Phật giáo Hòa Hảo là đạo thờ Phật mà không tạo thêm hình tượng. Chỗ mà chùa khác đặt tượng, người tín đồ đặt một tấm vải trơn màu dà gọi là trần dà. Trang này theo lời dạy của Đức Huỳnh Giáo Chủ để kể: trong nhà người tín đồ có những ngôi thờ nào, dâng gì, vì sao là màu dà, Tổ đình An Hòa Tự bài trí ra sao, và tấm trần điều đỏ của Bửu Sơn Kỳ Hương đi trước thế nào. Thư viện không đăng di ảnh Đức Thầy và không vẽ lại bàn thờ. Hình vẽ duy nhất là sơ đồ chữ.
IThờ Phật Mà Không Tạo Thêm Hình Tượng
Phật giáo Hòa Hảo do Đức Huỳnh Giáo Chủ, được tín đồ kính gọi là Đức Thầy, khai sáng ngày 18 tháng 5 năm Kỷ Mão (1939) tại làng Hòa Hảo, nay thuộc An Giang. Đây là đạo của người cư sĩ tu tại gia. Sách của Ban Tôn giáo Chính phủ ghi gọn: Phật giáo Hòa Hảo thờ Phật nhưng không thờ tượng cốt, tranh ảnh, và biểu tượng của đạo là tấm vải màu dà gọi là trần dà, với quan niệm "Phật tại tâm, tâm tức Phật".
Nguồn: Ban Tôn giáo Chính phủ, Tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam, Hà Nội 2022.Lời dạy gốc nằm trong mục Thờ Phượng của bài Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo. Đức Thầy viết rằng các chùa chiền đã tạo ra quá nhiều hình tượng, nay không nên tạo thêm nữa. Người cư sĩ ở nhà nên thờ đơn giản, để lòng tin tưởng trở về nơi tâm hồn hơn là ở vẻ hào nhoáng bề ngoài.
Nguồn: hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo, mục 1 Thờ Phượng. hoahao.org, sách Để Hiểu Phật Giáo Hòa Hảo, chương 3 Nghi Thức Hành Đạo.Cũng trong mục ấy, Đức Thầy dạy rõ hai điều. Người nào đã có cốt Phật trong nhà thì "để vậy cũng đặng". Hình tượng bằng giấy thì không nên chừa lại và phải đốt đi. Sách Lịch Sử An Hòa Tự còn dẫn lời Đức Thầy rằng cách thờ ở chùa tùy theo điều kiện các sư, người tín đồ vẫn có thể sùng ngưỡng. Vì vậy nói cho đúng thì người tín đồ Hòa Hảo không tạo thêm hình tượng, còn tượng Phật ở các chùa vẫn được kính trọng.
Nguồn: hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo, mục 1 Thờ Phượng. hoahao.org, Lịch Sử An Hòa Tự (Chùa Thầy), phần 6 Cách Bài Trí Thờ Phượng Trong Chùa.Thư viện chưa tìm được ảnh có giấy phép mở chụp bàn thờ trần dà trong nhà tín đồ hay bàn Thông Thiên ngoài sân. Vì thế trang này chỉ có ảnh An Hòa Tự và ảnh các ngôi chùa thuộc dòng Bửu Sơn Kỳ Hương, nơi tấm trần điều đỏ đi trước tấm trần dà. Ba ngôi thờ tại gia được trình bày bằng một sơ đồ chữ.
IITấm Trần Dà Trên Ngôi Tam Bảo
Trên ngôi thờ Tam Bảo của người tín đồ không có tượng. Ở đó chỉ có một tấm vải trơn màu dà, gọi là trần dà. Tấm vải không có chữ và không có hình.
Nguồn: hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo, mục 1 Thờ Phượng. Ban Tôn giáo Chính phủ, Tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam, Hà Nội 2022. hoahao.org, Hoahao Buddhism In The Course Of Vietnam's History, mục Ritual Reforms.Đức Thầy kể lại gốc tích: từ trước, người trong đạo thờ trần điều, là di tích của Đức Phật Thầy Tây An để lại. Gần đây có nhiều kẻ cũng thờ trần điều, tự xưng cùng tông phái mà làm sái phép. Vì vậy toàn thể người trong đạo đổi lại màu dà.
Nguồn: hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo, mục 1 Thờ Phượng. hoahao.org, sách Để Hiểu Phật Giáo Hòa Hảo, chương 3 Nghi Thức Hành Đạo.Về ý nghĩa, Đức Thầy viết rằng từ trước tới giờ các sư dùng màu dà để biểu hiện sự thoát tục của mình. Màu ấy lại là sự kết hợp của tất cả các màu sắc khác, nên có thể tượng trưng cho sự hòa hợp của nhân loại, không phân biệt chủng tộc và cá nhân.
Nguồn: hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo, mục 1 Thờ Phượng. hoahao.org, sách Để Hiểu Phật Giáo Hòa Hảo, chương 3 Nghi Thức Hành Đạo. hoahao.org, Hoahao Buddhism In The Course Of Vietnam's History, mục Ritual Reforms.Hai ảnh dưới đây chụp tấm trần điều đỏ ở chùa Thới Sơn của Bửu Sơn Kỳ Hương. Muốn hình dung bàn thờ Hòa Hảo, hãy thay tấm đỏ bằng một tấm vải trơn màu dà và bỏ bớt đồ trang trí.
IIIBa Ngôi Thờ Trong Nhà Người Tín Đồ
Sách Để Hiểu Phật Giáo Hòa Hảo tả nhà người tín đồ có ba ngôi thờ. Trong nhà, cấp dưới thờ Cửu Huyền Thất Tổ, cấp trên thờ ngôi Tam Bảo. Trước nhà thì dựng một bàn Thông Thiên.
Nguồn: hoahao.org, sách Để Hiểu Phật Giáo Hòa Hảo, chương 3 Nghi Thức Hành Đạo. hoahao.org, Hoahao Buddhism In The Course Of Vietnam's History, mục Ritual Reforms.Bàn thờ Cửu Huyền Thất Tổ
Nhận ra: Ngôi thờ ông bà, đặt ở cấp dưới trong nhàĐây là nơi người tín đồ nhớ ơn tổ tiên cha mẹ, một trong Tứ Ân. Đức Thầy dạy bàn thờ ông bà cúng món chi cũng đặng. Khi hành lễ, người tín đồ cầm hương quì trước bàn thờ và đọc bài nguyện mở đầu bằng câu "Cúi kính dưng hương trước Cửu Huyền".
Nguồn: hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo, mục 1 Thờ Phượng. hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Sự Cúng Lạy Của Người Cư Sĩ Tại Gia. hoahao.org, sách Để Hiểu Phật Giáo Hòa Hảo, chương 3 Nghi Thức Hành Đạo.Ngôi Tam Bảo
Nhận ra: Tấm vải trơn màu dà, không tượng, không tranhTam Bảo là Phật, Pháp, Tăng. Người tín đồ thờ Tam Bảo bằng tấm trần dà. Trước ngôi thờ này, người hành lễ đọc lời qui y rồi nguyện cầu cho thiên hạ, cho gia đình và cho chính mình.
Nguồn: hoahao.org, sách Để Hiểu Phật Giáo Hòa Hảo, chương 3 Nghi Thức Hành Đạo. hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Sự Cúng Lạy Của Người Cư Sĩ Tại Gia. Ban Tôn giáo Chính phủ, Tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam, Hà Nội 2022.Bàn Thông Thiên
Nhận ra: Một bàn thờ nhỏ dựng trước nhà, giữa trờiSách tiếng Anh trên hoahao.org giải thích bàn này là nơi thông với trời đất, bốn phương và mười phương Phật. Theo bài Sự Cúng Lạy Của Người Cư Sĩ Tại Gia, ở bàn Thông Thiên người tín đồ nguyện bốn hướng, lấy hướng bàn Thông Thiên làm hướng chánh.
Nguồn: hoahao.org, Hoahao Buddhism In The Course Of Vietnam's History, mục Ritual Reforms. hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Sự Cúng Lạy Của Người Cư Sĩ Tại Gia. hoahao.org, sách Để Hiểu Phật Giáo Hòa Hảo, chương 3 Nghi Thức Hành Đạo.Đức Thầy dạy: nếu trong nhà chật, nội bàn Thông Thiên với một lư hương không cũng được. Người ở chung nhà người khác, không tiện lập bàn thờ, thì chỉ cần vái thầm và niệm Phật trong tâm. Đi làm ruộng tới thời cúng thì ngó về hướng Tây nguyện rồi xá bốn hướng. Đi xa nhà thì nguyện tưởng trong tâm cũng được.
Nguồn: hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo, mục 1 Thờ Phượng. hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Sự Cúng Lạy Của Người Cư Sĩ Tại Gia. hoahao.org, Hoahao Buddhism In The Course Of Vietnam's History, mục Ritual Reforms.IVDâng Gì Và Lạy Ai
Về cách cúng Phật, Đức Thầy dạy chỉ nên cúng nước lạnh, bông hoa và nhang. Ngoài ra chẳng nên cúng một món gì khác cả.
Nguồn: hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo, mục 1 Thờ Phượng. hoahao.org, sách Để Hiểu Phật Giáo Hòa Hảo, chương 3 Nghi Thức Hành Đạo.Bàn thờ ông bà thì khác: cúng món chi cũng đặng. Ngày thường, người tín đồ cúng cơm với những món mình đang có và mời ông bà cùng dùng.
Nguồn: hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo, mục 1 Thờ Phượng. hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Sự Cúng Lạy Của Người Cư Sĩ Tại Gia.Về việc lạy, mục Hành Lễ dạy chỉ thờ lạy Đức Phật, tổ tiên, ông bà cha mẹ lúc còn sống và các vị anh hùng cứu quốc. Với những người đang sống khác thì bỏ hẳn sự lạy lục, cho tới Thầy mình cũng vậy. Mục Thờ Phượng cũng dặn không thờ những vị thần mà mình không rõ căn tích.
Nguồn: hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo, mục 2 Hành Lễ. hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo, mục 1 Thờ Phượng.Sách Hoahao Buddhism In The Course Of Vietnam's History trên hoahao.org viết thêm rằng trên bàn thờ không bày chuông mõ. Thư viện chưa đọc được nguyên văn tiếng Việt của ý này trong mục Thờ Phượng.
VAn Hòa Tự, Tổ Đình Của Đạo
An Hòa Tự, dân quen gọi là Chùa Thầy, là Tổ đình của Phật giáo Hòa Hảo và là nơi đặt trụ sở Ban Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Hòa Hảo. Theo sách Lịch Sử An Hòa Tự, nơi đây khởi đầu là một thảo am cột tre lợp tranh do ông Phạm Miên dựng năm 1850. Ngôi chùa cột gỗ, tường vôi, lợp ngói được dân làng Hòa Hảo góp công dựng xong năm 1936, tức ba năm trước ngày khai đạo. Tên chùa ghép từ hai địa danh An Lạc và Hòa Hảo. Năm 1945 làng hiến chùa cho Đức Thầy, và ngày 29 tháng 5 năm 1945 Đức Thầy an vị lư hương, chùa thành Tổ đình.
Nguồn: hoahao.org, Lịch Sử An Hòa Tự (Chùa Thầy), Nhà xuất bản Tôn Giáo 2009, phần 2 Quá Trình Hình Thành. hoahao.org, Lịch Sử An Hòa Tự (Chùa Thầy), phần 3 Xây Dựng Phát Triển. Ban Tôn giáo Chính phủ, Tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam, Hà Nội 2022.
Chùa quay mặt về hướng Nam. Phía trước có hai cổng Đông Môn và Tây Môn, mỗi cổng mang tên chùa và một đôi liễn chữ Hán. Giữa hai cổng là một ngôi tháp nhỏ hình bát giác.
Nguồn: hoahao.org, Lịch Sử An Hòa Tự (Chùa Thầy), phần 5 Hình Ảnh, Cảnh Trí Bên Ngoài.An Hòa Tự là ngôi chùa làng có trước khi đạo ra đời. Sách Lịch Sử An Hòa Tự ghi chùa bài trí theo lối xưa với mười ngôi thờ. Khi dựng chùa năm 1936, dân làng đã thuê thợ đắp tượng Phật bằng xi măng. Các tượng ấy được giữ lại, đúng với lời Đức Thầy rằng không tạo thêm hình tượng chứ không bỏ tượng đã có. Cách thờ tại Tổ đình vì thế khác với cách thờ trong nhà người tín đồ.
Nguồn: hoahao.org, Lịch Sử An Hòa Tự (Chùa Thầy), phần 3 Xây Dựng Phát Triển. hoahao.org, Lịch Sử An Hòa Tự (Chùa Thầy), phần 6 Cách Bài Trí Thờ Phượng Trong Chùa. hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo, mục 1 Thờ Phượng.Chín ngôi thờ còn lại gồm ngôi thờ Phật Di Lặc, Đạt Ma Tổ Sư, Quan Âm Nam Hải, Hộ Pháp, ngôi thờ Cửu Huyền Thất Tổ và mấy ngôi thờ khác. Ngôi thờ số 5 thờ Đức Phật Thầy Tây An: chính giữa là một bức trần dà lớn, bên trên có tấm hoành phi bốn chữ Hán Bửu Sơn Kỳ Hương, phía trước là bài vị chạm gỗ.
Nguồn: hoahao.org, Lịch Sử An Hòa Tự (Chùa Thầy), phần 6 Cách Bài Trí Thờ Phượng Trong Chùa.Sách Lịch Sử An Hòa Tự ghi có hai bức ảnh Đức Huỳnh Giáo Chủ tôn trí ở hai đại trụ nơi chánh điện. Ở hậu tổ có bức chơn dung toàn thân của Ngài, phía trước chưng bông hoa và nước lã, và có một tấm bảng nhỏ ghi "Miễn lạy". Điều này khớp với lời dạy không lạy người đang sống, kể cả Thầy mình. Thư viện không đăng di ảnh Đức Thầy trên trang này và không dùng di ảnh làm hình ở Chính Điện.
Nguồn: hoahao.org, Lịch Sử An Hòa Tự (Chùa Thầy), phần 6 Cách Bài Trí Thờ Phượng Trong Chùa. hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo, mục 2 Hành Lễ.VICội Nguồn: Bửu Sơn Kỳ Hương Và Tấm Trần Điều
Đức Thầy nhận tấm trần điều là di tích của Đức Phật Thầy Tây An. Đức Phật Thầy tên thật là Đoàn Minh Huyên (1807 tới 1856), khai sáng Bửu Sơn Kỳ Hương năm 1849. Theo Wikipedia, tín đồ đạo này không cần thờ tượng Phật, trên ngôi thờ Tam bảo chỉ cần thờ tấm trần điều màu đỏ, lễ vật là bông hoa và nước lã. Sách tiếng Anh trên hoahao.org cũng ghi Bửu Sơn Kỳ Hương không cần chùa lớn và tượng to, lễ vật chỉ gồm nước lạnh, nhang và hoa.
Nguồn: hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo, mục 1 Thờ Phượng. Wikipedia, Đạo Bửu Sơn Kỳ Hương. Wikipedia, Đoàn Minh Huyên. hoahao.org, Hoahao Buddhism In The Course Of Vietnam's History, mục Phật Thầy Tây An And His Disciples.Đức Phật Thầy dẫn tín đồ và dân nghèo đi khai hoang lập làng, dựng các trại ruộng và lập bàn thờ Tam bảo ngay trong trại. Chùa Thới Sơn ở An Giang lớn lên từ một trại ruộng như thế. Theo Wikipedia, trong chùa có chính điện thờ Tam bảo và hậu điện thờ Đức Phật Thầy, cả hai bàn thờ đều không có hình tượng, chỉ có một bức trần điều lớn màu đỏ. Trước sân có ba ngôi miễu nhỏ, cũng không hình tượng, theo lối "trước miễu, sau chùa".
Nguồn: Wikipedia, Chùa Thới Sơn.
Chùa Tây An dưới chân núi Sam thì khác. Đây là ngôi chùa Phật giáo do Tổng đốc Doãn Uẩn dựng năm 1847, có nhiều tượng. Đức Phật Thầy tới tu tại chùa vào những năm 1850, nên người đời gọi Ngài là Phật Thầy Tây An. Mộ Ngài ở phía sau chùa, không đắp nấm theo lời Ngài dặn. Chùa được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia năm 1980.
Nguồn: Wikipedia, Chùa Tây An. Wikipedia, Đoàn Minh Huyên.
_ng%C3%A0y_01_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_2014_(2).jpg)
_ng%C3%A0y_01_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_2014_(4).jpg)
VIIBa Đạo Cùng Một Vùng Đất
Bửu Sơn Kỳ Hương, Tứ Ân Hiếu Nghĩa và Phật giáo Hòa Hảo cùng sinh ra ở miền Tây Nam Bộ, cùng lấy đạo Phật làm gốc và cùng dạy Tứ Ân. Cả ba đều đặt một tấm vải trơn ở chỗ mà chùa khác đặt tượng. Thư viện đặt ba đạo cạnh nhau để người đọc dễ nhận, không so hơn kém.
Nguồn: Wikipedia, Đạo Bửu Sơn Kỳ Hương. Wikipedia, Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa. hoahao.org, Đức Huỳnh Giáo Chủ, Cách Tu Hiền Và Sự Ăn Ở Của Một Người Bổn Đạo, mục 1 Thờ Phượng.Bửu Sơn Kỳ Hương
Do Đức Phật Thầy Tây An khai sáng năm 1849. Ngôi Tam bảo thờ tấm trần điều đỏ. Chùa dựng theo lối trước miễu sau chùa, như chùa Thới Sơn.
Tứ Ân Hiếu Nghĩa
Do Đức Bổn Sư Ngô Lợi khai sáng năm 1867 tại Ba Chúc, An Giang, nay có khoảng 78.000 tín đồ theo sách của Ban Tôn giáo Chính phủ. Chùa Phi Lai dựng năm 1877, chùa Tam Bửu dựng năm 1882. Wikipedia dẫn nhà văn Sơn Nam: chùa Phi Lai thờ đấng tối cao, tượng trưng bằng tấm vải đỏ, không hình tượng, gọi là trần điều. Tín đồ mới thọ giáo cũng được phát trần điều để thờ.
Phật Giáo Hòa Hảo
Do Đức Huỳnh Giáo Chủ khai sáng năm 1939, nay có hơn 1,5 triệu tín đồ theo sách của Ban Tôn giáo Chính phủ. Tấm trần điều đỏ được đổi thành tấm trần dà. Trong nhà có ngôi Tam Bảo và bàn thờ Cửu Huyền Thất Tổ, trước nhà có bàn Thông Thiên. Tổ đình là An Hòa Tự.
VIIINhững Điều Thư Viện Chưa Chắc
Bạn là tín đồ Phật giáo Hòa Hảo, chức sắc hay người nghiên cứu và thấy chỗ chưa đúng, hoặc có ảnh tự chụp bàn thờ trần dà, bàn Thông Thiên muốn góp? Xin gửi kèm nguồn về thayungkhiem@gmail.com. Thư viện sửa và ghi tên người góp.
IXẢnh Và Giấy Phép
Mọi ảnh trên trang lấy từ Wikimedia Commons, theo giấy phép Public domain, CC0, CC BY hoặc CC BY-SA. Tác giả và giấy phép ghi đúng như trang tệp gốc, đọc ngày 07/10/2026. Ảnh chỉ được thu nhỏ, không sửa nội dung. Bấm vào tên ảnh để tới trang tệp gốc. Nếu bạn là tác giả và thấy ghi công chưa đúng, xin báo để thư viện sửa.
XNguồn
Các trang trên được đọc trong tháng 10 năm 2026. Trang nào đổi địa chỉ, xin báo để thư viện cập nhật.
?Hỏi Đáp Nhanh
Phật giáo Hòa Hảo có thờ tượng Phật không
Trong nhà người tín đồ thì không tạo thêm tượng. Ngôi Tam Bảo chỉ có tấm trần dà. Đức Huỳnh Giáo Chủ dạy không nên tạo thêm hình tượng, nhưng ai đã có cốt Phật trong nhà thì để vậy cũng được. Tổ đình An Hòa Tự vẫn giữ các tượng có từ khi dựng chùa năm 1936.
Trần dà là gì
Là tấm vải trơn màu dà đặt giữa ngôi thờ Tam Bảo, thay cho tượng. Đức Thầy giải thích màu dà là màu các sư dùng để tỏ sự thoát tục, và là sự kết hợp của mọi màu sắc, tượng trưng cho sự hòa hợp của nhân loại.
Vì sao đổi từ trần điều sang trần dà
Trần điều màu đỏ là di tích của Đức Phật Thầy Tây An. Đức Thầy viết rằng gần đây có nhiều kẻ thờ trần điều, tự xưng cùng tông phái mà làm sái phép, nên toàn thể người trong đạo đổi lại màu dà.
Bàn Thông Thiên dùng để làm gì
Đó là bàn thờ dựng trước nhà, giữa trời. Người tín đồ đứng ở đó nguyện bốn hướng. Nếu nhà chật, Đức Thầy dạy chỉ cần bàn Thông Thiên với một lư hương cũng được.
Cúng Phật bằng gì
Chỉ nước lạnh, bông hoa và nhang. Nước lạnh tiêu biểu cho sự trong sạch, bông hoa cho sự tinh khiết, nhang để xua mùi uế trược. Bàn thờ ông bà thì có chi cúng nấy.
Vì sao trang này không có ảnh Đức Huỳnh Giáo Chủ
Đạo dạy không lạy người đang sống kể cả Thầy mình, và tại Tổ đình trước chơn dung Ngài có bảng "Miễn lạy". Thư viện chưa rõ qui định của đạo về việc bày di ảnh, nên chọn không đăng.