Chùa Ông Thu Xà (Quan Thánh Tự)

IQuan Thánh Đế Quân Và Cấu Trúc Tín Ngưỡng Tiền Thánh Hậu Phật

Mặc dù người dân Quảng Ngãi quen gọi là Chùa Ông theo cách gọi dân gian Nam Trung Bộ dành cho các cơ sở thờ tự của người Hoa, xét về bản chất tôn giáo và tên chữ Hán Quan Thánh Tự, đây trước hết là một ngôi miếu thờ Quan Thánh Đế Quân, tức danh tướng Quan Vũ (Quan Vân Trường) thời Tam Quốc, người được tôn phong làm bậc Thánh Đế trong hệ thống Đạo Giáo và tín ngưỡng Tam giáo đồng nguyên. Tại gian chính điện, pho tượng Quan Thánh Đế Quân uy nghiêm ngự trên khám thờ chạm trổ tinh xảo, hai bên tả hữu là hai vị bộ tướng trung thành Quan Bình (tay nâng ấn) và Châu Xương (tay cầm thanh long đao) đứng hầu.

IIHai Thế Kỷ Gắn Liền Với Thương Cảng Cổ Thu Xà

Sự ra đời của Chùa Ông gắn liền với thời kỳ hưng thịnh của đô thị thương cảng Thu Xà. Từ cuối thế kỷ 17 sang thế kỷ 18, khi phố cảng Hội An ở Quảng Nam bắt đầu bị bồi lấp dần, một bộ phận thương nhân người Hoa thuộc bốn bang Phúc Kiến, Triều Châu, Quảng Đông và Hải Nam đã di chuyển vào vùng cửa biển Cổ Lũy của Quảng Ngãi, chọn bến sông Thu Xà để lập phố buôn, thu mua đường phổi, đường phèn, quế Trà Bồng, lụa và gốm sứ xuất đi các nước. Đến năm Tân Tỵ (1821), tức năm Minh Mạng thứ 2, tứ bang Minh Hương cùng cư dân địa phương đã góp công của khởi dựng ngôi Quan Thánh Tự quy mô bề thế để làm nơi hội họp bang hội và phụng thờ thần linh.

Trải qua hai thế kỷ, khi dòng sông Phú Thọ nối Thu Xà ra cửa biển Cổ Lũy dần bị cát bồi cạn làm thương cảng suy tàn vào đầu thế kỷ 20, Chùa Ông Thu Xà vẫn được các thế hệ hậu duệ Minh Hương và nhân dân xã Nghĩa Hòa gìn giữ nguyên vẹn qua nhiều đợt tu bổ lớn, minh chứng bằng sáu tấm bia đá chữ Hán dựng dọc hành lang tiền đường.

• 1821Tứ bang Minh Hương khởi dựng Quan Thánh Tự
  Năm Tân Tỵ niên hiệu Minh Mạng thứ 2 (1821), bốn bang người Hoa Minh Hương gồm Phúc Kiến, Triều Châu, Quảng Đông và Hải Nam cùng cư dân Thu Xà khởi công xây dựng chùa.
• 1881Đợt trùng tu lớn thời vua Tự Đức
  Năm Tân Tỵ niên hiệu Tự Đức thứ 34 (1881), đúng một lục thập hoa giáp sau ngày khởi dựng, các bang hội và thương nhân đóng góp tiền của tu bổ hệ khung gỗ và mái ngói.
• 1894 tới 1895Đại trùng tu và dựng bia thời vua Thành Thái
  Chùa được đại trùng tu vào năm Giáp Ngọ (1894, Thành Thái thứ 6) và hoàn tất dựng văn bia chữ Hán ghi công đức vào năm Ất Mùi (1895, Thành Thái thứ 7).
• 1899Đúc đại hồng chung thời vua Thành Thái
  Năm Kỷ Hợi niên hiệu Thành Thái thứ 11 (1899), ban quản sự chùa cho đúc quả chuông đồng lớn chạm khắc hoa văn tinh xảo để treo tại gác chuông.
• 1920Trùng tu nâng cao mặt tiền thời vua Khải Định
  Năm Canh Thân niên hiệu Khải Định thứ 5 (1920), chùa được trùng tu lớn, nâng cao mặt tiền Tiền đường, đắp nổi sành sứ và lập bia đá ghi danh các tín chủ.
• 1991 tới 1993Tu bổ và xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia
  Sau đợt tu bổ năm 1991, Bộ Văn hóa và Thông tin ban hành Quyết định số 43-VH/QĐ ngày 07 tháng 01 năm 1993 (hồ sơ trình cuối năm 1992) công nhận Chùa Ông Thu Xà là Di tích cấp quốc gia.

IIIBố Cục Chữ Tam, Vì Kèo Việt Hoa Và Sáu Tấm Bia Đá Cổ

Chùa Ông Thu Xà là một kiệt tác kiến trúc cổ còn nguyên vẹn nhất tại tỉnh Quảng Ngãi, thể hiện sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kỹ thuật mộc truyền thống miền Trung Việt Nam và mỹ thuật đền miếu vùng Mân Quảng (Phúc Kiến, Quảng Đông). Tổng thể công trình nằm trong khuôn viên rộng rãi, đi từ ngoài vào theo trục chính gồm trụ biểu cổng tam quan, bức bình phong đắp nổi long mã ở mặt trước và chim phượng hoàng ở mặt sau, hai bên sân là lầu chuông và lầu trống, tiếp đến là khối kiến trúc chính xây theo bố cục hình chữ Tam (三) gồm ba tòa nhà song song nối tiếp nhau là Tiền đường, Chính điện và Hậu cung.

Mái của cả ba tòa nhà đều lợp ngói âm dương truyền thống, trên bờ nóc đắp nổi cặp lưỡng long tranh châu bằng gốm men lưu ly xanh lục và vàng lưu truyền từ thế kỷ 19. Điểm đặc sắc nhất về mặt kết cấu gỗ nằm ở hệ thống vì kèo bên trong: tòa Tiền đường gồm 3 gian 2 chái với 18 cột gỗ mít và gỗ kiền kiền chịu lực trên chân tảng đá xanh, sử dụng kết cấu vì kèo chồng rường giả thủ mang phong cách nghệ thuật nhà rường miền Trung Việt Nam, trong khi phần liên kết sang Chính điện và Hậu cung lại đan xen lối vì kèo chồng rường trái bí và các mảng chạm lọng hoa văn mây xoắn, bát bửu, lẵng hoa theo phong cách kiến trúc Hoa Nam.

Ngước nhìn lên hệ thống xà cò, kẻ hiên và các khám thờ trong Chính điện cùng Hậu cung, người xem không khỏi kinh ngạc trước kỹ thuật chạm thủng nhiều lớp trên gỗ quý. Từng đề tài chim phượng ngậm cuốn thư, cá chép hóa rồng, sư tử hí cầu hay tùng lộc đều giữ được nét đục khỏe, sâu và lớp sơn son thếp vàng cổ kính trải qua hơn hai trăm năm gió biển miền Trung.

IVThế Đất Và Hướng

Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy hình thế cổ truyền, không phải điều được chép trong văn bia hay hồ sơ di tích. Thư viện ghi rõ như vậy để quý vị phân biệt được đâu là tư liệu lịch sử và đâu là kiến giải địa lý hình thế.

VLễ Vía Quan Thánh, Lễ Vía Thiên Hậu Và Sinh Hoạt Tín Ngưỡng Thu Xà

Suốt hơn hai trăm năm qua, Chùa Ông Thu Xà là trung tâm sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng lớn nhất của vùng đất phía đông tỉnh Quảng Ngãi. Do đặc trưng phối thờ cả Quan Thánh Đế Quân, Quan Âm Bồ Tát và Thiên Hậu Thánh Mẫu, lịch lễ tiết trong năm của chùa kết hợp hài hòa các ngày vía của Đạo Giáo, Phật Giáo và tục lệ hội quán người Hoa Minh Hương, thu hút đông đảo bà con người Việt lẫn hậu duệ người Hoa từ khắp các tỉnh miền Trung về dự lễ.

Vào dịp Tết Nguyên đán, lễ Thượng nguyên rằm tháng Giêng và ngày vía Quan Thánh 24 tháng 6 âm lịch, không gian Chùa Ông Thu Xà rực rỡ dưới những vòng nhang trầm xoắn ốc treo trên trần Tiền đường tỏa hương suốt ngày đêm. Sau khi dâng hương chiêm bái cổ tự, du khách về Thu Xà còn có dịp thưởng thức kẹo gương, mạch nha và bánh nổ, những thức quà truyền thống từng theo chân các thương nhân Minh Hương làm nên danh tiếng một thời của phố cảng Thu Xà.

VINơi Chốn Và Đường Tới

Những nơi gần đây trong thư viện

VIIĐóng Góp Cho Trang Này

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp