Từ đại lộ Nguyễn Trãi sầm uất của khu vực Chợ Lớn, chỉ cần rẽ vào con đường nhỏ mang tên danh triết Lão Tử chừng vài chục bước chân, ồn ào phố thị dường như lùi lại phía sau để nhường chỗ cho một khuôn viên cổ miếu rợp bóng cây xanh và mặt hồ cá phóng sinh phẳng lặng tại số 12 đường Lão Tử, phường Chợ Lớn, Thành phố Hồ Chí Minh. Ngước nhìn lên bộ mái ngói ống lợp nhiều tầng với hai đầu bờ nóc cong vút như đuôi chim én và hàng trăm pho tượng gốm men màu rực rỡ chạy dọc đỉnh mái, quý vị đang đứng trước Hội quán Ôn Lăng (溫陵會館), ngôi miếu gần ba trăm năm tuổi mà người dân Sài Gòn - Chợ Lớn quen gọi là Chùa Bà Ôn Lăng, Chùa Quan Âm, Quan Âm Các hay Chùa Ông Lào.
Được cộng đồng thương nhân người Hoa xuất thân từ phủ Tuyền Châu (tỉnh Phúc Kiến) khởi dựng từ năm Càn Long thứ 5 (Canh Thân 1740), Hội quán Ôn Lăng không chỉ là một trong những công trình kiến trúc người Hoa có niên đại khởi lập sớm nhất tại Nam Bộ, mà còn là một không gian tâm linh độc đáo bậc nhất, nơi Thiên Hậu Thánh Mẫu, Quan Thế Âm Bồ Tát và hàng chục vị thần Đạo giáo - dân gian cùng hiện diện dưới một mái nhà chung để chở che cho bao thế hệ cư dân.
ICổ Danh Ôn Lăng Phủ Tuyền Châu Và Hệ Thống Thần Điện Hoa - Đạo Giáo Phong Phú Bậc Nhất Chợ Lớn
Để thấu hiểu lai lịch của ngôi hội quán này, trước hết cần giải nghĩa hai chữ Ôn Lăng (溫陵). Trong lịch sử địa chí Trung Hoa, Ôn Lăng chính là tên gọi cổ trang nhã của phủ Tuyền Châu (泉州府, thuộc tỉnh Phúc Kiến, vùng đất có khí hậu ấm áp quanh năm nằm bên bờ biển Đông Nam, từng là thương cảng Zayton lừng danh thế giới trên Con đường Tơ lụa trên biển thời Tống - Nguyên - Minh). Vào đầu thế kỷ 18, khi những đoàn thuyền buôn của người Hoa thuộc năm huyện của phủ Tuyền Châu (gồm Tấn Giang, Nam An, Huệ An, Đồng An và An Khê) vượt biển vào vùng Đề Ngạn - Gia Định lập nghiệp, bên cạnh việc cùng người phủ Chương Châu dựng nên Miếu Nhị Phủ, cộng đồng thương nhân phủ Tuyền Châu đã góp công của dựng riêng ngôi hội quán đồng hương của phủ mình vào năm 1740 và đặt tên là Ôn Lăng Hội Quán để tưởng nhớ quê cha đất tổ.
Trong đời sống dân gian tại Sài Gòn - Chợ Lớn, công trình được gọi bằng nhiều cái tên thân thuộc, mỗi tên phản ánh một lớp lịch sử tín ngưỡng. Tên gọi Chùa Bà Ôn Lăng bắt nguồn từ việc lúc mới khởi lập, vị thần chủ tối cao được phụng thờ ngay tại gian trung tâm Chính điện là Thiên Hậu Thánh Mẫu (天后聖母, vị nữ thần biển cả đồng hương tỉnh Phúc Kiến đã che chở cho những con thuyền Tuyền Châu vượt sóng dữ tới đất Nam Bộ). Tên gọi Chùa Quan Âm hay Quan Âm Các (觀音閣) ra đời về sau, khi hội quán thiết lập cung thờ Quan Thế Âm Bồ Tát (gồm cả tôn tượng Quan Âm Nam Hải và Chuẩn Đề Quan Âm mười tám tay) vô cùng linh ứng ở khu vực Hậu điện, thu hút hàng vạn tín đồ Phật giáo và người dân tới lễ bái cầu từ bi cứu khổ. Còn tên gọi dân gian Chùa Ông Lào hoàn toàn không liên quan tới đất nước Lào, mà chỉ là cách phát âm đọc trại theo phương ngữ bình dân Nam Bộ từ hai chữ Ôn Lăng (đọc theo âm Mân Nam / Quảng Đông gần với âm Ông Lào).
Điểm làm nên sức cuốn hút đặc biệt của Hội quán Ôn Lăng trong mắt các nhà nghiên cứu tôn giáo học là nơi đây quy tụ hệ thống tượng thờ thần linh Đạo giáo, tín ngưỡng dân gian Mân Nam và Phật giáo đồ sộ, đa dạng bậc nhất tại Thành phố Hồ Chí Minh (với hơn hai mươi ban thờ lớn nhỏ). Tại Chính điện, trung tâm là khám thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu uy nghiêm cùng hai thị nữ cung phi và cặp thần tướng hộ vệ Thiên Lý Nhãn (mắt nhìn ngàn dặm), Thuận Phong Nhĩ (tai nghe theo gió). Phối thờ hai bên tả hữu của Chính điện là hai vị thần gắn bó máu thịt với đời sống người Tuyền Châu: một bên là Phúc Đức Chính Thần (福德正神, tức Bổn Đầu Công / Ông Bổn, vị thần cai quản đất đai và phúc lộc bản cảnh) và bên kia là Bảo Sanh Đại Đế (保生大帝, tên thật là danh y Ngô Bản / Ngô Chân Nhân thời Bắc Tống, người huyện Đồng An, phủ Tuyền Châu, được người Phúc Kiến tôn làm vị Đại Đế thần y cứu mạng chữa bệnh cho bá tánh).
Bước sang các gian bên của Tiền điện, Trung điện, Hậu điện (Quan Âm Các) và hành lang Đông - Tây, người hành hương bắt gặp một thế giới thần điện Tam giáo đồng nguyên hoàn chỉnh: ban thờ Ngọc Hoàng Thượng Đế, Quan Thánh Đế Quân (Quan Công), Tài Bạch Tinh Quân (Thần Tài), Văn Xương Đế Quân, Chú Sinh Nương Nương (Bà Chúa Thai Sanh) cùng Thập nhị Bà Mụ (bảo hộ việc cầu con và sinh nở), Thái Tuế Tinh Quân (Đương Niên Thái Tuế) (vị thần cai quản vận hạn của sáu mươi năm hoa giáp), Nguyệt Lão Tinh Quân (Ông Tơ Bà Nguyệt) (vị thần se duyên lành đôi lứa), Tề Thiên Đại Thánh, Bao Công (Diêm La Thiên Tử), Phật Thích Ca Mâu Ni, Phật Di Lặc, Địa Tạng Vương Bồ Tát, Hộ Pháp Vi Đà, và ở góc thấp sát mặt đất là khám thờ Hổ Gia (Ông Hổ / Bạch Hổ Tướng Quân) chuyên trấn trừ tà khí và kẻ tiểu nhân quấy phá.
Nhiều người khi nghe tên gọi Chùa Quan Âm thường nghĩ đây là một ngôi chùa Phật giáo thuần túy có chư tăng trụ trì, hoặc khi thấy nghi thức đánh kẻ tiểu nhân trước ban thờ Hổ Gia lại lầm tưởng đó là một nghi thức của Phật giáo. Thực chất, Hội quán Ôn Lăng là một hội quán đồng hương của người Hoa phủ Tuyền Châu kết hợp miếu thờ theo truyền thống Đạo giáo và tín ngưỡng dân gian Hoa Nam, trong đó điện thờ Quan Thế Âm Bồ Tát ở Hậu điện là biểu hiện của tinh thần Thần Phật đồng cư (thờ cả Thần và Phật trong cùng một khuôn viên). Mọi công việc quản lý và tế lễ cổ truyền tại đây đều do Ban quản trị Hội quán Ôn Lăng đảm trách.
IIGần Ba Trăm Năm Từ Niên Hiệu Càn Long Thứ 5 (1740) Đến Các Đợt Trùng Tu Thời Đạo Quang, Đồng Trị, Quang Tự
Được khởi lập từ năm 1740, lịch sử gần ba thế kỷ của Hội quán Ôn Lăng được bảo chứng bằng một kho tàng văn bia chữ Hán khắc trên đá xanh dựng dọc các bức tường Tiền điện, ghi lại tỉ mỉ từng lần đóng góp trùng tu của các thương hiệu thuyền buôn phủ Tuyền Châu tại Gia Định - Chợ Lớn.
Theo hồ sơ di tích quốc gia và hệ thống bia ký lưu giữ tại chỗ, Hội quán Ôn Lăng được khởi dựng vào năm Càn Long thứ 5 (tức năm Canh Thân 1740, dưới thời chúa Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát ở Đàng Trong). Vào thời điểm giữa thế kỷ 18 ấy, thương nhân năm huyện Tấn Giang, Nam An, Huệ An, Đồng An và An Khê thuộc phủ Tuyền Châu đã tập hợp quyên góp dựng nên ngôi miếu thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu làm nơi hội họp đồng hương, giúp đỡ những người mới từ Phúc Kiến vượt biển sang và chăm lo việc tín ngưỡng. Qua hơn tám mươi năm chịu đựng mưa nắng nhiệt đới, công trình bước vào đợt đại trùng tu lớn lần thứ nhất dưới triều vua Đạo Quang nhà Thanh: khi đối chiếu các nguồn tài liệu về đợt trùng tu này, thư viện ghi nhận rõ một số tài liệu ghi năm khởi sự trùng tu là Đạo Quang thứ 4 (Giáp Thân 1824), trong khi tấm bia đá trùng tu tại miếu ghi nhận năm hoàn tất quyên góp hơn một vạn quan tiền do Đổng sự hiệu buôn Thái Nguyên Hưng đứng đầu là năm Đạo Quang thứ 8 (Mậu Tý 1828, tương ứng năm Minh Mạng thứ 9).
Sang nửa sau thế kỷ 19, khi thương cảng Chợ Lớn phát triển cực thịnh, Hội quán Ôn Lăng tiếp tục trải qua hai đợt đại trùng tu quy mô lớn giúp định hình trọn vẹn kết cấu khung gỗ chạm trổ và quần thể gốm sứ trên mái: đợt trùng tu thời Đồng Trị (kéo dài từ năm Đồng Trị thứ 6 - Đinh Mão 1867 đến năm Đồng Trị thứ 8 - Kỷ Tỵ 1869) và đợt đại trùng tu thời Quang Tự thứ 23 (Đinh Dậu 1897). Trong thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, hội quán được tu bổ tôn tạo lớn vào các năm 1993, 1995 và 2017. Về mốc thời gian xếp hạng di tích quốc gia năm 2002, thư viện cũng ghi rõ cả hai mốc ngày được dẫn trong các nguồn tư liệu: văn bản Quyết định số 39/2002/QĐ-BVHTT của Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin được ký ngày 30 tháng 12 năm 2002, trong khi một số bảng giới thiệu tóm tắt ghi ngày 5 tháng 3 năm 2002. Công trình được công nhận chính thức là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.
- 1740 (Càn Long thứ 5)Khởi dựng Ôn Lăng Hội Quán của thương nhân phủ Tuyền Châu tại Đề NgạnNăm Canh Thân (Càn Long thứ 5 - 1740), cộng đồng thương nhân người Hoa thuộc 5 huyện phủ Tuyền Châu (cổ danh Ôn Lăng, tỉnh Phúc Kiến) góp sức xây dựng ngôi miếu thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu và hội quán đồng hương tại Chợ Lớn.
- 1824 - 1828 (Đạo Quang thứ 4 - 8)Đại trùng tu lần thứ nhất dưới sự chủ trì của hiệu buôn Thái Nguyên HưngĐợt đại trùng tu kéo dài trong những năm Đạo Quang (1824 - 1828), trong đó Đổng sự hiệu Thái Nguyên Hưng cùng các thương gia Tuyền Châu quyên góp hơn một vạn quan tiền để mở rộng điện thờ và dựng bia đá kỷ niệm.
- 1867 - 1869 (Đồng Trị thứ 6 - 8)Đại trùng tu thời Đồng Trị và đúc chuông đồng, tạc bia đáTừ năm Đinh Mão (1867) đến năm Kỷ Tỵ (Đồng Trị thứ 8 - 1869), hội quán được trùng tu lớn, đúc đại hồng chung bằng đồng và bổ sung nhiều bức hoành phi, câu đối gỗ chạm khắc tinh xảo.
- 1897 (Quang Tự thứ 23)Đại trùng tu cuối thế kỷ 19 và lắp đặt quần thể gốm mỹ thuật Cây MaiNăm Đinh Dậu (Quang Tự thứ 23 - 1897), hội quán tiến hành đợt đại trùng tu quy mô lớn, hoàn thiện hệ mái ngói ống nhiều tầng gắn các quần thể tiểu cảnh gốm Cây Mai trứ danh của vùng Chợ Lớn.
- 1993 và 1995Trùng tu gia cố kiến trúc và tôn tạo hồ phóng sinh, sân vườnBan quản trị Hội quán Ôn Lăng tổ chức tu bổ hệ khung gỗ, mái ngói, chỉnh trang Quan Âm Các và khuôn viên hồ cá phóng sinh trước sân vào các năm 1993 và 1995.
- 2002 và 2017Xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia (2002) và đại trùng tu bảo tồn (2017)Năm 2002, Bộ Văn hóa - Thông tin ban hành Quyết định số 39/2002/QĐ-BVHTT (ký ngày 30/12/2002, một số hồ sơ ghi ngày 05/03/2002) xếp hạng Hội quán Ôn Lăng là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Năm 2017, di tích hoàn thành đợt trùng tu bảo tồn quy mô lớn.
IIIKiến Trúc Cổ Truyền Tuyền Châu (Mân Nam) Rộng 1.800 Mét Vuông Và Kho Tàng Gốm Mỹ Thuật Cây Mai Trên Bờ Nóc
Tọa lạc trên khuôn viên rộng khoảng 1.800 mét vuông tại số 12 đường Lão Tử, Hội quán Ôn Lăng là một chuẩn mực toàn bích của nghệ thuật kiến trúc đền miếu cổ truyền vùng Tuyền Châu - Mân Nam (Phúc Kiến). Mặt bằng tổng thể của công trình được quy hoạch theo kiểu nội công ngoại quốc (hoặc hình chữ Khẩu khép kín có mở rộng hậu cung). Phía trước tòa nhà là khoảng sân rộng thoáng mát có hồ nước bán nguyệt nuôi cá chép và rùa phóng sinh cùng hòn non bộ xanh tươi. Khối kiến trúc chính trải dài theo chiều sâu gồm: Tiền điện, sân Thiên tỉnh (giếng trời), Trung điện (Bái đình), Chính điện (thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu) và phía sau cùng là Hậu điện / Quan Âm Các (thờ Quan Thế Âm Bồ Tát), hai bên tả hữu được bao bọc bởi hai dãy hành lang Đông lang và Tây lang nối liền các lớp nhà thành một chỉnh thể thống nhất.
Dấu ấn mỹ thuật rực rỡ và dễ nhận diện nhất của Hội quán Ôn Lăng chính là hệ thống mái ngói ống lợp chồng diêm nhiều tầng kết hợp với bộ quần thể gốm mỹ thuật Cây Mai trên các bờ nóc. Theo đúng phong cách kiến trúc cổ Tuyền Châu, bờ nóc chính và các đầu đao của Tiền điện được uốn cong vút lên cao như chiếc đuôi chim én chao liệng (Yến vĩ tích) hoặc mũi thuyền buôn rẽ sóng, bên dưới diềm mái là các tầng đấu củng gỗ sơn đỏ thếp vàng đan cài khéo léo. Trên suốt chiều dài bờ nóc và các gờ mái, các nghệ nhân lò gốm Cây Mai (dòng gốm mỹ thuật nổi tiếng bậc nhất vùng Sài Gòn - Chợ Lớn thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20) đã chế tác và gắn kết hàng trăm pho tượng gốm men nhiều màu (men xanh ngọc, men vàng lưu ly, men trắng, men nâu) cực kỳ sống động: chính giữa đỉnh mái là đôi Lưỡng long tranh châu uốn lượn uy dũng, hai bên là Lưỡng long chầu tháp, Phượng hoàng, Cá chép hóa rồng, ông Nhật bà Nguyệt, cùng các dãy quần thể tiểu cảnh nhân vật gốm (ngõa tích nhân vật) tái hiện những hồi kịch cổ điển trong Phong thần diễn nghĩa, Tam Quốc diễn nghĩa và Tây Du Ký.
Kho tàng điêu khắc gốm cổ ngoài trời quý giá bậc nhất Chợ Lớn: trên hệ mái ngói ống uốn cong hình đuôi én đặc trưng Tuyền Châu là hàng trăm tượng gốm Cây Mai thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20 thể hiện tích Lưỡng long tranh châu, cá hóa long và các tiểu cảnh tuồng cổ tinh xảo.
Tại hiên Tiền điện có cặp cột đá xanh chạm nổi hình rồng uốn lượn trong mây, cặp sư tử đá đứng chầu trước cửa và hệ thống phù điêu đá xanh gắn trên vách tường chạm khắc đề tài tứ linh, bát bửu, hoa điểu mang đậm bút pháp điêu khắc đá vùng Huệ An - Tuyền Châu.
Không gian nội điện lưu giữ hàng chục bức hoành phi, câu đối gỗ sơn son thếp vàng từ thời Đạo Quang, Đồng Trị, Quang Tự (tiêu biểu như bức 'Hải quốc an lan' ca ngợi Thiên Hậu làm yên sóng biển) cùng các bao lam chạm lộng đề tài chim phượng, hoa mẫu đơn và điển tích cổ.
Hội quán bảo tồn quả chuông đồng cổ đúc vào thế kỷ 19, bộ lư hương đồng, đồ lỗ bộ bát bửu và hệ thống bia đá chữ Hán dựng dọc tường Tiền điện ghi lại chi tiết lịch sử trùng tu các năm Đạo Quang (1824 - 1828), Đồng Trị (1867 - 1869) và Quang Tự (1897).
Hậu điện là không gian trang nghiêm tôn trí tượng Quan Thế Âm Bồ Tát (Quan Âm Nam Hải và Chuẩn Đề 18 tay) cùng chư Phật, trong khi phía trước sân hội quán có hồ nước lớn thả cá chép và rùa phóng sinh dưới bóng cây cổ thụ.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy hình thế cổ truyền dựa trên vị trí địa lý thực tế tại khu phố cổ Chợ Lớn và cấu trúc nội cục của công trình, không phải điều chép trong văn bia của hội quán. Thư viện nói rõ để quý vị phân biệt giữa sử liệu và kiến giải phong thủy.
Xét trên bản đồ địa hình đô thị Chợ Lớn tại tọa độ khoảng vĩ bắc 10,75423 độ và kinh đông 106,65966 độ, Hội quán Ôn Lăng (Chùa Bà Ôn Lăng / Quan Âm Các) sở hữu một thế đất tàng phong tụ khí (ẩn mình giữ khí lành) vô cùng khéo léo. Khác với các hội quán mở cổng trực diện ngay sát mặt đường Nguyễn Trãi đông đúc xe cộ qua lại, Hội quán Ôn Lăng lại tọa lạc lùi vào một nhịp trên đường Lão Tử (con phố yên tĩnh nằm ngay phía bắc trục Nguyễn Trãi và kết nối giữa đường Lương Nhữ Học với đường Phùng Hưng). Công trình được định vị theo hướng tọa Tây Bắc hướng Đông Nam (hơi thiên về hướng Nam): hướng Đông Nam thuộc cung Tốn (hành Mộc, biểu trưng cho gió lành thuận buồm xuôi gió của thương thuyền trên biển và sự sinh trưởng văn hóa), đồng thời đón trọn luồng gió mát từ hệ thống kênh Tàu Hủ - rạch Bến Nghé ở phía nam thổi vào mà lại tránh được sự xung sát trực tiếp của dòng giao thông hối hả ngoài đại lộ.
Ngay tại khoảng sân rộng phía trước Tiền điện (khu vực ngoại minh đường), các bậc tiền nhân người Tuyền Châu đã kiến tạo một hồ nước phóng sinh hình bán nguyệt kết hợp non bộ và cây cổ thụ. Trong phép phong thủy hình thế cổ truyền, hồ nước tĩnh lặng trước cửa điện thờ đóng vai trò như một tụ thủy trì (ao tụ nước giữ tài lộc): vừa làm mát luồng khí dương trước khi bước vào nội điện, vừa ứng hợp tuyệt đối với bản chất hành Thủy từ bi của hai vị chủ thần là Thiên Hậu Thánh Mẫu (Bà Chúa biển khơi ở Chính điện) và Quan Thế Âm Bồ Tát (Đức Quan Âm Nam Hải ở Hậu điện). Bước vào bên trong, sân Thiên tỉnh (giếng trời) nằm giữa Tiền điện và Trung điện tạo thành nội minh đường thông thiên đạt địa, giúp khói trầm hương từ những vòng nhang lớn cuộn bay lên cao trong khi ánh sáng tự nhiên rọi xuống sưởi ấm hơn hai mươi ban thờ chư thần dọc hai dãy Đông - Tây. Sự kết hợp giữa ngoại thủy trì (hồ nước trước sân), nội thiên tỉnh (giếng trời giữa nhà) và trục thần điện Thiên Hậu - Quan Âm đã tạo nên một trường khí từ hòa, linh diệu, che chở cho người dân suốt gần ba thế kỷ qua.
VCác Kỳ Lễ Vía Quan Âm, Vía Thiên Hậu, Tục Cúng Thái Tuế Và Nghi Thức Đánh Kẻ Tiểu Nhân Dịp Kinh Trập
Do quy tụ hệ thống thần điện phong phú bậc nhất Sài Gòn - Chợ Lớn, Hội quán Ôn Lăng (Chùa Bà Ôn Lăng / Chùa Quan Âm) có lịch lễ tiết diễn ra sôi nổi quanh năm, trong đó nổi tiếng nhất là các kỳ lễ vía Quan Âm, lễ vía Thiên Hậu, tục cúng sao Thái Tuế giải hạn đầu xuân và tục cúng Bạch Hổ (đánh kẻ tiểu nhân).
| Thời gian âm lịch | Tên kỳ lễ và nghi thức | Nội dung nghi lễ và phong tục dân gian đặc sắc |
|---|---|---|
| Tháng Giêng âm lịch (đặc biệt là Tết Nguyên tiêu 15 tháng 1) | Lễ hội Nguyên tiêu, Cúng sao Thái Tuế đầu năm và Cầu duyên Nguyệt Lão | Hàng vạn người dân và du khách tới dâng hương đầu xuân, xin ấn phù Thái Tuế Tinh Quân (Nhiếp Thái Tuế) để hóa giải vận hạn năm tuổi (xung, phạm, hình, hại Thái Tuế), đồng thời người trẻ tới ban thờ Ông Tơ Bà Nguyệt (Nguyệt Lão) cầu nhân duyên hạnh phúc. |
| Tiết Kinh Trập (khoảng đầu tháng Hai âm lịch hằng năm) | Lễ tế Bạch Hổ (Hổ Gia) và Tục Đánh kẻ tiểu nhân (Đả tiểu nhân) | Nghi thức dân gian độc đáo diễn ra trước khám thờ Hổ Gia (Ông Hổ): người đi lễ dâng thịt heo sống, trứng vịt, đậu phụ lên Ông Hổ và dùng chiếc giày/dép đập vào hình nhân giấy tượng trưng cho kẻ tiểu nhân, thị phi, tai ương để cầu một năm làm ăn yên ổn, quý nhân phù trợ. |
| Ngày 19 tháng Hai, 19 tháng Sáu và 19 tháng Chín âm lịch | Ba kỳ Đại lễ vía Đức Quan Thế Âm Bồ Tát (Đản sinh, Thành đạo, Xuất gia) | Ba kỳ lễ lớn tại Quan Âm Các (Hậu điện): đông đảo tín đồ Phật giáo và người dân tới dâng hoa tươi, trái cây, lễ chay cầu bình an, sức khỏe và từ bi cứu khổ. |
| Ngày 15 tháng Ba âm lịch | Lễ vía Bảo Sanh Đại Đế (Ngô Chân Nhân) | Kỳ lễ truyền thống của cộng đồng người Hoa phủ Tuyền Châu kỷ niệm ngày đản sinh vị thần y Bảo Sanh Đại Đế, cầu mong sức khỏe và tiêu trừ bệnh tật. |
| Ngày 23 tháng Ba âm lịch | Đại lễ vía Thiên Hậu Thánh Mẫu (Thiên Hậu Thánh Đản) | Đại lễ cổ truyền trọng thể nhất của Hội quán Ôn Lăng: Ban quản trị cử hành lễ tắm tượng, lễ tế Tam hiến trang nghiêm trước Chính điện, biểu diễn múa lân sư rồng và ca kịch truyền thống chúc thọ Thánh Mẫu. |
Mỗi dịp tháng Giêng âm lịch, hình ảnh hàng ngàn người dân Sài Gòn - Chợ Lớn thành kính xếp hàng trong làn khói trầm hương tại Hội quán Ôn Lăng để viết sớ An Thái Tuế cầu một năm gia đạo bình an, hay nét mặt rạng rỡ của những đôi bạn trẻ đứng trước ban thờ Ông Tơ Bà Nguyệt xin sợi chỉ đỏ cầu duyên lành, đã trở thành một phần ký ức văn hóa không thể thiếu của vùng đất phương Nam bao dung và trọng nghĩa tình.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 12 đường Lão Tử, phường Chợ Lớn (trước tháng 7/2025 là Phường 11, Quận 5 cũ), Thành phố Hồ Chí Minh
- Đường tới
- Từ trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh (khu vực chợ Bến Thành), quý vị đi theo đường Trần Hưng Đạo về phía tây khoảng 4,8 km sang khu vực Chợ Lớn, rẽ phải vào đường Lương Nhữ Học hoặc đường Phùng Hưng rồi rẽ vào đường Lão Tử là tới Hội quán Ôn Lăng tại số 12 đường Lão Tử, phường Chợ Lớn.
- Toạ độ
- 10.75423, 106.65966
Khi tới tham quan và chiêm bái Hội quán Ôn Lăng (Chùa Bà Ôn Lăng / Chùa Quan Âm), xin quý vị mặc trang phục lịch sự, kín đáo. Do hội quán có hơn hai mươi ban thờ chư thần và Bồ Tát nằm nối tiếp nhau từ Tiền điện vào tới Hậu điện, quý vị có thể xem bảng sơ đồ hướng dẫn thứ tự thắp hương đặt ở Tiền điện hoặc hỏi các nhân viên của Ban quản trị để thực hiện nghi lễ đúng truyền thống. Vào dịp tháng Giêng (cúng Thái Tuế) và tiết Kinh Trập (tế Bạch Hổ), lượng khách hành hương rất đông, quý vị vui lòng xếp hàng trật tự và giữ gìn vệ sinh chung quanh hồ cá phóng sinh.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Hội quán Ôn Lăng (Chùa Bà Ôn Lăng / Quan Âm Các)
Contribute photos, information or video for Ôn Lăng Assembly Hall (Chùa Bà Ôn Lăng / Quan Âm Pavilion)Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Hội quán Ôn Lăng do nhóm người Hoa nào sáng lập và vì sao có tên gọi Chùa Bà Ôn Lăng, Chùa Quan Âm hay Chùa Ông Lào?
Hội quán do thương nhân người Hoa thuộc 5 huyện của phủ Tuyền Châu (tỉnh Phúc Kiến) khởi dựng năm Càn Long thứ 5 (1740), lấy tên Ôn Lăng là cổ danh của phủ Tuyền Châu. Ngôi miếu được gọi là Chùa Bà Ôn Lăng vì Chính điện thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu, gọi là Chùa Quan Âm (Quan Âm Các) vì Hậu điện thờ Quan Thế Âm Bồ Tát rất linh ứng, còn tên Chùa Ông Lào là cách đọc trại theo phương ngữ Nam Bộ từ hai chữ Ôn Lăng.
Hệ thống thần điện trong Hội quán Ôn Lăng có gì đặc biệt so với các hội quán khác ở Chợ Lớn?
Hội quán Ôn Lăng là nơi quy tụ hệ thống tượng thờ thần linh Đạo giáo, tín ngưỡng dân gian Phúc Kiến và Phật giáo phong phú bậc nhất Sài Gòn - Chợ Lớn với hơn 20 vị thần và Bồ Tát. Ngoài Thiên Hậu Thánh Mẫu và Quan Thế Âm Bồ Tát, hội quán còn thờ Bảo Sanh Đại Đế (vị thần y người Tuyền Châu), Phúc Đức Chính Thần (Bổn Đầu Công), Chú Sinh Nương Nương và 12 Bà Mụ, Thái Tuế Tinh Quân, Hổ Gia (Bạch Hổ), Nguyệt Lão (Ông Tơ Bà Nguyệt), Quan Thánh Đế Quân, Ngọc Hoàng và Bao Công.
Tục cúng sao Thái Tuế và tục Đánh kẻ tiểu nhân tại Hội quán Ôn Lăng diễn ra như thế nào?
Vào dịp đầu xuân (tháng Giêng âm lịch), những người bước vào năm tuổi hoặc phạm xung, hình, hại Thái Tuế thường tới ban thờ Thái Tuế Tinh Quân tại hội quán để dâng sớ và xin phù Thái Tuế cầu bình an. Còn vào tiết Kinh Trập (khoảng đầu tháng Hai âm lịch), tại khám thờ Hổ Gia (Ông Hổ) diễn ra tục tế Bạch Hổ và dùng dép đập vào hình nhân giấy tượng trưng cho kẻ tiểu nhân (đả tiểu nhân) để xua đuổi thị phi, tai ương và cầu quý nhân phù trợ.
Kiến trúc và bộ quần thể gốm trên mái Hội quán Ôn Lăng có giá trị nghệ thuật như thế nào?
Được xây dựng trên khuôn viên rộng khoảng 1.800 mét vuông theo phong cách kiến trúc cổ Tuyền Châu (Mân Nam), hội quán nổi bật với hệ mái ngói ống lợp nhiều tầng có hai đầu bờ nóc cong vút như đuôi chim én. Trên đỉnh mái và các bờ chảy bảo tồn bộ quần thể gốm mỹ thuật Cây Mai thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20 cực kỳ đồ sộ, tái hiện hình tượng Lưỡng long tranh châu, cá hóa long và hàng trăm nhân vật tuồng cổ.
Hội quán Ôn Lăng được xếp hạng di tích quốc gia vào năm nào và hiện nay thuộc đơn vị hành chính nào?
Hội quán Ôn Lăng được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia vào năm 2002 theo Quyết định số 39/2002/QĐ-BVHTT (văn bản quyết định ký ngày 30 tháng 12 năm 2002, một số tài liệu giới thiệu ghi ngày 5 tháng 3 năm 2002). Theo Nghị quyết số 1685/NQ-UBTVQH15 năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, di tích tại số 12 đường Lão Tử thuộc phường Chợ Lớn mới (hợp nhất từ các Phường 11, 12, 13, 14 của Quận 5 cũ), Thành phố Hồ Chí Minh.