Lingwala là một quận đông dân của Kinshasa, phố kẻ thẳng, nhà thấp. Giữa quận ấy có một khối nhà gạch đỏ lớn hơn hẳn mọi thứ chung quanh. Cửa mở, và theo lời một người từng ghé, trong ấy lúc nào cũng có người ngồi cầu nguyện. Lòng nhà rộng mênh mông. Cuối tầm mắt là một bức bích họa, trên đó Chúa Giêsu và các môn đệ có nước da và dáng vóc của người châu Phi.
Đây là Nhà thờ chính tòa Đức Bà Congo (Cathédrale Notre-Dame du Congo), nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Kinshasa. Cộng hòa Dân chủ Congo là nước có số tín hữu Công Giáo vào hàng đông nhất châu Phi. Thư viện chọn nơi này làm nơi duy nhất của Congo Kinshasa vì đây là nơi đặt ngai tòa của vị tổng giám mục thủ đô, nơi hai vị Giáo hoàng đã tới, và vì bức bích họa kia nói gọn điều Giáo hội ở đây theo đuổi: giữ đức tin Rôma mà mang gương mặt Congo.
IĐức Bà Congo, Ngai Tòa Kinshasa Và Lối Cử Hành Của Người Congo
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh. Notre-Dame là tiếng Pháp, nghĩa là Đức Bà, cách người Công Giáo gọi Đức Maria, mẹ Chúa Giêsu. Ghép thêm chữ du Congo là nhận Đức Mẹ làm đấng che chở cho cả xứ sở. Trang gcatholic.org ghi bổn mạng của nhà thờ là Đức Trinh Nữ Maria, không ghi một tước hiệu hẹp hơn.
Chữ chính tòa chỉ nhà thờ đặt cathedra, ngai của vị giám mục coi sóc giáo phận. Theo gcatholic.org, việc truyền giáo ở vùng này được tổ chức thành một miền truyền giáo tự trị năm 1886, thành hạt Đại diện Tông tòa năm 1888, nâng lên tổng giáo phận năm 1959, nay có tám giáo phận trực thuộc, và mang tên Kinshasa từ năm 1966. Nghĩa là ngôi nhà thờ gạch đỏ này đã đứng ở Lingwala hơn mười năm trước khi nơi đây thành tòa của một tổng giáo phận.
Gọi Đức Maria là Đức Bà của một xứ không có nghĩa là có nhiều Đức Mẹ. Người Công Giáo chỉ kính một Đức Maria, và mỗi vùng đất đặt mình dưới sự chở che của Mẹ bằng một tên gọi riêng. Kính Đức Mẹ là tôn kính và xin Mẹ cầu thay nguyện giúp, không phải thờ Mẹ như thờ Thiên Chúa.
Về cách cử hành, Giáo hội Congo có một nét riêng mà người đọc Việt nên biết. Năm 1988 Tòa Thánh chuẩn nhận một sách lễ dành cho các giáo phận trong nước, quen gọi là nghi thức Zaire theo tên sách, nay cũng gọi là lối cử hành Congo. Đó vẫn là Thánh lễ Rôma, nhưng có thêm lời khẩn cầu các thánh và các bậc tổ tiên ngay thẳng, có nhịp điệu, tiếng hát và bước đi theo điệu của cộng đoàn. Vatican News đã có nhiều bản tin về sách lễ này. Thư viện chưa có nguồn ghi nhà thờ chính tòa dùng lối ấy trong những thánh lễ nào, nên chỉ nêu như bối cảnh chung của Giáo hội Kinshasa.
Có hai điều hay bị chép sai về nơi này. Thứ nhất, một trang hướng dẫn hành hương ghi Giáo hoàng Phanxicô (Franciscus) dâng lễ cho một triệu người tại nhà thờ. Không đúng. Theo vatican.va và vaticannews.va, cuộc gặp tại nhà thờ ngày 2 tháng 2 năm 2023 là buổi cầu nguyện với hơn một nghìn linh mục, phó tế, tu sĩ và chủng sinh. Lòng nhà thờ dù rộng cũng không chứa nổi một đám đông cỡ triệu người.
Thứ hai, có trang ghi nhà thờ được thánh hiến năm 1980 và có thiết kế hiện đại. Năm 1980 là năm Giáo hoàng Gioan Phaolô II (Ioannes Paulus II) tới đây lần đầu, còn công trình thì đã xây từ thập niên 1940. Thư viện cho rằng trang ấy lẫn hai việc với nhau, và không dùng.
Ngay bên kia sông Congo là Brazzaville, thủ đô của nước Cộng hòa Congo, với Vương cung thánh đường Thánh Anna Congo, Brazzaville, một nhà thờ lớn xây cùng thập niên. Hai thủ đô nhìn nhau qua sông, mỗi bên một nhà thờ lớn mang chữ Congo trong tên. Về lòng sùng kính Đức Mẹ ở miền Trung Phi, quý vị có thể đọc thêm bài Nhà thờ Đức Bà Muxima ở Angola.
IITừ Miền Truyền Giáo Năm 1886 Tới Ngày Lễ Nến Năm 2023
Về lịch sử của chính công trình, các nguồn thư viện mở được ghi rất ít. Trang chính thức của nhà thờ và bản tin về lễ mừng 75 năm đều không mở được. Vì vậy bảng mốc dưới đây dựa chủ yếu vào gcatholic.org, tức là các mốc của giáo phận và các lần Giáo hoàng tới, cùng năm xây theo mấy trang hướng dẫn. Thư viện chỉ ghi việc xây dựng và việc đạo.
- 1886 tới 1888Lập miền truyền giáoMiền truyền giáo tự trị lập năm 1886, thành hạt Đại diện Tông tòa năm 1888, theo gcatholic.org. Đây là gốc của Tổng giáo phận Kinshasa ngày nay.
- Khoảng 1947Dựng nhà thờ gạch đỏLonely Planet ghi nhà thờ gạch xây năm 1947. Travel2unlimited.com ghi 1946. Gcatholic.org ghi lập năm 1948. Xem hộp sử liệu bên dưới.
- 1959Thành tòa tổng giáo phậnHạt Đại diện Tông tòa được nâng lên tổng giáo phận năm 1959, nay có tám giáo phận trực thuộc. Từ năm 1966 tổng giáo phận mang tên Kinshasa.
- 1980Giáo hoàng Gioan Phaolô II tới lần đầuNgày 2 tháng 5 năm 1980 Giáo hoàng Gioan Phaolô II tới nhà thờ, theo gcatholic.org.
- 1985Giáo hoàng Gioan Phaolô II trở lạiNgày 15 tháng 8 năm 1985, đúng lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời, ngài tới nhà thờ lần thứ hai.
- 2023Giáo hoàng Phanxicô gặp giáo sĩ và tu sĩNgày 2 tháng 2 năm 2023, lễ Dâng Chúa vào Đền Thánh, Giáo hoàng Phanxicô gặp hơn một nghìn linh mục, phó tế, người sống đời thánh hiến và chủng sinh tại nhà thờ.
Nguồn vênh nhau ở năm xây, và thư viện chưa có căn cứ để chọn một số. Lonely Planet ghi năm 1947. Travel2unlimited.com ghi năm 1946. Trang gcatholic.org ghi nhà thờ lập năm 1948, có thể là năm đưa vào dùng hoặc năm lập giáo xứ, trang ấy không nói rõ. Giáo phận đã mừng 75 năm của nhà thờ, nhưng bản tin về lễ ấy không mở được nên thư viện chưa biết giáo phận tính từ mốc nào. Bài dùng cách nói nửa sau thập niên 1940 và ghi cả ba số.
Thư viện cũng nói thẳng những gì chưa có nguồn: tên kiến trúc sư, kích thước, sức chứa và ngày thánh hiến. Không nguồn đã mở nào ghi các điều ấy, và bài không đoán.
Về buổi gặp năm 2023, văn bản của Tòa Thánh ghi Giáo hoàng Phanxicô nói với các linh mục và tu sĩ về ba cám dỗ cần vượt qua: sự tầm thường thiêng liêng, lối sống tiện nghi thế tục và sự hời hợt. Ngài mời họ giữ đời cầu nguyện, sống gần người nghèo và học hỏi không ngừng.
IIIKhối Gạch Đỏ, Lòng Nhà Rộng Và Bức Bích Họa
Điều các nguồn cùng ghi là gạch. Lonely Planet gọi đây là một nhà thờ gạch và là một trong những công trình tôn giáo quan trọng nhất Kinshasa. Travel2unlimited.com tả gạch đỏ và một lòng nhà rộng, là nơi thờ phượng lớn nhất của người Công Giáo trong nước. Thecatholictravelguide.com tả một khối nhà đồ sộ với lòng nhà mênh mông. Gạch nung là vật liệu quen của các nhà thờ truyền giáo ở Trung Phi: làm được tại chỗ, chịu được mưa lớn và nắng gắt của vùng xích đạo.
Bên trong, điều đáng nhìn nhất là bức bích họa vẽ Chúa Giêsu và các môn đệ mang dáng người châu Phi, theo thecatholictravelguide.com. Trang visit-kinshasa.com ghi thêm rằng bích họa, bàn thờ, tượng và kính màu trong nhà thờ mang cả biểu tượng Kitô giáo lẫn biểu tượng Congo. Vẽ Chúa theo dáng người bản xứ không phải chuyện lạ trong lịch sử nghệ thuật Kitô giáo. Người châu Âu thời trung đại cũng vẽ Chúa theo dáng người châu Âu. Ý của việc ấy là nói rằng Chúa tới với mọi dân, và dân nào cũng nhận ra mình nơi Ngài.
Trang visit-kinshasa.com còn tả những ngọn tháp nhọn vút cao. Chi tiết này chưa có nguồn thứ hai, thư viện ghi lại kèm lời dè dặt.
Toàn khối xây bằng gạch đỏ, theo Lonely Planet và travel2unlimited.com. Màu gạch làm nhà thờ nổi rõ giữa khu phố nhà thấp của Lingwala.
Hai nguồn cùng tả lòng nhà rất rộng. Chưa nguồn nào ghi số đo hay số chỗ ngồi, nên thư viện không nêu con số.
Các nhân vật mang dáng người châu Phi, theo thecatholictravelguide.com. Đây là chi tiết được nhắc nhiều nhất về bên trong nhà thờ.
Mang cả biểu tượng Kitô giáo lẫn biểu tượng Congo, theo visit-kinshasa.com. Nguồn không tả từng món.
Visit-kinshasa.com ghi nhà thờ là nơi tổ chức các buổi hòa nhạc thánh ca và việc bác ái của giáo phận.
| Hạng mục | Điều nguồn ghi | Nguồn |
|---|---|---|
| Vật liệu | Gạch đỏ | Lonely Planet, travel2unlimited.com |
| Năm xây | 1947, 1946 hoặc lập năm 1948 | Lonely Planet, travel2unlimited.com, gcatholic.org theo thứ tự |
| Bích họa | Chúa Giêsu và các môn đệ dáng người châu Phi | thecatholictravelguide.com |
| Tháp | Tháp nhọn vút cao | visit-kinshasa.com, chỉ một nguồn |
| Kiến trúc sư, kích thước, sức chứa | Không nguồn đã mở nào ghi | thư viện để trống |
IVThế Đất Và Hướng
Xin nói trước để khỏi lẫn: trong giáo lý và trong sách phụng vụ của người Công Giáo không có môn phong thủy. Công Giáo không dạy phong thủy. Nhà thờ có một lệ riêng về hướng, gọi là hướng phụng vụ, đời xưa đặt cung thánh về phía đông để cộng đoàn cùng quay về nơi mặt trời mọc, hình ảnh Chúa Phục Sinh. Ở những thành phố kẻ ô của thế kỷ 20 như Kinshasa, nhà thờ thường nằm theo lô đất và trục đường. Nhà thờ Đức Bà Congo quay cung thánh về đâu thì thư viện chưa thấy nguồn nào ghi, nên không viết. Những dòng dưới đây là thư viện đem con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt ra đọc mảnh đất, để quý vị quen lối ấy có cái so sánh. Không dòng nào trong đó lấy từ tư liệu của nhà thờ.
Kinshasa nằm ở bờ nam sông Congo, đúng chỗ dòng sông mở rộng thành một vùng nước mênh mông có nhiều đảo cát trước khi thắt lại và đổ xuống ghềnh. Bài về nhà thờ Thánh Anna bên Brazzaville đã đọc vùng nước ấy từ bờ bắc. Từ bờ nam, hình thế đổi chiều: nước ở phía bắc, đồi ở phía nam và phía tây. Thành phố trải trên một đồng bằng thấp ven sông, sau lưng là một vòng đồi thoai thoải ôm lấy. Người xem đất gọi vòng đồi ấy là sa hộ vệ, và gọi đồng bằng nằm trong vòng tay đồi, trước mặt có nước lớn, là một cuộc đất kín gió, khí dễ dừng.
So với lối Việt thì thế này ngược: người Việt chuộng lưng tựa bắc, mặt nhìn nam, còn Kinshasa lưng tựa nam, mặt nhìn bắc ra sông. Ở sát xích đạo, mặt trời đi gần như ngay trên đỉnh đầu suốt năm, nên lý do tránh gió lạnh phương bắc của xứ ta không còn. Thư viện ghi sự khác nhau ấy như một ghi chú về địa lý, không coi là hơn hay kém.
Lingwala nằm giữa đồng bằng ấy, cách bờ sông vài cây số nếu ước theo tọa độ, đất bằng, không gò. Gặp đất bằng, phép cũ dạy tìm chỗ cao ngay trong hình thể công trình. Khối gạch đỏ lớn giữa một vùng nhà thấp tự nó thành điểm cao của khu. Gạch đỏ là màu của hành hỏa, đất bằng thuộc thổ, hỏa sinh thổ. Đó là cách đọc của người quen ngũ hành. Người xây thì chọn gạch vì gạch là thứ làm được tại chỗ.
Điều cuối là khoảng trống bên trong. Mọi nguồn đều nhắc lòng nhà rất rộng. Lối cổ truyền coi gian chính rộng và thông là nơi khí tụ, và đặt vật đáng kính nhất ở cuối trục nhìn. Ở đây cuối trục nhìn là bàn thờ và bức bích họa. Người Công Giáo xếp như vậy vì bàn thờ là trung tâm của Thánh lễ. Hai lối nghĩ khác gốc mà cho ra cùng một cách sắp đặt: điều quý nhất ở chỗ mọi con mắt cùng hướng tới.
VNăm Phụng Vụ Ở Nhà Thờ Mẹ Của Kinshasa
Nhà thờ theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo, tính theo dương lịch. Vì gcatholic.org chỉ ghi bổn mạng là Đức Trinh Nữ Maria mà không ghi một tước hiệu có ngày lễ riêng, thư viện chưa xác định được giáo xứ mừng bổn mạng vào ngày nào. Hai ngày lễ dưới đây gắn với nhà thờ qua sự kiện có nguồn: lễ Đức Mẹ Lên Trời 15 tháng 8, ngày Giáo hoàng Gioan Phaolô II tới năm 1985, và lễ Dâng Chúa vào Đền Thánh 2 tháng 2, ngày Giáo hoàng Phanxicô gặp giáo sĩ và tu sĩ năm 2023. Bảng chỉ ghi ngày.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời | Lễ trọng kính Đức Maria, vị bổn mạng của nhà thờ. Giáo hoàng Gioan Phaolô II tới đây đúng ngày này năm 1985. |
| 2 tháng 2 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Dâng Chúa vào Đền Thánh, quen gọi lễ Nến | Cũng là ngày Giáo hội cầu cho người sống đời thánh hiến. Năm 2023 Giáo hoàng Phanxicô gặp linh mục, tu sĩ và chủng sinh tại nhà thờ trong ngày này. |
| Thứ Năm Tuần Thánh hoặc một ngày gần đó | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo tuần trăng | Thánh lễ Dầu | Theo lệ chung, giám mục làm phép dầu thánh cho cả giáo phận tại nhà thờ chính tòa. Thư viện chưa có nguồn riêng của Kinshasa về lễ này. |
| Ngày thay đổi mỗi năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo tuần trăng | Tam Nhật Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ, rơi vào khoảng cuối tháng 3 tới tháng 4. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Giáng Sinh | Mừng Chúa giáng sinh. Nhà thờ cũng là nơi có các buổi hát thánh ca theo visit-kinshasa.com. |
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Quận Lingwala, Kinshasa (mã Plus Code 6F7QM7GV+FX)
- Đường tới
- Nhà thờ ở quận Lingwala, phía tây nam khu trung tâm Gombe của Kinshasa. Từ khu trung tâm ven sông Congo đi xe vào Lingwala một quãng ngắn, khối gạch đỏ của nhà thờ dễ nhận giữa khu phố nhà thấp.
- Toạ độ
- -4.3238, 15.2949
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ, và theo các nguồn thì lúc nào cũng có người cầu nguyện bên trong. Quý vị ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, đi nhẹ và nói khẽ. Khi đang có thánh lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin ngồi hàng ghế cuối, không đi dọc gian giữa và không lên cung thánh để xem bích họa. Thánh lễ ở Kinshasa thường có hát và nhịp điệu, quý vị vào dự thì ở lại cho trọn. Muốn chụp ảnh bên trong nên hỏi người coi nhà thờ trước.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Bà Congo, Kinshasa
Contribute photos, information or video for Our Lady of the Congo CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Đức Bà Congo ở Kinshasa xây năm nào
Các nguồn ghi khác nhau. Lonely Planet ghi nhà thờ gạch xây năm 1947, travel2unlimited.com ghi 1946, còn gcatholic.org ghi lập năm 1948. Thư viện dùng cách nói nửa sau thập niên 1940. Một trang ghi thánh hiến năm 1980 là lẫn với năm Giáo hoàng Gioan Phaolô II tới thăm.
Nhà thờ Notre-Dame du Congo thuộc đạo nào và kính ai
Đây là nhà thờ Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh, nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Kinshasa, nơi đặt ngai tòa của vị tổng giám mục. Nhà thờ dâng kính Đức Trinh Nữ Maria, tên Notre-Dame du Congo nghĩa là Đức Bà của xứ Congo. Người Công Giáo tôn kính Đức Mẹ, không thờ Mẹ như thờ Thiên Chúa.
Giáo hoàng nào đã tới nhà thờ chính tòa Kinshasa
Theo gcatholic.org, Giáo hoàng Gioan Phaolô II tới nhà thờ ngày 2 tháng 5 năm 1980 và ngày 15 tháng 8 năm 1985. Giáo hoàng Phanxicô tới ngày 2 tháng 2 năm 2023, lễ Dâng Chúa vào Đền Thánh, gặp hơn một nghìn linh mục, phó tế, tu sĩ và chủng sinh.
Bên trong nhà thờ Đức Bà Congo Kinshasa có gì đáng xem
Đáng xem nhất là bức bích họa vẽ Chúa Giêsu và các môn đệ mang dáng người châu Phi. Ngoài ra có kính màu, tượng và bàn thờ mang cả biểu tượng Kitô giáo lẫn biểu tượng Congo. Lòng nhà rất rộng, tường xây bằng gạch đỏ. Chưa nguồn nào ghi kích thước hay số chỗ ngồi.
Nghi thức Zaire trong thánh lễ ở Congo là gì
Đó là tên quen gọi của sách lễ dành cho các giáo phận trong nước, được Tòa Thánh chuẩn nhận năm 1988. Vẫn là Thánh lễ Rôma, nhưng có thêm lời khẩn cầu các thánh và tổ tiên, có tiếng hát, nhịp điệu và bước đi theo điệu của cộng đoàn. Nay nhiều người gọi là lối cử hành Congo.