Giữa trưa thứ Sáu ở khu trung tâm Nairobi, phố Banda đông đặc người. Dòng người đi làm chen với những người đàn ông mũ trắng, áo dài kanzu, đang rảo bước về cùng một hướng. Ngước lên giữa các khối nhà kính và bê tông, quý vị sẽ thấy ba mái vòm bạc hình củ hành và hai ngọn tháp mảnh màu kem, một hình dáng thuộc về Delhi hay Lahore hơn là về cao nguyên Đông Phi. Tiếng gọi cầu nguyện vang lên, và cả dãy phố như chậm lại.
Đây là Thánh đường Jamia (Jamia Mosque), thánh đường Hồi Giáo Sunni lớn nhất Kenya. Kenya là nước có đa số dân theo Kitô giáo, còn Hồi giáo là cộng đồng tôn giáo lớn tiếp theo, đông ở miền duyên hải và miền đông bắc. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất của Kenya vì ở thủ đô, đây là chỗ các dòng người Hồi giáo từ khắp nơi đổ về gặp nhau: người gốc Punjab, người Ả Rập, người Swahili, người Somali, người Nubi, như ngày khánh thành năm 1933 đã cho thấy.
ITên Gọi, Dòng Đạo Và Người Lập
Chữ Jamia không phải tên người. Nó gốc từ tiếng Ả Rập jāmi', nghĩa là nơi gom tụ, và masjid jāmi' là thánh đường dành cho lễ nguyện chung ngày thứ Sáu của cả một thành. Mỗi thành lớn của thế giới Hồi giáo thường có một thánh đường như vậy, và cùng gốc chữ ấy là tên Thánh đường Jama Masjid, Delhi, một trong hai mẫu mà kiến trúc sư của Nairobi lấy làm khuôn.
Thánh đường thuộc Hồi Giáo Sunni. Người lập là Maulana Sayed Abdullah Shah, một học giả Hồi giáo, theo Sahifa tới vùng này năm 1898. Thư viện đường của thánh đường ngày nay mang tên ông.
Trong đạo Hồi, lễ nguyện chung ngày thứ Sáu, gọi là Jumu'ah, là bổn phận của nam tín đồ trưởng thành, thay cho lễ nguyện buổi trưa thường ngày, có bài giảng khutbah trước khi cầu nguyện. Thánh đường không có tượng, không có bàn thờ. Trong lòng sảnh chỉ có hốc mihrab trên bức tường chỉ hướng Mecca, bục giảng minbar để đọc bài giảng, và những hàng người đứng vai kề vai. Ba mái vòm và hai minaret là kiến trúc, không phải vật thờ.
Nhiều người đoán thánh đường lớn nhất thủ đô hẳn cũng là thánh đường cổ nhất Kenya. Không phải. Hồi giáo tới bờ biển Đông Phi từ nhiều thế kỷ trước, và các thành cổ miền duyên hải như Lamu hay Mombasa có những thánh đường lâu đời hơn Nairobi rất nhiều. Bản thân Nairobi chỉ lớn lên thành một thành phố từ đầu thế kỷ 20. Jamia quan trọng vì nó là thánh đường chung của thủ đô, không phải vì tuổi.
Mọi thánh đường cùng quay về một tâm là Kaaba, xin xem bài Đại Thánh đường Masjid al-Haram, Mecca. Lối kiến trúc Mughal mà Jamia vay mượn được kể kỹ ở bài Jama Masjid Delhi và bài Thánh đường Badshahi, Lahore, bài này chỉ nói cách lối ấy tới Đông Phi.
IITừ Một Vùng Đầm Lầy Năm 1902 Tới Tám Năm Xây Dựng
Câu chuyện được Kulan Post kể lại trong dịp tròn một trăm năm đặt đá móng bắt đầu năm 1902. Maulana Sayed Abdullah Shah xin một mảnh đất để dựng thánh đường. Khi được cho xem bản đồ Nairobi, ông chọn một chỗ ở giữa, khi ấy còn là đầm lầy bỏ trống, và nói rằng một ngày kia nơi này sẽ là trung tâm của một thành phố lớn. Đó là truyền tích của cộng đồng, được ghi lại như lời người lập, còn việc khu trung tâm Nairobi ngày nay bao quanh thánh đường thì ai đứng ở phố Banda cũng thấy.
- 1902Chọn đấtMaulana Sayed Abdullah Shah xin đất và chọn một vùng đầm lầy ở giữa bản đồ Nairobi, theo Kulan Post.
- 1925Động thổ và đặt đá móngKulan Post ghi lễ động thổ ngày 2 tháng 8 năm 1925 do Maulana Abdul Momin dẫn, và ngày 7 tháng 9 năm 1925 Maulana Sayed Abdullah Shah đặt đá móng.
- 1926Đặt đá chân vòmNgày 23 tháng 3 năm 1926, viên đá đỡ chân vòm được đặt, theo Kulan Post.
- 1933Khánh thànhNgày thứ Sáu 18 tháng 8 năm 1933, hàng nghìn tín đồ gốc Punjab, Ả Rập, Swahili, Somali, Nubi và nhiều cộng đồng khác đi rước tới dự. Khi ấy đây là thánh đường lớn nhất Đông Phi và công trình cao nhất Nairobi.
- 1998Mở rộngTheo Sahifa, thánh đường được mở rộng thêm hội trường đa năng, thư viện, trung tâm thông tin và trung tâm truyền thông.
- 2025Một trăm năm đặt đá móngCộng đồng đánh dấu một thế kỷ kể từ viên đá móng năm 1925, dịp các báo Kenya viết lại lịch sử thánh đường.
Có một chỗ vênh cần ghi rõ là sức chứa. Bách khoa toàn thư mở tiếng Anh ghi thánh đường chứa được khoảng 5.000 người, còn Sahifa ghi hơn 10.000 người vào lúc đông nhất. Hai con số có thể cùng đúng nếu một bên tính sảnh cầu nguyện, một bên tính cả sân, hành lang và các khoảng mở rộng sau năm 1998, nhưng không nguồn nào nói rõ cách tính, nên thư viện ghi cả hai.
Về chiều cao, Kulan Post ghi hội đồng thành phố khi ấy phản đối chiều cao minaret trong bản vẽ ban đầu, và hai tháp đã được hạ bớt. Dù vậy công trình vẫn là mốc cao nhất Nairobi lúc hoàn thành. Thư viện không tìm được nguồn ghi số mét cụ thể của minaret nên không ghi con số.
IIILối Mughal Đi Tàu Biển Tới Đông Phi
Kiến trúc sư là William Landels, người Scotland. Theo Kulan Post, ông lấy cảm hứng từ kiến trúc Mughal thế kỷ 16 và 17, cụ thể là thánh đường Jama Masjid ở Delhi và thánh đường Badshahi ở Lahore. Lựa chọn ấy dễ hiểu: phần đông cộng đồng góp sức dựng thánh đường khi ấy là người Hồi giáo gốc Nam Á, và lối Mughal là hình dáng thánh đường quen thuộc nhất với họ.
Vật liệu cũng đi đường xa. Sahifa ghi đá được đưa từ Ấn Độ sang qua cảng Mombasa rồi chở lên Nairobi bằng đường sắt, còn các mái vòm bạc hình củ hành được làm bằng thép và đồng ở Anh rồi chở bằng tàu biển tới Mombasa. Bách khoa toàn thư mở ghi thánh đường có ba mái vòm bạc, hai minaret, và các mảng cẩm thạch khắc chữ Kinh Qur'an. Việc dựng kéo dài tám năm.
Mái vòm hình củ hành theo lối Mughal, khung thép và đồng làm ở Anh, là hình ảnh nhận ra thánh đường giữa khu nhà cao tầng.
Hai tháp gọi cầu nguyện, bị hạ bớt chiều cao so với bản vẽ ban đầu theo yêu cầu của hội đồng thành phố, theo Kulan Post.
Các mảng đá cẩm thạch khắc câu Kinh Qur'an bằng thư pháp, thay cho mọi hình ảnh, đúng nếp trang trí của thánh đường.
Đá xây nhập từ Ấn Độ qua cảng Mombasa, lên Nairobi bằng đường sắt, theo Sahifa.
Sau đợt mở rộng năm 1998 có hội trường, thư viện mang tên người lập, trung tâm truyền thông. Sahifa ghi các lớp học đạo dạy bằng tiếng Urdu, Swahili, Ả Rập và Somali.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Thời gian xây | 1925 tới 1933, khoảng tám năm | Kulan Post, Sahifa |
| Mái vòm | 3, màu bạc, hình củ hành | Bách khoa toàn thư mở, Sahifa |
| Minaret | 2 | Bách khoa toàn thư mở |
| Sức chứa | 5.000, hoặc hơn 10.000 lúc đông nhất | Bách khoa toàn thư mở, Sahifa |
| Ngôn ngữ các lớp học đạo | Urdu, Swahili, Ả Rập, Somali | Sahifa |
IVThế Đất Và Hướng
Đọc thế đất một thánh đường thì trước hết phải nói điều người Hồi giáo tin, rồi mới tới điều người Việt quen. Hồi Giáo không có phép phong thủy, và không chọn đất theo long mạch. Quy tắc duy nhất về hướng là qibla: bức tường có hốc mihrab phải quay về Kaaba ở Mecca để mọi người đứng lễ cùng hướng. Nhìn từ Nairobi, Mecca nằm gần như thẳng về phía bắc, lệch chừng bảy độ sang đông theo phép tính đường tròn lớn trên mặt cầu. Những gì viết tiếp dưới đây là cách thư viện thử đọc nơi này bằng con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, chỉ để đối chiếu, không có trong tư liệu nào của thánh đường.
Chỗ đáng bàn nhất là đất trũng hóa trung tâm. Người lập chọn một vùng đầm lầy, đất thấp đọng nước. Sách xưa của người Việt có câu nước là chỗ tụ, đất trũng giữa đồng là nơi thủy về, và nơi thủy về thì người cũng về. Truyền tích nói ông đoán đúng rằng nơi ấy sẽ thành trung tâm thành phố. Thư viện ghi sự trùng hợp ấy như một cách đọc thú vị, còn người lập, theo lời được kể lại, chỉ nhìn bản đồ và tin vào tương lai của thành.
Thứ hai là thế bị vây. Ngày nay thánh đường nằm lọt giữa những khối nhà cao hơn nhiều. Phong thủy Việt gọi các khối cao chung quanh một nơi thờ là sa, như núi nhỏ chầu quanh huyệt. Sa đứng gần mà cao quá thì bị coi là ép, sa đứng vừa tầm và cách một khoảng thì là hộ vệ. Ở Jamia, dãy phố và các cửa hàng bám sát chân tường, nên khoảng minh đường trước mặt rất hẹp. Thánh đường giữ được vị thế nhờ hình dáng khác hẳn chung quanh chứ không nhờ khoảng trống.
Thứ ba là kim sắc trên nóc. Ba mái vòm màu bạc, ngũ hành xếp màu trắng bạc vào hành Kim, và hình tròn cũng là hình của Kim. Đặt giữa những khối nhà vuông vức bằng kính và bê tông, ba khối tròn ấy làm thành điểm nhấn rõ nhất của cả khu. Đó là trùng hợp của hình và sắc, vì người vẽ chỉ theo khuôn Mughal.
VLễ Thứ Sáu Và Các Lễ Theo Lịch Hồi Giáo
Thánh đường theo lịch Hồi giáo (lịch Hijri), lịch thuần âm, mỗi năm ngắn hơn dương lịch chừng mười một ngày, nên các lễ trôi dần qua các mùa. Sinh hoạt thường xuyên và đông nhất là lễ nguyện chung trưa thứ Sáu. Hai lễ lớn nhất năm là Eid al-Fitr và Eid al-Adha. Bảng chỉ ghi ngày theo lịch, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Mỗi thứ Sáu | Lịch tuần | Jumu'ah, lễ nguyện chung | Bài giảng khutbah rồi lễ nguyện chung, là lúc thánh đường đông nhất trong tuần. |
| Tháng Ramadan | Lịch Hồi giáo, tháng thứ chín | Tháng nhịn chay | Nhịn ăn uống từ rạng đông tới hoàng hôn, buổi tối có lễ nguyện Tarawih và đọc Kinh Qur'an. |
| Các đêm lẻ mười ngày cuối Ramadan | Lịch Hồi giáo | Laylat al-Qadr, Đêm Định Mệnh | Đêm nhớ lúc Kinh Qur'an bắt đầu được mặc khải, tín đồ thức cầu nguyện. |
| 1 tháng Shawwal | Lịch Hồi giáo | Eid al-Fitr | Lễ mừng kết thúc tháng chay, lễ nguyện Eid buổi sáng, bố thí zakat al-fitr trước lễ. |
| 10 tháng Dhu al-Hijjah | Lịch Hồi giáo | Eid al-Adha | Lễ hiến sinh nhớ lòng vâng phục của tổ phụ Ibrahim, trùng mùa hành hương Mecca. |
Ngoài lễ, thánh đường còn là nơi dạy đạo. Sahifa ghi các lớp học tôn giáo ở đây dạy bằng bốn thứ tiếng là Urdu, Swahili, Ả Rập và Somali, đúng như bốn dòng cộng đồng đã góp sức dựng nó. Chi tiết ấy cho thấy thánh đường vẫn giữ vai trò nơi gom tụ mà tên gọi Jamia chỉ ra từ đầu.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Banda Street, giáp Kigali Road, khu trung tâm Nairobi (CBD)
- Đường tới
- Thánh đường nằm trên phố Banda, giáp đường Kigali, ngay trong khu trung tâm Nairobi, đi bộ được từ các phố chính của trung tâm.
- Toạ độ
- -1.2834, 36.8207
Như mọi thánh đường, lệ ở đây là ăn mặc kín đáo, cởi giày trước khi bước vào sảnh cầu nguyện, phụ nữ che tóc. Người ngoài đạo nên hỏi người trông coi ở cổng trước khi vào và tránh lúc lễ nguyện chung, nhất là trưa thứ Sáu khi cả sảnh và sân đều kín người. Không đi ngang trước mặt người đang cầu nguyện.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thánh đường Jamia, Nairobi
Contribute photos, information or video for Jamia Mosque (Kenya)Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Thánh đường Jamia Nairobi xây năm nào
Đá móng đặt ngày 7 tháng 9 năm 1925, thánh đường khánh thành ngày thứ Sáu 18 tháng 8 năm 1933 sau khoảng tám năm xây. Ý định lập có từ năm 1902, khi người lập chọn một vùng đầm lầy ở giữa bản đồ Nairobi.
Jamia Mosque Nairobi thuộc dòng Hồi giáo nào
Thánh đường thuộc Hồi Giáo Sunni và là thánh đường lễ thứ Sáu lớn nhất Kenya. Chữ Jamia nghĩa là nơi gom tụ, chỉ thánh đường dành cho lễ nguyện chung ngày thứ Sáu của cả thành, không phải tên người.
Vì sao thánh đường Nairobi giống thánh đường Ấn Độ
Vì kiến trúc sư người Scotland William Landels lấy mẫu kiến trúc Mughal thế kỷ 16 và 17, cụ thể là Jama Masjid ở Delhi và Badshahi ở Lahore. Đá xây cũng được chở từ Ấn Độ sang qua cảng Mombasa, phần đông người góp sức dựng khi ấy là tín đồ gốc Nam Á.
Thánh đường Jamia chứa được bao nhiêu người
Nguồn ghi khác nhau. Bách khoa toàn thư mở tiếng Anh ghi khoảng 5.000 người, báo Sahifa của Kenya ghi hơn 10.000 người lúc đông nhất. Có thể hai nguồn tính khác phạm vi, một bên chỉ sảnh cầu nguyện, một bên cả sân và phần mở rộng.
Người ngoài đạo có vào thăm Jamia Nairobi được không
Người ngoài đạo nên hỏi người trông coi ở cổng trước, tránh lúc lễ nguyện chung, nhất là trưa thứ Sáu. Lệ chung là ăn mặc kín đáo, cởi giày trước sảnh cầu nguyện, phụ nữ che tóc, không đi ngang trước người đang cầu nguyện.