Quý vị đứng giữa vườn Hazuri Bagh, sau lưng là tường thành đá của Hoàng thành Lahore (Lahore Fort), trước mặt là một dãy bậc thềm sa thạch đỏ dẫn lên cổng lớn của thánh đường. Hai mươi hai bậc đưa người lên khỏi mặt vườn. Qua khỏi vòm cổng, một khoảng sân lát đá đỏ mở ra rộng tới mức người đi bộ ở đầu kia chỉ còn là những chấm nhỏ. Cuối sân về phía tây, gian cầu nguyện đội ba mái vòm cẩm thạch trắng hình củ hành, và ở bốn góc sân là bốn ngọn tháp tám cạnh đứng canh.
Người Lahore gọi nơi này là Badshahi Masjid, Thánh đường Hoàng đế. Pakistan là nước mà tuyệt đại đa số dân theo Hồi Giáo, phần lớn là dòng Sunni, và thư viện chọn Badshahi làm nơi đại diện duy nhất của nước ấy vì nó gom đủ ba điều: đây là thánh đường lễ chung của một thành phố lớn, một mẫu mực của kiến trúc Hồi Giáo thời Mogul ở tiểu lục địa, và vẫn là sân lễ nơi người trong thành tụ về mỗi mùa Eid. Worldheritagesite.org ghi đây từng là thánh đường lớn nhất thế giới trong hơn ba thế kỷ.
IThánh Đường Hoàng Đế Và Lễ Chung Của Cả Thành
Chữ badshah gốc Ba Tư nghĩa là vua, hoàng đế, nên Badshahi là thuộc về nhà vua, và tên thánh đường thường được dịch là Thánh đường Hoàng đế (Imperial Mosque). Về loại, đây là một masjid jami, thánh đường cộng đoàn, nơi cả thành quy về dự lễ chung trưa thứ Sáu có bài thuyết giảng và hai kỳ lễ Eid, khác các thánh đường nhỏ trong từng khu phố vốn chỉ dùng cho năm lần lễ nguyện hằng ngày.
Theo New World Encyclopedia, hoàng đế Mogul Aurangzeb cho dựng thánh đường từ tháng 5 năm 1671 tới tháng 4 năm 1673. Người trông coi việc dựng là Muzaffar Hussain, còn gọi là Fidaie Khan Koka, anh em nuôi của hoàng đế và khi ấy cai quản Lahore. Thánh đường đặt ngay trước Hoàng thành, để cung vua và nơi lễ chung của kinh thành đứng đối mặt nhau qua một khu vườn.
Hồi Giáo tin vào một Thượng Đế duy nhất, không hình tướng. Vì thế trong gian cầu nguyện không có tượng, không có ban thờ, không có lễ vật. Trang trí chỉ gồm hoa lá cách điệu, hoa văn hình học và thư pháp. Điểm quy chiếu duy nhất là mihrab, hốc vòm trên bức tường quay về Ngôi Đền Kaaba ở Mecca, để người đứng lễ biết hướng. Bên cạnh mihrab là minbar, bục bậc thang nơi người giảng đứng trong buổi lễ thứ Sáu.
Tín đồ Sunni ở Pakistan phần lớn theo trường luật Hanafi, một trong bốn trường luật lớn của dòng Sunni. Các trường luật khác nhau ở chi tiết nghi thức và luật lệ, không khác nhau ở đức tin căn bản. Thư viện ghi như vậy để quý vị định vị nơi này, không xếp trường nào hơn trường nào.
Chỗ hay hiểu lầm thứ nhất là chữ lớn nhất thế giới. Worldheritagesite.org ghi Badshahi là thánh đường lớn nhất thế giới từ năm 1673 tới năm 1986. Nghĩa là danh hiệu ấy thuộc về một giai đoạn, không phải hôm nay. Ngày nay có nhiều thánh đường lớn hơn, kể cả ở chính Pakistan. Điều Badshahi còn giữ được là sân lễ lộ thiên thuộc loại lớn nhất thế giới.
Chỗ thứ hai là con số sức chứa. Nhiều trang du lịch ghi thánh đường chứa tới 100.000 người. Thư viện chưa mở được nguồn nào xác nhận con số ấy, nên dùng con số hơn 55.000 người của New World Encyclopedia. Chênh lệch có lẽ đến từ việc có tính người đứng lễ tràn ra bậc thềm và vườn chung quanh hay không.
Cùng dòng thánh đường cộng đoàn thời Mogul là Thánh đường Jama Masjid, Delhi, dựng trước Badshahi chừng hai mươi năm, cũng sa thạch đỏ, cẩm thạch trắng, ba vòm và sân vuông trên nền cao. Nếu Delhi là bản mẫu thì Lahore là bản phóng lớn. Còn hướng mà mọi hàng người trong sân Badshahi quay về là Ngôi Đền Kaaba giữa Masjid al-Haram ở Mecca.
IIHai Năm Dựng Và Ba Thế Kỷ Giữ Gìn
Khác những thánh đường được bồi đắp qua nhiều triều, Badshahi dựng một đợt, theo một đồ án, trong khoảng hai năm. Vì thế nó cho thấy khá trọn vẹn tay nghề kiến trúc Mogul ở thời điểm cuối của giai đoạn dựng công trình lớn. Các mốc dưới đây chỉ ghi việc xây dựng, ghi danh và trùng tu.
- 1671Khởi dựngTháng 5 năm 1671, theo lệnh hoàng đế Aurangzeb, việc dựng bắt đầu ngay phía tây Hoàng thành Lahore, do Muzaffar Hussain (Fidaie Khan Koka) trông coi, theo New World Encyclopedia.
- 1673Hoàn thànhTháng 4 năm 1673 công trình xong, theo New World Encyclopedia. Toàn bộ thánh đường gồm cổng, sân, bốn tháp góc và gian cầu nguyện ba vòm dựng trong một đợt.
- 1084 HijriBia trên cổngMinh văn trên cổng ghi năm Hijri 1084, ứng với khoảng 1673 tới 1674 dương lịch, theo hồ sơ dự kiến UNESCO. Xem hộp sử liệu dưới.
- 1939 tới 1960Đợt trùng tu lớnThánh đường được trùng tu toàn diện trong hơn hai mươi năm, chi phí khoảng 4,8 triệu rupee, theo New World Encyclopedia. Nhiều phần sa thạch và cẩm thạch được thay mới theo mẫu cũ.
- 1993Danh sách dự kiến UNESCOPakistan đưa Thánh đường Badshahi vào danh sách dự kiến Di sản Thế giới UNESCO. Đây là bước đệ trình ban đầu, thánh đường chưa được ghi danh chính thức.
Có ba chỗ nguồn ghi khác nhau, thư viện ghi cả hai bên. Năm hoàn thành: New World Encyclopedia ghi tháng 4 năm 1673. Hồ sơ dự kiến UNESCO dẫn bia trên cổng ghi năm Hijri 1084, mà năm Hijri này trải từ giữa năm 1673 sang năm 1674 dương lịch. Có thể bia được khắc khi công trình gần xong hoặc vừa xong, nên hai con số không mâu thuẫn hẳn, chỉ lệch ở cách quy đổi lịch.
Sức chứa: New World Encyclopedia ghi hơn 55.000 người, các trang du lịch ghi tới 100.000, thư viện dùng 55.000. Thứ hạng: Worldheritagesite.org ghi đây là thánh đường lớn nhất thế giới từ 1673 tới 1986, và bốn tháp góc cao hơn tháp của lăng Taj Mahal 4,2 mét. Hai điều này thư viện chép đúng theo nguồn ấy, chưa đối chiếu được với nguồn thứ hai.
IIISa Thạch Đỏ, Ba Vòm Trắng Và Bốn Tháp Góc
Badshahi theo lối Mogul thời chín muồi: đối xứng tuyệt đối quanh một trục đông tây, sa thạch đỏ làm thân, cẩm thạch trắng làm điểm nhấn. Hồ sơ dự kiến UNESCO tả một nền cao đi lên từ phía đông bằng 22 bậc, một cổng Mogul lộng lẫy, bốn tháp tám cạnh ở bốn góc sân, bốn tháp nhỏ hơn gắn vào bốn góc gian cầu nguyện, ba vòm cẩm thạch hình củ hành, và trang trí hoa lá đan cài phủ cả bên trong lẫn bên ngoài.
Cái làm người ta nhớ nhất là tỷ lệ của sân. Theo New World Encyclopedia, sân gần như vuông, mỗi cạnh chừng 161 mét, rộng khoảng 25.900 mét vuông. Gian cầu nguyện chỉ chiếm một dải hẹp ở phía tây. Phần lớn công trình vì thế là khoảng trời mở, nơi hàng vạn người có thể đứng thành những hàng ngang song song, cùng quay về một bức tường.
Cổng sa thạch đỏ đứng trên đỉnh 22 bậc thềm, nhìn thẳng sang cổng Hoàng thành qua vườn Hazuri Bagh. Bia năm Hijri 1084 gắn trên cổng này.
Lát sa thạch đỏ, rộng khoảng 25.900 mét vuông theo New World Encyclopedia, quanh ba mặt là dãy hành lang thấp. Giữa sân có bể nước để tín đồ làm phép tẩy trần trước khi lễ.
Dài khoảng 84 mét, sâu khoảng 25,5 mét, cao khoảng 15,4 mét, mặt tiền mở bằng những cửa vòm nhọn. Bên trong phủ trang trí thạch cao và hoa lá chạm.
Ba vòm hình củ hành bằng cẩm thạch trắng, vòm giữa lớn nhất, đường kính khoảng 19,8 mét và cao khoảng 14,9 mét theo số đo bộ Anh của New World Encyclopedia.
Tháp tám cạnh cao khoảng 53,7 mét, chia bốn tầng, mỗi tháp 204 bậc theo New World Encyclopedia. Tháp là nơi xưa kia người xướng lời gọi lễ đứng lên cho tiếng vang xa.
| Hạng mục | Số đo gốc | Quy ra mét | Nguồn |
|---|---|---|---|
| Sân trong | 528 bộ 8 inch nhân 528 bộ 4 inch | khoảng 161 m nhân 161 m, khoảng 25.900 m² | New World Encyclopedia |
| Gian cầu nguyện | 275 bộ 8 inch nhân 83 bộ 7 inch, cao 50 bộ 6 inch | khoảng 84 m nhân 25,5 m, cao 15,4 m | New World Encyclopedia |
| Vòm giữa | đường kính 65 bộ, cao 49 bộ | khoảng 19,8 m và 14,9 m | New World Encyclopedia |
| Bốn tháp góc | 176 bộ 4 inch, 204 bậc | khoảng 53,7 m | New World Encyclopedia |
| Bậc lên nền | 22 bậc | từ phía đông | Hồ sơ dự kiến UNESCO |
| Sức chứa | hơn 55.000 người | trang du lịch ghi tới 100.000 | New World Encyclopedia |
Ngay cạnh lối lên thánh đường là lăng của thi hào Muhammad Iqbal, một khối nhỏ bằng đá đỏ. Nhiều người tới Badshahi cũng ghé lăng này. Lăng là công trình riêng, không thuộc thánh đường, thư viện nhắc để quý vị khỏi nhầm.
IVThế Đất Và Hướng
Trước khi đọc thế đất, quý vị cần biết người dựng Badshahi không hề nghĩ theo phong thủy. Hồi Giáo không có phép phong thủy, và hướng của mọi thánh đường chỉ do qibla quyết định, tức hướng về Ngôi Đền Kaaba ở Mecca. Từ Lahore, Mecca nằm về phía tây, hơi chếch nam, nên gian cầu nguyện và mihrab ở đầu phía tây, cổng chính mở về phía đông. Toàn bộ trục của thánh đường, từ bậc thềm, cổng, sân tới ba vòm, chạy theo hướng ấy.
Những gì viết tiếp là con mắt của người Việt quen xem đất nhìn vào một công trình Mogul. Thư viện viết thêm để quý vị có chỗ so, không có dòng nào lấy từ tư liệu của thánh đường.
Điều đầu tiên là nền cao. Thánh đường không đứng ngang mặt vườn mà trên một nền đắp, phải lên 22 bậc mới tới cổng. Lối cổ truyền chuộng chỗ đặt nơi thờ cao hơn chung quanh, khô ráo, nhìn được xa, và nền cao ở đây vô tình hợp lối ấy. Người Mogul thì dùng nền cao vì một lý do khác: để thánh đường nổi lên khỏi mái nhà của thành, như ở Delhi.
Thứ hai là tọa và hướng. Gian cầu nguyện ở phía tây làm lưng, cổng mở về phía đông. Theo lối Việt, đây là thế tọa tây hướng đông, mặt đón nắng sớm. Phía trước cổng là vườn Hazuri Bagh, một khoảng phẳng và thoáng mà phép cũ gọi là minh đường, chỗ khí tụ trước mặt. Bên kia vườn là Hoàng thành, đọc theo lối cũ là án, khối chầu phía trước. Sự đối diện ấy thật ra là dụng ý của người Mogul khi đặt cung vua và thánh đường lễ chung nhìn thẳng vào nhau.
Thứ ba là nước. Lahore nằm bên sông Ravi, và theo nhiều mô tả, sông xưa chảy sát phía bắc khu thành cổ rồi về sau dời ra xa. Phép cũ coi đất gần sông lớn mà không bị nước xói là đất có nguồn sinh khí. Trong lòng thánh đường, bể tẩy trần giữa sân đọc theo lối Việt là chỗ Thủy tụ ở tâm, dù người dựng đặt nó vì phép rửa trước khi lễ.
Cuối cùng là màu. Sa thạch đỏ ngả về Hỏa, cẩm thạch trắng ngả về Kim. Thân đỏ đội đỉnh trắng, đọc theo ngũ hành là Hỏa ở dưới, Kim ở trên. Người Mogul chọn cặp màu này theo truyền thống kiến trúc của họ từ Agra tới Delhi. Mọi chữ ngũ hành ở đây là của thư viện.
VLễ Hằng Ngày, Thứ Sáu Và Hai Kỳ Eid
Nhịp lễ ở Badshahi theo lịch Hồi giáo Hijri, lịch thuần âm, mỗi năm ngắn hơn năm dương lịch chừng mười một ngày. Vì vậy tháng Ramadan và hai kỳ Eid không có ngày dương lịch cố định mà lùi dần qua các mùa, năm nay sớm hơn năm trước. Lễ lớn nhất của một thánh đường cộng đoàn như Badshahi là hai kỳ Eid, khi sân lễ rộng mênh mông được dùng đúng vào việc nó được dựng ra. Báo The Nation năm 2026 đưa tin ban quản lý rửa sạch gian cầu nguyện bằng nước hoa hồng và lo chỗ cho người tới dự lễ Eid al-Adha tại đây. Bài chỉ ghi ngày theo lịch, không ghi giờ.
| Lễ | Theo lịch nào | Nội dung |
|---|---|---|
| Năm buổi lễ nguyện | Hằng ngày, theo vị trí mặt trời | Rạng đông, giữa trưa, xế chiều, hoàng hôn và đêm. Người lễ đứng thành hàng ngang quay về tường mihrab phía tây. |
| Lễ chung thứ Sáu | Hằng tuần | Lễ có bài thuyết giảng từ minbar, lý do một masjid jami tồn tại. |
| Tháng Ramadan | Lịch Hijri, tháng thứ chín | Tháng nhịn chay từ rạng đông tới hoàng hôn, buổi tối có lễ nguyện thêm, các đêm lẻ cuối tháng được tìm như đêm Qadr. |
| Eid al-Fitr | Lịch Hijri, ngày 1 tháng Shawwal | Lễ mừng hết tháng chay, lễ nguyện chung buổi sáng trong sân lớn. |
| Eid al-Adha | Lịch Hijri, ngày 10 tháng Dhu al-Hijjah | Lễ hiến sinh trùng mùa hành hương Mecca, lễ nguyện chung buổi sáng, sau đó các gia đình chia thịt cho người thiếu thốn. |
Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt của người Việt tại Lahore hay tại thánh đường này nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Phía tây bắc Walled City, cạnh Hoàng thành Lahore (Lahore Fort) và vườn Hazuri Bagh, Lahore, Punjab
- Đường tới
- Thánh đường nằm ở góc tây bắc khu thành cổ Walled City của Lahore, tỉnh Punjab, đối diện Hoàng thành Lahore qua vườn Hazuri Bagh. Từ trung tâm Lahore quý vị có thể đi tới cổng Hoàng thành rồi đi bộ sang.
- Toạ độ
- 31.5879, 74.3094
Badshahi là thánh đường đang hành lễ. Lệ của nơi này: bỏ giày trước khi bước vào sân, ăn mặc kín tay chân, phụ nữ che tóc bằng khăn. Không đi ngang trước mặt người đang lễ nguyện, không chụp ảnh người đang lễ khi chưa được phép. Vào trưa thứ Sáu và những ngày Eid, sân và gian cầu nguyện dành cho người dự lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin đợi lúc khác.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thánh đường Badshahi, Lahore
Contribute photos, information or video for Badshahi MosqueThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
thánh đường badshahi xây năm nào
Theo New World Encyclopedia, thánh đường được dựng từ tháng 5 năm 1671 tới tháng 4 năm 1673 theo lệnh hoàng đế Mogul Aurangzeb. Bia trên cổng ghi năm Hijri 1084, ứng với khoảng 1673 tới 1674 dương lịch theo hồ sơ dự kiến UNESCO. Cả công trình dựng trong một đợt.
badshahi mosque chứa được bao nhiêu người
New World Encyclopedia ghi thánh đường chứa hơn 55.000 người, phần lớn đứng lễ trong sân rộng khoảng 25.900 mét vuông. Nhiều trang du lịch ghi tới 100.000 người, nhưng thư viện chưa tìm được nguồn xác nhận con số ấy nên dùng 55.000.
thánh đường badshahi có phải lớn nhất thế giới không
Không còn. Worldheritagesite.org ghi Badshahi là thánh đường lớn nhất thế giới từ năm 1673 tới năm 1986. Ngày nay nhiều thánh đường lớn hơn, nhưng sân lễ của Badshahi vẫn thuộc loại lớn nhất thế giới Hồi Giáo.
thánh đường badshahi có phải di sản unesco không
Chưa. Pakistan đưa thánh đường vào danh sách dự kiến Di sản Thế giới UNESCO năm 1993. Đây là danh sách các nơi một nước dự định đề cử, chưa phải ghi danh chính thức. Hoàng thành Lahore ngay bên cạnh thì đã là Di sản Thế giới.
badshahi mosque thuộc hồi giáo dòng nào
Badshahi là thánh đường cộng đoàn của Hồi Giáo Sunni, dòng của phần lớn tín đồ Pakistan, đa số theo trường luật Hanafi. Đây là nơi lễ chung ngày thứ Sáu và hai kỳ Eid theo lịch Hijri, lễ lớn nhất trong năm là Eid al-Fitr và Eid al-Adha.