Cách trung tâm Kampala chừng mười lăm cây số về phía đông, con đường dẫn quý vị tới một khu đất rộng, cỏ xanh, và giữa đó là một công trình trông như một mái nhà tròn khổng lồ của làng quê châu Phi, đỉnh chụp một chiếc mũ trắng. Bước vào trong, ghế ngồi xếp thành vòng tròn quanh một điểm ở giữa. Quanh vòng ấy là những cây cột bằng đồng, đếm đủ thì được hai mươi hai cây. Điểm ở giữa là bàn thờ, đặt đúng nơi mà người Công Giáo Uganda tin là Thánh Carôlô Lwanga đã chết vì đức tin năm 1886.
Đây là Đền thánh Các Thánh Tử Đạo Uganda ở Namugongo, nay là một Vương cung thánh đường. Uganda là nước đông tín hữu Kitô giáo, với hai cộng đồng lớn là Công Giáo và Anh giáo. Thư viện chọn Namugongo làm đại diện duy nhất của Uganda vì cả hai cộng đồng ấy cùng nhận các vị tử đạo năm 1885 tới 1887 là cội rễ đức tin của mình, và mỗi năm vào ngày 3 tháng 6, người hành hương của cả hai cùng đổ về đây.
ICác Thánh Tử Đạo Uganda
Trong những năm 1885 tới 1887, bốn mươi lăm tín hữu Kitô giáo người Uganda đã chết vì không chịu bỏ đức tin. Theo Catholics and Cultures, trong số ấy có 22 người Công Giáo và 23 người Anh giáo, tuổi từ mười bốn tới năm mươi. Nhiều vị còn rất trẻ, mới được rửa tội ít năm. Người dẫn đầu nhóm Công Giáo là Thánh Carôlô Lwanga (Charles Lwanga), tử đạo ngày 3 tháng 6 năm 1886 tại Namugongo.
Hai mươi hai vị Công Giáo được phong chân phước năm 1920 và được phong thánh năm 1964. Giáo hội Công Giáo kính các ngài chung dưới tên Thánh Carôlô Lwanga và các bạn tử đạo.
Trong nếp Công Giáo, tử đạo là làm chứng cho đức tin tới cùng. Giáo hội tôn kính các thánh tử đạo như những người đã sống trọn lời mình tin, và xin các ngài cầu bầu, chứ không thờ các ngài. Nơi một vị thánh tử đạo đã chết thường được đánh dấu bằng một bàn thờ, vì thánh lễ được cử hành trên chính nơi chứng tá ấy.
Catholics and Cultures nhận xét câu chuyện các vị tử đạo cho người Công Giáo Uganda thấy đức tin là lựa chọn của chính người Uganda, không phải một điều từ ngoài áp vào. Vì vậy ngày lễ các ngài vừa là ngày phụng vụ vừa là ngày của bản sắc.
Chỗ hay nhầm là tưởng các thánh tử đạo Uganda đều là người Công Giáo. Không phải. Trong 45 vị có 23 tín hữu Anh giáo. Giáo hội Anh giáo cũng tưởng nhớ các vị, và tại Namugongo có một đền thánh riêng của Anh giáo, gần đền thánh Công Giáo. Bài này nói về đền thánh Công Giáo. Khi phong thánh năm 1964, Giáo hội Công Giáo phong cho 22 vị Công Giáo, còn các vị Anh giáo được cộng đồng của mình kính nhớ theo cách riêng.
Hai mươi hai vị được phong thánh tại Rôma, quý vị có thể đọc bài Vương cung thánh đường Thánh Phêrô. Cùng là đền thánh hành hương mang tầm quốc gia có các bài Jasna Góra của Ba Lan và Đền thánh Đức Mẹ Aparecida của Brasil, nhưng hai nơi ấy kính Đức Mẹ, còn Namugongo tôn vinh những người con bản xứ đã chết vì đức tin.
IITừ Nơi Tử Đạo Tới Vương Cung Thánh Đường
Đức tin Kitô giáo tới vùng này vào cuối thế kỷ 19 qua các nhà truyền giáo Anh giáo và Công Giáo, và chỉ vài năm sau đã có những người chết vì nó. Nơi tử đạo ở Namugongo được gìn giữ, rồi trở thành giáo xứ, rồi đền thánh. Các mốc dưới theo New Vision, trừ chỗ ghi nguồn khác.
- 1885 tới 1887Các vị tử đạoBốn mươi lăm tín hữu, 22 Công Giáo và 23 Anh giáo, chết vì đức tin, theo Catholics and Cultures.
- 1886Thánh Carôlô Lwanga tử đạoNgày 3 tháng 6 năm 1886 tại Namugongo. Ngày này về sau thành ngày lễ các thánh tử đạo Uganda.
- 1920Phong chân phướcHai mươi hai vị Công Giáo được phong chân phước, theo Catholics and Cultures.
- 1935Lập giáo xứUganda Safaris Tours ghi giáo xứ Namugongo do các thừa sai Mill Hill lập năm 1935.
- 1964Phong thánhĐức Phaolô VI phong thánh cho 22 vị. New Vision ghi ngày 18 tháng 10, Uganda Safaris Tours ghi ngày 8 tháng 10.
- 1969Thánh hiến bàn thờNgày 2 tháng 8 năm 1969 Đức Phaolô VI tới Namugongo và thánh hiến bàn thờ đặt tại nơi Thánh Carôlô Lwanga tử đạo. New Vision gọi đây là lần đầu một giáo hoàng tới một nước châu Phi.
- 1975Khánh thành đền thánhCông trình khởi xây năm 1967, khánh thành ngày 3 tháng 6 năm 1975 do Hồng y Sergio Pignedoli, sứ giả của giáo hoàng, chủ sự.
- 1993Vương cung thánh đườngNgày 7 tháng 2 năm 1993 Đức Gioan Phaolô II tới và tôn đền thánh làm Vương cung thánh đường. Năm 2015 Đức Phanxicô tới dâng lễ ngày 28 tháng 11, là giáo hoàng thứ ba tới đây.
Có hai chỗ nguồn vênh nhau. Thứ nhất là ngày phong thánh: New Vision ghi 18 tháng 10 năm 1964, Uganda Safaris Tours ghi 8 tháng 10 năm 1964. Thứ hai, Uganda Safaris Tours gán chuyến tới Namugongo năm 1969 cho Đức Gioan Phaolô II, trong khi New Vision ghi đó là Đức Phaolô VI, và Đức Gioan Phaolô II tới năm 1993. Năm 1969 Đức Gioan Phaolô II chưa làm giáo hoàng, nên thư viện theo New Vision ở cả hai chỗ.
Công trình do kiến trúc sư người Thụy Sĩ Justus Dahinden thiết kế, theo New Vision.
IIIMái Nhà Tròn Châu Phi Trên Hai Mươi Hai Cột Đồng
New Vision tả đền thánh được thiết kế theo dáng một mái nhà tròn châu Phi, quấn quanh 22 cột đồng tượng trưng cho 22 vị thánh tử đạo, đỉnh có một chiếc mũ trắng. Công ty Roko khởi xây năm 1967 và xong năm 1975. Bên trong, chỗ ngồi xếp vòng tròn, chứa được khoảng 1.000 người. Bàn thờ ở tâm vòng tròn, trên đúng nơi Thánh Carôlô Lwanga tử đạo, theo New Vision và Catholics and Cultures.
Chọn dáng nhà tròn là chọn một hình quen thuộc của làng quê vùng Hồ Lớn, để người hành hương thấy nhà thờ của mình mang dáng nhà của mình. Với đám đông mùa lễ, bên trong không đủ chỗ, nên phần lớn nghi lễ ngày 3 tháng 6 diễn ra ngoài trời trong khuôn viên.
Dáng mái nhà tròn truyền thống, đỉnh chụp mũ trắng, theo New Vision.
Vòng cột đồng quanh lòng nhà thờ, mỗi cột cho một vị thánh tử đạo Công Giáo.
Đặt ở tâm vòng tròn, nơi Thánh Carôlô Lwanga tử đạo, được Đức Phaolô VI thánh hiến năm 1969.
New Vision ghi một hồ nhân tạo, trong đợt làm lại gần đây được dẫn nước suối và lắp hệ thống lọc để người hành hương uống hoặc múc mang về.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Năm xây | 1967 tới 1975 | New Vision |
| Số cột đồng | 22 | New Vision |
| Sức chứa bên trong | khoảng 1.000 chỗ ngồi | New Vision |
| Khoảng cách tới Kampala | khoảng 15 km về phía đông | Uganda Safaris Tours |
| Tôn Vương cung thánh đường | 7 tháng 2 năm 1993 | New Vision |
IVThế Đất Và Hướng
Xin nói trước: Công Giáo không dạy phong thủy. Nhà thờ Công Giáo theo lệ phụng vụ, lệ xưa quay cung thánh về phía đông. Nhưng ở Namugongo, điều quyết định chỗ đặt bàn thờ không phải hướng mà là nơi chứng tá: bàn thờ được đặt trên chính chỗ vị thánh tử đạo, và cả công trình tròn dựng quanh điểm ấy, nên không có một mặt tiền hay một trục đông tây rõ như nhà thờ châu Âu.
Phần đọc dưới đây là của thư viện, theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, để quý vị quen lối ấy có chỗ so sánh. Nó không có trong tư liệu của đền thánh.
Điều đầu tiên đáng đọc là hình tròn có tâm. Theo lối ngũ hành về hình thể, dáng tròn thuộc hành Kim, chủ về sự thu gom và trọn vẹn. Một nhà tròn mà mọi chỗ ngồi đều quay vào tâm là hình của sự tụ về một điểm. Người Việt vẫn nói đất có huyệt, nơi khí kết lại, và ở đây, theo cách đọc ấy, huyệt chính là chỗ đặt bàn thờ. Nhưng xin nhắc: người dựng đặt bàn thờ ở đó vì lịch sử tử đạo, không vì tìm huyệt.
Thứ hai là khuôn viên mở. Đền thánh đứng giữa một khu đất rộng trong vùng đồi thoải phía đông Kampala, chung quanh là bãi cỏ để đón đám đông ngày lễ. Lối cũ gọi khoảng trống rộng trước nơi thờ là minh đường. Ở Namugongo minh đường bao quanh công trình từ mọi phía, hợp với một ngôi nhà không có mặt tiền duy nhất.
Thứ ba là nước trong khuôn viên. Hồ nước với nguồn nước suối, theo lối Việt, là chỗ thủy tụ bên cạnh nơi thờ, như ao trước đình làng. Với người hành hương, nước ấy mang ý nghĩa đạo đức riêng của họ, còn phép Kim sinh Thủy của ngũ hành chỉ là cách thư viện đặt hai thứ cạnh nhau để quý vị dễ hình dung.
VNgày Các Thánh Tử Đạo Uganda Mùng Ba Tháng Sáu
Lễ lớn nhất là ngày 3 tháng 6, ngày kính Thánh Carôlô Lwanga và các bạn tử đạo theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Ngày ấy cũng là ngày cộng đồng Anh giáo Uganda tưởng nhớ các vị tử đạo của mình, nên theo Religion News Service, đền thánh Công Giáo và đền thánh Anh giáo đứng cạnh nhau ở Namugongo cùng đón người hành hương. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 3 tháng 6 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Thánh Carôlô Lwanga và các bạn tử đạo | Lễ lớn nhất năm, người hành hương từ khắp Đông Phi về dự thánh lễ ngoài trời, có rước hòm thánh tích, hát và múa theo lối Uganda. |
| 3 tháng 6 | Lịch Anh giáo Uganda, dương lịch | Tưởng nhớ các vị tử đạo Anh giáo | Cộng đồng Anh giáo cử hành tại đền thánh riêng của mình ở Namugongo. |
| Chín ngày trước 3 tháng 6 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Tuần cửu nhật | Chín ngày cầu nguyện và dâng lễ liên tục chuẩn bị cho ngày lễ, theo Catholics and Cultures. |
| 2 tháng 8 | Dương lịch, ngày riêng của đền thánh | Kỷ niệm thánh hiến bàn thờ | Ngày Đức Phaolô VI thánh hiến bàn thờ năm 1969. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Đỉnh cao năm phụng vụ | Các nghi lễ Tuần Thánh cử hành như ở mọi nhà thờ Công Giáo. |
Những người đi bộ tới Namugongo
Nét riêng của lễ này là cuộc đi bộ. Theo Religion News Service, người hành hương tới từ Uganda, Kenya, Tanzania, Rwanda, Nam Sudan và Congo, có người đi bộ nhiều tuần, vượt hàng trăm cây số. Một người từ Kenya kể đã đi hơn 300 cây số trong ba tuần. Catholics and Cultures ghi nhiều người đi bộ trọn đường trong những chuyến dài tới hai tuần, và phụng vụ ngày lễ pha nhiều nét văn hóa truyền thống Uganda vào khuôn phụng vụ Rôma.
Số người dự lễ các nguồn ghi rất khác nhau: Catholics and Cultures ghi ước tính từ 500.000 tới vài triệu, Religion News Service ghi khoảng một triệu người được chờ đón trong một năm gần đây, New Vision ghi khoảng hai triệu. Thư viện ghi cả ba vì đây là ước tính của từng năm, không phải số đếm. Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt của người Việt tại Namugongo nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Namugongo, Wakiso District, Uganda (cách trung tâm Kampala khoảng 15 km về phía đông)
- Đường tới
- Đền thánh ở Namugongo, Wakiso District, cách trung tâm Kampala khoảng 15 km về phía đông. Từ Kampala có đường bộ thẳng tới khuôn viên đền thánh.
- Toạ độ
- 0.3856, 32.6514
Đây là nơi thờ tự và nơi hành hương đang sống. Lệ thường gặp: ăn mặc kín đáo, giữ im lặng trong lòng vương cung thánh đường, không đi vào khu bàn thờ, tôn trọng người đang cầu nguyện. Mùa lễ 3 tháng 6 cực kỳ đông, người đi lễ ở ngoài trời nhiều giờ, quý vị nên đi cùng nhóm và mang theo nước uống của mình.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đền thánh Các Thánh Tử Đạo Uganda, Namugongo
Contribute photos, information or video for Basilica of the Uganda Martyrs, NamugongoThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
các thánh tử đạo uganda là ai
Là 45 tín hữu Kitô giáo người Uganda đã chết vì đức tin trong những năm 1885 tới 1887, gồm 22 người Công Giáo và 23 người Anh giáo. Hai mươi hai vị Công Giáo, đứng đầu là Thánh Carôlô Lwanga, được phong chân phước năm 1920 và phong thánh năm 1964. Lễ kính các ngài là ngày 3 tháng 6.
ngày lễ các thánh tử đạo uganda là ngày nào
Ngày 3 tháng 6 theo lịch phụng vụ Công Giáo, ngày Thánh Carôlô Lwanga tử đạo năm 1886. Cộng đồng Anh giáo Uganda cũng tưởng nhớ vào ngày này. Tại Namugongo, lễ được chuẩn bị bằng chín ngày cầu nguyện, và người hành hương từ nhiều nước Đông Phi đi bộ về dự.
đền thánh namugongo xây năm nào
Theo New Vision, đền thánh khởi xây năm 1967 và khánh thành ngày 3 tháng 6 năm 1975. Bàn thờ đã được Đức Phaolô VI thánh hiến từ ngày 2 tháng 8 năm 1969. Ngày 7 tháng 2 năm 1993 Đức Gioan Phaolô II tôn đền thánh làm Vương cung thánh đường.
vì sao đền thánh namugongo có 22 cột
Hai mươi hai cột đồng quanh lòng nhà thờ tượng trưng cho 22 vị thánh tử đạo Công Giáo Uganda, theo New Vision. Công trình mang dáng mái nhà tròn châu Phi, chỗ ngồi xếp vòng quanh bàn thờ đặt ở tâm, trên nơi Thánh Carôlô Lwanga tử đạo.
người anh giáo có hành hương namugongo không
Có. Trong 45 vị tử đạo Uganda có 23 tín hữu Anh giáo, và tại Namugongo có một đền thánh riêng của Anh giáo, đứng gần đền thánh Công Giáo. Ngày 3 tháng 6 người hành hương của cả hai cộng đồng cùng về Namugongo, mỗi bên cử hành tại đền thánh của mình.