Người hành hương kể rằng khoảnh khắc khó quên nhất là lúc bước qua hàng cột đá trắng của hành lang và thấy khoảng sân mở ra phía trước. Giữa sân là một khối nhà vuông phủ vải đen, viền chữ thêu vàng quanh phần trên, và quanh khối nhà ấy là những vòng người mặc áo trắng đi chậm, xoay mãi không dứt, cả ngày lẫn đêm. Tiếng bước chân và tiếng khấn nguyện hòa thành một tiếng rì rầm liền. Khi tiếng gọi lễ cất lên, dòng người dừng lại, và cả sân đứng thành những vòng tròn đồng tâm quanh khối nhà đen.
Khối nhà ấy là Kaaba, còn cả quần thể bao quanh nó là Masjid al-Haram, nghĩa là Thánh đường Thiêng Liêng. Đây là nơi quan trọng bậc nhất của Hồi Giáo, và thư viện đặt nó làm đại diện cho Ả Rập Xê Út (Saudi Arabia) vì một lẽ đơn giản: không nơi nào khác trong nước ấy, hay trên thế giới, đứng ở tâm đời sống tâm linh của cả cộng đồng Hồi Giáo trên thế giới như thế. Mỗi lần một người Hồi Giáo ở Sài Gòn, An Giang, Istanbul hay Singapore lễ nguyện, họ đều quay mặt về đây.
IKaaba, Hướng Qibla Và Vị Trí Thứ Nhất Trong Hồi Giáo
Với mọi tín đồ Hồi Giáo, dù thuộc dòng Sunni hay Shia, Masjid al-Haram là thánh địa thứ nhất. Chữ masjid nghĩa là nơi phủ phục, chữ haram ở đây nghĩa là thiêng liêng, được bảo vệ, không phải nghĩa cấm đoán thường gặp. Tâm điểm của thánh đường là Kaaba, một khối nhà gần như lập phương phủ tấm vải lụa đen thêu chữ kinh Qur'an bằng chỉ vàng và bạc gọi là kiswa. Kaaba không phải chỗ ngự của Thượng Đế và bên trong không có tượng thờ. Nó là điểm quy chiếu: qibla, hướng mà mọi tín đồ quay mặt về khi lễ nguyện năm lần mỗi ngày, dù ở bất cứ đâu.
Vì vậy mọi thánh đường trong thư viện đều mang dấu nơi này trong kiến trúc của mình. Hốc mihrab ở Thánh đường Jamia Al Musulman giữa Sài Gòn, ở Thánh đường Mubarak bên sông Hậu, ở Thánh đường Sultan tại Singapore, ở Thánh đường Xanh tại Istanbul đều chỉ về cùng một điểm. Masjid al-Haram là gốc của hướng ấy. Các bài kia đã nói về kiến trúc từng nơi, bài này chỉ nói về cái điểm mà tất cả cùng hướng tới.
Theo đức tin Hồi Giáo, Kaaba do Thiên sứ Ibrahim (người Việt Công Giáo quen gọi là Abraham) cùng con là Ismail dựng lên để thờ phụng Thượng Đế duy nhất. Kinh Qur'an (chương 3, câu 96) gọi đây là ngôi nhà đầu tiên được dựng cho loài người tại Bakkah (tên cổ của Mecca) để thờ phụng, còn truyền thống Hồi Giáo coi ngôi đền là hình ảnh dưới đất tương ứng với al-Bayt al-Ma'mur, ngôi nhà thờ phụng của các thiên thần trên trời. Hành hương về đây, gọi là Hajj, là một trong năm trụ cột của đức tin: mỗi tín đồ đủ sức khỏe và phương tiện phải làm ít nhất một lần trong đời.
Quanh Kaaba, nhiều điểm trong khuôn viên gắn với ký ức gia đình Ibrahim. Tín đồ tin rằng bà Hajar đã chạy bảy lượt giữa hai đồi Safa và Marwah tìm nước cho con, rồi dòng nước Zamzam tuôn lên nơi ấy. Maqam Ibrahim giữ dấu chân được tin là của Ibrahim khi đứng dựng Kaaba, còn khoảng bán nguyệt Hijr Ismail (Hatim) ở phía tây bắc giữ dấu phần nền cũ thời Ibrahim. Các nghi thức của người hành hương hôm nay chính là đi lại những bước ấy.
Chỗ hay hiểu lầm: nhiều người ngoài đạo nghĩ tín đồ Hồi Giáo lạy Kaaba hay thờ Đá Đen. Theo giáo lý Hồi Giáo, điều đó không đúng. Kaaba chỉ là hướng để cả cộng đồng tín đồ cùng quay về một phía, còn lời cầu nguyện hướng tới Thượng Đế vô hình. Chính kinh Qur'an kể rằng hướng qibla ban đầu là Jerusalem, rồi tới năm thứ hai sau cuộc thiên cư Hijrah (năm 624 dương lịch) mới chuyển về Masjid al-Haram. Việc chạm hay hôn Đá Đen (Hajar al-Aswad) khi đi vòng là noi theo việc Nhà tiên tri Muhammad đã làm, không phải lễ bái một hòn đá.
IITừ Ngôi Nhà Của Ibrahim Tới Khuôn Viên Ngày Nay
Lịch sử nơi này có hai lớp phải tách bạch. Lớp thứ nhất là đức tin: Kaaba do Ibrahim và Ismail dựng, lớp này không có niên đại theo sử liệu. Lớp thứ hai là công trình thánh đường quanh Kaaba, có từ thế kỷ 7 và được mở rộng, dựng lại qua nhiều triều đại. Các mốc dưới đây chỉ ghi việc xây dựng và trùng tu.
- Theo đức tinIbrahim và Ismail dựng KaabaTín đồ tin Kaaba do Thiên sứ Ibrahim và con là Ismail dựng để thờ Thượng Đế duy nhất. Đây là niềm tin tôn giáo, không phải mốc có thể xác định bằng sử liệu.
- 638Khu thánh đường đầu tiên thời Khalip UmarKhalip thứ hai Umar ibn al-Khattab cho dựng tường bao quanh khoảng sân Kaaba năm 638 để mở rộng chỗ lễ nguyện cho khách hành hương ngày càng đông, theo Britannica, Lonely Planet và zamzam.com.
- 777 tới 783Dựng lại thời AbbasidKhalip al-Mahdi nhà Abbasid cho dỡ thánh đường cũ và dựng lại với quy mô lớn hơn nhiều theo mặt bằng dạng lưới có hành lang cột bao quanh, theo zamzam.com và Britannica.
- 1571 tới 1576Trùng tu lớn thời OttomanDưới triều Sultan Selim II và người kế vị Murad III, kiến trúc sư trưởng Mimar Sinan chỉ đạo thay mái phẳng bằng hàng trăm vòm nhỏ cùng các hàng cột đá quanh sân, theo Britannica và zamzam.com.
- 1629 tới 1630Dựng lại Kaaba dưới thời Murad IVTháng 4 năm 1629 mưa lớn và lũ quét làm sập các bức tường Kaaba, công trình được dựng lại bằng đá granit vùng Mecca và hoàn tất năm 1630 dưới thời Sultan Ottoman Murad IV, giữ dáng kiến trúc tới nay.
- Từ 1955Các đợt mở rộng hiện đạiBa đợt mở rộng lớn nối tiếp nhau từ năm 1955 giúp đưa hai đồi Safa và Marwah vào trong khuôn viên có mái che, nâng thêm tầng cho sân mataf và dựng thêm các tháp minaret, theo Lonely Planet và zamzam.com.
Về năm dựng lại Kaaba ở thế kỷ 17, trang zamzam.com ở phần thân bài ghi năm 1629 là năm Kaaba hư hại nặng vì mưa lũ và được dựng lại dưới thời Sultan Murad IV, nhưng ở một liên kết phụ trong bài lại in nhầm thành năm 1626. Sử liệu Ottoman và Britannica xác nhận trận lũ xảy ra năm 1629 và việc xây lại hoàn tất năm 1630.
Về diện tích và sức chứa, Lonely Planet và zamzam.com cùng ghi khuôn viên rộng khoảng 356.800 mét vuông, nhưng cùng trang zamzam.com lại có đoạn ghi diện tích bằng mẫu Anh, 88,2 mẫu lúc trước (tương đương 356.800 mét vuông) và 187 mẫu sau đợt năm 2018, tức khoảng 75,6 hecta. Về sức chứa, Lonely Planet ghi thánh đường đón được khoảng một triệu người, còn đợt mở rộng thứ ba nâng diện tích lên hơn 400.000 mét vuông và sức chứa tới 2,5 triệu người. Thư viện ghi cả hai vì số liệu thay đổi theo từng giai đoạn mở rộng và tùy việc có tính các quảng trường ngoài trời hay không.
IIINhững Điểm Thiêng Trong Một Khuôn Viên
Khác hẳn các thánh đường khác trong thư viện, Masjid al-Haram không có một gian lễ khép kín với tường qibla và hốc mihrab ở một phía. Tâm của nó là một khoảng sân lộ thiên lát đá cẩm thạch trắng mát lạnh dưới nắng, gọi là mataf, nơi người hành hương đi vòng quanh Kaaba. Quanh sân là các tầng hành lang có mái, hệ thống chín tới mười ba tháp minaret cao từ 89 tới 135 mét và hơn một trăm cổng vào, nổi tiếng nhất là cổng Vua Abdulaziz, cổng Umrah, cổng al-Fath và cổng Bình An (Bab al-Salam). Ở mọi nơi khác, người lễ nguyện đứng thành hàng thẳng quay về một bức tường. Chỉ ở đây, các hàng người xếp thành vòng tròn quanh Kaaba, ai cũng quay mặt vào giữa, từ bốn phía.
Khối nhà đá granit gần như lập phương ở giữa sân mataf, cao khoảng 13,1 mét (một số nguồn làm tròn 15 mét), bốn cạnh đáy dài từ 11,03 tới 12,86 mét. Mặt ngoài phủ tấm lụa đen thêu chỉ vàng gọi là kiswa, thay mới mỗi năm vào ngày mùng 9 tháng Dhu al-Hijjah. Cửa bằng vàng (Bab al-Kaaba) nằm ở tường đông bắc, cao hơn mặt sân khoảng 2,13 mét.
Gắn trong khung bạc ở góc phía đông của Kaaba, cao hơn mặt sân khoảng 1,5 mét, theo Lonely Planet và Britannica. Tín đồ tin đây là viên đá từ thiên đàng trao cho Ibrahim, vòng đi tawaf bảy lượt bắt đầu và kết thúc tại góc này. Đoạn tường giữa Đá Đen và cửa Kaaba gọi là Multazam, còn góc tây nam gọi là Góc Yemen (Rukn al-Yamani).
Bức tường thấp hình bán nguyệt bằng cẩm thạch trắng ở phía tây bắc Kaaba, bao lấy khoảng đất vốn thuộc nền Kaaba gốc thời Ibrahim, vì vậy người làm tawaf phải đi vòng ra ngoài bức tường này. Phía trên mái Kaaba nhô ra máng thoát nước mưa bằng vàng (Mizab al-Rahmah) đổ xuống lòng Hijr Ismail.
Tảng đá giữ dấu chân mà tín đồ tin là của Thiên sứ Ibrahim khi đứng xây tường Kaaba, đặt trong một lồng kính khung đồng mạ vàng ở phía đông Kaaba. Sau khi hoàn tất bảy vòng tawaf, người hành hương lễ nguyện hai lạy ở phía sau điểm này.
Nguồn nước ngầm nằm cách Kaaba khoảng 20 mét về phía đông, tín đồ tin đã tuôn lên cho bà Hajar và con trẻ Ismail giữa thung lũng khô. Miệng giếng nay đặt ở tầng hầm dưới sân mataf để không cản dòng người đi vòng, nước được bơm lên các bình và vòi uống khắp thánh đường.
Hai mỏm đồi đá nằm cách nhau khoảng 395 tới 450 mét ở phía đông nam Kaaba, nay nối với nhau bằng dãy hành lang nhiều tầng có mái che gọi là Mas'a. Nghi thức sa'i gồm đi bộ và chạy chậm bảy lượt giữa hai đồi (tổng quãng đường khoảng 2,76 tới 3,15 kilômét), tưởng nhớ việc bà Hajar tìm nước cho con.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Diện tích khuôn viên | 356.800 m² (mở rộng lên hơn 400.000 m²) | Lonely Planet, zamzam.com |
| Sức chứa | Khoảng 1 tới 2,5 triệu người | Lonely Planet, zamzam.com |
| Kích thước Kaaba | Cao khoảng 13,1 m (hoặc 15 m), cạnh đáy 11,03 tới 12,86 m | Britannica, khảo sát kiến trúc Mecca |
| Số vòng tawaf quanh Kaaba | 7 vòng ngược chiều kim đồng hồ | zamzam.com |
| Hành lang Sa'i (Safa tới Marwah) | Dài khoảng 395 tới 450 m mỗi lượt, đi 7 lượt | Britannica, zamzam.com |
IVThế Đất Và Hướng
Với nơi này, lời rào phải nói rõ hơn mọi bài khác. Hồi Giáo không dạy phong thủy, và Masjid al-Haram không có hướng theo nghĩa thông thường, vì chính nó là cái điểm mà mọi hướng qibla trên mặt đất chỉ về. Các thánh đường khác chọn hướng bằng cách tìm Kaaba. Ở đây, người lễ nguyện đứng quanh Kaaba từ mọi phía. Những dòng dưới đây là cách thư viện nhìn thế đất bằng con mắt cổ truyền của người Việt, đưa ra để bạn đọc có chỗ đối chiếu, hoàn toàn không phải điều Hồi Giáo dạy hay điều tư liệu về thánh đường ghi lại.
Điều đầu tiên người quen xem đất để ý là thế thung lũng. Mecca nằm trong một lòng chảo khô giữa những dãy núi đá trơ trụi của miền Hijaz như núi Abu Qubays ở phía đông và núi Qu'ayqi'an ở phía tây bắc, còn Kaaba ở chỗ trũng của lòng chảo ấy (vốn là lòng thung lũng Wadi Ibrahim). Phép cổ gọi nơi bốn phía núi vây, ở giữa có chỗ thấp và bằng, là tàng phong tụ khí, gió bị núi chắn, khí dừng lại ở giữa. Người Việt xưa chọn đất đặt đình làng, lăng mộ theo đúng hình ấy, chỉ khác là núi quanh Mecca là núi đá không cây, không phải núi rừng như ở quê mình.
Điều thứ hai là nước giữa đất khô. Trong phép xem đất, nơi có núi mà không có nước thì khí không được nuôi. Giữa thung lũng khô này lại có giếng Zamzam ngay cạnh Kaaba. Con mắt cũ sẽ đọc giếng ấy như điểm huyệt, chỗ khí và nước gặp nhau, và thấy lạ là câu chuyện đức tin của Hồi Giáo cũng đặt sự sống của nơi này bắt đầu từ chính dòng nước ấy. Xin nhắc đây chỉ là sự trùng hợp giữa hai cách nói, không phải hai cách nói về cùng một điều.
Điều thứ ba là trung cung. Phép cổ chia không gian thành chín ô, ô giữa gọi là trung cung, chỗ tĩnh làm chủ cho tám phương quay về. Ở mọi công trình khác, trung cung là một ý niệm vẽ trên giấy. Ở đây nó hiện ra bằng mắt thường: một khối vuông ở giữa, dòng người đi vòng quanh không ngừng, và vào lúc lễ nguyện, các vòng người đứng yên quay vào. Hình vuông ở giữa, vòng tròn bao ngoài, cũng là hình trời tròn đất vuông mà người Việt quen thấy ở đồng tiền cổ và ở đàn Nam Giao. Vòng tawaf đi ngược chiều kim đồng hồ để giữ Kaaba bên tay trái (phía trái tim), phép cổ không có sẵn cách đọc nào cho điều này và thư viện cũng không gán cho nó một ý nghĩa.
Điều cuối cùng thư viện muốn nói thẳng: với một nơi là tâm điểm của cả một tôn giáo, mọi cách đọc theo lối khác chỉ là một góc nhìn bên ngoài. Tín đồ không cần phong thủy để hiểu vì sao nơi này thiêng, và chúng tôi ghi phần này chỉ để quý vị quen lối cổ truyền có một điểm tựa khi so sánh.
VHajj, Umrah Và Các Lễ Theo Lịch Hijri
Mọi lễ ở Masjid al-Haram tính theo lịch Hijri, lịch mặt trăng của Hồi Giáo, năm ngắn hơn năm dương lịch khoảng mười một ngày, nên mùa Hajj mỗi năm rơi sớm hơn năm trước. Có hai loại hành hương. Hajj là hành hương lớn, chỉ làm trong mấy ngày cố định của tháng Dhu al-Hijjah, tháng thứ mười hai, và là bổn phận một lần trong đời. Umrah là hành hương nhỏ, làm được quanh năm, gồm đi vòng quanh Kaaba và đi giữa Safa với Marwah.
| Lễ | Theo lịch nào | Nội dung |
|---|---|---|
| Umrah | Quanh năm | Hành hương nhỏ: mặc áo ihram, đi bảy vòng tawaf quanh Kaaba, đi bảy lượt sa'i giữa Safa và Marwah rồi cắt tóc hoặc cạo đầu. Nhiều tín đồ chọn làm Umrah trong tháng Ramadan. |
| Mở đầu Hajj (Ngày Tarwiyah) | Lịch Hijri, mùng 8 tháng Dhu al-Hijjah | Người hành hương trong áo ihram rời Mecca tới thung lũng Mina, bắt đầu những ngày Hajj. |
| Ngày Arafat | Lịch Hijri, mùng 9 tháng Dhu al-Hijjah | Ngày trọng yếu nhất của Hajj, người hành hương đứng cầu nguyện (wuquf) trên đồng Arafat ngoài Mecca từ trưa tới hoàng hôn rồi tối về nghỉ tại Muzdalifah. Cùng ngày này, tấm phủ kiswa mới được thay trên Kaaba. |
| Eid al-Adha và Tawaf al-Ifadah | Lịch Hijri, mùng 10 tháng Dhu al-Hijjah | Lễ hiến sinh, tưởng nhớ lòng vâng phục của Ibrahim. Người hành hương làm nghi thức ném đá cột Jamarat ở Mina, hiến sinh, rồi trở về Masjid al-Haram làm vòng tawaf chính yếu của kỳ Hajj. |
| Những ngày Tashreeq và Tawaf từ biệt | Lịch Hijri, mùng 11 tới 13 tháng Dhu al-Hijjah | Người hành hương ở lại Mina ném đá ba cột Jamarat rồi về Masjid al-Haram làm vòng tawaf từ biệt (Tawaf al-Wada) trước khi rời thành Mecca. |
| Tháng Ramadan | Lịch Hijri, tháng thứ chín | Tháng nhịn chay, thánh đường đông người nhất ngoài mùa Hajj, nhất là mười đêm cuối tháng với lễ nguyện ban đêm (Taraweeh và Tahajjud) tìm đêm Mặc khải Laylat al-Qadr. |
Về quy định vào thành: theo cách hiểu của các học giả Hồi Giáo đối với câu 28 chương 9 kinh Qur'an, người không theo Hồi Giáo không được vào thành Mecca và các vùng thiêng (haram) quanh Masjid al-Haram. Trên các ngả đường vào thành có trạm kiểm tra thị thực Hajj, Umrah và giấy tờ tùy thân. Thư viện ghi lại điều này như một quy định tôn giáo của nơi ấy và không bình luận.
Người Chăm Hồi Giáo và cộng đồng tín đồ Hồi Giáo ở Việt Nam hằng năm đều có các đoàn đi hành hương Hajj và Umrah tại Mecca.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Al Haram, Mecca, vùng Makkah
- Đường tới
- Masjid al-Haram nằm giữa thành phố Mecca (Makkah), vùng Makkah, miền tây Ả Rập Xê Út. Người hành hương thường tới qua sân bay quốc tế King Abdulaziz ở Jeddah hoặc từ thành Medina rồi vào Mecca bằng đường bộ hay tuyến tàu cao tốc Haramain, sau khi qua trạm kiểm tra thị thực Hajj, Umrah.
- Toạ độ
- 21.4225, 39.8262
Chỉ tín đồ Hồi Giáo được vào thành Mecca và Masjid al-Haram, đây là quy định tôn giáo của nơi ấy. Với người hành hương, lệ bắt đầu từ khi qua ranh giới miqat trước khi tới thành: nam mặc hai tấm vải trắng không đường may gọi là ihram, nữ mặc trang phục kín đáo, giữ trạng thái thanh sạch và kiêng các việc bị cấm trong thời gian hành hương. Trong thánh đường, không đi cắt ngang trước mặt người đang lễ nguyện, đi vòng tawaf theo dòng người, không chen lấn ở góc Đá Đen.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đại Thánh đường Masjid al-Haram, Mecca
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
masjid al-haram là gì
Là Đại Thánh đường ở Mecca bao quanh Kaaba, thánh địa thứ nhất của Hồi Giáo. Khuôn viên rộng khoảng 356.800 mét vuông theo Lonely Planet (mở rộng lên hơn 400.000 mét vuông), gồm Kaaba, Đá Đen Hajar al-Aswad, Maqam Ibrahim, Hijr Ismail, giếng Zamzam và hai đồi Safa, Marwah. Đây là nơi hành hương Hajj và Umrah, và là hướng qibla mọi tín đồ quay về khi lễ nguyện.
kaaba là gì và có phải tín đồ hồi giáo thờ kaaba không
Kaaba là khối nhà đá granit gần như lập phương cao khoảng 13,1 mét, phủ tấm lụa đen thêu vàng (kiswa) giữa sân Masjid al-Haram, tín đồ tin do Ibrahim và Ismail dựng. Theo giáo lý, tín đồ không thờ Kaaba mà chỉ quay về đó như một hướng chung khi cầu nguyện Thượng Đế vô hình. Bên trong không có tượng thờ.
vì sao người không theo hồi giáo không được vào mecca
Đây là quy định tôn giáo dựa trên cách hiểu của các học giả Hồi Giáo đối với câu 28 chương 9 kinh Qur'an. Thành Mecca và các vùng thiêng quanh Masjid al-Haram chỉ dành cho tín đồ, trên các lối vào có trạm kiểm tra thị thực Hajj, Umrah và giấy tờ tùy thân. Thư viện ghi lại quy định mà không bình luận.
hajj diễn ra vào tháng mấy
Hajj diễn ra trong tháng Dhu al-Hijjah, tháng thứ mười hai của lịch Hijri, chính yếu từ mùng 8 tới mùng 13, với ngày Arafat mùng 9 và lễ Eid al-Adha mùng 10. Vì lịch Hijri là lịch mặt trăng ngắn hơn năm dương lịch khoảng mười một ngày, mùa Hajj mỗi năm rơi sớm hơn năm trước.
masjid al-haram chứa được bao nhiêu người
Các nguồn ghi khác nhau. Lonely Planet ghi khoảng một triệu người, và đợt mở rộng thứ ba nâng diện tích lên hơn 400.000 mét vuông, chứa 2,5 triệu người. zamzam.com cũng ghi con số hướng tới 2,5 triệu. Vào mùa Hajj dòng người tràn ra cả các sân và phố quanh thánh đường.