Rời đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng và vua Lê Đại Hành ở trung tâm Cố đô Hoa Lư khoảng bốn trăm mét về phía đông hướng ra núi Mã Yên, quý vị bước qua một đường hầm xuyên thủng vách núi đá vôi dựng đứng để tiến vào một thế giới hoàn toàn tách biệt với bên ngoài. Trước mắt người hành hương là một thung lũng đá vôi khép kín bốn bề như lòng chảo khổng lồ, ở chính giữa là mặt hồ Ao Giải rộng lớn trong vắt màu xanh ngọc bích có thể nhìn thấu từng lớp rêu thủy sinh dưới đáy, còn trên vách núi lưng chừng trời là tòa cổng thành đá rêu phong và cửa động đá ẩn sau hai trăm lẻ năm bậc thang đá xanh.
Đó là Chùa Am Tiên và Động Am Tiên (ngày nay du khách thập phương thường ví von là Tuyệt Tịnh Cốc của đất Cố đô), một trong những không gian lịch sử và tâm linh kỳ bí bậc nhất Việt Nam. Ít có nơi nào trên dải đất hình chữ S lại chứng kiến sự chuyển hóa nhân quả sâu sắc đến thế: từ chỗ là pháp trường xử án nuôi hổ báo và giải dữ dưới thời vua Đinh Tiên Hoàng thế kỷ 10, trở thành chốn xuất gia tu hành cuối đời của Hoàng thái hậu Dương Vân Nga, rồi được Thiền sư Nguyễn Minh Không thời Lý cảm hóa bằng tiếng kinh kệ để biến thành ngôi chùa đá thanh tịnh lưu giữ tấm bia ma nhai khắc năm Chính Long Bảo Ứng thứ 4 (1166).
ITừ Pháp Trường Thời Đinh Đến Chốn Xuất Gia Của Thái Hậu Dương Vân Nga Và Chùa Đá Thời Lý
Trong cấu trúc tâm linh của vùng lõi Cố đô Hoa Lư, Chùa Am Tiên và Động Am Tiên (庵仙洞 / 庵仙寺) thuộc truyền thống Phật giáo Bắc tông kết hợp tín ngưỡng thờ danh nhân lịch sử thời Đinh - Tiền Lê - Lý (Phật giáo). Theo tấm bia khắc trực tiếp trên vách đá cửa động vào năm Chính Long Bảo Ứng thứ 4 (1166) đời vua Lý Anh Tông, ngọn núi có động đá này xưa kia mang tên là núi Chu Ma Sơn Áng (hoặc Đọi Chu Ma Sơn Áng) nằm trong dãy Ngũ Phong Sơn (núi Năm Ngọn), còn bản thân động đá được vua Lý ban tên chữ là Đại Quang Thánh Nham (hang đá Thánh ánh sáng lớn). Tên gọi Am Tiên (Động Am Tiên, Chùa Am Tiên) xuất hiện từ hình ảnh ngôi am tu hành thanh tịnh ẩn giữa vách núi cao và mặt hồ phẳng lặng đẹp như cõi tiên cảnh giữa trần gian.
Lịch sử tâm linh của Chùa Am Tiên được dệt nên bởi ba lớp nhân vật kiệt xuất của ba triều đại nối tiếp nhau trong thế kỷ 10, 11 và 12: cha con võ sư - Tăng lục đạo sĩ Trương Ma Ni dưới triều vua Đinh Tiên Hoàng, Lưỡng triều Hoàng hậu Dương Vân Nga cuối thời Tiền Lê, và Quốc sư Nguyễn Minh Không (Lý Quốc Sư) dưới triều nhà Lý.
Theo chính sử Đại Việt sử ký toàn thư và thần tích vùng Trường Yên, vào năm Mậu Thìn (968), sau khi dẹp yên loạn 12 sứ quân và lên ngôi Hoàng đế lập ra nhà nước Đại Cồ Việt đóng đô tại Hoa Lư, vua Đinh Tiên Hoàng muốn lập lại kỷ cương phép nước sau thời kỳ loạn lạc kéo dài nên đã đặt vạc dầu lớn ở sân triều và nuôi hổ dữ trong cũi, đồng thời chọn thung lũng núi đá vôi hiểm trở phía đông kinh thành làm pháp trường và ngục thất xét xử trọng phạm. Nhà vua giao cho vị đại thần văn võ song toàn là Trương Ma Ni (giữ chức Tăng lục đạo sĩ) cùng con trai là Phò mã Trương Quán Sơn (Trương Ma Sơn, chồng của công chúa Đinh Thị Ngọc Ngoạn) trực tiếp trấn giữ thung lũng này. Những kẻ phạm tội phản nghịch hoặc đại ác bị đưa vào hang tối trên núi để hổ báo ăn thịt, hoặc ném xuống đầm nước sâu dưới chân núi cho loài giải (loài rùa mai mềm khổng lồ / cá sấu nước ngọt) xé xác, khiến mặt hồ dưới chân động từ đó mang tên là Ao Giải. Đến năm Tân Tỵ (981), sau khi đánh bại quân xâm lược Tống lần thứ nhất, vua Lê Đại Hành cũng từng dùng khu vực hiểm yếu này làm nơi giam giữ hai tướng Tống bị bắt sống là Quách Quân Biện và Triệu Phụng Huân.
Bước ngoặt chuyển hóa từ chốn hình ngục đẫm máu sang cửa thiền từ bi bắt đầu vào những năm cuối thế kỷ 10. Sau khi gánh vác vận mệnh đất nước qua hai triều đại Đinh và Tiền Lê, Thái hậu Dương Vân Nga (Bảo Quang Hoàng Thái hậu, ? - 1000) vào những năm tháng cuối đời đã rời bỏ cung vàng điện ngọc, chọn chính ngọn núi Am Tiên nhìn sang núi Mã Yên (nơi đặt lăng vua Đinh Tiên Hoàng và sau này cả lăng vua Lê Đại Hành dưới chân núi) để lập am xuất gia tu Phật, tụng kinh cầu siêu cho các bậc tiên đế và tướng sĩ trận vong. Truyền thống dân gian Cố đô Hoa Lư vẫn lưu truyền câu ca bất hủ khắc họa cuộc đời bà: Hai vai gồng gánh hai vua, Hai triều Hoàng hậu tu chùa Am Tiên.
Đến thế kỷ 12 dưới triều Lý, khi đi vân du qua đất cố đô Hoa Lư cũ, Thiền sư Nguyễn Minh Không (Lý Quốc Sư, 1065 - 1141, quê ở Đàm Xá, Gia Viễn ngay sát Hoa Lư) nhận thấy thung lũng Ao Giải và hang đá trên núi tuy cảnh sắc tuyệt mỹ nhưng vẫn còn vương nặng âm khí và oán khí của pháp trường thời Đinh. Bằng đạo lực từ bi của một bậc Thiền sư đắc đạo, Quốc sư Nguyễn Minh Không đã bước vào trong động đá dựng bàn thờ Phật bằng đá tự nhiên, ngày đêm tụng kinh thuyết pháp để siêu độ cho các oan hồn tử tội và cảm hóa muông thú dữ. Dưới bàn tay của ngài và các thế hệ chư tăng thời Lý, hang đá hổ dữ năm xưa đã hóa thành ngôi chùa đá trong lòng động (Động chùa Am Tiên), minh chứng cho triết lý cốt lõi của Phật giáo: Đồ tể buông đao lập địa thành Phật, không có vùng đất nào là uế độ vĩnh viễn nếu có ánh sáng giác ngộ và lòng từ bi chiếu rọi.
Trong những năm gần đây, trên mạng xã hội và nhiều trang du lịch thường gọi Động Am Tiên bằng cái tên Tuyệt Tình Cốc (mượn tên một địa danh trong tiểu thuyết kiếm hiệp). Tuy nhiên, tại cổng đá và các biển tên chính thức trong khu di tích Cố đô Hoa Lư, các bậc chân tu và ngành văn hóa tỉnh Ninh Bình dùng chữ Tuyệt Tịnh Cốc (絕靜谷) với chữ Tịnh (靜) có nghĩa là thanh tịnh, tĩnh lặng tuyệt đối của chốn thiền môn, hoàn toàn khác với chữ Tình trong ái tình thế tục. Bên cạnh đó, nhiều du khách lần đầu đến Am Tiên chỉ chụp ảnh ở cổng thành đá và mặt hồ bên dưới mà không biết rằng ngôi chùa cổ thực sự của Thiền sư Nguyễn Minh Không nằm ẩn sâu bên trong lòng hang đá trên lưng chừng núi.
IIHơn Một Nghìn Năm Từ Kinh Đô Hoa Lư (968) Và Bia Ma Nhai Lý Anh Tông (1166) Đến Di Sản Thế Giới
Trải qua hơn mười thế kỷ kể từ ngày vua Đinh Tiên Hoàng dựng cờ thống nhất giang sơn năm 968, thung lũng Am Tiên vẫn giữ nguyên địa thế bốn bề vách núi bao bọc và lưu giữ hệ thống văn bia khắc vách đá (bia ma nhai) vô giá từ thời Lý, thời Lê đến thời Nguyễn.
Chứng tích khảo cổ học quan trọng bậc nhất tại Động Am Tiên là tấm bia ma nhai khắc trực tiếp vào vách đá phẳng bên phải cửa động mang tên Đại Chu Ma Sơn Áng Đại Quang Thánh nham bi, lập vào năm Chính Long Bảo Ứng thứ 4 (1166) dưới triều vua Lý Anh Tông. Văn bia ghi lại việc triều đình nhà Lý và chư tăng tôn tạo chùa trong động, ban tên chữ cho động là Đại Quang Thánh Nham và ca ngợi cảnh sắc kỳ vĩ của ngọn núi Chu Ma Sơn Áng nơi cố đô xưa. Sang thời Hậu Lê (niên hiệu Cảnh Hưng đời vua Lê Hiển Tông thế kỷ 18) và thời nhà Nguyễn (niên hiệu Đồng Khánh cuối thế kỷ 19), các vị quan tuần phủ, tri phủ Ninh Bình và nhân dân xã Trường Yên tiếp tục cho khắc thêm nhiều bài thơ vịnh cảnh, văn bia ghi việc mở đường bậc đá, đúc chuông đồng và xây dựng thêm ngôi chùa Am Tiên bên ngoài cửa động để phối thờ Thái hậu Dương Vân Nga cùng cha con võ sư Trương Ma Ni.
Về mặt pháp lý di sản, Chùa và Động Am Tiên là bộ phận cấu thành quan trọng của khu vực Thành Đông thuộc Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Cố đô Hoa Lư, được xếp hạng Di tích quốc gia năm 1962 và được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt (đợt 2) theo Quyết định số 548/QĐ-TTg ngày 10 tháng 5 năm 2012. Ngày 25 tháng 6 năm 2014, tại kỳ họp lần thứ 38 ở Doha (Qatar), Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) đã chính thức ghi danh Quần thể danh thắng Tràng An (trong đó Cố đô Hoa Lư và Động Am Tiên là một trong ba vùng lõi) là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới (di sản hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á). Về địa giới hành chính, sau khi huyện Hoa Lư và thành phố Ninh Bình hợp nhất thành thành phố Hoa Lư vào đầu năm 2025, đến ngày 16 tháng 6 năm 2025, theo Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Ninh Bình, xã Trường Yên cùng phường Ninh Giang, các xã Ninh Hòa, Phúc Sơn, Gia Sinh và một phần xã Gia Tân đã được hợp nhất để thành lập phường Tây Hoa Lư trực thuộc tỉnh Ninh Bình (trụ sở chính đặt tại xã Trường Yên cũ).
- 968 - 979Pháp trường thời vua Đinh Tiên Hoàng và Ao GiảiDưới triều vua Đinh Tiên Hoàng, thung lũng núi đá vôi hiểm trở này được giao cho Tăng lục đạo sĩ Trương Ma Ni và Phò mã Trương Quán Sơn quản lý làm nơi giam giữ, xét xử trọng phạm có đầm nuôi giải (Ao Giải) và hang nhốt hổ.
- Cuối thế kỷ 10Hoàng thái hậu Dương Vân Nga xuất gia tu hànhNhững năm tháng cuối đời (trước khi bà qua đời năm 1000), Thái hậu Dương Vân Nga rời hoàng cung Hoa Lư về lập am xuất gia tu Phật tại núi Am Tiên, nhìn sang lăng mộ hai vua Đinh - Lê ở núi Mã Yên.
- Thế kỷ 12Quốc sư Nguyễn Minh Không lập chùa đá trong độngThiền sư Nguyễn Minh Không (1065 - 1141) đến tụng kinh siêu độ các oan hồn tại pháp trường cũ, lập bệ đá thờ Phật và biến hang đá thành ngôi chùa thanh tịnh.
- 1166Khắc bia ma nhai năm Chính Long Bảo Ứng thứ 4 đời Lý Anh TôngKhắc tấm bia đá Đại Chu Ma Sơn Áng Đại Quang Thánh nham bi ngay trên vách đá cửa động, ghi việc vua Lý Anh Tông ban tên chữ cho động là Đại Quang Thánh Nham.
- Thế kỷ 18 - 19Trùng tu thời Lê Cảnh Hưng và thời Nguyễn (Đồng Khánh)Mở rộng đường bậc đá, khắc thêm văn bia thời Lê và thời vua Đồng Khánh, xây dựng ngôi đền - chùa bên ngoài cửa động để thờ Phật, Quốc sư Nguyễn Minh Không, Thái hậu Dương Vân Nga và cha con Trương Ma Ni.
- 2012 - 2014Di tích quốc gia đặc biệt Cố đô Hoa Lư và Di sản Thế giới Tràng AnNằm trong vùng lõi Di tích quốc gia đặc biệt Cố đô Hoa Lư (Quyết định 548/QĐ-TTg năm 2012) và Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới Quần thể danh thắng Tràng An được UNESCO công nhận ngày 25/06/2014.
- 2025Thuộc phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh BìnhTheo Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15 ngày 16 tháng 6 năm 2025, xã Trường Yên hợp nhất cùng các xã phường lân cận thành phường Tây Hoa Lư thuộc tỉnh Ninh Bình.
IIITường Thành Đá Lưng Núi, Mặt Hồ Ao Giải Và Ngôi Chùa Đá Trong Động
Không giống bất kỳ ngôi chùa đồng bằng nào xây dựng trên mặt đất bằng phẳng, tổng thể kiến trúc của Chùa và Động Am Tiên được tổ chức theo trục thẳng đứng từ mặt nước hồ dưới thung lũng lên tới vách đá lưng chừng núi đá vôi cao khoảng năm mươi mét so với mực nước biển. Để bước vào thung lũng, do bốn bề đều là núi đá vôi dựng đứng khép kín không có lối đi tự nhiên trên mặt đất, người ta phải đi xuyên qua một đường hầm xuyên núi mở qua vách đá phía tây. Vừa bước ra khỏi cửa hầm, toàn bộ không gian hồ Ao Giải rộng hàng chục mẫu nước hiện ra phẳng lặng như một tấm gương khổng lồ bằng ngọc bích, được bao quanh bởi con đường lát đá chạy vòng theo chân vách núi.
Từ bờ hồ Ao Giải, khách hành hương bước lên 205 bậc đá xanh uốn lượn men theo sườn vách đá dựng đứng để lên tới lưng chừng núi Ngũ Phong Sơn. Tại đây, kiến trúc chia thành hai không gian nối tiếp nhau: phía ngoài là cổng thành đá hai tầng mái cong xây bằng đá xanh dựng sát mép vực nhìn xuống toàn cảnh hồ Ao Giải và thung lũng Hoa Lư, tiếp nối với ngôi chùa (đền thờ) xây dưới mái đá thờ Thái hậu Dương Vân Nga, vua Đinh Tiên Hoàng và cha con võ sư Trương Ma Ni, Trương Quán Sơn, phía trong là Động Am Tiên (chùa đá trong hang) sâu khoảng vài chục mét ăn vào lòng núi đá vôi.
Không gian chùa đá tự nhiên trong lòng động và hệ thống bia ma nhai, giếng Giải Oan
Bước qua cửa Động Am Tiên (nơi vách đá bên phải còn khắc rõ tấm bia ma nhai năm Chính Long Bảo Ứng thứ 4 tức 1166 đời Lý Anh Tông cùng các bia thời Lê - Nguyễn), quý vị sẽ tiến vào một chính điện Phật giáo hoàn toàn bằng đá tự nhiên trong lòng hang karst. Vòm trần hang cao rộng rủ xuống những khối thạch nhũ lấp lánh hình búp sen, hình rồng chầu và cây thóc, cây tiền tự nhiên. Tận dụng chính các bệ đá vôi phẳng phiu trong lòng động, từ thời Quốc sư Nguyễn Minh Không đến nay, chư tăng đã bài trí ban thờ Tam Bảo (thờ Phật A Di Đà, Phật Thích Ca, Quan Thế Âm Bồ Tát) và ban thờ Đức Thánh Nguyễn Minh Không.
Ngay trong lòng động đá còn có một giếng nước ngầm tự nhiên gọi là Giếng Giải Oan (hay Ao Giải Oan nhỏ) hứng từng giọt nước tinh khiết nhỏ xuống từ nhũ đá trên trần hang quanh năm không bao giờ cạn, tương truyền là nguồn nước cam lộ được Thiền sư Nguyễn Minh Không dùng để sái tịnh và giải trừ oán khí cho pháp trường xưa. Phía trên cao hơn của sườn núi còn có Hang Muối và Hang Tiền (nơi tương truyền triều đình nhà Đinh và nhà Tiền Lê từng dùng làm kho dự trữ muối ăn và lương thảo cho kinh đô Hoa Lư).
Mặt hồ tự nhiên rộng lớn nằm trọn trong lòng chảo núi đá vôi khép kín, xưa là đầm nuôi giải xử án thời vua Đinh Tiên Hoàng, nay có làn nước trong xanh nhìn thấu đáy rêu quanh năm.
Hang đá karst ở lưng chừng núi Ngũ Phong Sơn sau 205 bậc đá, bên trong bài trí hệ thống bệ đá thờ Phật Tam Bảo, thờ Quốc sư Nguyễn Minh Không và Giếng nước Giải Oan dưới nhũ đá.
Tấm văn bia khắc trực tiếp vào vách núi đá vôi thời vua Lý Anh Tông mang tên Đại Chu Ma Sơn Áng Đại Quang Thánh nham bi, cùng các văn bia khắc đá thời Hậu Lê và thời Nguyễn (Đồng Khánh).
Nếp chùa truyền thống tựa lưng vào vách đá bên ngoài cửa động, nơi tôn thờ Hoàng thái hậu Dương Vân Nga (người xuất gia tại đây cuối đời) cùng Tăng lục đạo sĩ Trương Ma Ni và Phò mã Trương Quán Sơn.
Tòa vọng lâu cổng thành xây bằng đá xanh kiểu chồng diêm trên lưng chừng vách núi đá vôi, nơi phóng tầm mắt bao quát toàn bộ mặt hồ Ao Giải và ngọn núi Mã Yên của Cố đô Hoa Lư.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy hình thế cổ truyền trên thực địa địa hình karst Cố đô Hoa Lư, không phải điều chép sẵn trong văn bia của chùa. Chúng tôi nói rõ để quý vị phân biệt được giữa tư liệu lịch sử và kiến giải địa lý phong thủy.
Xét trên bản đồ địa hình karst ngập nước của vùng lõi Cố đô Hoa Lư - Tràng An ở tọa độ 20,27917 độ vĩ Bắc và 105,91028 độ kinh Đông, Chùa và Động Am Tiên sở hữu một cục đất Tàng phong tụ khí (giấu gió gom khí) kỳ tuyệt bậc nhất Việt Nam. Toàn bộ khu di tích nằm trong một thung lũng đá vôi khép kín (địa phương Ninh Bình gọi là một cái áng, tức Chu Ma Sơn Áng trong văn bia năm 1166) thuộc dãy Ngũ Phong Sơn (núi Năm Ngọn). Bốn bề đông, tây, nam, bắc đều là những bức tường thành núi đá vôi dựng đứng cao hàng trăm mét che chắn tuyệt đối mọi luồng gió độc (sát phong), trong khi ở chính tâm thung lũng lại trũng xuống tạo thành mặt hồ Ao Giải rộng lớn, phẳng lặng như gương. Trong phong thủy Loan đầu, cấu trúc bốn bề núi vây tròn ôm lấy mặt hồ nước ngọt ở giữa gọi là thế Liên hoa tụ thủy (đóa sen ngậm nước) hay Kim bàn ngọc lộ (mâm vàng hứng sương ngọc), nơi khí trời và khí đất giao hội vào lòng nước mà không mảy may thất tán.
Về sơn hướng và mối liên hệ với long mạch Cố đô Hoa Lư, cửa Động Am Tiên và ngôi chùa trên lưng chừng núi tọa ở sườn núi phía đông - đông bắc của thung lũng, mở mặt chính nhìn về hướng Tây và Tây Nam. Đứng từ hiên chùa và cổng thành đá nhìn ra phía trước, ngay dưới chân là mặt hồ Ao Giải làm Nội minh đường tụ thủy, còn nhìn vượt qua dải yên ngựa vách núi phía tây khoảng bốn trăm mét chính là ngọn núi Mã Yên (núi Yên Ngựa), nơi an táng lăng mộ vua Đinh Tiên Hoàng trên đỉnh núi và lăng mộ vua Lê Đại Hành dưới chân núi, cùng khu vực đền thờ hai vua ở Thành Ngoại Hoa Lư. Sự đối vọng trực tiếp trên trục Đông - Tây giữa nơi xuất gia của Hoàng hậu hai triều Dương Vân Nga (núi Am Tiên ở phía đông) và nơi yên nghỉ ngàn thu của hai vị Hoàng đế Đinh - Lê (núi Mã Yên ở phía tây) không phải là sự ngẫu nhiên địa lý, mà là một sự sắp đặt tâm linh và phong thủy đầy xúc động của lịch sử Đại Cồ Việt thế kỷ 10.
VLễ Hội Chùa Am Tiên Và Đại Lễ Hội Cố Đô Hoa Lư (Trường Yên)
Sinh hoạt lễ hội tại Chùa và Động Am Tiên diễn ra sôi nổi vào dịp mùa xuân và gắn kết chặt chẽ trong chuỗi nghi lễ của Lễ hội truyền thống Cố đô Hoa Lư (Lễ hội Trường Yên, Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia) nhằm tưởng niệm công đức các bậc tiên đế Đinh - Tiền Lê, Thái hậu Dương Vân Nga và Quốc sư Nguyễn Minh Không.
| Thời gian âm lịch | Tên kỳ lễ | Nghi thức và hoạt động văn hóa tiêu biểu |
|---|---|---|
| Từ tháng Giêng đến tháng 3 âm lịch | Hội xuân hành hương Chùa và Động Am Tiên | Hàng vạn phật tử và du khách thập phương leo 205 bậc đá lên dâng hương lễ Phật trong động đá, xin nước Giếng Giải Oan cầu bình an và chiêm bái ban thờ Thái hậu Dương Vân Nga. |
| Mùng 8 đến mùng 10 tháng 3 âm lịch | Đại lễ hội truyền thống Cố đô Hoa Lư (Lễ hội Trường Yên) | Quần thể di tích Cố đô Hoa Lư (trong đó có đền vua Đinh, đền vua Lê và Chùa Am Tiên) cử hành lễ mở cửa đền, lễ rước nước từ sông Hoàng Long, lễ tế Cửu khúc và các trò diễn Cờ lau tập trận. |
| Ngày 15 tháng 4 và 15 tháng 7 âm lịch | Đại lễ Phật Đản và Lễ Vu Lan Báo Hiếu | Tụng kinh cầu quốc thái dân an và lễ cầu siêu giải oan truyền thống trong không gian chùa đá Động Am Tiên. |
| Ngày 16 tháng 8 âm lịch | Lễ tưởng niệm ngày vua Đinh Tiên Hoàng băng hà | Dâng hương tưởng niệm Đinh Tiên Hoàng Đế, Thái hậu Dương Vân Nga và các bậc công thần khai quốc nhà Đinh như cha con Trương Ma Ni. |
Mỗi độ tháng Ba âm lịch khi hoa gạo nở đỏ rực trên các vách núi đá vôi Trường Yên, khách hành hương sau khi dự lễ rước nước tại đền vua Đinh và đền vua Lê đều thành kính bước qua đường hầm đá sang Động Am Tiên để thắp nén tâm hương trước ban thờ Thái hậu Dương Vân Nga và Quốc sư Nguyễn Minh Không, khép lại một vòng hành trình tri ân trọn vẹn nơi kinh đô đầu tiên của nhà nước phong kiến trung ương tập quyền Việt Nam.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Phường Tây Hoa Lư (xã Trường Yên cũ, thành phố Hoa Lư / huyện Hoa Lư cũ), tỉnh Ninh Bình
- Đường tới
- Từ trung tâm đô thị Ninh Bình (khu vực Hoa Lư), quý vị đi theo đại lộ Tràng An về phía tây bắc khoảng 10 cây số tới Khu di tích quốc gia đặc biệt Cố đô Hoa Lư thuộc phường Tây Hoa Lư (xã Trường Yên cũ), từ đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng đi tiếp về phía đông khoảng 400 mét là tới cổng Chùa và Động Am Tiên.
- Toạ độ
- 20.27917, 105.91028
Khi tới chiêm bái Chùa và Động Am Tiên, quý vị sẽ đi bộ quanh bờ hồ Ao Giải và leo 205 bậc đá xanh có độ dốc khá cao để lên tới cổng thành đá và hang động trên lưng núi. Xin quý vị chọn trang phục kín đáo, đi giày đế thấp chống trơn trượt khi vào trong lòng động đá ẩm ướt, giữ gìn sự tĩnh lặng thanh tịnh của Tuyệt Tịnh Cốc, và tuyệt đối không khắc vẽ hay chạm tay lên tấm bia ma nhai khắc trên vách đá từ năm 1166.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Am Tiên và Động Am Tiên
Contribute photos, information or video for Am Tiên Pagoda and CaveThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Động Am Tiên vừa gắn với pháp trường thời Đinh vừa là ngôi chùa thờ Phật?
Dưới thời vua Đinh Tiên Hoàng (thế kỷ 10), do địa thế bốn bề là vách núi đá vôi dựng đứng biệt lập nên nơi đây được chọn làm pháp trường xét xử trọng phạm (nuôi hổ trong hang và thả giải dưới hồ Ao Giải) do cha con võ sư Trương Ma Ni quản lý. Cuối thế kỷ 10, Thái hậu Dương Vân Nga về đây xuất gia tu hành, đến thế kỷ 12, Thiền sư Nguyễn Minh Không đã vào động tụng kinh siêu độ các oan hồn và lập bệ đá thờ Phật, biến pháp trường xưa thành ngôi chùa đá thanh tịnh.
Câu ca 'Hai vai gồng gánh hai vua, Hai triều Hoàng hậu tu chùa Am Tiên' nói về ai?
Câu ca dao lịch sử ấy nói về Hoàng thái hậu Dương Vân Nga (Bảo Quang Hoàng Thái hậu, ? - 1000), bậc nữ lưu kiệt xuất từng làm Hoàng hậu của vua Đinh Tiên Hoàng rồi trao áo long bào cho Thập đạo tướng quân Lê Hoàn (vua Lê Đại Hành) để giữ yên bờ cõi trước họa xâm lăng nhà Tống năm 981. Những năm cuối đời, bà rời hoàng cung về xuất gia tu Phật tại chùa Am Tiên nhìn sang núi Mã Yên nơi an nghỉ của hai vua.
Tấm bia đá cổ nhất khắc trên vách núi Động Am Tiên có từ năm nào?
Ngay trên vách đá bên phải cửa Động Am Tiên hiện còn lưu giữ tấm bia ma nhai (bia khắc trực tiếp vào vách núi) mang tên Đại Chu Ma Sơn Áng Đại Quang Thánh nham bi, được khắc vào năm Chính Long Bảo Ứng thứ 4 (1166) dưới triều vua Lý Anh Tông, ghi nhận tên núi là Chu Ma Sơn Áng và tên chữ vua ban cho động là Đại Quang Thánh Nham.
Tên gọi Tuyệt Tịnh Cốc hay Tuyệt Tình Cốc ở Động Am Tiên hiểu thế nào cho đúng?
Tên chữ Hán chính thức gắn tại cổng đá của di tích là Tuyệt Tịnh Cốc (với chữ Tịnh nghĩa là sự thanh tịnh, yên tĩnh tuyệt đối của chốn thiền môn giữa thung lũng núi đá vôi khép kín). Còn tên gọi Tuyệt Tình Cốc là cách gọi ví von truyền miệng của du khách trẻ trong những năm gần đây do liên tưởng đến khung cảnh thung lũng biệt lập.
Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, Chùa Am Tiên thuộc phường xã nào của tỉnh Ninh Bình?
Trước năm 2025, Chùa và Động Am Tiên thuộc xã Trường Yên, huyện Hoa Lư (đầu năm 2025 là thành phố Hoa Lư), tỉnh Ninh Bình. Theo Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15 ngày 16 tháng 6 năm 2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, xã Trường Yên đã hợp nhất cùng phường Ninh Giang, các xã Ninh Hòa, Phúc Sơn, Gia Sinh và một phần xã Gia Tân để thành lập phường Tây Hoa Lư trực thuộc tỉnh Ninh Bình.