Giữa rừng nhà tháp nhiều tầng xây bằng gạch đất nung đỏ trang trí hoa văn thạch cao trắng đặc trưng của Thành cổ Sana'a trên cao nguyên Yemen, quý vị sẽ bắt gặp một khuôn viên đá chữ nhật trầm mặc với những bức tường ngoài xếp xen kẽ các lớp đá bazan đen tuyền và đá vôi trắng hồng. Vươn cao khỏi bốn dãy mái bằng của thánh đường là hai ngọn tháp giáo đường quét vôi trắng tinh khôi đội mũ vòm khía múi, dẫn lối vào khoảng sân trong rộng thoáng có một tòa lầu đá hình khối lập phương nằm ở trung tâm. Đó là Đại thánh đường Sana'a, được gọi trong tiếng Ả Rập là Al-Jami al-Kabir bi-Sana'a (الجامع الكبير بصنعاء).
Được khởi dựng ngay từ những năm đầu tiên của kỷ nguyên Hồi giáo trên khu vườn của cung điện Ghumdan huyền thoại thuộc vương quốc Saba và Himyarite cổ đại, Đại thánh đường Sana'a được giới sử học công nhận là một trong những thánh đường cổ xưa nhất thế giới bên ngoài hai thành phố thánh Mecca và Medina. Nơi đây còn đi vào lịch sử khảo cổ học nhân loại vào năm 1972, khi các công nhân trùng tu gác mái phía tây bất ngờ phát hiện một kho tàng ẩn giấu hàng vạn trang Bản thảo Kinh Qur'an Sana'a viết trên giấy da cừu từ thế kỷ thứ bảy, những bản văn Kinh Qur'an cổ nhất từng được tìm thấy trên trái đất.
IThánh Đường Thời Tiên Tri Muhammad Và Kho Bản Thảo Kinh Qur'an Thế Kỷ 7
Trong lịch sử truyền bá Hồi giáo (Hồi giáo) tại vùng Nam Ả Rập (Yaman), Đại thánh đường Sana'a giữ vị thế tổ đình linh thiêng bậc nhất. Theo các bộ sử biên niên cổ của Yemen như sách Lịch sử thành Sana'a (Tarikh Madinat Sana'a) của sử gia thế kỷ thứ 11 Ahmad ibn Abdallah al-Razi và ghi chép của nhà địa lý Ibn Rustah, chính Tiên tri Muhammad là người đã trực tiếp chỉ định vị trí, hướng cầu nguyện (qibla) và ranh giới cho ngôi thánh đường này khi cử sứ giả tới Sana'a.
Sử liệu Hồi giáo ghi chép rằng khi cử người bạn đồng hành là Wabr ibn Yuhannis al-Ansari (cùng thống đốc đầu tiên người Ba Tư cải đạo tại Yemen là Badhan) tới thành Sana'a, Tiên tri Muhammad đã căn dặn cụ thể: Hãy xây dựng thánh đường tại khu vườn của cung điện Ghumdan, ở khoảng đất nằm giữa hai tảng đá lớn và chỉnh thẳng hướng cầu nguyện về phía ngọn núi Dhin (Jabal Dhin). Cho tới tận ngày nay, khi đo đạc bằng thiết bị vệ tinh hiện đại, đường thẳng nối từ bức tường phía bắc của Đại thánh đường Sana'a qua đỉnh núi Dhin ở phía tây bắc thành phố kéo dài hơn bảy trăm cây số trùng khớp một cách đáng kinh ngạc với vị trí của thánh điện Kaaba tại thành phố Mecca.
Tại khoảng sân trong của Đại thánh đường, một phiến đá cổ mang tên Hajar al-Malamah vẫn được bảo tồn như dấu mốc xác định ranh giới thánh đường từ thời Tiên tri. Sự kết hợp giữa lời chỉ dạy trực tiếp của Đấng Tiên Tri và các lớp đá cổ tận dụng từ nền văn minh Saba trong Kinh Qur'an (vương quốc của Nữ hoàng Sheba được nhắc tới trong chương An-Naml) khiến người dân Yemen tôn kính Đại thánh đường Sana'a như gạch nối thiêng liêng giữa lịch sử cổ đại Nam Ả Rập và kỷ nguyên mặc khải Hồi giáo.
Giá trị văn hiến vĩ đại nhất của Đại thánh đường Sana'a đối với học giới toàn cầu là Kho Bản thảo Kinh Qur'an Sana'a (Sana'a Manuscripts) được phát hiện vào năm 1972. Sau một trận mưa lớn làm sập một mảng tường trên gác xép hẹp nằm kẹp giữa trần gỗ trang trí bên dưới và mái nhà bên trên của sảnh cầu nguyện phía tây, các công nhân tu sửa dưới sự giám sát của Cục Cổ vật Yemen (do Qadhi Isma'il al-Akwa' đứng đầu) đã tìm thấy hàng chục bao tải đựng khoảng 12.000 mảnh giấy da cừu (parchment) thuộc về hơn 900 cuốn Kinh Qur'an cổ khác nhau. Đây vốn là một kho lưu trữ thánh thư (genizah): vì tín đồ Hồi giáo không bao giờ vứt bỏ hay tiêu hủy những trang Kinh Qur'an đã cũ rách theo thời gian, họ đã trân trọng cất giữ chúng vào khoảng không gian kín trên gác mái suốt nhiều thế kỷ.
Nổi bật nhất trong kho tàng này là bộ Bản thảo giấy da ghi đè Sana'a (Sana'a Palimpsest, mã số DAM 01-27.1) viết bằng kiểu chữ Ả Rập Hijazi sơ kỳ. Kết quả định tuổi bằng đồng vị phóng xạ carbon-14 tại các phòng thí nghiệm của Đại học Oxford, Zurich và Kiel xác nhận lớp giấy da của bản thảo này có niên đại trước năm 671 sau Công nguyên (với xác suất 99% trước năm 661 SCN), tức chỉ vài thập niên sau khi Tiên tri Muhammad qua đời, trở thành một trong những bản văn Kinh Qur'an cổ xưa nhất còn tồn tại của nhân loại.
Nhiều du khách khi nhìn thấy tòa nhà hình khối lập phương màu đen và trắng nằm giữa sân Đại thánh đường Sana'a thường lầm tưởng đây là một bản sao thu nhỏ của thánh điện Kaaba để tín đồ đi vòng quanh hành lễ. Thực chất, cấu trúc lập phương có mái vòm này được xây dựng vào đầu thế kỷ 17 (năm 1607 thời Ottoman) để làm Kho Lưu Trữ Văn Khố và Ngân Khố (Qubbat al-Mahfuzat hoặc Bayt al-Mal) giữ tài sản từ thiện (waqf) và sách quý của thánh đường, tương tự như chức năng của Vòm Kho Báu tại Đại thánh đường Damascus, hoàn toàn không phải là đối tượng thờ phượng.
IIMười Bốn Thế Kỷ Từ Vườn Cung Điện Ghumdan Tới Hoàng Hậu Arwa Và UNESCO
Lịch sử của Đại thánh đường Sana'a trải dài suốt mười bốn thế kỷ, khởi đi từ một ngôi nhà nguyện giản dị bằng đá và gạch bùn giữa khu vườn hoàng gia cổ đại để trở thành một đại công trình kiến trúc đá của vương triều Umayyad và vương triều Sulayhid.
Về niên đại khởi dựng và điểm nguồn vênh giữa các tư liệu. Khi xác định năm khởi dựng ngôi thánh đường đầu tiên trên khu vườn của Cung điện Ghumdan (tòa cung điện nhiều tầng nổi tiếng của vương quốc Saba - Himyarite tiền Hồi giáo), các nguồn sử liệu ghi nhận hai mốc niên đại gần nhau mà thư viện Vạn Đạo Đường ghi rõ cả hai: các bộ sử biên niên cổ của Yemen (như sách của sử gia al-Razi) và truyền thống bản địa ghi nhận thánh đường được đặt móng vào năm thứ 6 lịch Hijri, tức khoảng năm 627 tới 628 sau Công nguyên, trong khi đó, một số tài liệu bách khoa phương Tây và Wikipedia tiếng Anh dựa trên thời điểm thống đốc Badhan và cư dân Yemen chính thức cải sang Hồi giáo sau hiệp ước Hudaybiyyah lại ghi nhận niên đại khởi dựng vào khoảng năm 630 hoặc 633 sau Công nguyên. Dù tính theo mốc nào, công trình ban đầu đều là một cấu trúc hình vuông nhỏ gọn xây bằng đá và bùn đất ngay từ thời kỳ đầu tiên của Hồi giáo.
Về cuộc đại mở rộng thời Khalip Al-Walid I (705 tới 715 SCN). Cùng thời điểm kiến tạo Đại thánh đường Damascus và mở rộng thánh đường tại Medina, vị Khalip thứ sáu của vương triều Umayyad là Al-Walid I (trị vì 705 tới 715) đã lệnh cho thống đốc Yemen là Ayyub ibn Yahya al-Thaqafi phá bỏ ngôi nhà nguyện nhỏ ban đầu để xây dựng một Đại thánh đường quy mô lớn mở rộng về phía bắc. Trong đợt kiến thiết này, các thợ đá đã tận dụng hàng loạt khối đá bazan, đá vôi chạm khắc, cột đá nguyên khối và tấm đồng từ phế tích Cung điện Ghumdan cũng như từ Nhà thờ Chính tòa Kitô giáo Al-Qalis (do phó vương xứ Axum là Abraha xây dựng vào thế kỷ thứ 6) để dựng nên khuôn viên hình chữ nhật dài 78 mét, rộng 65 mét giữ nguyên cho tới ngày nay. Năm 753 SCN, dưới thời Khalip đầu tiên của nhà Abbasid, thống đốc Umar ibn Abd al-Majid đã cho gắn một tấm bia đá khắc chữ Kufic kỷ niệm việc tu bổ mà ngày nay vẫn còn nằm tại sân trong.
Về các đợt trùng tu của nhà Yu'firid, Hoàng hậu Arwa al-Sulayhi (1130) và thời kỳ hiện đại. Sau trận lũ quét lớn làm hư hại thánh đường vào năm 875 tới 876 SCN, quân vương bản địa Muhammad ibn Yu'fir đã cho trùng tu lại tường đá, cột chống và hệ trần gỗ. Tới năm 1130 tới 1131 SCN (năm 525 lịch Hijri), vị nữ vương lừng danh trong lịch sử thế giới Hồi giáo là Hoàng hậu Arwa bint Ahmad al-Sulayhi của vương triều Sulayhid đã tài trợ cuộc đại trùng tu toàn bộ cánh phía đông, phía tây và phía bắc của thánh đường, để lại những mảng trần gỗ chạm khắc sơn son thếp vàng tuyệt mỹ. Đầu thế kỷ 13 (năm 1206), dưới thời vương triều Ayyubid, hai ngọn tháp giáo đường được xây dựng lại vững chãi. Năm 1986, Đại thánh đường cùng toàn bộ khu Thành cổ Sana'a được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới.
- 627 tới 628 (hoặc 633)Khởi dựng thánh đường đầu tiên trên vườn Cung điện GhumdanTheo chỉ dẫn của Tiên tri Muhammad gửi qua sứ giả Wabr ibn Yuhannis, ngôi thánh đường đầu tiên được dựng tại khu vườn Cung điện Ghumdan cổ đại với hướng cầu nguyện nhìn thẳng về núi Jabal Dhin.
- 705 tới 715 SCNKhalip Al-Walid I mở rộng quy mô thành Đại thánh đườngDưới lệnh của Khalip Umayyad Al-Walid I, thống đốc Yemen mở rộng thánh đường về phía bắc thành khuôn viên chữ nhật 78 nhân 65 mét có sân trong và bốn sảnh cầu nguyện.
- 753 SCNTấm bia đá chữ Kufic thời đầu vương triều AbbasidThống đốc nhà Abbasid cho dựng tấm bia đá khắc chữ Ả Rập kiểu Kufic cổ ghi nhận việc tu bổ thánh đường, hiện vẫn được lưu giữ tại bức tường sân trong.
- 875 tới 876 SCNTrùng tu lớn dưới thời vương triều Yu'firid sau trận lụtSau trận lũ lớn làm hư hại công trình, quân vương Muhammad ibn Yu'fir cho xây dựng lại tường bao, hệ cột đá và lắp đặt nhiều ô trần gỗ chạm khắc.
- 1130 tới 1131 SCNHoàng hậu Arwa al-Sulayhi tái thiết cánh phía đông và hệ trần gỗHoàng hậu Arwa bint Ahmad của vương triều Sulayhid cho xây lại toàn bộ cánh đông của thánh đường và trang hoàng hệ thống trần gỗ chạm trổ sơn màu phong cách Fatimid - Sulayhid.
- Đầu thế kỷ 13 và 1607Xây lại hai tháp giáo đường thời Ayyubid và dựng Vòm Kho Báu năm 1607Hai ngọn tháp giáo đường phía nam được dựng lại vào khoảng năm 1206 thời Ayyubid, và năm 1607 thời Ottoman thống đốc Sinan Pasha cho dựng tòa lầu kho báu hình lập phương giữa sân.
- 1972Phát hiện kho Bản thảo Kinh Qur'an Sana'a trên gác mái phía tâyTrong khi tu sửa bức tường gác mái bị sập vì mưa lớn, các công nhân phát hiện khoảng 12.000 mảnh giấy da cừu Kinh Qur'an cổ, trong đó có bản thảo từ thế kỷ thứ 7 SCN.
- 1986Ghi danh Di sản Thế giới UNESCOQuần thể Thành cổ Sana'a với trung tâm là Đại thánh đường Sana'a được UNESCO chính thức công nhận là Di sản Thế giới (mã số 385).
IIITường Đá Bazan Xen Đá Vôi, Trần Gỗ Sơn Màu Thế Kỷ 9 Và Cổ Vật Saba
Đại thánh đường Sana'a mang dáng vẻ bên ngoài kiên cố như một thành lũy đá cổ đại trên mặt bằng hình chữ nhật dài khoảng 78 tới 80 mét (trục bắc - nam) và rộng khoảng 65 mét (trục đông - tây). Những bức tường bao ngoài dày và cao được xây theo kỹ thuật đặc trưng của vùng cao nguyên Yemen: phần chân tường và thân dưới xây bằng đá bazan núi lửa màu đen xám (đá habash) xen kẽ với các hàng đá vôi và đá túp núi lửa màu trắng, vàng nhạt và hồng (kỹ thuật ablaq), phần đỉnh tường chạy diềm răng cưa quét vôi trắng.
Không gian bên trong được bố trí theo kiểu sảnh cột nhiều hàng (hypostyle) vây quanh bốn phía một sân lộ thiên trung tâm (Sahn) dài khoảng 38 mét, rộng 49 mét. Sảnh cầu nguyện chính ở phía bắc (sảnh qibla hướng về Mecca) có chiều sâu 5 hàng cột, sảnh phía nam có 4 hàng cột, còn hai cánh phía đông và phía tây mỗi bên có 3 hàng cột. Tổng cộng bên trong thánh đường có hơn 170 cây cột bằng đá và gạch nâng đỡ hệ thống mái phẳng bằng gỗ.
Hàng chục thân cột và đầu cột bằng đá vôi, đá cẩm thạch bên trong sảnh cầu nguyện là cổ vật có từ thế kỷ 4 đến thế kỷ 6 SCN được tận dụng từ Cung điện Ghumdan và Nhà thờ cổ Al-Qalis, chạm nổi họa tiết dây nho, lá cọ cách điệu và chữ viết Nam Ả Rập cổ (Musnad).
Trên trần các sảnh cầu nguyện (đặc biệt là cánh đông thời Hoàng hậu Arwa năm 1130 và cánh tây thế kỷ 9) là những ô trần gỗ tuyết tùng và gỗ bách đóng theo kiểu giếng trời nhỏ (coffered ceilings), chạm trổ hoa văn hình học, hoa lá và sơn màu đỏ, xanh lam, vàng rực rỡ.
Thánh đường mở ra xung quanh qua 12 cánh cửa gỗ cổ kính dọc theo các bức tường đông, tây và bắc, trong đó có một cánh cửa ở bức tường qibla phía đông vẫn giữ những tấm đồng nguyên bản chạm chữ viết Saba cổ đại chuyển về từ Cung điện Ghumdan.
Hai ngọn tháp quét vôi trắng nằm ở phía nam thánh đường (được tái thiết đầu thế kỷ 13 thời Ayyubid), gồm bệ tháp hình vuông đỡ thân tháp hình trụ và bát giác, trên cùng đội mũ vòm khía múi thanh thoát nổi bật giữa nền trời Sana'a.
Công trình hình khối lập phương có mái vòm tròn ở trung tâm sân lộ thiên, xây năm 1607 với các dải đá đen và trắng xen kẽ, dùng làm nơi bảo quản ngân quỹ từ thiện (waqf) và các văn kiện, kinh sách quý của thánh đường.
Tọa lạc ngay bên cạnh Đại thánh đường là Viện Bảo quản Bản thảo (Dar al-Makhtutat), nơi lưu giữ, phục chế và số hóa bộ sưu tập 12.000 mảnh Bản thảo Kinh Qur'an Sana'a bằng giấy da cừu được tìm thấy trên gác mái thánh đường năm 1972.
Dạo bước dưới bốn dãy sảnh cầu nguyện của Đại thánh đường Sana'a, người xem như đi qua một bảo tàng sống động của nghệ thuật cổ đại Nam Ả Rập: dưới chân là những phiến đá bazan mát lạnh, ngang tầm mắt là những thân cột đá đa giác mang dấu ấn của các vị vua Himyarite cổ đại, và ngước nhìn lên trên là những ô trần gỗ chạm lộng sơn màu thuộc nhóm trần gỗ Hồi giáo cổ xưa nhất còn tồn tại nguyên vẹn từ thế kỷ thứ 9 và thế kỷ 12.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện Vạn Đạo Đường theo con mắt phong thủy hình thế cổ truyền phương Đông đối chiếu với quy tắc định hướng Qibla của Hồi giáo, hoàn toàn không phải nội dung chép trong sử biên niên Yemen hay hồ sơ UNESCO. Trong kiến trúc Hồi giáo (Hồi giáo), mọi thánh đường đều định hướng theo trục Qibla hướng về thánh điện Kaaba tại Mecca. Do thành phố Sana'a nằm ở phía nam bán đảo Ả Rập, hướng nhìn về Mecca từ Sana'a là hướng Bắc hơi chếch Tây Bắc (khoảng 326 độ), đối lập hoàn toàn với hướng Nam của Đại thánh đường Damascus ở phía bắc bán đảo.
Xét trên đại cuộc địa hình của cao nguyên Yemen tại tọa độ 15,3531 độ vĩ Bắc và 44,2149 độ kinh Đông, Thành cổ Sana'a tọa lạc trong một lòng chảo núi cao ở độ cao tới 2.250 mét so với mực nước biển, được bao bọc bốn phía bởi những dãy núi đá hùng vĩ tạo thành thế tứ sơn triều củng tự nhiên. Sát ngay phía đông của Thành cổ và Đại thánh đường là núi Nuqum (Jabal Nuqum, cao gần 2.900 mét) đứng sừng sững như một bức tường thành đá khổng lồ che chắn toàn bộ khu đô thị cổ, ở phía tây là đỉnh núi Ayban (Jabal Ayban, cao hơn 3.100 mét), và ở phía tây bắc là ngọn núi lửa cổ Jabal Dhin.
Đọc theo phép phong thủy hình thế, Đại thánh đường Sana'a được đặt ngay tại trung tâm bằng phẳng nhất của khu Thành cổ phía đông dòng suối cạn Wadi Sailah (dòng thủy đạo cổ chạy dọc từ nam lên bắc chia đôi thành phố Sana'a), ngay trên nền khu vườn hoàng gia của Cung điện Ghumdan cổ đại. Trong lịch sử đô thị cổ phương Đông cũng như Cận Đông, khu đất được các vương triều tiền kỳ chọn làm hoàng cung bao giờ cũng là chính huyệt tụ khí vững chãi và đắc địa nhất của cả vùng lòng chảo. Việc đặt Đại thánh đường trên nền vườn cung điện Ghumdan dưới chân núi Nuqum vừa giúp công trình thừa hưởng nền địa chất đá gốc kiên cố, vừa nằm ở vị trí trung tâm kết nối toàn bộ các khu phố cổ và các khu chợ truyền thống (souq) của Sana'a.
Xét về sơn hướng và bố cục nội cục, trục chính của Đại thánh đường chạy dọc từ Nam Đông Nam lên Bắc Tây Bắc. Đặc điểm kỳ thú nhất trong định hướng của công trình này là quy tắc tiền án định hướng (Qibla landmark) do chính Tiên tri Muhammad chỉ dẫn: bức tường qibla ở phía bắc của thánh đường được xây vuông góc với đường ngắm thẳng lên đỉnh núi Jabal Dhin ở phương Tây Bắc, lấy ngọn núi ấy làm tiền án (bình phong chuẩn đích) trên đường chân trời để dẫn thẳng tâm thức người cầu nguyện vượt qua bảy trăm cây số núi đồi về tới thánh điện Kaaba tại Mecca. Bên trong khuôn viên, bốn dãy sảnh cột có mái che khép kín bốn phía quanh khoảng sân lộ thiên (Sahn) ở chính tâm tạo thành cấu trúc tứ thủy quy đường và tàng phong tụ khí tuyệt hảo: ở độ cao 2.250 mét nơi gió núi thổi mạnh và biên độ nhiệt ngày đêm rất lớn, những bức tường đá bazan dày không trổ cửa sổ lớn ra bên ngoài đã giữ cho khoảng sân minh đường và các sảnh cầu nguyện bên trong luôn ấm áp vào mùa đông và mát dịu vào mùa hè.
VNhịp Sống Cầu Nguyện Và Các Kỳ Lễ Trọng Tại Thành Cổ Sana'a
Suốt mười bốn thế kỷ qua, Đại thánh đường Sana'a vẫn luôn là trái tim tâm linh và học thuật của thủ đô Sana'a. Mỗi ngày năm lần, tiếng xướng kinh kêu gọi cầu nguyện (Adhan) theo âm điệu truyền thống đặc trưng của vùng cao nguyên Yemen lại vang lên từ hai ngọn tháp trắng tinh khôi, vọng khắp các con hẻm nhỏ và những ngôi nhà tháp gạch đỏ của khu Thành cổ.
| Thời điểm (Lịch Hijri) | Nghi lễ và kỳ lễ | Hoạt động tôn giáo tại Đại thánh đường Sana'a |
|---|---|---|
| Trưa thứ Sáu hằng tuần | Lễ cầu nguyện tập thể ngày thứ Sáu (Salat al-Jumu'ah) và vòng tròn học thuật (Halaqat) | Cư dân Thành cổ Sana'a trong trang phục truyền thống tụ hội kín bốn sảnh cầu nguyện và sân trong để nghe bài giảng thứ Sáu và tham gia các vòng tròn giảng giải Kinh Qur'an, luật học Hồi giáo dưới các hàng cột đá cổ. |
| Thứ Sáu đầu tiên của tháng thứ 7 (Rajab) | Lễ kỷ niệm ngày người dân Yemen đón nhận Hồi giáo (Jumu'at Rajab) | Kỳ lễ truyền thống đặc trưng riêng có của vùng đất Yemen từ thế kỷ thứ 7, kỷ niệm sự kiện cư dân Sana'a và Yemen đón nhận thông điệp Hồi giáo và khởi dựng Đại thánh đường. |
| Trọn tháng thứ 9 (Ramadan) | Tháng chay Ramadan và các buổi tụng đọc Kinh Qur'an xuyên đêm | Sân trong và các sảnh cột rực sáng ánh đèn lồng, các học giả và tín đồ ngồi dưới mái trần gỗ chạm khắc thế kỷ 9 để hoàn tất việc tụng đọc trọn bộ 30 phần Kinh Qur'an. |
| Mùng 1 tháng 10 (Shawwal) và Mùng 10 tháng 12 (Dhu al-Hijjah) | Đại lễ Eid al-Fitr và Đại lễ Hiến sinh Eid al-Adha | Hai kỳ đại lễ lớn nhất trong năm quy tụ hàng vạn tín đồ tới cầu nguyện từ lúc bình minh, trao đổi lời chúc phúc và phân phát lương thực từ thiện cho người nghèo. |
| Ngày 12 tháng 3 (Rabi' al-Awwal) | Lễ kỷ niệm ngày sinh Tiên tri Muhammad (Mawlid al-Nabi) | Các buổi lễ ca ngợi phẩm hạnh Tiên tri Muhammad và nhắc lại lịch sử sứ giả được cử tới dựng Đại thánh đường Sana'a diễn ra trang trọng tại sảnh cầu nguyện phía bắc. |
Bên cạnh chức năng thờ phượng, từ thời Trung cổ dưới triều đại Hoàng hậu Arwa al-Sulayhi cho tới tận thế kỷ 20, các dãy hành lang cột của Đại thánh đường Sana'a còn đóng vai trò như một trường đại học Hồi giáo cổ truyền (madrasa), nơi các bậc học giả truyền dạy ngữ pháp tiếng Ả Rập, khoa học đọc kinh (tajwid), lịch sử và luật học cho các thế hệ sinh viên Yemen.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Khu Al-Qati, Thành cổ Sana'a (Old City of Sana'a), thủ đô Sana'a, Yemen
- Đường tới
- Đại thánh đường tọa lạc tại khu phố Al-Qati ở ngay trung tâm khu Thành cổ Sana'a (Old City of Sana'a), phía nam khu chợ cổ nổi tiếng Souq al-Milh. Từ Cổng thành Bab al-Yaman ở phía nam Thành cổ Sana'a, quý vị đi bộ theo trục đường chính khoảng 400 mét về phía bắc là tới ngay bức tường phía nam và hai ngọn tháp trắng của Đại thánh đường.
- Toạ độ
- 15.3531, 44.2149
Đại thánh đường Sana'a là thánh địa Hồi giáo cổ kính và có quy định rất nghiêm ngặt đối với người vào bên trong khuôn viên sảnh cầu nguyện. Tín đồ Hồi giáo khi bước qua một trong mười hai cánh cửa gỗ cần thực hiện nghi thức thanh tẩy (wudu), tháo giày dép, mặc trang phục truyền thống hoặc quần áo dài kín đáo, giữ im lặng và tuyệt đối không chạm tay vào các cột đá cổ có khắc chữ Saba hay hệ trần gỗ sơn màu. Đối với du khách quốc tế không theo đạo Hồi, việc quan sát kiến trúc tường đá ablaq và hai ngọn tháp trắng thường được thực hiện từ các tuyến phố cổ bao quanh thánh đường và tham quan bộ sưu tập bản thảo Kinh Qur'an tại Viện Bảo quản Bản thảo (Dar al-Makhtutat) liền kề.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đại thánh đường Sana'a
Contribute photos, information or video for Great Mosque of SanaaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Đại thánh đường Sana'a được xây dựng vào năm nào và vì sao được coi là một trong những thánh đường cổ nhất thế giới?
Theo các bộ sử biên niên cổ của Yemen (như sách của sử gia thế kỷ 11 al-Razi), Đại thánh đường Sana'a được khởi dựng vào năm thứ 6 lịch Hijri (khoảng năm 627 tới 628 sau Công nguyên, một số tài liệu phương Tây ghi 630 hoặc 633) ngay khi Tiên tri Muhammad còn tại thế và theo chính lời chỉ dẫn của Ngài gửi qua sứ giả Wabr ibn Yuhannis. Nhờ đó, đây là một trong những thánh đường Hồi giáo đầu tiên được xây dựng bên ngoài hai thành phố thánh Mecca và Medina.
Cung điện Ghumdan và Nhà thờ Al-Qalis có liên quan gì tới kiến trúc của Đại thánh đường Sana'a?
Đại thánh đường Sana'a được xây dựng ngay trên khu vườn của Cung điện Ghumdan, tòa hoàng cung nhiều tầng nổi tiếng của vương quốc Saba và Himyarite thời tiền Hồi giáo. Khi mở rộng thánh đường vào năm 705 tới 715 dưới thời Khalip Al-Walid I, các thợ đá đã tận dụng nhiều cột đá nguyên khối, đầu cột chạm hoa văn, tấm đồng khắc chữ Saba cổ từ phế tích Cung điện Ghumdan và từ Nhà thờ Kitô giáo cổ Al-Qalis thế kỷ thứ 6 để đưa vào kết cấu của thánh đường.
Phát hiện khảo cổ học chấn động thế giới tại Đại thánh đường Sana'a vào năm 1972 là gì?
Vào năm 1972, sau khi một trận mưa lớn làm sập bức tường trên gác mái phía tây nằm giữa trần gỗ trang trí và mái nhà, các công nhân trùng tu đã phát hiện một kho lưu trữ kín chứa khoảng 12.000 mảnh giấy da cừu thuộc hơn 900 cuốn Kinh Qur'an cổ. Trong đó, bản thảo giấy da ghi đè Sana'a (Sana'a Palimpsest) được định tuổi bằng carbon phóng xạ có niên đại trước năm 671 sau Công nguyên (thế kỷ thứ 7), là một trong những bản văn Kinh Qur'an cổ xưa nhất từng được biết đến của nhân loại.
Hoàng hậu Arwa al-Sulayhi đã đóng góp gì cho Đại thánh đường Sana'a vào thế kỷ 12?
Hoàng hậu Arwa bint Ahmad al-Sulayhi (1048 tới 1138), vị nữ vương kiệt xuất của vương triều Sulayhid cai trị Yemen suốt hơn nửa thế kỷ, đã tài trợ cuộc đại trùng tu Đại thánh đường Sana'a vào năm 1130 tới 1131 (năm 525 lịch Hijri). Bà đã cho xây dựng lại toàn bộ cánh phía đông của thánh đường và lắp đặt hệ thống trần gỗ chạm khắc hình học sơn màu thếp vàng tuyệt đẹp vẫn còn bảo tồn nguyên vẹn cho tới ngày nay.
Tòa nhà hình khối lập phương nằm ở giữa sân Đại thánh đường Sana'a dùng để làm gì?
Tòa nhà hình khối lập phương xây bằng các dải đá đen và trắng có mái vòm tròn ở trung tâm sân lộ thiên thường bị du khách lầm tưởng là mô hình thánh điện Kaaba, nhưng thực chất đó là tòa Kho Lưu Trữ và Ngân Khố (Qubbat al-Mahfuzat hoặc Bayt al-Mal) được xây dựng vào năm 1607 dưới thời Ottoman. Công trình này dùng để cất giữ tài sản quỹ từ thiện (waqf), các văn kiện pháp lý và kinh sách quý của thánh đường.