Khu chợ trung tâm của thành phố Djibouti nóng và đông. Giữa các ngả đường ấy có một khoảnh đất hình tam giác, và trên khoảnh đất là một khối nhà quét vôi trắng, viền những mảng lục, vàng, nâu. Từ khối nhà nhô lên một ngọn tháp thấp, thân bầu, có vòng lan can và cái chóp màu lam ngọc. Khi tiếng gọi cầu nguyện cất lên từ đó, quý vị đang nghe đúng tiếng mà cả nước Djibouti cùng nghe qua sóng phát thanh.
Đây là Thánh đường Hamoudi (Mosquée Hamoudi, Hamoudi Mosque), một trong những thánh đường lâu đời nhất còn đứng ở thủ đô. Djibouti là nước mà hầu như ai cũng theo Hồi Giáo, và trong một thành phố có tới 147 thánh đường theo trang explanders, thư viện chọn Hamoudi làm nơi đại diện duy nhất vì ba lẽ: nó cổ, nó nằm ngay chỗ các sắc dân của thành phố gặp nhau, và tiếng gọi cầu nguyện của cả nước phát đi từ ngọn tháp này.
ITên Gọi, Dòng Đạo Và Người Dựng
Thánh đường mang tên người dựng nó. Người nói tiếng Pháp trong thành gọi là Mosquée Hamoudi hay Mosquée Al-Hamoudi, sách tiếng Anh ghi Hamoudi Mosque, còn tiếng Ả Rập gọi là Masjid Hamoudi. Chữ masjid nghĩa gốc là nơi phủ phục, tức nơi người ta cúi mình trước Thượng Đế. Người Việt quen dịch là thánh đường, và thư viện dùng chữ ấy cho mọi masjid để tách khỏi nhà thờ của Kitô giáo.
Về dòng đạo, đây là thánh đường Hồi Giáo Sunni, dòng của tuyệt đại đa số người Hồi giáo vùng Sừng châu Phi. Trong dòng Sunni có bốn trường luật, nhưng các nguồn thư viện đã mở không ghi thánh đường theo trường nào, nên bài không ghi. Một thánh đường Hồi giáo không thờ tượng, không có bàn thờ, không có tranh. Người vào đó chỉ kính một Đấng duy nhất là Allah, và mọi chi tiết trong nhà đều phục vụ một việc: để nhiều người đứng thành hàng, cùng quay về một hướng mà cầu nguyện.
Người Hồi giáo cầu nguyện năm lần mỗi ngày: lúc rạng đông, giữa trưa, xế chiều, khi mặt trời lặn và lúc đêm xuống. Trước mỗi lần có adhan, lời gọi cầu nguyện, do một người gọi là muezzin xướng lên. Lời gọi tuyên xưng Thượng Đế là Đấng cao cả, không có thần nào khác ngoài Ngài, Muhammad là sứ giả của Ngài, rồi mời mọi người đến cầu nguyện, đến với điều lành. Ngọn tháp của thánh đường, gọi là minaret, sinh ra để tiếng gọi ấy đi xa.
Cầu nguyện năm lần là một trong năm trụ cột của đạo, cùng với lời tuyên xưng đức tin, bố thí bắt buộc, nhịn chay tháng Ramadan và hành hương về Mecca một lần trong đời nếu đủ sức. Người đã hành hương được gọi kính là Haji. Danh xưng ấy đứng trước tên người dựng thánh đường này trong phần lớn các nguồn. Nơi các Haji tìm về, quý vị đọc ở bài Masjid al-Haram.
Về người dựng, các nguồn ghi không giống nhau. Trang islamicarchitecturalheritage ghi thánh đường do Haji Hamoudi dựng năm 1906 và nói không rõ kiến trúc sư là ai. Trang explanders ghi tên ông là Hamoudi Ahmed, một thương nhân gốc Yemen tới làm ăn ở thành phố cảng này. Hai cách ghi có thể chỉ cùng một người, một bên gọi theo danh xưng kính trọng, một bên gọi theo họ tên, nhưng thư viện chưa có nguồn nào nối hẳn hai tên ấy với nhau nên chép cả hai.
Điều cả hai nguồn cùng cho thấy là thánh đường do một thương nhân bỏ của riêng ra dựng cho cộng đồng, ngay cạnh chợ. Lối ấy quen thuộc khắp các thành phố cảng quanh Biển Đỏ và Ấn Độ Dương, nơi người buôn bán dựng chỗ cầu nguyện cho bạn hàng và người làm công của mình.
Có hai trang du lịch gọi kiến trúc của Hamoudi là lối Abbasid, hai trang khác lại so nó với Vòm Đá ở Jerusalem. Đó là nhận xét cảm tính của người viết du lịch, không phải kết luận của nhà nghiên cứu kiến trúc, và hai cách so sánh ấy tự chúng cũng không khớp nhau. Trang chuyên về di sản kiến trúc Hồi giáo mà thư viện đã mở thì ghi thẳng là không rõ kiến trúc sư. Vì vậy bài này chỉ tả những gì mắt thấy, không xếp thánh đường vào một lối kiến trúc có tên.
Cũng có người tưởng đây là thánh đường lớn nhất thủ đô. Không phải. Hamoudi chỉ chứa khoảng một nghìn người. Nó được nhắc tới nhiều vì tuổi đời, vì vị trí giữa chợ và vì tiếng gọi cầu nguyện phát đi từ đây.
IIHơn Một Trăm Năm Bên Khu Chợ Của Thành Phố Cảng
Lịch sử của Hamoudi là lịch sử ngắn và ít chữ. Thành phố Djibouti là một thành phố cảng trẻ, hình thành vào cuối thế kỷ 19 bên vịnh Tadjoura, và thánh đường ra đời khi thành phố mới được chừng hai chục năm. Các nguồn thư viện đã mở chỉ ghi chắc được năm dựng, tên người dựng và tình trạng hiện nay. Những chặng ở giữa, như các lần sửa chữa hay mở rộng, không nguồn nào ghi năm. Thư viện chép đúng như thế, chỗ nào không có năm thì nói là không có.
- Cuối thế kỷ 19Thành phố cảng hình thànhThành phố Djibouti mọc lên bên vịnh Tadjoura, người Somali, người Afar và thương nhân Ả Rập gốc Yemen cùng về sinh sống quanh cảng và chợ.
- 1906Dựng thánh đườngThương nhân Haji Hamoudi, có nguồn ghi tên là Hamoudi Ahmed, dựng thánh đường trên khoảnh đất hình tam giác cạnh quảng trường chợ trung tâm. Đây là năm phần lớn các nguồn ghi.
- 1913 tới 1920Mốc theo một nguồn khácTrang alluringworld cho biết có nguồn ghi thánh đường được xây trong khoảng 1913 tới 1920. Thư viện chép lại như một chỗ nguồn vênh, xem hộp sử liệu bên dưới.
- Không rõ nămTiếng gọi cầu nguyện lên sóngĐài phát thanh và truyền hình Djibouti truyền trực tiếp năm lời gọi cầu nguyện mỗi ngày từ thánh đường, cùng các bài giảng dịp lễ Hồi giáo. Nguồn đã mở không ghi việc này bắt đầu từ năm nào.
- Hiện nayVẫn mở cửa, đang cần tu sửaTrang islamicarchitecturalheritage xếp Hamoudi vào số thánh đường cổ còn đứng ở thủ đô và ghi công trình đang cần được tu sửa. Thánh đường vẫn là nơi cầu nguyện hằng ngày của khu chợ.
Năm dựng là chỗ nguồn vênh rõ nhất. Các trang islamicarchitecturalheritage, mosqpedia, explanders, aroundus và evendo đều ghi 1906. Riêng alluringworld, tuy cũng dùng năm 1906, có nhắc rằng một số nguồn ghi thánh đường xây trong khoảng 1913 tới 1920. Thư viện chưa mở được nguồn gốc của con số sau, cũng chưa thấy văn bia hay giấy tờ nào của chính thánh đường. Một cách hiểu có thể là thánh đường dựng năm 1906 rồi được xây lại hay mở rộng trong những năm ấy, nhưng đó là suy đoán của thư viện, không phải điều nguồn ghi. Bài dùng năm 1906 theo đa số và chép con số kia bên cạnh.
IIIMột Ngọn Tháp Bầu, Tường Trắng Và Khoảnh Đất Tam Giác
Hamoudi không lớn và không cầu kỳ. Cái làm người ta nhớ là hình dáng ngọn tháp. Tháp gọi cầu nguyện ở nhiều nước thường cao và mảnh như cây bút. Tháp của Hamoudi thì thấp, thân to, quét vôi trắng, explanders gọi vui là ngọn tháp bầu bĩnh. Quanh thân tháp có một vòng lan can, trên cùng là cái chóp, cả hai sơn màu lam ngọc. Giữa một khu phố nhà thấp màu đất và màu vôi cũ, mảng lam trên nền trắng ấy nhìn thấy được từ xa.
Thân nhà cũng quét vôi trắng, theo aroundus có điểm các mảng lục, vàng, nâu và lam. Vôi trắng là lựa chọn của mọi xứ nắng gắt quanh Biển Đỏ, vì nó hắt nắng và giữ cho lòng nhà mát. Bên trong là sảnh cầu nguyện trải thảm, không ghế, không tượng. Thư viện chưa mở được nguồn nào tả kỹ nội thất, hốc mihrab hay bục giảng của Hamoudi, nên không tả thêm.
Một tháp duy nhất, thân rộng quét vôi trắng, có lan can và chóp màu lam ngọc theo mosqpedia và evendo. Là dấu nhận của thánh đường trên nền trời thủ đô.
Nền trắng điểm lục, vàng, nâu và lam theo aroundus. Màu lục là màu quen gắn với Hồi giáo ở nhiều nước.
Thánh đường chiếm trọn một đảo đất hình tam giác do các ngả đường cắt ra giữa trung tâm, nên nhìn từ phía nào cũng thấy cả khối.
Chứa khoảng 1.000 người theo hai nguồn. Vào các lễ lớn, người đứng lễ tràn ra khoảng trống quanh thánh đường như ở nhiều thánh đường giữa chợ.
| Hạng mục | Ghi nhận | Nguồn |
|---|---|---|
| Năm dựng | 1906 | islamicarchitecturalheritage, mosqpedia, explanders |
| Năm dựng theo nguồn khác | 1913 tới 1920 | alluringworld nhắc lại |
| Sức chứa | Khoảng 1.000 người | islamicarchitecturalheritage, mosqpedia |
| Số tháp | Một | aroundus |
| Kiến trúc sư | Không rõ | islamicarchitecturalheritage |
| Số thánh đường trong thành phố | 147 | explanders |
IVThế Đất Và Hướng
Một thánh đường giữa chợ thì không ai chọn đất theo la bàn phong thủy, và thư viện nói điều ấy trước khi viết bất cứ dòng nào bên dưới. Hồi Giáo không dạy phong thủy. Đạo ấy chỉ đòi một điều về hướng, gọi là qibla: người cầu nguyện quay mặt về Kaaba ở Mecca, nên bức tường có hốc mihrab của mọi thánh đường đều nhắm về đó. Từ thành phố Djibouti, Mecca nằm gần chính bắc, hơi lệch sang tây, bên kia Biển Đỏ. Phần sau đây là cách thư viện nhìn nơi này bằng con mắt xem đất cổ truyền của người Việt, đặt ra cho bạn đọc quen lối ấy có cái để so. Nó không có trong tư liệu nào của thánh đường, và người dựng năm 1906 chắc chắn không nghĩ theo lối này.
Cái đập vào mắt người quen xem đất là khoảnh đất tam giác. Sách cũ của người Việt xếp hình nhọn ba góc vào hành Hỏa và thường ngại dựng nhà trên đất ấy, vì góc nhọn khó ở, khí khó tụ. Ở Hamoudi, mảnh tam giác là thứ còn lại khi các ngả đường cắt qua nhau, và thánh đường lấp đầy nó. Đọc theo lối Việt, một nơi thờ tự đặt trên đất khó lại là cách dùng hợp lẽ: đình miếu xưa cũng hay đứng ở ngã ba, nơi nhà dân tránh.
Thứ hai là đường vòng quanh như nước. Thánh đường nằm trên một đảo giao thông, bốn phía là dòng người và xe. Phép cổ coi đường đi là một thứ nước không có nước, gọi là hư thủy, và đất có dòng chảy bao quanh là đất được khí tìm tới. Bên cạnh là quảng trường chợ trung tâm, một khoảng trống rộng, lối Việt gọi là minh đường, sân sáng trước nơi thờ. Chợ lại là chỗ người tụ. Khí người, khí của, khí lời cầu nguyện ở cùng một chỗ.
Thứ ba là màu và hình. Thân tháp tròn, sắc trắng, hai thứ ấy ngũ hành đều xếp vào Kim. Chóp và lan can màu lam, gần với Thủy. Kim sinh Thủy là một cặp tương sinh. Thư viện ghi như một trùng hợp dễ thương, vì người thợ quét vôi trắng để chống nắng và sơn lam vì đó là màu của biển ngay ngoài kia.
Cuối cùng là biển. Thành phố nằm trên một doi đất bên vịnh Tadjoura, ba phía gần nước. Thư viện chưa có bản đo để nói thánh đường tựa vào đâu, nhìn ra đâu, nên chỉ ghi cái thế chung của thành phố: đất thấp, gần nước, không có núi sau lưng. Ở một thế đất như vậy, lối Việt lấy chính khối nhà cửa đông đúc chung quanh làm chỗ tựa.
VNăm Lời Gọi Mỗi Ngày Và Các Lễ Theo Lịch Hồi Giáo
Thánh đường theo lịch Hồi giáo, còn gọi lịch Hijri, một lịch thuần âm gồm mười hai tháng tính theo trăng. Năm của lịch này ngắn hơn năm dương lịch khoảng mười một ngày, nên các lễ cứ lùi dần qua các mùa. Nhịp thường ngày của Hamoudi là năm buổi cầu nguyện, mỗi buổi mở đầu bằng lời gọi được truyền trực tiếp trên sóng phát thanh và truyền hình cả nước. Theo explanders, bài giảng ở đây nói bằng tiếng Ả Rập, để người Somali, người Afar và người gốc Yemen trong khu phố cùng nghe được. Bảng chỉ ghi ngày theo lịch, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Mỗi ngày | Tính theo mặt trời trong ngày | Năm buổi cầu nguyện | Mỗi buổi có lời gọi adhan từ tháp, được đài phát thanh và truyền hình Djibouti truyền trực tiếp theo explanders. |
| Mỗi thứ Sáu | Lịch tuần | Jumu'ah, lễ nguyện chung | Bài giảng rồi lễ nguyện chung giữa trưa, buổi đông người nhất trong tuần. |
| Tháng Ramadan | Lịch Hồi giáo, tháng thứ chín | Tháng nhịn chay | Nhịn ăn uống từ rạng đông tới lúc mặt trời lặn, ban đêm có lễ nguyện và đọc kinh Qur'an. |
| 1 tháng Shawwal | Lịch Hồi giáo | Eid al-Fitr | Lễ mừng hết tháng chay. Bài giảng dịp lễ được truyền đi từ thánh đường theo explanders. |
| 10 tháng Dhu al-Hijjah | Lịch Hồi giáo | Eid al-Adha | Lễ hiến sinh, trùng mùa hành hương Mecca, lễ lớn nhất trong năm của người Hồi giáo. |
| 12 tháng Rabi al-Awwal | Lịch Hồi giáo | Mawlid | Ngày nhớ sự ra đời của Nhà tiên tri Muhammad, được mừng ở nhiều cộng đồng Sunni vùng Sừng châu Phi. |
Cùng lớp thánh đường đô thị dựng đầu thế kỷ 20 ở Đông Phi, thư viện có bài Thánh đường Jamia, Nairobi. Jamia lớn gấp nhiều lần và theo khuôn Ấn Độ, còn Hamoudi nhỏ, mộc và dính liền với khu chợ của một thành phố cảng. Thư viện chưa tìm được nguồn nào về sinh hoạt của người Việt tại thánh đường nên không ghi phần kiều bào.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Quảng trường chợ trung tâm, thành phố Djibouti
- Đường tới
- Thánh đường nằm ngay cạnh quảng trường chợ trung tâm của thành phố Djibouti, cũng là bến xe buýt của thành phố, đi bộ được từ khu phố cổ gần cảng. Ngọn tháp trắng chóp lam là mốc dễ nhận nhất để tìm.
- Toạ độ
- 11.5924, 43.1462
Hamoudi là thánh đường đang dùng cho năm buổi cầu nguyện mỗi ngày. Theo evendo, khách ăn mặc kín đáo, bỏ giày trước khi bước vào và nên tới vào lúc không có buổi cầu nguyện. Phụ nữ nên mang khăn che tóc. Người ngoài đạo xin hỏi người trông coi ở cửa trước khi vào, không đi ngang trước mặt người đang cầu nguyện, không chụp ảnh người đang lễ khi chưa được phép. Trưa thứ Sáu và các ngày Eid, quý vị nên đứng ngoài quảng trường mà xem.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thánh đường Hamoudi, Djibouti
Contribute photos, information or video for Hamoudi MosqueThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Thánh đường Hamoudi ở Djibouti xây năm nào
Phần lớn các nguồn ghi năm 1906, do thương nhân Haji Hamoudi dựng. Trang alluringworld có nhắc một nguồn khác ghi khoảng 1913 tới 1920. Thư viện dùng năm 1906 theo đa số và chép con số kia bên cạnh, vì chưa có văn bia hay giấy tờ của chính thánh đường để phân xử.
Ai xây thánh đường Hamoudi
Một thương nhân mà nguồn này ghi là Haji Hamoudi, nguồn khác ghi là Hamoudi Ahmed, người gốc Yemen làm ăn ở thành phố cảng Djibouti. Haji là danh xưng kính trọng dành cho người đã hành hương về Mecca. Tên kiến trúc sư thì không nguồn nào ghi.
Thánh đường Hamoudi chứa được bao nhiêu người
Khoảng 1.000 người theo islamicarchitecturalheritage và mosqpedia. Đây không phải thánh đường lớn nhất thủ đô Djibouti, nhưng là một trong những thánh đường lâu đời nhất còn đứng, và là nơi lời gọi cầu nguyện được truyền trực tiếp đi cả nước.
Thánh đường Hamoudi có gì đặc biệt
Ngọn tháp gọi cầu nguyện thấp, thân bầu, quét vôi trắng với lan can và chóp màu lam ngọc, dễ nhận trên nền trời thành phố. Thánh đường nằm trên một khoảnh đất hình tam giác cạnh quảng trường chợ trung tâm, tường trắng điểm các màu lục, vàng, nâu.
Người ngoài đạo có vào thánh đường Hamoudi được không
Các trang hướng dẫn ghi khách có thể tới nếu ăn mặc kín đáo, bỏ giày và tránh lúc đang có buổi cầu nguyện. Lệ cụ thể do người trông coi thánh đường quyết định, nên quý vị cần hỏi ở cửa trước khi bước vào và làm theo lời họ.