Nằm ở rìa phía tây của khu trung tâm thủ đô Nairobi, ngay nơi đại lộ Kenyatta Avenue rợp bóng cây phượng tím mở ra khoảng không gian hồ nước và đồi cỏ xanh thẳm của Công viên Tự do (Uhuru Park), du khách sẽ bắt gặp một khung cảnh kiến trúc vừa cổ kính như một thị trấn đại học ở nước Anh, vừa mang hơi thở sôi động của trái tim Đông Phi. Ẩn mình dưới những tán cây cổ thụ nhiệt đới là một ngôi đại thánh đường xây hoàn toàn bằng đá hoa cương và đá trachyte xám xanh khai thác tại địa phương, mang phong cách Gothic Phục hưng Anh quốc (English Gothic Revival) chuẩn mực với những hàng trụ áp tường vững chãi, các khung cửa sổ vòm nhọn kiểu Decorated Gothic và tháp chuông vuông vức trầm mặc. Đó chính là Nhà thờ chính tòa Anh giáo Tất Cả Các Thánh, Nairobi (tiếng Anh gọi là All Saints' Cathedral, Nairobi).
Trong bức tranh đa dạng của khối Tin Lành và Cộng đồng Anh giáo hoàn vũ (Anglican Communion), Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh giữ vị thế là Nhà thờ chính tòa Toàn Giáo tỉnh (Provincial and National Cathedral) của Giáo hội Anh giáo Kenya (Anglican Church of Kenya, viết tắt là ACK), nơi đặt ngai tòa của Đức Tổng giám mục Giáo chủ toàn Kenya (Archbishop of Kenya). Nếu như Vương cung thánh đường chính tòa Gia Đình Thánh ở cách đó vài trăm mét về phía đông đại diện cho tinh thần kiến trúc hiện đại của thập niên 1960, thì Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh (khởi công ngày 3 tháng 2 năm 1917 và hoàn thành năm 1952 theo đồ án của đại kiến trúc sư người Anh Temple Moore) lại là kiệt tác kiến trúc Gothic đá lớn nhất tại Đông Phi. Hơn thế nữa, trong ký ức hiện đại của người dân Kenya, ngôi thánh đường đá xám này được tôn kính như Lương tâm của Quốc gia: chính tại nơi đây vào những năm 1990 tới 1992, các giáo sĩ và tín hữu đã mở rộng cửa thánh đường làm nơi trú ẩn bất khả xâm phạm để bảo vệ các nhà hoạt động dân chủ và các bà mẹ của những tù nhân chính trị, góp phần quyết định đưa đất nước Kenya bước sang kỷ nguyên dân chủ đa đảng và lập hiến mới.
ICung Hiến Kính Tất Cả Các Thánh, Truyền Thống Phụng Vụ Anh Giáo Tại Đông Phi Và Tiếng Nói Ngôn Sứ Bảo Vệ Công Lý
Là ngôi thánh đường mẹ của Giáo hội Anh giáo Kenya (một giáo tỉnh tự trị thuộc Cộng đồng Anh giáo toàn cầu gắn bó với Tòa Tổng giám mục Canterbury, bắt nguồn từ công cuộc truyền giáo của Hội Truyền giáo Giáo hội tức Church Missionary Society từ năm 1844 khi nhà truyền giáo Johann Ludwig Krapf đặt chân tới Mombasa), toàn bộ đời sống thờ phượng của nhà thờ chính tòa hướng về Thiên Chúa Ba Ngôi thông qua Kinh Thánh và Sách Cầu Nguyện Chung (Book of Common Prayer) cùng cuốn sách phụng vụ bản địa đầy sáng tạo là Sách Phụng Vụ Hiện Đại Giáo Hội Anh Giáo Kenya (Our Modern Services, 1989). Nhà thờ được cung hiến dưới tước hiệu Tất Cả Các Thánh (All Saints), nhằm tôn vinh mầu nhiệm Các Thánh Thông Công (Communion of Saints): sự hiệp thông thiêng liêng giữa toàn thể các môn đệ Chúa Kitô thuộc mọi thời đại, mọi dân tộc và mọi màu da.
Lịch sử hình thành cộng đoàn Anh giáo tại Nairobi bắt đầu từ năm 1900, chỉ một năm sau khi tuyến đường sắt Uganda lập trạm tại đây. Ban đầu, Giám mục vùng Mombasa là Đức cha William George Peel đã cử hành các buổi lễ cầu nguyện đầu tiên cho các kỹ sư đường sắt và cư dân trong những căn lều bạt. Đến năm 1903, ngôi nhà thờ Anh giáo đầu tiên của Nairobi mang tên Nhà thờ Thánh Têphanô (St. Stephen's Church) được dựng lên bằng gỗ và tôn dọc theo đường Jackson Road. Tuy nhiên, khi Nairobi chính thức trở thành thủ phủ của Xứ bảo hộ Đông Phi vào năm 1907, cộng đoàn quyết định cần phải xây dựng một ngôi đại thánh đường bằng đá vĩnh cửu mang tên Tất Cả Các Thánh để làm trung tâm tâm linh cho toàn vùng cao nguyên.
Sự chuyển hóa thần học sâu sắc nhất của Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh trong hơn một thế kỷ tồn tại là hành trình vượt qua nguồn gốc phân biệt chủng tộc thời thuộc địa để trở thành ngôi nhà chung của người dân châu Phi và thành trì của công lý. Trong những thập niên đầu thế kỷ 20 dưới chế độ thuộc địa Anh, trong khi các giáo xứ Anh giáo dành cho người bản địa Kenya (như Nhà thờ St. Stephen's ở đường Jogoo hay St. John's ở Pumwani) sinh hoạt bằng tiếng Kiswahili, thì Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh ở đại lộ trung tâm từng chủ yếu phục vụ cộng đồng người Âu định cư. Bước ngoặt vĩ đại diễn ra từ cuối thập niên 1950 và thập niên 1960 khi Kenya giành độc lập: năm 1970, Giáo tỉnh Đông Phi được tách ra để thành lập Giáo tỉnh độc lập Kenya với vị Tổng giám mục người Kenya bản địa đầu tiên là Đức cha Festo Olang' (tiếp nối bởi các vị Tổng giám mục lỗi lạc như Manasses Kuria, David Gitari, Benjamin Nzimbi, Eliud Wabukala và Jackson Ole Sapit); đồng thời năm 1976, Mục sư John Gatu đã đề xuất bổ nhiệm vị Niên trưởng (Provost) người châu Phi đầu tiên coi sóc nhà thờ chính tòa.
Từ ngai tòa và bục giảng của Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh, các vị mục tử Anh giáo Kenya đã thực hành cái gọi là Thần học Bục giảng (Theology of the Pulpit): dùng chính Lời Chúa trong Cựu Ước (sách các ngôn sứ Amos, Isaia, Đanien) và Tân Ước để chất vấn sự độc tài, tham nhũng và bảo vệ quyền con người. Dưới sự lãnh đạo của Niên trưởng Henry Okullu (sau là Giám mục Maseno South), Niên trưởng Peter Njenga và các Giám mục như Alexander Muge cùng David Gitari, Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh đã trở thành nơi duy nhất tại thủ đô Nairobi mà tiếng nói đòi dân chủ không thể bị bịt miệng trong thời kỳ độc đảng khắc nghiệt cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990.
Về mặt lịch sử kiến trúc, việc một thành phố trẻ vừa mới ra đời trên thảo nguyên Đông Phi như Nairobi lại sở hữu một công trình chuẩn mực của một trong những kiến trúc sư Gothic vĩ đại nhất nước Anh thời Victoria và Edward là một câu chuyện hy hữu. Khi Ủy ban Xây dựng Nhà thờ chính tòa được thành lập vào năm 1914, họ đã mời trực tiếp Temple Lushington Moore (1856 tới 1920), kiến trúc sư lừng danh ở Luân Đôn (học trò của George Gilbert Scott Jr. và là thầy dạy của Giles Gilbert Scott, người thiết kế Nhà thờ chính tòa Liverpool). Dù chưa từng trực tiếp đặt chân tới Đông Phi, Temple Moore đã nghiên cứu kỹ khí hậu cao nguyên xích đạo của Nairobi (nơi có ánh nắng chói chang và những cơn mưa rào nhiệt đới lớn) để điều chỉnh phong cách Gothic thế kỷ 14 của Anh quốc: ông thiết kế các bức tường đá dày gấp rưỡi thông thường, thu hẹp độ mở của các cửa sổ vòm nhọn để giữ cho lòng nhà thờ luôn mát mẻ dịu nhẹ, và bố trí hai hành lang có mái che chạy dọc hai bên gian giữa để làm vùng đệm chống nắng và mưa tạt.
Viên đá góc tường đầu tiên được đặt vào ngày 3 tháng 2 năm 1917 giữa lúc Thế chiến thứ nhất đang diễn ra. Khi kiến trúc sư Temple Moore qua đời tại Anh năm 1920, người con rể kiêm cộng sự của ông là kiến trúc sư Leslie Thomas Moore (1883 tới 1957) đã tiếp nhận toàn bộ bản vẽ và phối hợp với kiến trúc sư giám sát tại Nairobi là Robert S. Cobb để thi công công trình qua hai giai đoạn lớn kéo dài suốt ba mươi lăm năm (hoàn tất toàn bộ nhà thờ vào năm 1952).
Nhiều người khi nghe tên gọi Giáo hội Anh giáo (Anglican Church) thường phân vân không biết truyền thống này thuộc nhánh Công giáo hay Tin Lành. Trong lịch sử Kitô giáo và bảng phân loại tôn giáo học của thư viện Vạn Đạo Đường, Anh giáo bắt nguồn từ cuộc Cải cách Tôn giáo tại Anh thế kỷ 16 nhưng tự định vị mình là con đường trung dung (Via Media): vừa là Cải cách và Tin Lành (Reformed and Protestant) vì đặt Kinh Thánh làm quy chuẩn tối cao của đức tin và không thuộc thẩm quyền của Giáo hoàng Rôma, vừa giữ lại truyền thống Công giáo Tông truyền (Catholic and Apostolic) qua cơ cấu ba phẩm trật Giám mục, Linh mục, Phó tế, các Tín biểu cổ đại và lịch phụng vụ. Tại Đông Phi, Giáo hội Anh giáo Kenya (ACK) được truyền giảng bởi các nhà truyền giáo thuộc khuynh hướng Tin Lành Phúc Âm của Hội Truyền giáo Giáo hội (CMS), nên đời sống đức tin tại Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh vừa có phẩm phục, đàn phong cầm và nghi thức trang trọng, vừa có những bài giảng giải Kinh Thánh sâu sắc và nhiệt huyết truyền giáo mạnh mẽ của truyền thống Tin Lành.
IIBa Mươi Lăm Năm Xây Dựng (1917 Tới 1952), Biến Cố Saba Saba Năm 1990 Và Góc Tự Do Của Các Bà Mẹ Tù Nhân Chính Trị Năm 1992
Lịch sử của Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh trải dài từ những năm tháng Thế chiến thứ nhất, thời kỳ hậu Thế chiến thứ hai cho đến những cuộc đấu tranh lịch sử định hình Hiến pháp dân chủ của Cộng hòa Kenya ở cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21.
- Năm 1903 tới 1914Từ nhà thờ tôn St. Stephen's tới quyết định xây dựng Đại thánh đường Tất Cả Các ThánhSau một thập kỷ sinh hoạt tại nhà thờ gỗ và tôn St. Stephen's, Ủy ban xây dựng được thành lập năm 1914 và ủy thác cho kiến trúc sư người Anh Temple Moore thiết kế ngôi nhà thờ đá Gothic mới bên đại lộ Sixth Avenue (nay là Kenyatta Avenue).
- 3 tháng 2 năm 1917 tới tháng 11 năm 1924Đặt viên đá góc tường và thánh hiến giai đoạn một (phần gian giữa phía tây)Viên đá nền móng được đặt ngày 3 tháng 2 năm 1917 bởi Ngài Henry Conway Belfield; đến tháng 11 năm 1924, bốn nhịp gian đầu tiên của gian giữa phía tây hoàn thành và được Đức cha Richard Stanley Heywood (Giám mục Mombasa) thánh hiến.
- 1938 tới năm 1952Thi công giai đoạn hai dưới sự giám sát của Leslie Moore cùng Robert Cobb và hoàn thành toàn bộ nhà thờSau thời gian gián đoạn vì Đại suy thoái và Thế chiến II, phần cánh ngang (transepts), cung thánh phía đông (chancel), nhà nguyện bên và hai tháp chuông được xây dựng hoàn chỉnh từ năm 1947 tới năm 1952 với sự tham gia của các thợ nề người Ý.
- Năm 1970 và năm 1976Thành lập Giáo tỉnh Anh giáo Kenya tự trị và bổ nhiệm vị Niên trưởng người Kenya đầu tiênNăm 1970, Đức cha Festo Olang' trở thành Tổng giám mục người châu Phi đầu tiên của Giáo tỉnh Kenya tại Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh; năm 1976, Tiến sĩ Henry Okullu trở thành vị Niên trưởng (Provost) người Kenya bản địa đầu tiên của nhà thờ.
- Tháng 7 năm 1990 (Phong trào Saba Saba)Lễ cầu nguyện cho dân chủ đa đảng và sự kiện Niên trưởng Peter Njenga công bố số nạn nhân bị đàn ápSau cuộc biểu tình đòi đa đảng ngày 7 tháng 7 năm 1990 (Saba Saba), Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh tổ chức lễ cầu nguyện lớn bất chấp sự bao vây của cảnh sát, lên án bạo lực và đòi cải cách hiến pháp.
- Tháng 3 năm 1992 tới đầu năm 1993Che chở Giáo sư Wangari Maathai và các Bà mẹ của các Tù nhân Chính trị trong hầm nhà thờ suốt 10 thángKhi cảnh sát dùng hơi cay giải tán cuộc tuyệt thực của các bà mẹ có con bị giam giữ vì lý do chính trị tại Góc Tự Do (Freedom Corner) ở Công viên Uhuru đối diện, Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh đã mở cửa tầng hầm che chở các bà mẹ suốt gần một năm cho đến khi toàn bộ 51 tù nhân chính trị được trả tự do.
- Năm 2001 và năm 2017Công nhận Di tích Quốc gia Kenya (2001) và Đại lễ Bách chu niên 100 năm Đặt đá móng (2017)Chính phủ Kenya chính thức xếp hạng Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh là Di tích Quốc gia được bảo vệ vào năm 2001; năm 2017, Giáo hội cử hành trọng thể đại lễ kỷ niệm 100 năm khởi công và khánh thành Trung tâm Trẻ em và Thanh thiếu niên mới.
Cuộc trú ẩn lịch sử năm 1992 của các Bà mẹ Tù nhân Chính trị và khôi phục lễ hội chuông nhà thờ. Một trong những trang sử hào hùng nhất gắn liền với Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh đã diễn ra vào đầu tháng 3 năm 1992. Lúc bấy giờ, một nhóm các bà mẹ già người Kenya có con trai bị chính quyền giam giữ không xét xử vì đấu tranh cho dân chủ, dưới sự đồng hành của nhà hoạt động môi trường và nhân quyền Giáo sư Wangari Maathai (người sau này trở thành phụ nữ châu Phi đầu tiên nhận Giải Nobel Hòa bình năm 2004), đã cắm trại tuyệt thực tại Công viên Uhuru ngay đối diện nhà thờ chính tòa (nơi từ đó được gọi là Freedom Corner hay Góc Tự Do). Khi lực lượng an ninh dùng dùi cui và lựu đạn hơi cay tấn công khu trại vào ngày 3 tháng 3 năm 1992, Niên trưởng Peter Njenga và Tổng giám mục Manasses Kuria đã lập tức mở toang cánh cổng Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh để đón các bà mẹ vào lánh nạn trong tầng hầm nhà thờ (Cathedral Bunker hay Crypt).
Khi lực lượng vũ trang định xông vào khuôn viên nhà thờ để bắt người, các vị giám mục và giáo sĩ đã đứng chắn ngay trước cửa thánh đường và tuyên bố đây là Thánh địa của Thiên Chúa (Sanctuary of God) bất khả xâm phạm. Các bà mẹ đã sống và cầu nguyện ngay trong hầm Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh suốt mười tháng ròng rã cho đến đầu năm 1993, khi chính quyền buộc phải trả tự do cho 51 người con tù nhân chính trị của họ. Ba mươi hai năm sau, vào tháng 6 năm 2024, trong các cuộc biểu tình ôn hòa của thanh niên Kenya phản đối dự luật thuế trước tòa nhà Quốc hội gần đó, Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh một lần nữa mở cửa làm trạm cấp cứu y tế và nơi trú ẩn nhân đạo cho những người bị thương, nối dài truyền thống nhân đạo bất khuất của ngôi thánh đường trên đại lộ Kenyatta.
IIIKiến Trúc Gothic Đá Trachyte Xám, Hệ Kính Màu William Morris Và Mười Hai Quả Chuông Luân Đôn Độc Nhất Đông Phi
Được xây dựng trên mặt bằng hình chữ thập Latinh (Cruciform plan) theo phong cách Gothic Anh quốc thế kỷ 14 (Decorated English Gothic) của Temple Moore và Leslie Moore, Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh mang vẻ đẹp trầm mặc, vững chãi của đá tự nhiên kết hợp với nghệ thuật mộc và kính màu thủ công tinh xảo của trào lưu Nghệ thuật và Thủ công mỹ nghệ (Arts and Crafts movement) đầu thế kỷ 20.
Toàn bộ tường chịu lực, trụ áp tường (buttresses) và các vòm cửa của nhà thờ được xây bằng đá núi lửa trachyte màu xám xanh khai thác tại các mỏ đá vùng Nairobi và được đẽo gọt hoàn toàn bằng tay. Để thích ứng với khí hậu xích đạo ở độ cao gần 1.800 mét, kiến trúc sư Temple Moore đã thiết kế hai hành lang phụ có mái dốc thấp chạy dọc bên ngoài hai gian bên, giúp che mát phần tường chính và dẫn luồng không khí tự nhiên mát rượi lưu thông khắp lòng nhà thờ.
Bước vào bên trong gian giữa có sức chứa hơn 1.200 người ngồi, ánh mắt du khách lập tức được dẫn lên hệ thống mái vòm gỗ sẫm màu dạng sườn vòm (barrel-vaulted timber ceiling) cao vút có tính năng tiêu âm và cộng hưởng tuyệt hảo cho nhạc hợp xướng. Ngăn cách giữa gian giữa và hai gian bên là hai hàng cột đá lớn tiết diện bát giác đỡ những nhịp vòm nhọn Gothic thanh thoát. Ở phía trên là chiếc đàn đại phong cầm ống (Pipe Organ) cổ điển do hãng Rushworth and Dreaper của thành phố Liverpool (Anh quốc) chế tác và lắp đặt năm 1952.
Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh sở hữu một trong những bộ sưu tập kính màu nghệ thuật đầu thế kỷ 20 giá trị nhất lục địa châu Phi. Nổi bật nhất là các khung cửa sổ kính màu do xưởng thiết kế huyền thoại Morris & Co. (do William Morris sáng lập tại Anh) chế tác vào thập niên 1920, cùng các tác phẩm xuất sắc của những nghệ nhân kính màu hàng đầu phong trào Arts and Crafts như Karl Parsons (cửa sổ tưởng niệm Thế chiến I), Archibald Keightley Nicholson và Christopher Webb. Cửa sổ lớn phía tây và cửa sổ cung thánh phía đông khắc họa Chúa Kitô Vinh Hiển cùng các vị thánh và các thiên thần trong sắc màu xanh coban và đỏ thẫm rực rỡ.
Khu vực cung thánh phía đông (Chancel and Sanctuary) được hoàn thiện trong giai đoạn 1947 tới 1952 với hai dãy ghế ca đoàn bằng gỗ cứng chạm khắc công phu, giảng đài bằng gỗ và đồng hình chim đại bàng (Eagle Lectern) nâng đỡ cuốn Kinh Thánh lớn, cùng ngai tòa của Đức Tổng giám mục Kenya. Bên cạnh cung thánh là các nhà nguyện bên dành cho cầu nguyện cá nhân và tưởng niệm các vị Thánh Tử Đạo vùng Đông Phi (như Đức Giám mục James Hannington và các vị tử đạo Uganda).
Một bảo vật âm thanh độc nhất vô nhị của Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh nằm trên tháp chuông phía bắc: đây là nhà thờ duy nhất trong toàn khu vực Đông Phi sở hữu một bộ mười hai quả chuông đồng kéo dây thay đổi giai điệu theo truyền thống Anh quốc (Full Ring of Twelve Change-Ringing Bells). Ban đầu nhà thờ có 8 quả chuông được đúc bởi xưởng đúc chuông lừng danh Mears and Stainbank (Whitechapel Bell Foundry ở Luân Đôn) và John Taylor & Co.; đến đầu thế kỷ 21, bốn quả chuông lịch sử từ Nhà thờ chính tòa Southwark (St Mary Overie, Luân Đôn) và xưởng Whitechapel đã được bổ sung để tạo thành bộ 12 quả chuông hoàn chỉnh (với quả chuông trầm Tenor nặng khoảng 680 kg).
Bên dưới phần cung thánh của nhà thờ là khu vực tầng hầm (Crypt hay Bunker), nơi từng là không gian trú ẩn lịch sử của các Bà mẹ Tù nhân Chính trị và Giáo sư Wangari Maathai suốt năm 1992. Trong khuôn viên rợp bóng cây rộng lớn xung quanh nhà thờ còn có nhà sách Uzima Press, quán cà phê sân vườn yên bình và tòa nhà Trung tâm Trẻ em và Thanh thiếu niên (Children and Teens Centre, CTC) hiện đại cao nhiều tầng được khánh thành dịp kỷ niệm 100 năm nhà thờ để phục vụ hàng ngàn thiếu nhi mỗi Chúa Nhật.
| Hạng mục kiến trúc và Bảo vật | Niên đại và Tác giả thực hiện | Đặc điểm kỹ thuật và Giá trị văn hóa |
|---|---|---|
| Gian giữa phía Tây (Western Nave) | 1917 tới 1924 (kiến trúc sư Temple Moore) | Xây bằng đá núi lửa trachyte xám đẽo tay, cột đá bát giác, vòm nhọn Decorated Gothic và trần vòm gỗ cao vút |
| Cánh ngang, Cung thánh phía Đông và Tháp chuông | 1938 tới 1952 (Leslie Moore và kiến trúc sư giám sát Robert S. Cobb) | Hoàn thiện mặt bằng chữ thập Latinh, khu vực ca đoàn, ngai tòa Tổng giám mục Kenya và nhà nguyện bên |
| Hệ thống cửa sổ Kính màu nghệ thuật | Thập niên 1920 tới 1950 (Morris & Co., Karl Parsons, A.K. Nicholson) | Bộ sưu tập kính màu phong trào Arts and Crafts quý hiếm nhất Đông Phi, khắc họa Chúa Kitô, các thánh và đài tưởng niệm |
| Bộ 12 Quả chuông đồng và Đàn Đại phong cầm | Đàn organ năm 1952 (Rushworth & Dreaper); bộ 12 chuông hoàn chỉnh thập niên 2000 | Bộ 12 chuông kéo dây thay đổi âm giai (change-ringing bells) duy nhất tại Đông Phi từ xưởng đúc Whitechapel Luân Đôn |
| Tầng hầm Lịch sử (Crypt) và Khuôn viên Mục vụ | 1952 (hầm nhà thờ); mở rộng Trung tâm CTC năm 2017 | Nơi ghi dấu lịch sử che chở phong trào dân chủ năm 1992 và trung tâm giáo dục thanh thiếu niên hiện đại của Giáo tỉnh |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng Giáo hội Anh giáo Kenya và kiến trúc sư người Anh Temple Moore không sử dụng thuật phong thủy phương Đông trong việc chọn đất và xây dựng Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh. Khu đất bên đại lộ Kenyatta được quy hoạch từ năm 1914 tại cửa ngõ nối khu trung tâm đô thị với vùng đồi phía tây (The Hill), còn trục của nhà thờ tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc định hướng phụng vụ Kitô giáo cổ truyền hướng về phía Đông. Những nhận định dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình của cao nguyên thủ đô Nairobi tại tọa độ 1,2875 độ vĩ nam, 36,8167 độ kinh đông, Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh tọa lạc ở độ cao khoảng 1.798 mét so với mực nước biển, ngay tại điểm bản lề địa hình chuyển tiếp từ vùng đồi cao Upper Hill và Nairobi Hill ở phía tây xuống thềm bằng phẳng của Khu Trung tâm Thương mại (CBD) ở phía đông. Nhờ thế đất tựa đồi nhìn xuống bình nguyên ấy, khu vực phía tây và tây nam của nhà thờ có địa thế cao hơn làm hậu chẩm sơn nguyên (nối liền với mạch đồi Ngong Hills ở phía xa), trong khi mặt đất trước mặt nhà thờ thoải nhẹ về phía đông theo trục đại lộ Kenyatta Avenue.
Đặc biệt nhất về mặt minh đường và thủy pháp là mối tương quan giữa ngôi nhà thờ chính tòa và Công viên Tự do (Uhuru Park) cùng Công viên Trung tâm (Central Park) nằm ngay đối diện bên kia đại lộ Kenyatta Avenue. Toàn bộ khu công viên rộng hàng chục héc-ta với hồ nước nhân tạo lớn ở giữa đóng vai trò là một đại minh đường tụ thủy xanh mát và thoáng đãng bậc nhất thủ đô Nairobi, giúp luồng sinh khí và gió mát từ hồ nước thổi trực tiếp vào khuôn viên rợp bóng cây cổ thụ của nhà thờ. Bản thân tòa đại thánh đường hình chữ thập được đặt theo trục chuẩn tọa Tây hướng Đông (cung thánh và bàn thờ chính hướng về mặt trời mọc phía đông, nhìn thẳng dọc theo trục đại lộ Kenyatta tiến vào trung tâm thành phố), vừa giữ được vẻ tĩnh mịch thâm nghiêm của một khu rừng đá Gothic giữa lòng đô thị, vừa đứng ở vị trí đối diện trực tiếp với quảng trường công viên nơi diễn ra mọi sự kiện lịch sử trọng đại của quốc gia.
VĐại Lễ Các Thánh 1 Tháng 11, Hợp Xướng Kinh Chiều Anh Giáo (Choral Evensong) Và Tiếng Chuông Ngân Vang Đại Lộ Kenyatta
Đời sống phụng vụ tại Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh kết hợp phong phú giữa lịch phụng vụ Anh giáo cổ điển (dương lịch) với sự đa dạng văn hóa của xã hội Kenya đương đại: mỗi Chúa Nhật, nhà thờ tổ chức đồng thời các buổi lễ theo nghi thức truyền thống có ca đoàn mặc áo choàng và đàn đại phong cầm, các buổi lễ đương đại sôi động cho giới trẻ, lễ cầu nguyện bằng tiếng Kiswahili và chương trình trường Chúa Nhật cho hàng ngàn trẻ em.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch | Tên đại lễ phụng vụ và sự kiện | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh |
|---|---|---|---|
| Ngày 1 tháng 11 (hoặc Chúa Nhật gần nhất) | Dương lịch (Lễ Bổn mạng Chính tòa) | Đại lễ Tất Cả Các Thánh (All Saints' Day, tức Patronal Festival) | Ngày lễ tước hiệu trọng đại nhất trong năm: Đức Tổng giám mục Kenya và Niên trưởng nhà thờ chính tòa chủ sự đại lễ Tiệc Thánh, kéo vang trọn bộ 12 quả chuông đồng và hợp xướng ca tụng mầu nhiệm Các Thánh Thông Công. |
| Mùa Vọng và tháng 12 hằng năm | Dương lịch | Lễ Chín Bài Đọc và Thánh Ca Giáng Sinh (Festival of Nine Lessons and Carols) | Một trong những truyền thống âm nhạc nổi tiếng nhất Nairobi: dưới ánh nến lung linh, Ca đoàn Nhà thờ chính tòa (Cathedral Choir) trình diễn các bản thánh ca cổ điển theo truyền thống King's College Cambridge. |
| Mỗi Chúa Nhật hằng tuần (từ 7 giờ sáng đến chiều tối) | Thường nhật | Phụng vụ Tiệc Thánh Anh giáo, Hợp xướng Kinh Chiều (Evensong) và Lễ Kiswahili | Tổ chức đa dạng các khung giờ lễ: lễ Tiệc Thánh sớm theo Sách Cầu Nguyện Chung 1662, lễ hợp xướng truyền thống với đàn phong cầm, lễ đương đại tại hội trường Trinity, lễ tiếng Kiswahili và Kinh Chiều Evensong. |
| Tuần Thánh, Thứ Sáu Tốt Lành và Chúa Nhật Phục Sinh | Dương lịch (tháng 3 hoặc tháng 4) | Phụng vụ Thương Khó, Trình diễn Oratorio của Handel và Đại lễ Phục Sinh | Các buổi suy niệm Bảy Lời Chúa Trên Thánh Giá, trình diễn các tác phẩm hợp xướng lớn như Messiah của Handel và lễ Phục Sinh rộn ràng tiếng chuông. |
| Chúa Nhật gần ngày 11 tháng 11 và các dịp Quốc lễ | Dương lịch | Lễ Tưởng niệm Hòa bình (Remembrance Sunday) và Lễ Tạ ơn Quốc gia | Cử hành lễ cầu nguyện cho hòa bình, tưởng niệm những người đã ngã xuống trong hai cuộc Thế chiến và cầu nguyện cho sự đoàn kết, công lý của đất nước Kenya. |
Âm thanh của bộ chuông 12 quả và truyền thống hợp xướng Anh giáo giữa lòng Đông Phi. Đối với những người yêu âm nhạc thánh và kiến trúc cổ điển, việc ngồi dưới mái vòm gỗ của Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh vào sáng Chúa Nhật hoặc buổi chiều có lễ Choral Evensong là một trải nghiệm khó quên. Trước giờ lễ, đội ngũ những người rung chuông (Kampanologists) kéo dây điều khiển mười hai quả chuông đồng trên tháp bắc ngân vang những chuỗi âm thanh biến ảo (Change ringing) lan tỏa khắp Công viên Uhuru và đại lộ Kenyatta; tiếp đó, tiếng đàn đại phong cầm Liverpool hòa cùng giọng hát bốn bè của ca đoàn nhà thờ chính tòa tạo nên một bầu khí linh thiêng, trang nhã và đầy cảm xúc nhân văn.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đại lộ Kenyatta Avenue, đối diện Công viên Uhuru Park, P.O. Box 40539-00100, thủ đô Nairobi, Cộng hòa Kenya
- Đường tới
- Nhà thờ chính tòa Anh giáo Tất Cả Các Thánh tọa lạc trên đại lộ Kenyatta Avenue (đối diện trực tiếp với Công viên Uhuru Park và Công viên Central Park) ở rìa phía tây Khu Trung tâm Thương mại (CBD) của thủ đô Nairobi, cách Vương cung thánh đường Công giáo Gia Đình Thánh khoảng 800 mét về phía tây (khoảng 10 phút đi bộ dọc theo City Hall Way và Kenyatta Avenue) và cách Bảo tàng Quốc gia Nairobi khoảng 2 km về phía nam. Từ Sân bay Quốc tế Jomo Kenyatta (NBO), du khách đi taxi, Uber hoặc Bolt qua đường cao tốc Nairobi Expressway (ra tại nút giao Haile Selassie hoặc Kenyatta Avenue) mất khoảng 20 tới 25 phút là tới thẳng cổng chính nhà thờ.
- Toạ độ
- -1.2875, 36.8167
Nhà thờ chính tòa Anh giáo Tất Cả Các Thánh mở cửa đón khách tham quan và tín hữu vào cầu nguyện miễn phí hằng ngày từ 8 giờ sáng đến 5 giờ chiều (vào ngày Chúa Nhật mở cửa từ 6 giờ 30 sáng đến tối cho các buổi lễ). Khuôn viên nhà thờ rất rộng rãi, xanh mát và an toàn với cổng kiểm soát an ninh lịch sự trên đại lộ Kenyatta Avenue. Khi bước vào bên trong gian giữa để chiêm ngưỡng kiến trúc Gothic đá xám và các khung cửa sổ kính màu của xưởng William Morris, quý vị nên ăn mặc lịch sự, giữ trật tự và hỏi xin phép nhân viên trực nhà thờ (Vergers) nếu muốn chụp ảnh nội thất. Nếu đến thăm vào sáng Chúa Nhật, quý vị có thể tự do tham dự bất kỳ buổi lễ nào phù hợp với sở thích (lễ truyền thống với đàn phong cầm ống lúc 9 giờ 30 hoặc 11 giờ 30 sáng trong nhà thờ chính, hoặc lễ tiếng Kiswahili), và sau giờ lễ có thể ghé thăm nhà sách Uzima hoặc thưởng thức trà Kenya tại quán cà phê trong khuôn viên nhà thờ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Anh giáo Tất Cả Các Thánh, Nairobi
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh tại Nairobi giữ vị thế như thế nào trong Giáo hội Anh giáo?
Đây là Nhà thờ chính tòa Toàn Giáo tỉnh và Quốc gia (Provincial and National Cathedral) của Giáo hội Anh giáo Kenya (Anglican Church of Kenya, một giáo tỉnh tự trị có hàng triệu tín hữu thuộc Cộng đồng Anh giáo toàn cầu), là nơi đặt ngai tòa (Cathedra) của Đức Tổng giám mục Giáo chủ toàn Kenya đồng thời là nhà thờ chính tòa của Giáo phận Tất Cả Các Thánh.
Ai là kiến trúc sư đã thiết kế tòa nhà thờ đá Gothic này và quá trình xây dựng kéo dài bao lâu?
Bản thiết kế của nhà thờ được lập vào năm 1914 bởi Temple Lushington Moore (1856 tới 1920), một trong những kiến trúc sư nhà thờ phong cách Gothic Revival vĩ đại nhất nước Anh. Viên đá góc tường được đặt vào ngày 3 tháng 2 năm 1917; sau khi Temple Moore qua đời năm 1920, con rể của ông là kiến trúc sư Leslie Moore cùng kiến trúc sư giám sát tại Nairobi là Robert S. Cobb đã tiếp tục thi công qua hai giai đoạn (thánh hiến gian giữa năm 1924 và hoàn thành toàn bộ cung thánh, cánh ngang, tháp chuông vào năm 1952, tức kéo dài 35 năm).
Vì sao Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh lại được người dân Kenya tôn kính như biểu tượng bảo vệ nhân quyền và dân chủ?
Vào cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990, dưới thời chế độ độc đảng, các vị mục tử của nhà thờ như Niên trưởng Peter Njenga và các Giám mục Henry Okullu, Alexander Muge, David Gitari đã dũng cảm dùng bục giảng nhà thờ để lên tiếng đòi dân chủ đa đảng (đặc biệt trong phong trào Saba Saba tháng 7 năm 1990). Tháng 3 năm 1992, khi cảnh sát dùng hơi cay giải tán cuộc tuyệt thực của các Bà mẹ Tù nhân Chính trị và Giáo sư Wangari Maathai tại Công viên Uhuru, nhà thờ đã mở cửa tầng hầm che chở các bà mẹ suốt 10 tháng cho đến khi 51 tù nhân chính trị được trả tự do.
Bộ chuông trên tháp của Nhà thờ chính tòa Tất Cả Các Thánh có điểm gì độc đáo tại châu Phi?
Tháp chuông phía bắc của nhà thờ sở hữu bộ mười hai quả chuông đồng kéo dây thay đổi giai điệu (full ring of twelve change-ringing bells) duy nhất tại toàn khu vực Đông Phi và là một trong số rất ít bộ 12 chuông trên cả lục địa châu Phi. Các quả chuông này được đúc tại xưởng Whitechapel danh tiếng ở Luân Đôn và xưởng John Taylor, trong đó có 4 quả chuông lịch sử được chuyển về từ Nhà thờ chính tòa Southwark (Luân Đôn).
Những khung cửa sổ kính màu bên trong nhà thờ do những nghệ nhân nào chế tác?
Nhà thờ lưu giữ bộ sưu tập kính màu phong trào Nghệ thuật và Thủ công mỹ nghệ (Arts and Crafts) đầu thế kỷ 20 vô cùng quý giá, bao gồm các cửa sổ do chính xưởng Morris & Co. (của William Morris ở Anh) chế tác vào thập niên 1920, cùng tác phẩm của các bậc thầy kính màu Anh quốc như Karl Parsons, Archibald Keightley Nicholson và Christopher Webb.
Kiến trúc sư Temple Moore đã làm thế nào để một ngôi nhà thờ kiểu Gothic miền ôn đới nước Anh thích ứng với khí hậu xích đạo của Nairobi?
Dù mang phong cách Gothic Anh quốc thế kỷ 14, Temple Moore đã điều chỉnh kết cấu để phù hợp với nắng và mưa nhiệt đới ở độ cao 1.800 mét của Nairobi: ông dùng đá núi lửa trachyte xám địa phương xây tường rất dày để cách nhiệt, thu nhỏ tiết diện cửa sổ kính màu để tránh chói nắng, và thiết kế thêm hai dãy hành lang có mái che (cloister passages) chạy dọc bên ngoài hai tường bên để chắn mưa tạt và đón gió mát tự nhiên.