Giữa thị trấn Ouidah, quý vị đứng trên một khoảng sân đất đỏ, trước mặt là một mặt tiền cửa vòm nhọn, ô kính tròn, đúng lối nhà thờ ở một thị trấn nhỏ nước Pháp. Nhưng ngọn tháp chuông dừng lại ở lưng chừng, như một cái cổ không có đầu. Quay lưng lại, bên kia khoảng sân là cổng một khu thờ nhỏ khác hẳn, nơi người ta nuôi những con trăn hiền. Hai nơi thờ tự của hai đạo đứng nhìn nhau qua một khoảng đất, như vậy đã hơn một thế kỷ.
Ngôi nhà thờ ấy là Vương cung thánh đường Vô Nhiễm Nguyên Tội (Basilique de l'Immaculée-Conception de Ouidah). Bénin là nước nhiều đạo, Công Giáo là một cộng đồng lớn và lâu đời, và Ouidah là nơi cộng đồng ấy có ngôi nhà thờ chính tòa đầu tiên. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất của Bénin vì nó vừa là mốc khởi đầu của Giáo hội Công Giáo ở vùng Dahomey xưa, vừa là hình ảnh quen thuộc của đời sống nhiều đạo cạnh nhau ở đất nước này.
IĐức Mẹ Vô Nhiễm Và Ngôi Nhà Thờ Mẹ Của Dahomey
Nhà thờ được dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội. Theo techno-science.net, ban đầu người khởi xướng định dâng kính Thánh Tâm Chúa Giêsu, rồi sau đổi sang Đức Mẹ Vô Nhiễm. Sau bàn thờ chính có một cây thánh giá và một pho tượng Đức Mẹ, được gọi là Đức Mẹ Ouidah.
Điều làm nơi này quan trọng với Công Giáo ở Bénin là vị trí nhà thờ mẹ. Từ năm 1903 tới năm 1955 đây là nhà thờ chính tòa, nơi đặt tòa của vị đại diện tông tòa coi sóc vùng Dahomey. Người khởi xướng là Đức cha Louis Dartois, vị đại diện tông tòa đầu tiên của Dahomey, mất năm 1905 khi công trình còn dang dở, và cha François Steinmetz tiếp nối cho tới lúc hoàn thành.
Vô Nhiễm Nguyên Tội là tín điều Công Giáo nói rằng Đức Maria, ngay từ lúc được thụ thai trong lòng mẹ, đã được gìn giữ khỏi tội tổ tông nhờ công nghiệp của Chúa Giêsu. Tín điều này được Giáo hoàng Piô IX công bố năm 1854, lễ kính rơi vào ngày 8 tháng 12. Người ta hay lẫn tín điều này với việc Chúa Giêsu được thụ thai đồng trinh, nhưng đó là hai điều khác nhau: Vô Nhiễm nói về chính Đức Maria.
Chỗ hay hiểu lầm là tưởng chữ vương cung thánh đường nghĩa là nhà thờ lớn nhất hay nhà thờ chính tòa. Không phải. Tiểu vương cung thánh đường là một danh hiệu Tòa Thánh ban cho những nhà thờ có giá trị lịch sử, phụng vụ hay hành hương đặc biệt, không liên quan tới ngai tòa giám mục. Ouidah được nâng làm tiểu vương cung thánh đường ngày 9 tháng 11 năm 1989, khi đã thôi là nhà thờ chính tòa từ lâu, theo techno-science.net và GCatholic.
Cùng dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm với tầm quốc gia, quý vị có thể đọc bài Vương cung thánh đường Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, Washington. Trong châu Phi, bài Vương cung thánh đường Đức Bà Châu Phi, Alger kể một nhà thờ khác cũng đứng giữa một cộng đồng nhiều đạo.
IISáu Năm Xây Và Một Ngọn Tháp Dang Dở
Nhà thờ được xây nhanh so với các nhà thờ Gothic ở châu Âu: đặt đá tháng 8 năm 1903, thánh hiến tháng 5 năm 1909, chưa tới sáu năm. Cái giá của sự nhanh ấy là ngọn tháp chuông. Techno-science.net ghi tháp bị bỏ dở, chưa bao giờ được xây hết phần chóp, vì thiếu kinh phí.
- 1903Đặt viên đá đầu tiênNgày 30 tháng 8 năm 1903, do Đức cha Louis Dartois khởi xướng. Cùng năm nhà thờ trở thành nơi đặt tòa của vị đại diện tông tòa Dahomey.
- 1905Người khởi xướng qua đờiĐức cha Dartois mất khi công trình còn dang dở. Cha François Steinmetz tiếp tục việc xây.
- 1909Thánh hiếnNgày 9 tháng 5 năm 1909 nhà thờ được thánh hiến, dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội. Tháp chuông vẫn dở ngọn.
- 1955Tòa dời về CotonouNăm 1954 hạt đại diện tông tòa Porto-Novo được tách ra từ hạt Ouidah. Năm 1955 hạt Ouidah được nâng thành Tổng giáo phận Cotonou, tòa dời về Cotonou và nhà thờ Ouidah thôi là nhà thờ chính tòa, theo GCatholic.
- 1989Tiểu vương cung thánh đườngNgày 9 tháng 11 năm 1989, Giáo hoàng Gioan Phaolô II (Jean-Paul II) nâng nhà thờ làm tiểu vương cung thánh đường, theo techno-science.net và GCatholic.
Có hai chỗ cần nói rõ. Thứ nhất là lịch sử giáo phận. Theo GCatholic, năm 1954 hạt đại diện tông tòa Porto-Novo được tách ra từ hạt Ouidah. Năm 1955 hạt Ouidah được nâng thành Tổng giáo phận Cotonou, tòa dời về Cotonou và nhà thờ Ouidah thôi là nhà thờ chính tòa. Nhà thờ nay thuộc Tổng giáo phận Cotonou.
Thứ hai là năm 1901. Một số tư liệu giới thiệu Ouidah ghi nhà thờ dựng năm 1901. Không nguồn nào thư viện đã mở xác nhận con số ấy. Cả techno-science.net lẫn GCatholic đều cho mốc đặt đá là năm 1903, nên bài theo mốc 1903.
IIIGothic Châu Âu Trên Đất Ven Biển Tây Phi
Techno-science.net gọi nhà thờ là một sản phẩm thuần của kiến trúc vòm nhọn châu Âu, tức lối Tân Gothic đang thịnh ở châu Âu thế kỷ 19. Mặt bằng hình thánh giá La tinh, một gian chính chia năm nhịp, cánh ngang ngắn, hậu cung hình tứ giác. Vòm trần bằng gỗ, đỡ bởi khung kim loại, cao khoảng 17,5 m. Hai bên tường là dãy cửa sổ đôi có ô kính tròn bên trên.
Điều đáng để ý là cách người thợ dùng khuôn Gothic trên đất ven biển nhiệt đới. Thay cho vòm đá nặng của châu Âu, ở đây vòm là gỗ trên khung kim loại, nhẹ hơn nhiều. Thư viện ghi đây là nhận xét của mình dựa trên mô tả của techno-science.net, không phải lời của một nguồn kiến trúc.
Mặt tiền vòm nhọn, tháp chuông ở giữa bị bỏ dở phần chóp vì thiếu kinh phí, thành dáng nhận ra nhà thờ Ouidah.
Một gian dài 58 m, rộng 14 m, chia năm nhịp, không có gian bên như các nhà thờ chính tòa lớn ở châu Âu.
Vòm trần cao khoảng 17,5 m bằng gỗ, đỡ bởi khung kim loại, theo techno-science.net.
Dãy cửa sổ ghép đôi có ô tròn bên trên chạy dọc hai tường, lấy sáng cho gian chính.
Pho tượng Đức Mẹ cùng cây thánh giá đặt sau bàn thờ chính, trung tâm của lòng kính trong nhà thờ.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Chiều dài | 58 m | techno-science.net |
| Chiều rộng | 14 m | techno-science.net |
| Chiều cao vòm | Khoảng 17,5 m | techno-science.net |
| Số nhịp gian chính | 5 | techno-science.net |
| Thời gian xây | 1903 tới 1909 | techno-science.net, GCatholic |
Chỗ hay hiểu lầm là tưởng ngọn tháp cụt là dấu của một lần sụp đổ hay hư hại. Không phải vậy. Theo techno-science.net, tháp chuông chưa bao giờ được xây hết: lúc thánh hiến năm 1909 phần chóp đã bị gác lại vì thiếu kinh phí, và từ đó tới nay không ai xây tiếp. Cái dáng dở dang quý vị thấy hôm nay chính là dáng của ngày thánh hiến. Cũng vì vậy, người dân Ouidah quen nhận ra nhà thờ của mình qua ngọn tháp không chóp ấy, hơn là qua mọi chi tiết Gothic khác.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách thư viện đọc, không phải điều của nhà thờ, nên xin nói ngay: Công Giáo không có phong thủy. Một nhà thờ theo quy tắc phụng vụ, lệ xưa đặt cung thánh về phía đông để nhắc tới Chúa Phục Sinh như mặt trời mọc, nhưng các nhà thờ thế kỷ 19 và 20 ở nhiều nơi quay theo con phố hay khoảng sân có sẵn. Thư viện chưa có bản đo hướng của nhà thờ Ouidah nên không ghi độ. Những dòng dưới đây là con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, để bạn đọc quen lối ấy có chỗ đối chiếu, không có trong tư liệu nào của nhà thờ.
Nét đầu tiên là đất bằng ven biển. Ouidah nằm trên dải đồng bằng thấp của vịnh Bénin, giữa thị trấn và biển là vùng đầm phá. Lối Việt gọi đất như vậy là bình dương, không có núi tựa, lấy nước làm chỗ giữ khí. Nhiều nhà thờ ven biển miền Trung Việt Nam cũng ở thế ấy, và người Việt quen đọc biển ở xa như một minh đường rộng.
Nét thứ hai là hai nơi thờ nhìn nhau. Nhà thờ đứng đối diện Đền Trăn (Temple des Pythons), nơi thờ của đạo Vodun, qua một khoảng sân. Đọc theo lối Việt, hai công trình chung một khoảng trống trước mặt là chung một minh đường, mỗi bên lấy bên kia làm án. Thư viện ghi điều ấy như một hình ảnh, không có ý xếp đạo nào trên đạo nào, và cả hai đạo đều không nghĩ về nhau theo lối ấy.
Nét thứ ba là ngọn tháp dở. Sách xưa của người Việt coi tháp và chóp là chỗ nối trời với đất. Một ngọn tháp không có chóp, đọc theo lối cũ, là một thế chưa khép. Người Ouidah thì quen nhìn ngọn tháp ấy như dấu của những năm xây vội với ít tiền, và chính nó làm nhà thờ dễ nhận ra. Chúng tôi ghi hai cách nhìn cạnh nhau để quý vị thấy chỗ khác, không để phán điều gì.
VLễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Và Lịch Phụng Vụ Công Giáo
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Lễ lớn nhất là lễ của tước hiệu nhà thờ mang tên, lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội ngày 8 tháng 12. Nhà thờ còn có hai mốc riêng là ngày thánh hiến và ngày được nâng làm vương cung thánh đường. Các nguồn đã mở không tả cách nhà thờ mừng những ngày ấy, nên bảng chỉ ghi mốc, không kể nghi thức riêng. Bảng không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 8 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Lễ bổn mạng của nhà thờ, lễ trọng của toàn Giáo hội. |
| 9 tháng 5 | Dương lịch, mốc riêng của nhà thờ | Kỷ niệm thánh hiến | Ngày nhà thờ được thánh hiến năm 1909. |
| 9 tháng 11 | Dương lịch, mốc riêng của nhà thờ | Kỷ niệm danh hiệu vương cung thánh đường | Ngày nhà thờ được nâng làm tiểu vương cung thánh đường năm 1989. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Một trong hai đỉnh cao của năm phụng vụ. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Đỉnh cao của năm phụng vụ | Ngày tính theo lễ Phục Sinh từng năm. |
Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt của cộng đồng người Việt tại Ouidah nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Ouidah, Atlantique, Bénin (đối diện Đền Trăn)
- Đường tới
- Nhà thờ đứng giữa thị trấn Ouidah, tỉnh Atlantique, miền nam Bénin, đối diện Đền Trăn. Từ thành phố Cotonou có đường ven biển đi về phía tây tới Ouidah.
- Toạ độ
- 6.3607, 2.0847
Đây là nhà thờ đang có phụng vụ của giáo xứ, không phải bảo tàng. Lệ thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, giữ im lặng trong nhà thờ, không đi lên cung thánh, không chụp ảnh khi đang có thánh lễ. Đền Trăn bên kia sân là nơi thờ của một đạo khác, có lệ riêng, quý vị vào đó thì theo lời người giữ đền, và giữ sự tôn trọng như ở nhà thờ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Vương cung thánh đường Vô Nhiễm Nguyên Tội, Ouidah
Contribute photos, information or video for Basilique de l'Immaculée ConceptionThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vương cung thánh đường Ouidah xây năm nào
Đặt đá ngày 30 tháng 8 năm 1903, thánh hiến ngày 9 tháng 5 năm 1909, theo techno-science.net. Một số tư liệu ghi năm 1901 nhưng không nguồn nào thư viện đã mở xác nhận. Tháp chuông chưa bao giờ xây hết ngọn vì thiếu kinh phí.
Nhà thờ Ouidah thuộc đạo nào và dâng kính ai
Đây là nhà thờ Công Giáo Rôma dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, lễ bổn mạng ngày 8 tháng 12. Ban đầu người khởi xướng định dâng kính Thánh Tâm Chúa Giêsu rồi đổi sang Đức Mẹ Vô Nhiễm.
Vì sao nhà thờ Ouidah quan trọng
Vì đây từng là nhà thờ chính tòa đầu tiên của vùng Dahomey, từ năm 1903 tới năm 1955, nơi đặt tòa của vị đại diện tông tòa. Năm 1989 nhà thờ được nâng làm tiểu vương cung thánh đường.
Nhà thờ Ouidah và Đền Trăn có liên quan gì
Hai nơi thờ của hai đạo, Công Giáo và Vodun, đứng đối diện nhau qua một khoảng sân. Không có liên hệ về giáo lý. Hình ảnh hai nơi thờ nhìn nhau thường được nhắc như dấu của đời sống nhiều đạo ở Bénin.
Nhà thờ Ouidah dài bao nhiêu mét
Theo techno-science.net, nhà thờ dài 58 m, rộng 14 m, vòm trần cao khoảng 17,5 m. Mặt bằng hình thánh giá La tinh, một gian chính chia năm nhịp, vòm gỗ đỡ bởi khung kim loại.