Hình Thờ Trong Thần Đạo

IThần Không Hiện Hình

Thần đạo thờ các thần, tiếng Nhật gọi là kami. Hội các Đền Thần đạo (Jinja Honchō) viết rằng kami gồm cả tổ tiên lẫn các linh thể của thiên nhiên. Bách khoa Thần đạo của Đại học Kokugakuin nhấn một điểm: kami về căn bản là vô hình, chỉ tỏ mình qua vật thiên nhiên và qua người làm trung gian. Vì vậy ở chỗ trang trọng nhất của một ngôi đền không có pho tượng nào để người lễ nhìn lên.

Bảo tàng Metropolitan ghi rằng trước khi Phật giáo lan tới, người Nhật chưa hề tạc thần trong dáng người. Thần được thấy ngay trong núi, sông và cây cổ thụ. Về sau có tượng thần, nhưng tượng được cất kín trong nội điện, còn người lễ vẫn bày tỏ lòng thành ở lối vào, bằng cách vỗ hai bàn tay.

Thứ được thờ gọi là thần thể (shintai, 神体, cũng gọi goshintai hay mitamashiro): một vật mà thần ngự vào. Thần thể đặt trong chính điện (honden), gian thiêng nhất của đền. Britannica tả thần thể thường được bọc vải hoặc để trong hộp, cất trong một gian nhỏ hay một chiếc tủ mà cửa hiếm khi mở.

Ở Thần cung Ise, tấm Gương Thánh, biểu tượng của Amaterasu Ōmikami, đặt trong chính cung ở sân trong cùng. Chính cung nằm sau nhiều lớp hàng rào và người lễ chỉ được vào tới lớp rào thứ ba. Ở đền Izumo Ōyashiro, chính điện nằm sau một hàng rào có cổng Yatsuashi, chỉ thần chức và người dự lễ cầu đặc biệt mới được đi qua.

IIThần Thể: Vật Mà Thần Ngự

Thần thể có hai loại. Loại do người làm ra thường là gương, kiếm hoặc ngọc. Loại có sẵn trong thiên nhiên là một tảng đá, một ngọn núi, một ngọn thác. Jinja Honchō viết rằng trước khi có đền đài cố định, người ta tin thần ngự trong cây và trong đá lớn, hoặc ngự mãi, hoặc chỉ trong lúc hành lễ.

Gương

kagami, shinkyōNhận ra: Tấm gương tròn bằng kim loại, mặt sau đúc hoa văn

Bách khoa Thần đạo ghi rằng từ xưa gương, cùng với kiếm và ngọc, đã mang ý nghĩa tôn giáo sâu, và được dùng làm vật thần ngự trong đền. Tấm gương nổi tiếng nhất là Yata no Kagami ở Ise. Thư viện không có ảnh của một tấm gương đang là thần thể, vì thần thể không được đem ra chụp. Tấm trong ảnh là gương thần trưng trong Bảo vật quán của đền Itsukushima.

Nguồn: Đại học Kokugakuin, Encyclopedia of Shinto: Kagami. Đại học Kokugakuin, Encyclopedia of Shinto: Shintai.

Núi

shintaizanNhận ra: Đền không có chính điện, bái điện hướng thẳng vào núi

Shintaizan là ngọn núi được thờ vì có thần ngự. Ví dụ thường dẫn là đền Ōmiwa ở Sakurai, tỉnh Nara: đền thờ núi Miwa, phía sau bái điện là vùng cấm người vào và không dựng chính điện, vì chính ngọn núi là thân của thần. Núi Phú Sĩ và núi Nantai ở Nikkō cũng thuộc loại này.

Nguồn: Đại học Kokugakuin, Encyclopedia of Shinto: Shintaizan. Đại học Kokugakuin, Encyclopedia of Shinto: History and Typology of Shrine Architecture.

Thác

NachiNhận ra: Ngọn thác đổ một dòng thẳng từ vách đá cao

Thác Nachi ở tỉnh Wakayama cao 133 mét và được tin là nơi ngự của thần Hiryū Gongen, thờ ở đền Kumano Nachi. UNESCO xếp vùng Kumano vào di sản núi Kii và ghi rằng các thánh địa ở đây phản ánh sự hòa trộn giữa Thần đạo, vốn bắt rễ từ tục thờ thiên nhiên, với Phật giáo.

Nguồn: Wikipedia, Nachi Falls. UNESCO, Sacred Sites and Pilgrimage Routes in the Kii Mountain Range.

Cây và đá

shinbokuNhận ra: Thân cây hay tảng đá có quấn dây thừng rơm và giấy trắng

Gần như đền nào cũng có một khu rừng thiêng. Cây được tôn kính riêng gọi là shinboku, thường quấn dây shimenawa. Thấy sợi dây ấy quanh một gốc cây hay một tảng đá là biết đó là vật thiêng.

Nguồn: Jinja Honchō, Veneration of Nature.

Ba báu vật thiêng

Ba báu vật (Sanshu no shinki) là gương Yata no Kagami, kiếm Kusanagi no Tsurugi và ngọc Yasakani no Magatama. Theo truyền thuyết, Amaterasu trao ba vật này cho cháu là Ninigi khi xuống trần, và chúng được truyền lại làm biểu tượng của ngôi vua. Bách khoa Thần đạo ghi: gương gốc được thờ ở Thần cung Ise, kiếm ở Thần cung Atsuta, còn ngọc thì các đời thiên hoàng giữ. Một bản sao của gương thờ ở điện Kashikodokoro trong hoàng cung.

IIINgười Đi Lễ Thấy Gì Ở Một Ngôi Đền

Vì thần thể ở sau cửa đóng, thứ người đi lễ nhìn thấy là những dấu hiệu báo rằng đây là đất thiêng. Sơ đồ dưới đây đi từ ngoài vào trong, theo cách Jinja Honchō tả khuôn viên một ngôi đền.

Không phải đền nào cũng đủ các lớp trên. Có đền không có bái điện, có đền không có chính điện vì thần thể là cả ngọn núi.

Cổng torii

鳥居Nhận ra: Hai cột đứng, hai xà ngang, xà trên vươn ra ngoài hai cột

Torii đánh dấu lối vào đất thiêng. Jinja Honchō viết rằng hễ thấy torii là biết có đền. Cổng thường sơn màu son, cũng có cổng để mộc, làm bằng gỗ hoặc đá. Hai kiểu hay gặp: myōjin torii có xà trên cong vểnh lên, shinmei torii để mộc và xà trên thẳng. Bách khoa Thần đạo ghi nguồn gốc của torii còn tranh luận, chưa rõ là có sẵn ở Nhật hay du nhập. Ở Fushimi Inari, người cúng dâng torii làm lễ vật từ đầu thời Edo, nay dọc núi có khoảng 10.000 cổng lớn nhỏ.

Nguồn: Jinja Honchō, Torii. Đại học Kokugakuin, Encyclopedia of Shinto: Torii. Đền Fushimi Inari Taisha, FAQ.

Dây shimenawa và giấy shide

Nhận ra: Dây thừng rơm bện, treo kèm các dải giấy trắng gấp khúc

Shimenawa là dây thừng bằng rơm giăng trước hoặc quanh một chỗ để báo đó là không gian thiêng và sạch: trước nội điện, ở lối vào đền, quanh nơi hành lễ. Dây thường bện xoắn về bên trái, có những túm rơm thả xuống và có thể treo thêm các dải giấy shide. Bách khoa Thần đạo giải thích chữ shime vốn chỉ dấu hiệu rằng một vật đã có chủ.

Nguồn: Đại học Kokugakuin, Encyclopedia of Shinto: Shimenawa. Jinja Honchō, The Jinja Precinct.

Komainu

狛犬Nhận ra: Một cặp thú dáng sư tử, một con há miệng, một con ngậm miệng

Komainu là cặp tượng thú canh giữ, đặt ở lối vào các tòa điện, cạnh torii hoặc dọc đường vào. Phần lớn bằng đá, cũng có cặp bằng gỗ, đồng, sắt, gốm. Thế miệng một há một ngậm gọi là a-un. Tên gọi nghĩa đen là sư tử Cao Ly. Bách khoa Thần đạo cho rằng chữ ấy chỉ có nghĩa là thú từ nước ngoài, còn kiểu tượng ở Nhật theo mẫu đời Đường. Bảo tàng Cleveland gọi con há miệng là karashishi (sư tử Trung Hoa) và con ngậm miệng là komainu. Komainu không phải là thần.

Nguồn: Đại học Kokugakuin, Encyclopedia of Shinto: Komainu. Jinja Honchō, Koma inu. Bảo tàng Metropolitan, Guardian Lion-Dogs. Bảo tàng Mỹ thuật Cleveland, Pair of Guardian Animals: Karashishi and Komainu (1924.351).

Cáo ở đền Inari

kitsuneNhận ra: Cặp cáo ngồi thay chỗ komainu, có con ngậm chìa khóa, có con đeo yếm đỏ

Ở các đền thờ thần Inari, vị trí canh giữ là của cáo. Đền Fushimi Inari Taisha viết rằng cáo là sứ giả của Inari Ōkami chứ không phải là thần, và đó là những bạch hồ vô hình chứ không phải cáo rừng thường. Trang của Jinja Honchō thì viết con cáo được coi là biểu tượng của chính vị thần. Thư viện ghi cả hai cách nói và theo cách của chính ngôi đền: cáo là sứ giả.

Nguồn: Đền Fushimi Inari Taisha, FAQ. Jinja Honchō, Koma inu.

Bái điện và hòm công đức

haiden, saisenbakoNhận ra: Tòa nhà phía trước, có hòm gỗ mặt song để thả tiền

Bái điện là nơi làm lễ và là tòa nhà khách thấy rõ nhất khi bước vào. Trước bái điện có hòm saisenbako. Cách lễ thường gặp theo Jinja Honchō: thả tiền, lạy sâu hai lạy, vỗ tay hai cái, lạy thêm một lạy. Đền Izumo Ōyashiro có lệ riêng là hai lạy, bốn vỗ tay, một lạy.

Nguồn: Jinja Honchō, The Jinja Precinct. Jinja Honchō, Q&A. Đền Izumo Ōyashiro, Precincts.

Tấm gương trước cửa điện

Nhận ra: Gương tròn trên giá, đặt giữa gian, quay mặt ra người lễ

Nhìn vào trong nhiều đền, thứ nằm chính giữa tầm mắt là một tấm gương tròn đặt trên giá. Bách khoa Thần đạo ghi gương được dùng làm vật thần ngự và cũng là bảo vật của đền. Thư viện chưa đọc được nguồn chính thức nào giải thích riêng tấm gương bày ở phía ngoài này, nên chỉ tả điều ảnh cho thấy.

Nguồn: Đại học Kokugakuin, Encyclopedia of Shinto: Kagami.

Gohei và ōnusa

Nhận ra: Que gỗ gắn những dải giấy gấp khúc

Gohei là một que dựng đứng gắn các dải giấy hoặc vải gấp khúc thả xuống hai bên. Britannica ghi gohei vừa là lễ vật dâng thần, vừa là dấu hiệu rằng thần đang hiện diện trong đền. Bách khoa Thần đạo xếp gohei vào các dạng thần thể. Ōnusa là cây phất có nhiều dải giấy, thần chức phẩy trên người dự lễ và lễ vật trong nghi thức thanh tẩy (oharai).

Nguồn: Britannica, Gohei. Đại học Kokugakuin, Encyclopedia of Shinto: Shintai. Jinja Honchō, How to Offer Prayers.

Cành sakaki và tamagushi

Nhận ra: Cành lá xanh buộc dải giấy trắng

Tamagushi là một cành sakaki có buộc giấy gấp. Người dự lễ cầm cành ngang ngực, lá hướng lên, thầm khấn, rồi đặt lên bàn sao cho cuống quay ra xa mình và lá quay về mình. Lễ vật dâng thần thường là gạo, rượu sake, bánh gạo, cá, rau, quả, muối và nước.

Nguồn: Jinja Honchō, How to Offer Prayers. Britannica, Shintō: Ritual practices and institutions.

IVThần Phù, Bùa Và Thẻ Cầu Nguyện

Người đi lễ không mang hình thần về nhà. Thứ mang về là những vật ghi tên thần hoặc tên đền. Jinja Honchō viết rằng ofuda và omamori thể hiện quyền năng của thần và được giữ bên mình để che chở.

Bách khoa Thần đạo ghi rằng suốt thời cận thế, các thần chức đi truyền bá (oshi) của Thần cung Ise đã phát thần phù gọi là Jingū taima đi khắp nơi. Cũng theo bách khoa này, bùa mamorifuda có gốc từ bùa của các thầy âm dương đạo và của chùa Phật, về sau đền Thần đạo mới làm theo.

VTượng Thần Và Tranh Thần

Tượng thần (shinzō, 神像) là tượng gỗ tạc từ cuối thời Nara, theo mẫu tượng Phật. Sang thời Heian, khi xu hướng coi thần và Phật là một (shinbutsu shūgō) mạnh lên, tượng thần được đặt trong đền cùng với tượng vị Phật ứng với thần ấy. Tượng thần có hai dáng: dáng nhà sư (sōgyō) khoác áo cà sa, và dáng người đời (zokutai) mặc triều phục. Nam thần đội mũ cao, mặc áo rộng tay. Nữ thần búi tóc trên đỉnh đầu, phần tóc còn lại xõa sau lưng. Từ thế kỷ 11 tượng nhỏ dần.

Những tượng dưới đây vốn được cất kín. Ảnh trên trang là ảnh đã in trong sách mỹ thuật từ lâu, hoặc ảnh do bảo tàng công bố. Thư viện không đặt các tượng này vào khám thờ ở Chính Điện.

Ba tượng thần đền Matsunoo Taisha

KyotoNhận ra: Nam thần đội mũ quan, nữ thần tóc xõa, ngồi xếp bằng

Thần tượng quán của đền Matsunoo (cũng đọc Matsuo) giữ 21 pho tượng, trong đó có ba tượng gỗ thời Heian tạc các vị thần chính của đền. Tài liệu của Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch Nhật Bản xếp ba tượng này vào số tượng Thần đạo xưa nhất và còn nguyên vẹn nhất.

Nguồn: Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch Nhật Bản, Matsuno'o Taisha Shrine.

Bộ ba Hachiman ở chùa Yakushi-ji

NaraNhận ra: Hachiman dáng nhà sư, hai bên là hai nữ thần mặc áo màu

Bộ ba gồm Hachiman trong dáng nhà sư, Thần Công hoàng hậu (Jingū) và Nakatsuhime, gỗ tô màu, làm khoảng năm 889 tới 898, thờ ở đền trấn thủ của chùa. Các tượng đều nhỏ, cao chưa tới 40 phân. Danh mục quốc bảo trên Wikipedia gọi đây là những tượng xưa nhất thuộc loại này ở Nhật.

Nguồn: Wikipedia, List of National Treasures of Japan (sculptures).

Hachiman trong dáng nhà sư của Kaikei

Sōgyō Hachiman, chùa Tōdai-jiNhận ra: Một vị sư ngồi trên tòa sen, tay cầm tích trượng, sau đầu có vầng hào quang

Chùa Tōdai-ji ghi đây là bí tượng, do Kaikei tạc năm 1201, thờ trong điện Hachiman phía sau khu Kanjin-sho. Chùa tả đôi mắt hơi ngước, mày nhướng, nét tạc như người thật mà vẫn có uy của một vị thần. Tượng cao 87,1 phân, là quốc bảo. Theo Wikipedia, tượng chỉ mở cho xem mỗi năm một dịp vào tháng 10.

Nguồn: Chùa Tōdai-ji, Kanjin-sho. Wikipedia, Tōdai-ji Hachiman. Wikipedia, List of National Treasures of Japan (sculptures).

Tượng thần trong các bảo tàng

Nhận ra: Tượng gỗ nhỏ, một khối, mặc triều phục, màu đã phai

Nhiều tượng thần nay nằm ở bảo tàng và thường không còn tên. Bảo tàng Cleveland giữ hai pho thế kỷ 10 được cho là làm cho đền Usa Hachiman ở Kyushu, và ghi thẳng là chưa biết đó là những vị nào.

Nguồn: Bảo tàng Mỹ thuật Cleveland, Shinto Deity (1978.3.1). Đại học Kokugakuin, Encyclopedia of Shinto: Shinzō.

Tranh thần và mạn đà la đền

Tranh thờ của Thần đạo thời trung cổ thường vẽ cảnh ngôi đền chứ không vẽ mặt thần. Bảo tàng Metropolitan tả một bức mạn đà la hươu Kasuga cuối thế kỷ 14: con hươu là vật cưỡi của thần Takemikazuchi, trên yên có cành sakaki đỡ một tấm gương vàng, trong gương hiện năm vị Phật gắn với đền Kasuga. Bức ở Bảo tàng Quốc gia Nara trong ảnh thuộc cùng kiểu.

Mạn đà la Kumano vẽ ba ngôi đền Kumano nhìn từ trên cao. Theo Bảo tàng Cleveland, vị Phật ứng với thần của mỗi gian điện được vẽ trong một vòng tròn ngay phía trên gian ấy. Bức Thác Nachi ở Bảo tàng Nezu là quốc bảo: bảo tàng gọi đây là bức tranh thùy tích duy nhất chỉ vẽ ngọn thác thiêng, tức vẽ thần Thác Bay mà không vẽ một dáng người nào.

Cuối thời Heian, người ta khắc hình thần hoặc hình vị Phật ứng với thần lên mặt gương rồi dâng vào đền. Những tấm ấy gọi là mishōtai.

VIKệ Thờ Thần Trong Nhà

Kamidana là một chiếc kệ dành làm chỗ thiêng trong nhà để thờ thần quanh năm. Jinja Honchō khuyên đặt kệ ở chỗ sạch và sáng, nơi cả nhà hay tụ lại, cao hơn tầm mắt, quay mặt về hướng đông hoặc hướng nam nếu được. Hội cũng viết rằng dễ tới gần để chăm kệ thì quan trọng hơn là đúng hướng.

Trên kệ không có tượng. Thần được thờ qua các tấm thần phù ofuda thỉnh từ đền. Phần lớn các nhà đặt thần phù trong một ngôi đền gỗ thu nhỏ gọi là miyagata. Tấm quan trọng nhất là Jingū taima của Thần cung Ise, qua đó người ta thờ Amaterasu Ōmikami. Kế đến là thần phù của vị thần hộ thổ nơi mình ở (ujigami), rồi mới tới thần phù của các đền khác. Với miyagata ba gian, Jingū taima ở gian giữa.

Theo Jinja Honchō, muối đặt bên phải và nước bên trái, tính theo người đứng trước kệ. Dây shimenawa và cành lá xanh là theo Britannica.

Britannica ghi rằng nhiều nhà ở Nhật có cả kệ thờ thần lẫn bàn thờ Phật (butsudan) trong cùng một nhà.

VIICác Kiểu Chính Điện Và Những Ngôi Đền Lớn

Thuở đầu gần như không có đền đài cố định. Người ta làm lễ ngoài trời, ở chỗ có cây hay đá thiêng, dựng mái che tạm. Đền ra đời khi những mái che ấy được để lại thay vì dỡ đi sau lễ. Vì chính điện không phải chỗ cho đông người vào, kiểu dáng của nó giữ được rất lâu, nhất là ở những đền có lệ dựng lại theo kỳ.

Thần cung Ise

Gồm 125 đền, trung tâm là Nội cung (Naikū) thờ Amaterasu Ōmikami và Ngoại cung (Gekū) thờ Toyouke no Ōmikami, vị thần lo lễ vật thức ăn cho Amaterasu. Cứ hai mươi năm, chính cung được dựng mới trên khu đất liền kề, đúng kích thước cũ, rồi Gương Thánh được rước sang. Lễ này gọi là Shikinen Sengū (式年遷宮), bắt đầu năm 690 thời nữ hoàng Jitō. Lần thứ 62 diễn ra năm 2013, lần tới vào năm 2033.

Nguồn: Jinja Honchō, Ise Jingu. Thần cung Ise (Ise Jingū), Rituals and Ceremonies. Đại học Kokugakuin, Encyclopedia of Shinto: Shikinensengū.

Izumo Ōyashiro

Thờ Ōkuninushi no Kami, vị thần của việc dựng nước và của duyên kết giữa người với người. Chính điện hiện nay dựng lại năm 1744. Bách khoa Thần đạo ghi chính điện này lớn hơn hẳn chính điện các đền khác, và sử liệu thời Heian chép nó từng cao khoảng 48 mét.

Nguồn: Đền Izumo Ōyashiro, trang tiếng Anh. Đền Izumo Ōyashiro, Precincts. Đại học Kokugakuin, Encyclopedia of Shinto: History and Typology of Shrine Architecture.

Sumiyoshi Taisha và hai đền Kamo

Sumiyoshi-zukuri là một trong ba kiểu có từ trước thời Nara, cùng với shinmei và taisha. Từ thời Nara tới Heian, mái đền bắt đầu cong. Nagare-zukuri, kiểu của hai đền Kamo ở Kyoto, thành kiểu gặp nhiều nhất trên khắp nước Nhật.

Nguồn: Đại học Kokugakuin, Encyclopedia of Shinto: History and Typology of Shrine Architecture.

Itsukushima

UNESCO ghi đảo Itsukushima là đất thiêng của Thần đạo từ rất sớm. Đền hiện nay có từ thế kỷ 12 tới 13, các tòa điện dựng ngay trên mặt nước, biển ở phía trước và núi ở phía sau.

Nguồn: UNESCO, Itsukushima Shinto Shrine. Đại học Kokugakuin, Encyclopedia of Shinto: History and Typology of Shrine Architecture.

Fushimi Inari Taisha

Đền thờ Inari Ōkami, vị thần của mùa màng, của nhà cửa yên ổn và việc buôn bán thịnh vượng. Năm 942 thần Inari được phong phẩm vị cao nhất. Đền nổi tiếng với các dãy torii do người cúng dâng và với tượng cáo sứ giả.

Nguồn: Đền Fushimi Inari Taisha, FAQ.

Minh Trị Thần cung

Lập năm 1920 ở Tokyo để tưởng nhớ Thiên hoàng Minh Trị và Hoàng hậu Shōken, giữa một khu rừng rộng 70 hécta. Đây là ví dụ về một ngôi đền thờ người có thật được tôn làm thần.

Nguồn: Minh Trị Thần cung (Meiji Jingū), About. Jinja Honchō, Q&A.

VIIIKiệu Thần, Đền Ở Nước Ngoài Và Truyền Thống Lân Cận

Kiệu thần mikoshi

Vào ngày hội, thần rời đền trên một chiếc kiệu gọi là shin'yo, quen gọi mikoshi. Đó là một ngôi đền thu nhỏ bằng gỗ, thường sơn đen, có đế, thân và mái, trên nóc gắn chim phượng, đặt trên các đòn gỗ để khiêng. Bách khoa Thần đạo ghi kiệu thần có từ khoảng năm 750, lúc đúc Đại Phật ở Nara, và lan khắp nước trong thời Heian. Lúc ấy người ngoài phố vẫn không thấy thần: họ thấy chiếc kiệu đóng kín.

Đền ở nước ngoài

Jinja Honchō ghi rằng ở Nhật có khoảng 80.000 đền thuộc Thần đạo đền miếu, và ngoài nước Nhật cũng có đền ở những nơi có cộng đồng di dân người Nhật như Hawaii và Brazil. Đền Izumo Taishakyō ở Honolulu lập năm 1906, tòa đền hiện nay hoàn thành năm 1922 theo kiểu taisha-zukuri, thờ Ōkuninushi.

Ryukyu: một truyền thống riêng

Các thánh địa utaki ở Okinawa không phải là đền Thần đạo. UNESCO gọi đó là ví dụ hiếm có của một hình thức thờ thiên nhiên và tổ tiên bản địa còn sống tới thời nay bên cạnh các tôn giáo lớn. Sēfa Utaki là thánh địa nổi tiếng nhất, và ở đó cũng không có tượng: người ta lễ trước vách đá. Thư viện nêu ở đây để người đọc khỏi lẫn, không gộp vào Thần đạo.

IXNhững Điều Thư Viện Chưa Chắc

XẢnh Và Giấy Phép

Mọi ảnh trên trang lấy từ Wikimedia Commons, theo giấy phép Public domain, CC0, CC BY hoặc CC BY-SA. Tác giả và giấy phép ghi đúng như trang tệp gốc, đọc ngày 07/10/2026. Ảnh chỉ được thu nhỏ, không sửa nội dung. Bấm vào tên ảnh để tới trang tệp gốc. Nếu bạn là tác giả và thấy ghi công chưa đúng, xin báo để thư viện sửa.

XINguồn

Các trang trên được đọc trong tháng 10 năm 2026. Trang nào đổi địa chỉ, xin báo để thư viện cập nhật.

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp