Nằm tại số 802 đường Nguyễn Trãi thuộc phường Chợ Lớn, Thành phố Hồ Chí Minh (đoạn gần giao lộ Nguyễn Trãi và Học Lạc, chếch về phía tây của khu phố cổ Đề Ngạn xưa), Hội quán Hà Chương hiện ra với một vẻ đẹp cổ kính khác biệt hẳn so với những ngôi miếu lân cận: hai đầu bờ nóc mái ngói ống uốn cong vút lên trời xanh như hai mũi thuyền buôn vượt sóng, trên đỉnh mái quy tụ hàng trăm nhân vật gốm men màu lấp lánh dưới nắng phương Nam. Người dân Sài Gòn - Chợ Lớn từ bao đời nay vẫn quen gọi nơi này là Chùa Bà Hà Chương hay Chùa Ông Hược.
Ngay khi vừa bước qua khoảng sân rộng để tiến lên thềm Tiền điện, bất kỳ ai cũng phải sững sờ dừng bước trước hai chiếc cột đá xanh nguyên khối khổng lồ (cùng hai cột đá tương tự ở bên trong Chính điện), nơi những con rồng đá uốn lượn xuyên qua tầng mây và tám vị tiên nhân (Bát tiên) cưỡi sóng vượt biển được chạm thủng hoàn toàn từ một khối đá tự nhiên. Được cộng đồng thương nhân người Hoa tỉnh Phúc Kiến tạo dựng từ đầu thế kỷ 19 (ghi nhận mốc năm Gia Khánh thứ 14 - 1809), Hội quán Hà Chương là một viên ngọc quý của nghệ thuật điêu khắc đá, chạm gỗ thếp vàng và gốm cổ Cây Mai giữa lòng Chợ Lớn.
INguồn Cội Hai Phủ Chương - Tuyền, Ý Nghĩa Tên Gọi Hà Chương Và Hệ Thống Mẫu Thần Bảo Hộ
Lịch sử ra đời của Hội quán Hà Chương gắn liền trực tiếp với dòng chảy di cư của cộng đồng người Hoa thuộc nhóm ngôn ngữ Mân Nam (Phúc Kiến) vào vùng đất Gia Định - Đề Ngạn từ cuối thế kỷ 17 sang thế kỷ 18. Khi mới vượt biển vào Nam lập nghiệp, các thương nhân và cư dân người Hoa xuất thân từ hai phủ ven biển trù phú nhất của tỉnh Phúc Kiến là phủ Chương Châu (漳州府) và phủ Tuyền Châu (泉州府) đã đoàn kết cùng nhau xây dựng ngôi miếu và hội quán chung là Miếu Nhị Phủ (Chùa Ông Bổn) trên đường Hải Thượng Lãn Ông ngày nay. Về sau, khi dân số và quy mô thương mại của từng phủ ngày càng phát triển đông đảo, bên cạnh việc tiếp tục duy trì ngôi nhà chung Nhị Phủ, người thuộc phủ Tuyền Châu đã lập riêng Hội quán Ôn Lăng (trên đường Lão Tử), còn cộng đồng thương nhân thuộc bảy huyện của phủ Chương Châu (gồm Long Khê, Chương Phố, Hải Trừng, Nam Tĩnh, Trường Thái, Bình Hòa và Chiếu An, trong khi một số tài liệu giới thiệu tổng quan vẫn nhắc chung đến sự gắn kết của người Hoa hai phủ Chương Châu và Tuyền Châu tại khu vực này) đã mua đất lập nên hội quán riêng tại số 802 Nguyễn Trãi.
Lúc mới khởi dựng, công trình mang tên trực tiếp theo địa danh quê hương là Chương Châu Hội Quán (漳州會館). Đến đợt đại trùng tu năm Đạo Quang thứ 28 (Mậu Thân 1848), các bậc kỳ lão trong bang đã chính thức đổi tên công trình thành Hà Chương Hội Quán (霞漳會館). Hai chữ Hà Chương là cách ghép chữ vô cùng trang nhã trong văn hóa Mân Nam: chữ Hà (霞) lấy từ cổ danh vùng Long Hà / Hà Nam (tức dải đất hạ lưu sông Cửu Long Giang thuộc huyện Long Khê, nơi có cảng Nguyệt Cảng từng là thương cảng xuất dương lớn nhất của người Phúc Kiến thời Minh - Thanh), còn chữ Chương (漳) chính là phủ Chương Châu. Ngoài ra, người dân địa phương còn gọi ngôi miếu là Chùa Bà Hà Chương (do thờ chính là Thiên Hậu Thánh Mẫu) hoặc Chùa Ông Hược (cách đọc trại theo phương ngữ Nam Bộ từ tên của một vị bang trưởng người Phúc Kiến họ Quách / Hược từng có công lớn quản lý và tu bổ hội quán thuở xưa).
Xét về bản chất tôn giáo, Hội quán Hà Chương là một không gian tín ngưỡng thuộc truyền thống Đạo giáo và tín ngưỡng dân gian Phúc Kiến với trọng tâm là hệ thống các vị Nữ thần (Mẫu thần) che chở cho đời sống vượt biển và sinh sôi nảy nở của con người. Tại gian trung tâm của Chính điện, ngự trên khám thờ gỗ chạm lộng sơn son thếp vàng lộng lẫy là pho tượng gỗ Thiên Hậu Thánh Mẫu (天后聖母, tức Lâm Mặc Nương / Ma Tổ, người đảo Mi Châu thuộc tỉnh Phúc Kiến) cao khoảng 1,45 mét trong tư thế ngồi ngai uy nghiêm, hiền từ. Đặt sát bên cạnh pho tượng chính còn có hai pho tượng Thiên Hậu nhỏ hơn (dùng để rước kiệu trong các kỳ đại lễ), hai thị nữ Kim Đồng - Ngọc Nữ cùng hai vị thần tướng hộ vệ Thiên Lý Nhãn và Thuận Phong Nhĩ.
Phối thờ tại các gian bên và hậu cung của Hội quán Hà Chương là một hệ thống thần điện vô cùng phong phú phản ánh trọn vẹn tâm thức của cư dân Mân Nam. Nổi bật nhất là các ban thờ Long Mẫu Nương Nương (龍母娘娘, vị nữ thần cai quản long mạch sông biển, tương truyền từng nuôi dưỡng rồng thần và bảo hộ cư dân vùng sông nước tránh khỏi thủy tai), Kim Hoa Nương Nương (金花娘娘) và Chú Sinh Nương Nương (註生娘娘, tức Chúa Sinh Nương Nương / Bà Chúa Thai Sanh đi kèm hệ thống Thập nhị Bà Mụ chuyên ban phước đường con cái, che chở cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh). Bên cạnh các vị Mẫu thần, hội quán còn phụng thờ trang trọng Quan Thánh Đế Quân (Quan Công, kèm tượng Quan Bình, Châu Xương và ngựa Xích Thố), Phúc Đức Chính Thần (Ông Bổn), Ngọc Hoàng Thượng Đế, Huyền Thiên Thượng Đế, Quan Thế Âm Bồ Tát, Hoa Đà Tiên Sư (thần y chữa bệnh), Bao Công (Diêm La Thiên Tử), Tề Thiên Đại Thánh, Tài Bạch Tinh Quân và Hổ Gia (Ông Hổ) đặt dưới gầm hương án.
Một điểm dễ gây bối rối cho khách tham quan lần đầu đến khu vực Chợ Lớn là trên cùng một con đường Nguyễn Trãi có tới hai ngôi Chùa Bà nổi tiếng đều thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu: một ngôi ở số 710 Nguyễn Trãi và một ngôi ở số 802 Nguyễn Trãi. Quý vị cần phân biệt rõ: ngôi ở số 710 Nguyễn Trãi là Chùa Bà Thiên Hậu (Hội quán Tuệ Thành) của người Hoa gốc Quảng Đông (phủ Quảng Châu) với mái phẳng thẳng ngang kiểu Việt Nam Nam, còn ngôi ở số 802 Nguyễn Trãi là Chùa Bà Hà Chương (Hội quán Hà Chương) của người Hoa gốc Phúc Kiến (phủ Chương Châu) với mái đao cong vút hình mũi thuyền và bộ bốn cột đá chạm rồng nguyên khối đặc trưng vùng Mân Nam.
IIHơn Hai Trăm Năm Từ Liễn Đối Gia Khánh Kỷ Tỵ (1809) Đến Văn Bia Đạo Quang, Đồng Trị, Quang Tự
Trải qua hơn hai thế kỷ tồn tại giữa trung tâm thương cảng Chợ Lớn, lịch sử của Hội quán Hà Chương được khắc ghi rõ ràng trên từng đôi liễn đối gỗ cổ, từng tấm bia đá xanh và những quần thể gốm sứ lưu giữ qua nhiều triều đại.
Theo hồ sơ khảo cổ và văn khắc Hán Nôm tại di tích, mặc dù ngày tháng đặt viên đá đầu tiên dựng ngôi miếu cổ tiền thân vào cuối thế kỷ 18 không còn bản ghi riêng, nhưng hiện vật mang niên đại xác thực sớm nhất tại Hội quán Hà Chương là đôi liễn đối bằng gỗ treo tại gian thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu có khắc rõ dòng lạc khoản năm Gia Khánh Kỷ Tỵ (tức năm Gia Khánh thứ 14 - 1809, tương ứng năm Gia Long thứ 8 triều Nguyễn). Đôi câu đối này ghi nhận việc trùng tu và dâng cúng tại Chương Châu Hội Quán vào năm 1809, chứng minh rằng vào thời điểm năm 1809, hội quán đã được xây dựng hoàn chỉnh và đi vào hoạt động ổn định trên nền miếu cổ. Khoảng hơn mười năm sau đó, trong bộ Gia Định thành thông chí (soạn khoảng năm 1820), danh thần Trịnh Hoài Đức cũng đã ghi chép về sự hiện diện của ngôi miếu thờ Thiên Hậu của người Chương Châu tại khu phố Đề Ngạn.
Bước ngoặt kiến trúc lớn nhất trong lịch sử di tích diễn ra vào năm Đạo Quang thứ 28 (Mậu Thân 1848, tương ứng năm Tự Đức nguyên niên): các thương gia giàu có của phủ Chương Châu tại Chợ Lớn đã phát tâm quyên góp tiến hành một đợt đại trùng tu quy mô lớn, đưa các cấu kiện đá chạm rồng nguyên khối và gỗ quý từ Phúc Kiến sang lắp dựng, đồng thời dựng tấm bia đá lớn ở Tiền điện và chính thức đổi tên từ Chương Châu Hội Quán thành Hà Chương Hội Quán. Tiếp nối đợt đại trùng tu năm 1848, hệ thống văn bia tại hội quán còn ghi nhận các đợt trùng tu lớn vào năm Đồng Trị thứ 7 (Mậu Thìn 1868), năm Quang Tự thứ 21 (Ất Mùi 1895), cùng các đợt tu bổ tôn tạo vào các năm 1971, 1989 và 2005. Khi tra cứu về ngày tháng xếp hạng di tích quốc gia năm 2001, thư viện ghi nhận rõ cả hai con số xuất hiện trong các nguồn tư liệu để quý vị đối chiếu: theo văn bản Quyết định số 52/2001/QĐ-BVHTT của Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin thì quyết định được ký ban hành ngày 28 tháng 12 năm 2001, trong khi một số bản giới thiệu du lịch ghi ngày 27 tháng 9 năm 2001 (thời điểm hoàn tất hồ sơ xét duyệt). Công trình được xếp hạng chính thức là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.
- Cuối thế kỷ 18 - 1809Khởi dựng Chương Châu Hội Quán và dấu mốc liễn đối năm Gia Khánh Kỷ Tỵ (1809)Thương nhân người Hoa tỉnh Phúc Kiến (phủ Chương Châu) lập hội quán thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu trên nền miếu cổ ở Chợ Lớn. Đôi liễn đối gỗ cổ tại Chính điện khắc niên hiệu trùng tu năm Gia Khánh thứ 14 (Kỷ Tỵ 1809).
- Khoảng 1820Được ghi chép trong bộ địa chí Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài ĐứcDanh thần Trịnh Hoài Đức ghi nhận sự hiện diện và quy mô sầm uất của ngôi miếu Chương Châu trong bức tranh đô thị thương cảng Đề Ngạn - Sài Gòn đầu thế kỷ 19.
- 1848 (Đạo Quang thứ 28)Đại trùng tu kiến trúc và chính thức đổi tên thành Hà Chương Hội QuánNăm Mậu Thân (Đạo Quang thứ 28 - 1848), hội quán được đại trùng tu toàn diện, dựng bia đá kỷ niệm và đổi tên từ Chương Châu Hội Quán thành Hà Chương Hội Quán (ghép địa danh Long Hà và Chương Châu).
- 1868 (Đồng Trị thứ 7)Trùng tu mở rộng và bổ sung hiện vật thờ tự thời Đồng TrịNăm Mậu Thìn (Đồng Trị thứ 7 - 1868), cộng đồng thương nhân Phúc Kiến tiếp tục đóng góp trùng tu điện thờ, bổ sung chuông đồng, lư hương và hoành phi câu đối.
- 1895 (Quang Tự thứ 21)Đại trùng tu cuối thế kỷ 19 và hoàn thiện quần thể gốm sứ trên máiNăm Ất Mùi (Quang Tự thứ 21 - 1895), hội quán tiến hành đợt đại trùng tu lớn, lắp đặt các quần thể tiểu cảnh gốm Cây Mai tinh xảo trên bờ nóc mái Tiền điện và Chính điện.
- 1971 và 1989Các đợt tu bổ gia cố kiến trúc trong nửa sau thế kỷ 20Ban quản trị Hội quán Hà Chương tổ chức tu bổ hệ mái ngói ống, gia cố khung gỗ chịu lực và bảo dưỡng các mảng chạm khắc cổ vào các năm 1971 và 1989.
- 2001 và 2005Xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia (2001) và trùng tu bảo tồn (2005)Năm 2001, Bộ Văn hóa - Thông tin ban hành Quyết định số 52/2001/QĐ-BVHTT (ký ngày 28/12/2001, một số hồ sơ ghi ngày 27/09/2001) xếp hạng Hội quán Hà Chương là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Năm 2005, di tích tiếp tục được trùng tu tôn tạo.
IIIBốn Cột Đá Xanh Nguyên Khối Chạm Rồng Cuốn Mây Độc Nhất Vô Nhị Và Mỹ Thuật Gốm Cây Mai
Được xây dựng trên khuôn viên rộng khoảng 1.500 mét vuông, Hội quán Hà Chương mang đậm phong cách kiến trúc đền miếu cổ truyền vùng Mân Nam (Phúc Kiến) với mặt bằng tổng thể hình chữ Khẩu (口) hay nội công ngoại quốc khép kín. Đi qua cổng tam quan và khoảng sân gạch rộng phía trước, khối công trình chính phát triển theo chiều sâu từ nam lên bắc gồm: Tiền điện, sân Thiên tỉnh (giếng trời), Trung điện (Bái đình) và Chính điện (Hậu điện), hai bên tả hữu là hai dãy nhà Đông sương và Tây sương (Đông lang - Tây lang) chạy dọc nối liền các điện thờ. Khác hẳn với lối mái thẳng của người Quảng Đông, hệ mái của Hội quán Hà Chương lợp ngói ống viền ngói thanh lưu ly với bờ nóc uốn cong võng xuống ở giữa rồi vút cao ở hai đầu đao như hình chiếc thuyền rồng (kiểu mái Yến vĩ tích hay Thuyền bồng thức đặc trưng của người Phúc Kiến vùng biển), bên dưới diềm mái là hệ thống đấu củng (con sơn gỗ) xếp chồng nhiều lớp vừa chịu lực nâng đỡ mái hiên vừa tạo hiệu ứng thẩm mỹ nhịp nhàng.
Báu vật kiến trúc vô giá làm nên danh tiếng độc nhất vô nhị của Hội quán Hà Chương trên toàn cõi Việt Nam chính là bộ bốn chiếc cột đá xanh nguyên khối chạm rồng cuốn mây (Bàn long thạch trụ) có tuổi đời hơn hai thế kỷ: hai cột đứng sừng sững ngay tiền sảnh Tiền điện và hai cột đứng uy nghiêm tại Chính điện. Toàn bộ bốn cột đá này đều được các bậc nghệ nhân điêu khắc đá trứ danh vùng Chương Châu - Tuyền Châu (tỉnh Phúc Kiến) đục đẽo thủ công từ những khối đá xanh tự nhiên nguyên tảng, sau đó được đặt dưới đáy các thương thuyền lớn vượt sóng biển Đông sang tận bến sông Gia Định vừa để làm vật dằn đáy tàu chống bão (áp thương thạch), vừa để dựng nên ngôi đền thờ Thiên Hậu. Trên hai cột đá ở mặt tiền Tiền điện, nghệ nhân đã dùng kỹ thuật chạm lộng (chạm thủng tách rời khỏi lõi cột) để tạo hình hai con rồng lớn uốn lượn quanh thân cột trong mây cuộn, đầu rồng ngẩng cao giữ viên ngọc quý ở phần dưới thân cột, trong khi ở phần trên thân cột (nơi đuôi rồng vắt qua) lại chạm nổi sống động hình ảnh Bát tiên quá hải (tám vị tiên Đạo giáo gồm Lã Động Tân, Thiết Quải Lý, Hán Chung Ly, Trương Quả Lão, Lam Thái Hòa, Hà Tiên Cô, Hàn Tương Tử, Tào Quốc Cựu đang cưỡi mây vượt sóng biển). Phần chân cột được tạo dáng hình trụ bát giác chạm khắc 8 bức phù điêu hoa điểu, tùng cúc trúc mai tinh tế, còn phần đỉnh cột nở xòe thành đài hoa sen bằng đá nâng đỡ trực tiếp hệ xà kèo gỗ bên trên.
Kiệt tác điêu khắc đá cổ Phúc Kiến hiếm có bậc nhất tại Việt Nam: 2 cột ở hiên Tiền điện chạm thủng hình rồng uốn lượn kết hợp 8 vị tiên vượt biển (Bát tiên quá hải), 2 cột ở Chính điện chạm rồng vờn mây, chân cột bát giác chạm tứ quý, đỉnh cột chạm đài sen đỡ khung gỗ.
Hệ mái lợp ngói ống có hai đầu bờ nóc cong vút như mũi thuyền buôn vượt biển, trên đỉnh mái gắn các quần thể tượng gốm men màu Cây Mai thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20 tái hiện tích Lưỡng long tranh châu, Bát tiên, Tam Quốc và các lầu các cổ kính.
Không gian nội điện lưu giữ đôi liễn đối gỗ cổ khắc năm Gia Khánh Kỷ Tỵ (1809), hàng chục bức hoành phi (như bức 'Đức phối thiên địa', 'Mẫu nghi quần phẩm'), câu đối và các bao lam chạm lộng sơn son thếp vàng đề tài tứ linh, chim phượng, hoa mẫu đơn.
Trước cửa chính đặt cặp sư tử đá xanh cổ kính, hai bên vách Tiền điện trang trí bức phù điêu lớn đắp nổi Thanh Long (bên tả) và Bạch Hổ (bên hữu) cùng các mảng chạm đá xanh đề tài ngư tiều canh mục trên diềm tường.
Hệ thống tượng gỗ cổ sơn thếp tinh xảo tại Chính điện và các gian phối thờ: tượng Thiên Hậu Thánh Mẫu cao 1,45 m ngồi ngai cùng các tượng Thiên Hậu hộ tống, tượng Long Mẫu Nương Nương, Kim Hoa Nương Nương, Chú Sinh Nương Nương và Quan Thánh Đế Quân.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy hình thế cổ truyền dựa trên địa hình sông rạch khu vực Chợ Lớn và cấu trúc phương vị của công trình, không phải điều chép trong văn bia của hội quán. Thư viện nói rõ để quý vị phân biệt giữa sử liệu và kiến giải phong thủy.
Xét trên bản đồ địa hình thực tế tại tọa độ khoảng vĩ bắc 10,75315 độ và kinh đông 106,65795 độ, Hội quán Hà Chương (Chùa Bà Hà Chương) tọa lạc trên dải đất cao phía tây trục đường Nguyễn Trãi, được thiết kế theo thế tọa Bắc hướng Nam (hơi chếch Đông Nam). Trong cấu trúc địa lý thủy văn của vùng thương cảng Đề Ngạn - Chợ Lớn xưa, phía nam của hội quán là dòng kênh Tàu Hủ (rạch Bến Nghé) chảy uốn lượn từ tây sang đông, còn ngay phía tây và tây nam không xa là ngã ba kênh Hàng Bàng và rạch Lò Gốm nối thông ra sông Sài Gòn và miền Tây Nam Bộ. Với một cộng đồng thương nhân hàng hải xuất thân từ vùng cửa sông Cửu Long Giang (Long Hà - Chương Châu, tỉnh Phúc Kiến) chuyên sống bằng nghề đóng thuyền buôn vượt đại dương, việc chọn mảnh đất có nhiều nhánh thủy đạo hội tụ ở phía trước làm đại minh đường mang ý nghĩa sống còn: trong phong thủy truyền thống, sơn quản nhân đinh, thủy quản tài (núi cai quản nhân đinh, nước cai quản tài lộc), nơi thủy mạch giao hội chính là nơi thuyền bè cập bến và thương khí kết tụ.
Điểm kỳ diệu nhất trong bố cục phong thủy của Hội quán Hà Chương nằm ở sự tương ứng giữa hình thế kiến trúc và ngũ hành của các vị Mẫu thần. Công trình phụng thờ hai vị nữ thần tối cao của biển cả và sông nước là Thiên Hậu Thánh Mẫu và Long Mẫu Nương Nương, bản chất thuộc hành Thủy. Để trấn giữ cho hành Thủy không bị biến thành sóng dữ nhấn chìm thuyền buôn, các bậc tiền nhân người Chương Châu đã tạo dựng hệ mái ngói cong vút như chiếc thuyền lớn vững chãi cưỡi trên đầu sóng, đồng thời dựng bốn chiếc cột đá xanh nguyên khối chạm Rồng cuốn mây (Bàn long trụ) cắm sâu xuống nền đất Tiền điện và Chính điện. Trong triết lý hình thế phương Đông, bốn cột đá rồng ngàn cân ấy vừa là tứ trụ trấn hải (bốn cột trụ định hải thần châm giữ cho con thuyền hội quán không bao giờ chao đảo trước bão giông), vừa tạo thế Long - Thủy tương giao (rồng gặp nước, tám vị tiên vượt biển bình an). Ánh dương quang từ hướng Nam rọi qua khoảng sân trước và sân Thiên tỉnh (giếng trời trung cung) giúp cân bằng âm dương cho không gian nội điện thâm nghiêm, giữ cho trường khí của ngôi cổ miếu luôn ấm áp, linh ứng và bền vững suốt hơn hai thế kỷ qua.
VLễ Vía Thiên Hậu Thánh Mẫu, Lễ Vía Long Mẫu Và Các Kỳ Nghi Thức Cổ Truyền Phúc Kiến
Là trung tâm tín ngưỡng lâu đời của cộng đồng người Hoa gốc Chương Châu (Phúc Kiến) tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hội quán Hà Chương duy trì đều đặn các kỳ đại lễ cổ truyền theo âm lịch hằng năm, thu hút đông đảo bà con đồng hương người Hoa lẫn người Việt tới dâng hương cầu bình an, tài lộc và con cái.
| Thời gian âm lịch | Tên kỳ lễ và sự kiện | Nghi thức cổ truyền và sinh hoạt văn hóa đặc sắc |
|---|---|---|
| Rằm tháng Giêng (15 tháng 1 âm lịch) | Lễ hội Nguyên tiêu và Lễ cầu an đầu năm | Tổ chức lễ tế thần linh đầu xuân, treo đèn lồng đỏ rực rỡ khắp sân Thiên tỉnh, biểu diễn múa lân sư rồng, ca kịch cổ truyền Phúc Kiến và phát lộc bình an cho khách thập phương trong khuôn khổ Lễ hội Nguyên tiêu Quận 5 (Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia). |
| Ngày 20 tháng Ba âm lịch | Lễ vía Chú Sinh Nương Nương (Bà Chúa Thai Sanh) và Kim Hoa Nương Nương | Kỳ lễ đặc trưng thu hút các gia đình trẻ tới dâng hoa quả, phẩm vật trước gian thờ Chú Sinh Nương Nương, Kim Hoa Nương Nương và 12 Bà Mụ để cầu xin đường con cái thuận lợi, mẹ tròn con vuông và trẻ nhỏ hay ăn chóng lớn. |
| Ngày 23 tháng Ba âm lịch | Đại lễ vía Thiên Hậu Thánh Mẫu (Thiên Hậu Thánh Đản) | Kỳ lễ hội trọng đại nhất trong năm tại Hội quán Hà Chương (diễn ra từ ngày 22 đến 24 tháng 3 âm lịch): cử hành nghi thức tắm tượng, thay xiêm y mão miện cho Bà, lễ Tam hiến trang nghiêm của Ban quản trị, dâng heo quay, bánh bao đào trường thọ và múa lân chúc phúc. |
| Ngày mùng 8 tháng Năm và 24 tháng Sáu âm lịch | Lễ vía Long Mẫu Nương Nương (8/5) và Lễ vía Quan Thánh Đế Quân (24/6) | Ngày mùng 8 tháng 5 âm lịch cử hành lễ vía Long Mẫu Nương Nương cầu mưa thuận gió hòa, sông biển yên lành. Ngày 24 tháng 6 âm lịch cử hành lễ vía Quan Thánh Đế Quân cầu chữ Tín và hưng vượng trong kinh doanh. |
| Tháng Bảy âm lịch | Lễ Vu Lan báo hiếu và Cúng thí thực cô hồn (Phổ độ) | Tổ chức đàn lễ cầu siêu cho các bậc tiền hiền khai sáng hội quán, đồng bào tử nạn trên biển thuở vượt đại dương lập nghiệp và phát quà từ thiện giúp đỡ người nghèo. |
Vào những ngày thường nhật không có đại lễ, không gian bên trong Hội quán Hà Chương mang một vẻ tĩnh mịch, trầm mặc hiếm có giữa phố thị Chợ Lớn. Dưới những vòng nhang lớn treo lơ lửng trên trần Bái đình tỏa hương trầm dịu nhẹ suốt ngày đêm, người khách hành hương có thể thong thả đứng ngắm từng đường vảy rồng chạm lộng trên bốn chiếc cột đá xanh hai trăm năm tuổi, lắng nghe nhịp thời gian lắng đọng từ thuở những chiếc thuyền buồm Phúc Kiến căng gió cập bến Gia Định xưa.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 802 đường Nguyễn Trãi, phường Chợ Lớn (trước tháng 7/2025 là Phường 14, Quận 5 cũ), Thành phố Hồ Chí Minh
- Đường tới
- Từ trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh (khu vực chợ Bến Thành), quý vị đi theo đường Trần Hưng Đạo về phía tây khoảng 5 km sang khu vực Chợ Lớn, rẽ phải vào đường Châu Văn Liêm hoặc đường Học Lạc rồi rẽ vào đường Nguyễn Trãi là tới Hội quán Hà Chương tại số 802 Nguyễn Trãi, phường Chợ Lớn.
- Toạ độ
- 10.75315, 106.65795
Khi tới tham quan và chiêm bái Hội quán Hà Chương (Chùa Bà Hà Chương), xin quý vị ăn mặc lịch sự, đi nhẹ nói khẽ trong khu vực nội điện. Bốn chiếc cột đá xanh chạm rồng cuốn mây ở Tiền điện và Chính điện là cổ vật điêu khắc đá vô giá đã hơn hai trăm năm tuổi và có một số chi tiết chạm thủng rất mảnh, vì vậy quý vị tuyệt đối không tì đè, không gõ vật cứng hay bôi dầu nhang lên thân cột đá. Khi thắp hương, xin quý vị tuân theo hướng dẫn của Ban quản trị hội quán để giữ gìn không gian thoáng đãng và an toàn phòng cháy.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Hội quán Hà Chương (Chùa Bà Hà Chương)
Contribute photos, information or video for Hà Chương Assembly Hall (Chùa Bà Hà Chương)Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Hội quán Hà Chương do cộng đồng người Hoa nào xây dựng và vì sao lại có tên là Hà Chương?
Hội quán do cộng đồng thương nhân người Hoa gốc tỉnh Phúc Kiến (trực tiếp là 7 huyện thuộc phủ Chương Châu, cùng mạch nguồn lịch sử với cộng đồng hai phủ Chương Châu - Tuyền Châu tại Chợ Lớn) xây dựng từ đầu thế kỷ 19. Lúc mới lập, công trình mang tên Chương Châu Hội Quán. Đến đợt đại trùng tu năm Đạo Quang thứ 28 (1848), hội quán được đổi tên thành Hà Chương Hội Quán, ghép từ địa danh Long Hà / Hà Nam (vùng cửa sông Cửu Long Giang nổi tiếng với nghề đi biển ở Long Khê) và Chương Châu.
Bốn cột đá rồng ở Hội quán Hà Chương có gì đặc biệt mà được coi là kiệt tác độc nhất vô nhị?
Tại hiên Tiền điện và trong Chính điện của Hội quán Hà Chương có 4 chiếc cột đá xanh nguyên khối được các nghệ nhân vùng Phúc Kiến chạm khắc thủ công từ hơn hai thế kỷ trước rồi chở bằng thuyền buôn vượt biển sang Gia Định. Hai cột ở Tiền điện được chạm lộng (chạm thủng tách lớp) hình rồng uốn lượn trong mây kết hợp với 8 vị tiên trong tích Bát tiên quá hải, chân cột hình bát giác chạm phù điêu tứ quý và đầu cột chạm đài sen đỡ khung gỗ.
Hội quán Hà Chương (Chùa Bà Hà Chương) thờ những vị thần nào?
Chính điện của hội quán phụng thờ vị thần chủ là Thiên Hậu Thánh Mẫu (bà chúa bảo hộ người đi biển, có Kim Đồng, Ngọc Nữ và hai tướng Thiên Lý Nhãn, Thuận Phong Nhĩ hầu cận). Phối thờ tại các gian bên và hậu điện là hệ thống thần linh phong phú gồm: Long Mẫu Nương Nương, Kim Hoa Nương Nương, Chú Sinh Nương Nương (cùng 12 Bà Mụ bảo hộ việc sinh nở, cầu con), Quan Thánh Đế Quân, Phúc Đức Chính Thần (Ông Bổn), Quan Thế Âm Bồ Tát, Ngọc Hoàng Thượng Đế, Hoa Đà Tiên Sư và Bao Công.
Niên đại cổ nhất được xác thực tại Hội quán Hà Chương là năm nào?
Hiện vật mang niên đại xác thực sớm nhất còn lưu giữ tại Hội quán Hà Chương là đôi liễn đối bằng gỗ treo tại gian thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu khắc năm Gia Khánh Kỷ Tỵ, tức năm Gia Khánh thứ 14 (1809, tương ứng năm Gia Long thứ 8 triều Nguyễn). Tư liệu này cùng sách Gia Định thành thông chí (1820) chứng minh hội quán đã được khởi dựng từ cuối thế kỷ 18 hoặc muộn nhất là năm 1809, trước khi trải qua các đợt đại trùng tu vào các năm 1848, 1868 và 1895.
Hội quán Hà Chương được xếp hạng di tích quốc gia vào năm nào và hiện nay thuộc phường nào?
Hội quán Hà Chương được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia vào năm 2001 theo Quyết định số 52/2001/QĐ-BVHTT (văn bản quyết định ký ngày 28 tháng 12 năm 2001, một số tài liệu giới thiệu ghi ngày 27 tháng 9 năm 2001). Theo Nghị quyết số 1685/NQ-UBTVQH15 năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, di tích tại số 802 Nguyễn Trãi thuộc phường Chợ Lớn mới (hợp nhất từ các Phường 11, 12, 13, 14 của Quận 5 cũ), Thành phố Hồ Chí Minh.