Poto-Poto là khu phố đông và ồn của Brazzaville. Đi giữa khu ấy, quý vị bỗng thấy một mái nhà màu xanh lục nhô lên trên mọi mái tôn, lấp lánh như lưng một con vật có vảy. Tới gần mới rõ đó là mái ngói men của một nhà thờ lớn, tường đá sa thạch màu vàng xám, cửa và cửa sổ đều là những vòm nhọn hoắt như đầu mũi giáo.
Đây là Vương cung thánh đường Thánh Anna Congo (Basilique Sainte-Anne-du-Congo), người trong phố gọi là Sainte-Anne de Poto-Poto. Cộng hòa Congo là nước đa số theo Kitô giáo, và Công Giáo là hội thánh lâu đời nhất trong số ấy. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất của nước Congo vì đây là ngôi nhà thờ mà người dựng đã cố ý để hình dáng nói bằng tiếng của đất này, và vì tiếng hát trong các thánh lễ ở đây pha nhịp châu Phi với phụng vụ Rôma từ năm 1949 tới nay.
IThánh Anna, Chữ Congo Trong Tên Gọi Và Danh Hiệu Vương Cung Thánh Đường
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, nằm trong Tổng giáo phận Brazzaville. Trang gcatholic.org ghi đây là một nhà thờ giáo xứ, dâng kính Thánh Anna (Sainte Anne). Tên gọi ghép thêm chữ du Congo, của xứ Congo, như cách người Công Giáo Pháp hay gọi một vị thánh theo nơi được tôn kính. Đặt tên như vậy là nói rằng Thánh Anna được nhận làm vị thánh che chở cho cả vùng đất, không riêng một giáo xứ.
Thánh Anna theo truyền thống Kitô giáo là mẹ của Đức Maria, tức bà ngoại của Chúa Giêsu. Tên bà không có trong bốn sách Phúc Âm mà đến từ một bản văn Kitô giáo sơ kỳ ngoài quy điển, thường gọi là Tiền Phúc Âm Giacôbê. Giáo hội Công Giáo mừng kính Thánh Anna cùng chồng là Thánh Gioakim (Joachim) vào ngày 26 tháng 7. Bà thường được coi là bổn mạng của các bà mẹ, các bà nội bà ngoại và của gia đình. Kính một vị thánh, trong nếp Công Giáo, là xin vị ấy cầu thay nguyện giúp, không phải thờ như thờ Thiên Chúa.
Có hai điều hay bị hiểu lầm. Thứ nhất, nhiều người tưởng đây là nhà thờ chính tòa của Brazzaville vì nó lớn và nổi tiếng nhất thành phố. Không phải. Theo gcatholic.org, nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận là nhà thờ Thánh Tâm, cách đó khoảng 1,2 km, còn Sainte-Anne là nhà thờ giáo xứ.
Thứ hai là chữ vương cung thánh đường. Đây là danh hiệu Tòa Thánh ban cho một số nhà thờ có ý nghĩa đặc biệt, bằng một sắc lệnh có ngày tháng. Mọi nguồn thư viện mở được đều gọi nơi này là basilique, nhưng gcatholic.org ghi danh hiệu ấy kèm một dấu hỏi, và thư viện chưa tìm được nguồn nào ghi ngày sắc phong, còn trang cath.ch (bản tin ngày 14 tháng 1 năm 2010) gọi thẳng nơi này là tiểu vương cung thánh đường, không kèm ngày sắc phong. Bài dùng tên gọi quen thuộc, và nói thẳng rằng danh hiệu chưa được kiểm chứng bằng văn bản.
Sainte-Anne thuộc về một dòng nhà thờ lớn dựng ở châu Phi trong thế kỷ 20, khi người thiết kế bắt đầu hỏi một câu mới: một nhà thờ ở châu Phi có nên trông giống một ngôi nhà của châu Phi không. Quý vị có thể đọc thêm bài Đền thánh Các Thánh Tử Đạo Uganda, Namugongo, nơi nhà thờ mang dáng mái nhà tròn, và bài Vương cung thánh đường Vô Nhiễm Nguyên Tội, Ouidah, nơi vẫn theo sát mẫu châu Âu. Về nhà thờ lớn nước Pháp cùng thời cận đại, có bài Vương cung thánh đường Thánh Tâm (Sacré-Cœur), Paris.
IITừ Quyết Định Năm 1936 Tới Ngọn Tháp Năm 2011
Điều lạ trong lịch sử ngôi nhà thờ này là nó được thánh hiến khi còn thiếu một phần: ngọn tháp chuông có trong bản vẽ ban đầu nhưng phải đợi hơn sáu mươi năm mới thành hình. Người vẽ là Roger Erell, tên thật Roger Lelièvre (1907 tới 1986). Journaldebrazza.com ghi một chi tiết đáng nhớ: ông là người Tin Lành, và ngôi nhà thờ Công Giáo này là công trình ông được nhớ tới nhiều nhất. Thư viện chỉ ghi các mốc xây dựng và trùng tu.
- 1936Quyết định xâyGiám mục Biéchy quyết định dựng một nhà thờ lớn ở khu Poto-Poto, theo journaldebrazza.com.
- 1943Khởi côngCông trình khởi công theo bản vẽ của Roger Erell, người chủ trương hòa kỹ thuật châu Âu với dáng nhà bản địa.
- 1949Thánh hiếnNhà thờ được thánh hiến ngày 1 tháng 11 năm 1949, lễ Các Thánh, theo gcatholic.org. Cùng năm, ca đoàn Những người chèo thuyền Congo được lập và hát tại đây, theo aroundus.com.
- 2009Trùng tu xongCông trình bị hư hại đầu thập niên 1990. Đợt trùng tu do hãng kiến trúc của Pierre-Antoine Gatier thực hiện xong năm 2009: thay ngói men, gia cố khung thép và khối xây.
- 2011Dựng xong tháp chuôngNgọn tháp Erell vẽ mà chưa làm được dựng từ tháng 7 năm 2010 tới tháng 1 năm 2011, khung kim loại làm ở Ý, chuông của lò đúc Marinelli, theo journaldebrazza.com.
- 2024Mừng tám mươi nămNgày 28 tháng 7 năm 2024 giáo xứ mừng 80 năm của nhà thờ, theo adiac-congo.com. Dịp ấy có lời kêu gọi tu sửa mái vì mái bị thấm nước trong mùa mưa.
Nguồn vênh nhau ở bốn chỗ. Thứ nhất là năm xây. Journaldebrazza.com và acteur-fete.com ghi 1943 tới 1949. Hãng kiến trúc lo việc trùng tu, pag-architecture.com, ghi 1943 tới 1951. Trang travel2unlimited.com ghi 1949 tới 1959, có vẻ nhầm. Thư viện theo mốc thánh hiến 1 tháng 11 năm 1949 của gcatholic.org, và hiểu rằng việc hoàn thiện có thể còn kéo thêm sau ngày ấy.
Thứ hai là mốc tám mươi năm. Lễ mừng năm 2024 tính ra điểm khởi đầu là năm 1944, không trùng năm khởi công 1943 lẫn năm thánh hiến 1949. Bản tin của adiac-congo.com không giải thích cách tính, thư viện ghi lại đúng như vậy.
Thứ ba là vật liệu: acteur-fete.com ghi kết cấu bê tông, pag-architecture.com ghi khối xây đá và khung mái thép. Thư viện theo lời hãng đã trực tiếp trùng tu. Thứ tư là chiều cao tháp: journaldebrazza.com ghi 83 mét, còn bản tin của cath.ch viết trước lúc dựng ghi dự án tháp cao khoảng 67 mét. Bài dùng số 83 mét và chú nguồn.
IIIVòm Mũi Giáo, Mái Vảy Rắn Và Đá Sa Thạch Djoué
Mặt bằng của Sainte-Anne là thập tự Latinh quen thuộc của nhà thờ châu Âu: một gian dọc dài, một gian ngang cắt qua. Journaldebrazza.com ghi nhà thờ dài 85 mét, gian ngang rộng 45 mét, cao 22 mét dưới vòm. Cái mới nằm ở hình dáng của vòm. Thay cho vòm nhọn Gothic có gân, Erell vẽ những vòm nhọn vút cao và trơn, hai lớp cung chồng nhau, mà journaldebrazza.com giải thích là lấy ý từ mũi giáo và từ những lối đi dưới vòm tre của xứ Congo. Ánh sáng lấy từ trên đỉnh xuống.
Hãng pag-architecture.com tả công trình là sự pha giữa mẫu basilica của Pháp với dáng nhà tròn vùng Logone. Tường xây bằng sa thạch Djoué, thứ đá khai thác dọc sông Congo, mang tên con sông Djoué chảy vào sông Congo gần thành phố. Mái có khung thép, lợp ngói men xanh lục xếp kiểu vảy cá, gợi da rắn. Aroundus.com ghi bàn thờ là một khối đá hoa cương nguyên khối lấy từ sông Congo. Nghĩa là từ tường, mái tới bàn thờ, vật liệu và hình ảnh đều lấy ở ngay đất này.
Dãy vòm nhọn hai lớp cung, cao 22 mét, lấy ý từ mũi giáo và vòm tre Congo. Đứng ở cửa nhìn vào, các vòm nối nhau như một đường hầm sáng.
Ngói men xếp như vảy cá, gợi da rắn. Lớp ngói được thay trong đợt trùng tu xong năm 2009 theo pag-architecture.com.
Đá sa thạch địa phương khai thác dọc sông Congo, cho tường màu vàng xám ấm, khác hẳn màu vôi trắng của nhà thờ truyền giáo đời trước.
Dựng xong tháng 1 năm 2011 theo ý bản vẽ gốc, khung kim loại làm ở Ý, chuông của lò đúc Marinelli.
Bàn thờ bằng đá hoa cương nguyên khối của sông Congo, theo aroundus.com.
Ca đoàn Những người chèo thuyền Congo hát tại đây từ năm nhà thờ thánh hiến, pha nhạc châu Phi với phụng vụ.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Chiều dài | 85 mét | journaldebrazza.com |
| Gian ngang | Rộng 45 mét | journaldebrazza.com |
| Chiều cao dưới vòm | 22 mét | journaldebrazza.com |
| Tháp chuông | 83 mét | journaldebrazza.com, bản tin cath.ch trước lúc dựng ghi khoảng 67 mét |
| Vật liệu | Sa thạch Djoué, khung mái thép, ngói men | pag-architecture.com, acteur-fete.com ghi bê tông |
| Thánh hiến | 1 tháng 11 năm 1949 | gcatholic.org |
IVThế Đất Và Hướng
Mục này là phần thư viện viết thêm, và cần đặt nó đúng chỗ. Giáo hội Công Giáo không dạy phong thủy, kiến trúc sư Erell cũng không vẽ theo phép ấy. Lệ của nhà thờ là hướng phụng vụ, xưa chuộng cung thánh quay về đông, nhưng ở các khu phố kẻ ô của thế kỷ 20 thì nhà thờ thường xếp theo ô đất được cấp. Sainte-Anne quay cung thánh về hướng nào thì các nguồn đã mở không ghi, thư viện để trống điều ấy. Cái Erell có tính tới, theo các nguồn, là hình ảnh của đất Congo: mũi giáo, vòm tre, da rắn, đá sông. Phần dưới đây đọc mảnh đất theo thói quen phong thủy cổ truyền của người Việt, chỉ để quý vị quen lối ấy có một chỗ so sánh, không phải điều chép trong tư liệu của nhà thờ.
Trước hết là con sông lớn. Brazzaville nằm ở bờ phải sông Congo, đúng chỗ dòng sông phình ra thành một vùng nước rộng như hồ trước khi đổ xuống ghềnh. Sách phong thủy gọi chỗ nước lớn dừng lại và loang rộng là thủy tụ, và coi đất bên bờ một vùng nước tụ là đất giữ được khí. Nhiều thành phố lớn của thế giới đứng ở những chỗ như vậy, và lý do thực là bến thuyền, nhưng người xem đất thì đọc đó là nước dừng.
Thứ hai là đất thấp. Poto-Poto là khu đất thấp và bằng ở phía đông bắc trung tâm thành phố, không có gò đồi làm chỗ tựa. Lối cổ truyền gặp đất bằng thì dạy rằng cao một tấc là núi, thấp một tấc là nước, nghĩa là phải tìm chỗ tựa ở chính công trình. Ở đây chỗ tựa ấy là khối nhà thờ: tường đá dày, mái cao vượt hẳn mọi mái nhà chung quanh. Giữa một khu phố nhà thấp, nó tự làm điểm cao cho cả vùng.
Thứ ba là hình và sắc. Người Việt xem hình thể công trình theo ngũ hành: nhọn là hỏa, dài và vươn cao là mộc, màu xanh lục cũng là mộc, đá vàng là thổ. Nhà thờ này có vòm nhọn, mái xanh, tường đá vàng, tức là mộc sinh hỏa, hỏa sinh thổ theo vòng tương sinh. Đó là một cách đọc vui của người quen ngũ hành. Erell chọn màu xanh vì da rắn, chọn vòm nhọn vì mũi giáo, và sự khớp với ngũ hành chỉ là tình cờ.
Cuối cùng là ánh sáng từ đỉnh. Lòng nhà thờ lấy sáng từ trên cao xuống, không từ cửa bên. Phép cũ gọi khoảng sáng giữa nhà là thiên tỉnh, giếng trời, chỗ khí trời xuống. Với người Công Giáo, ánh sáng từ trên là hình ảnh của ân sủng. Hai cách hiểu khác gốc, nhưng cùng đặt điều quý nhất ở phía trên đầu người đang đứng.
VLễ Thánh Anna Và Năm Phụng Vụ Ở Poto-Poto
Là nhà thờ giáo xứ, Sainte-Anne theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo, tính theo dương lịch. Ngày riêng của nhà thờ là lễ Thánh Anna 26 tháng 7, lễ bổn mạng. Bản tin của adiac-congo.com cho thấy lễ mừng tám mươi năm của nhà thờ được tổ chức ngày 28 tháng 7 năm 2024, tức Chúa nhật gần lễ bổn mạng nhất. Ngày 1 tháng 11, lễ Các Thánh, cũng là ngày kỷ niệm thánh hiến nhà thờ. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 26 tháng 7 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Thánh Gioakim và Thánh Anna | Lễ bổn mạng của nhà thờ. Năm 2024 lễ mừng lớn được cử hành vào Chúa nhật 28 tháng 7, theo adiac-congo.com. |
| 1 tháng 11 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Các Thánh, kỷ niệm thánh hiến | Nhà thờ được thánh hiến đúng ngày này năm 1949, theo gcatholic.org. |
| Chúa nhật hằng tuần | Lịch phụng vụ Công Giáo | Thánh lễ Chúa nhật | Ca đoàn Những người chèo thuyền Congo, lập năm 1949, hát pha nhạc châu Phi với phụng vụ, theo aroundus.com. |
| Ngày thay đổi mỗi năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, theo tuần trăng | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ, rơi vào khoảng cuối tháng 3 tới tháng 4. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Giáng Sinh | Mừng Chúa giáng sinh, dịp đông người ở mọi giáo xứ của thành phố. |
Thư viện chưa tìm được nguồn đã mở nào về sinh hoạt của người Việt tại nhà thờ này, nên không ghi phần kiều bào.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Khu Poto-Poto, Brazzaville
- Đường tới
- Nhà thờ ở khu Poto-Poto, phía đông bắc trung tâm Brazzaville, mái xanh lục và tháp chuông nhìn thấy từ xa. Từ khu trung tâm ven sông Congo đi xe vào Poto-Poto chỉ một quãng ngắn. Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm cách đó khoảng 1,2 km.
- Toạ độ
- -4.2685, 15.2845
Sainte-Anne là nhà thờ giáo xứ đang sinh hoạt, không phải bảo tàng. Quý vị ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ im lặng trong lòng nhà thờ. Lúc đang cử hành thánh lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin ngồi hàng ghế cuối hoặc đợi ngoài sân, không đi lại dọc gian giữa và không lên cung thánh. Thánh lễ Chúa nhật có ca đoàn hát, nếu muốn nghe thì vào dự từ đầu và ở lại tới cuối. Muốn chụp ảnh bên trong nên hỏi người coi nhà thờ trước.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Vương cung thánh đường Thánh Anna Congo, Brazzaville
Contribute photos, information or video for Basilica of Sainte-Anne-du-Congo in BrazzavilleThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vương cung thánh đường Thánh Anna Congo xây năm nào
Việc xây được quyết định năm 1936, khởi công năm 1943, và nhà thờ được thánh hiến ngày 1 tháng 11 năm 1949 theo gcatholic.org. Hãng kiến trúc lo việc trùng tu ghi giai đoạn xây là 1943 tới 1951. Riêng tháp chuông có trong bản vẽ gốc thì tới tháng 1 năm 2011 mới dựng xong.
Ai thiết kế nhà thờ Sainte-Anne ở Brazzaville
Kiến trúc sư người Pháp Roger Erell, tên thật Roger Lelièvre, sinh năm 1907, mất năm 1986. Theo journaldebrazza.com ông là người Tin Lành. Ông chủ trương hòa kỹ thuật xây dựng châu Âu với dáng nhà bản địa, nên vòm nhà thờ lấy ý từ mũi giáo và vòm tre Congo, mái ngói men xanh xếp như vảy rắn.
Nhà thờ Thánh Anna Congo có phải nhà thờ chính tòa Brazzaville không
Không. Theo gcatholic.org đây là nhà thờ giáo xứ thuộc Tổng giáo phận Brazzaville. Nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận là nhà thờ Thánh Tâm, cách đó khoảng 1,2 km. Sainte-Anne nổi tiếng hơn vì kiến trúc và vì là nhà thờ lớn nhất khu Poto-Poto.
Vì sao mái nhà thờ Sainte-Anne Brazzaville màu xanh
Mái lợp ngói men xanh lục xếp kiểu vảy cá, mà các nguồn đều giải thích là gợi da rắn, một hình ảnh của xứ Congo. Lớp ngói men được thay mới trong đợt trùng tu xong năm 2009, theo hãng kiến trúc đã làm việc ấy.
Nhà thờ Thánh Anna Congo kính ai và lễ chính ngày nào
Nhà thờ Công Giáo này dâng kính Thánh Anna, theo truyền thống là mẹ của Đức Maria. Lễ bổn mạng là ngày 26 tháng 7 theo lịch phụng vụ Công Giáo, mừng chung với Thánh Gioakim. Ngày 1 tháng 11, lễ Các Thánh, là ngày kỷ niệm thánh hiến nhà thờ năm 1949.