Lạc cung ở Sơn Tây dựng để thờ Ngài. Trên vách điện Thuần Dương của cung này còn bức tranh thời Nguyên vẽ Chung Ly Quyền truyền đạo cho Lã Động Tân. Ở Bồng Doanh tiên quán, Hồng Kông, Lã Tổ được thờ cùng Thái Thượng Lão Quân và Khâu Tổ.

Nguồn: Wikipedia, Eight Immortals. Wikipedia, Yongle Gong. China Daily (Sơn Tây), Yongle Palace. Bồng Doanh tiên quán (Fung Ying Seen Koon), lịch sử.

Tây Vương Mẫu

西王母 · XiwangmuNhận ra: Một bà hoàng xinh đẹp, gắn với trái đào tiên

Sách xưa nhất tả Tây Vương Mẫu nửa người nửa thú, đuôi báo, răng hổ. Về sau Bà thành một nữ thần xinh đẹp ở núi Côn Lôn, giữ vườn đào ba nghìn năm mới kết trái một lần. Hình Bà cùng Đông Vương Công đã có trên gương đồng thời Hán. Ngày vía Bà là mồng 3 tháng 3 hoặc ngày 18 tháng 7 âm lịch. Ông Chu Văn Tuấn ghi rằng ở một đạo quán Việt Nam hiện nay, Tây Vương Mẫu được hiểu là vợ của Ngọc Hoàng.

Nguồn: Britannica, Xiwangmu. Trung tâm Văn hóa Đạo giáo, The Queen Mother of the West. Chu Văn Tuấn, Đối tượng thờ cúng trong một số cơ sở Đạo giáo ở khu vực Đồng bằng Bắc Bộ hiện nay, tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 9 năm 2020.

Đẩu Mẫu Nguyên Quân

斗姆 · DoumuNhận ra: Nữ thần nhiều tay, dáng giống một vị Bồ tát

Đẩu Mẫu là mẹ của các vì sao Bắc Đẩu. Bảy sao thấy được cùng hai sao không thấy được gọi là Cửu Hoàng, chín người con của Bà. Từ thời Đường, Đẩu Mẫu đã được đồng nhất với Bồ tát Ma Lợi Chi của Phật giáo, vì vậy tượng Bà mang dáng một vị Bồ tát nhiều tay. Ông Chu Văn Tuấn tả tượng Đẩu Mẫu ở Sơn Nam quán (Hưng Yên) có tám tay, hai tay trước giống thế tay của Chuẩn Đề.

Nguồn: Wikipedia, Doumu. Chu Văn Tuấn, Đối tượng thờ cúng trong một số cơ sở Đạo giáo ở khu vực Đồng bằng Bắc Bộ hiện nay, tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 9 năm 2020.

Vương Linh Quan

王靈官Nhận ra: Mặt đỏ, râu vểnh, mặc giáp, tay giơ roi sắt

Vị thần hộ đàn, giữ cửa đạo quán. Tượng Ngài quay mặt ra cổng, người vào quán lễ Ngài trước tiên. Nguồn của Đạo giáo tả Ngài có mắt lửa nhìn thấu thật giả.

Nguồn: Trung tâm Văn hóa Đạo giáo, Numinous Official Wang. Chu Văn Tuấn, Đối tượng thờ cúng trong một số cơ sở Đạo giáo ở khu vực Đồng bằng Bắc Bộ hiện nay, tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 9 năm 2020.

Trương Thiên Sư

張道陵 · Zhang DaolingNhận ra: Trong bộ tranh Tam Thanh ở Bạch Vân quán, ông đứng hầu bên Đạo Đức Thiên Tôn

Trương Đạo Lăng lập đạo Thiên Sư vào thời Đông Hán. Ngôi Thiên Sư truyền theo dòng họ, từ ông tới con là Trương Hành rồi cháu là Trương Lỗ. Phái Chính Nhất tôn ông làm tổ.

Nguồn: Britannica, Zhang Daoling. Chu Văn Tuấn, Đối tượng thờ cúng trong một số cơ sở Đạo giáo ở khu vực Đồng bằng Bắc Bộ hiện nay, tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 9 năm 2020. Hong Kong Memory, Di sản văn hóa phi vật thể Hồng Kông: lịch sử phái Chính Nhất. Joseph Adler, Kenyon College, San Qing: The Three Purities (tranh ở Bạch Vân quán).

VIĐạo Quán Bài Trí Thế Nào

Một đạo quán lớn gồm nhiều điện xếp nối nhau trên một trục. Bạch Vân quán ở Bắc Kinh, tổ đình của phái Toàn Chân Long Môn, là ví dụ có nguồn của chính Đạo giáo mô tả. Sơ đồ dưới đây ghi các điện trên trục giữa mà nguồn ấy kể tên.

Sơ đồ do thư viện vẽ để tóm tắt một đạo quán cụ thể, không phải mặt bằng và không phải lệ chung cho mọi đạo quán.

Tranh tường Vĩnh Lạc cung

Vĩnh Lạc cung ở Nhuế Thành, Sơn Tây, dựng trong thời Nguyên để thờ Lã Động Tân. Trên vách điện Tam Thanh có bức Triều Nguyên đồ, vẽ muôn thần đi chầu Nguyên Thủy Thiên Tôn: 286 vị, quây quanh tám vị đế hậu lớn, do nhóm thợ Mã Quân Tường vẽ xong năm 1325. Cả cung đã được tháo ra, dời từng viên gạch, từng mảng tranh tới chỗ mới để tránh hồ của đập Tam Môn Hiệp. China Daily ghi việc dời diễn ra từ năm 1959 tới 1964, Wikipedia ghi từ năm 1958 tới 1966.

Toàn Chân và Chính Nhất

Đạo giáo ngày nay có hai phái lớn. Phái Toàn Chân do Vương Trùng Dương lập năm 1163, đạo sĩ xuất gia, sống trong đạo quán và giữ giới nghiêm. Phái Chính Nhất nối dòng Thiên Sư, đạo sĩ sống tại gia cùng gia đình và đi làm lễ cho làng xóm. Các nguồn đã đọc không nêu khác biệt về hệ thần giữa hai phái. Đạo quán Toàn Chân thờ thêm các vị tổ của mình như Lã Động Tân, Khâu Xứ Cơ và Toàn Chân thất tử.

VIIHình Thờ Đạo Giáo Qua Từng Nước

Mỗi nơi dưới đây có vài dòng và một tới bốn ảnh. Phần Việt Nam dựa vào tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo và báo chí trong nước. Danh sách còn thiếu nhiều nơi, thư viện sẽ thêm dần.

Việt Nam

Sách Hán Nôm cho biết thời Đinh, Tiền Lê đã có động Thiên Tôn ở Hoa Lư thờ Huyền Thiên Thượng Đế và Tam Thanh. Thời Lý dựng cung Thái Thanh năm 1011 cùng nhiều quán khác. Ở xứ Đoài, phía tây Hà Nội, còn các quán Hội Linh, Hưng Thánh, Linh Tiên và Lâm Dương, mặt bằng đổi từ kiểu chữ Tam ở thế kỷ 16 sang kiểu chữ Công ở thế kỷ 17. Ông Chu Văn Tuấn nhận xét rằng các đạo quán xưa phần lớn đã chuyển thành đền, chùa, đình từ lâu. Gần đây có vài cơ sở mới thờ Tam Thanh, Ngọc Hoàng, Huyền Thiên Trấn Vũ, Đẩu Mẫu, Tam Quan. Bích Câu đạo quán ở Hà Nội nay thờ chung Phật, Đạo và Mẫu, gắn với tích Tú Uyên gặp tiên Giáng Kiều. Ở Thành phố Hồ Chí Minh, chùa Ngọc Hoàng do người Hoa gốc Quảng Đông dựng năm 1909, từ năm 1984 mang tên Phước Hải tự.

Nguồn: Hoàng Thị Thu Hường, Phạm Minh Phương, Đạo giáo ở Việt Nam thời Lý, Trần qua một số tác phẩm Hán Nôm tiêu biểu, tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 12 năm 2021. Minh Hà, Dấu ấn văn hóa đặc sắc trong dòng chảy tín ngưỡng Việt Nam (giới thiệu sách của TS. Nguyễn Thế Hùng), báo Văn Hóa, 02/07/2025. Chu Văn Tuấn, Đối tượng thờ cúng trong một số cơ sở Đạo giáo ở khu vực Đồng bằng Bắc Bộ hiện nay, tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 9 năm 2020. Vũ Đoàn, Huyền thoại thần tiên hạ phàm tại Bích Câu đạo quán, báo Pháp luật Việt Nam, 16/03/2021. Wikipedia, Jade Emperor Pagoda.

Tranh thờ của người Dao

Người Dao ở miền núi phía Bắc giữ hình thờ Đạo giáo dưới dạng tranh. Theo bà Hoàng Thị Thu Hường, một bộ tranh của người Dao Quần chẹt có từ 19 tới 21 bức. Bộ Tam Thanh gồm 12 bức: Nguyên Thủy Thiên Tôn, Linh Bảo Thiên Tôn, Đạo Đức Thiên Tôn, Thánh Chủ, Ngọc Hoàng, các phủ trời, đất, nước, Thập điện Diêm Vương, các nguyên soái và thiên sư. Bộ Hành Say gồm 3 bức, trong đó có Hải Phan. Tranh treo theo thứ tự, lấy Nguyên Thủy Thiên Tôn làm giữa, dùng trong lễ cấp sắc, Tết nhảy và đám tang. Phần lớn các vị trong tranh có gốc từ Đạo giáo. Báo Pháp luật Việt Nam ghi người vẽ phải ở buồng riêng, không tiếp khách, vẽ ba tới bốn tháng mới xong một bộ.

Nguồn: Hoàng Thị Thu Hường, Tranh thờ, đám chay và thần linh của người Dao Quần chẹt, tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 11 năm 2021. Thùy Dương, Tranh thờ, báu vật của người Dao, báo Pháp luật Việt Nam, 07/01/2023.

Trung Quốc

Hình thờ Đạo giáo sớm nhất là bia đá thế kỷ 5 và 6 ở Thiểm Tây. Thời Tống để lại pho Lão Quân bằng đá ở Tuyền Châu. Thời Nguyên có tranh tường Vĩnh Lạc cung. Thời Minh, vua Vĩnh Lạc dựng quần thể Võ Đang, và các bảo tàng còn giữ nhiều tượng Chân Vũ thời này bằng đồng, gốm và sứ. Bạch Vân quán ở Bắc Kinh là đạo quán Toàn Chân còn thờ tự.

Nguồn: Christine Mollier, Iconizing the Daoist-Buddhist Relationship, tạp chí Daoism: Religion, History and Society số 2, 2010 (Đại học Trung văn Hồng Kông). Wikipedia, Mount Qingyuan. China Daily (Sơn Tây), Yongle Palace. UNESCO, Ancient Building Complex in the Wudang Mountains. Trung tâm Văn hóa Đạo giáo, White Cloud Temple (Baiyunguan), Beijing.

Đài Loan

Việc thờ Huyền Thiên Thượng Đế theo người Phúc Kiến, Quảng Đông sang Đài Loan vào cuối thời Minh. Thời họ Trịnh (1662 tới 1683) có 26 ngôi miếu được dựng, 7 ngôi thờ Huyền Thiên Thượng Đế. Hai ảnh dưới đây chụp Ngọc Hoàng trong Lăng Tiêu bảo điện ở Miêu Lật và khám Tam Thanh đạo tổ ở Thụy Phương.

Nguồn: Wikipedia, Xuanwu (god).

Hồng Kông

Bồng Doanh tiên quán ở Phấn Lĩnh lập năm 1929, thuộc phái Toàn Chân Long Môn truyền từ Quảng Châu sang. Chính điện tên là Đâu Suất cung, thờ Thái Thượng Lão Quân, Lã Tổ và Khâu Tổ. Phái Chính Nhất ở Hồng Kông thì có hai dòng nghi lễ riêng, một ở Tân Giới, một ở khu phố thị.

Nguồn: Bồng Doanh tiên quán (Fung Ying Seen Koon), lịch sử. Hong Kong Memory, Di sản văn hóa phi vật thể Hồng Kông: lịch sử phái Chính Nhất.

Triều Tiên

Bà Maya Stiller viết rằng không có ghi chép nào cho thấy Triều Tiên từng có một hệ thống đạo quán và đạo sĩ khắp nước. Việc thờ thần Đạo giáo diễn ra trong chùa, trong điện thờ dân gian và ở cơ quan của triều đình. Chiêu Cách thự (昭格署) là cơ quan ấy: thế kỷ 16 các quan ở đây tế Ngọc Hoàng, Lão Tử và Diêm Vương. Chiêu Cách thự bị phá trong cuộc chiến Nhâm Thìn (1592 tới 1598) và không được dựng lại. Tên phường Samcheong ở Seoul còn giữ dấu một điện thờ Tam Thanh. Thần tiên Đạo giáo vẫn hiện diện trong tranh thời Triều Tiên.

Nguồn: Maya Stiller, Warrior Gods and Otherworldly Lands: Daoist Icons and Practices in Late Chosŏn Korea, tạp chí Religions, 2022. Mark Peterson, Visiting Bukchon, The Korea Times, 14/12/2025.

Nhật Bản

Thánh Thiên cung (Seitenkyū) ở Sakado, tỉnh Saitama, là một trong những công trình Đạo giáo lớn nhất Nhật Bản. Cung do một thương nhân Đài Loan dựng trong mười lăm năm, khánh thành năm 1995, thờ Tam Thanh. Bức Bát Tiên của Tani Bunchō vẽ năm 1803 cho thấy thần tiên Đạo giáo cũng có mặt trong hội họa Nhật.

Nguồn: Wikipedia, Seitenkyū.

VIIINhững Điều Thư Viện Chưa Chắc

IXẢnh Và Giấy Phép

Mọi ảnh trên trang lấy từ Wikimedia Commons, theo giấy phép Public domain, CC0, CC BY hoặc CC BY-SA. Tác giả và giấy phép ghi đúng như trang tệp gốc, đọc ngày 07/10/2026. Ảnh chỉ được thu nhỏ, không sửa nội dung. Bấm vào tên ảnh để tới trang tệp gốc. Nếu bạn là tác giả và thấy ghi công chưa đúng, xin báo để thư viện sửa.

XNguồn

Các trang trên được đọc trong tháng 10 năm 2026. Trang nào đổi địa chỉ, xin báo để thư viện cập nhật.

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp