Nkembo là một khu bình dân của Libreville, gần bến xe, đường lúc nào cũng đông. Trước sân nhà thờ có một khoảng rào nhỏ, bên trong là tượng Thánh Micae sơn nhiều màu. Mặt tiền mang một bức khảm. Nhưng thứ giữ chân quý vị lâu nhất là hàng cột: mỗi cây là một thân gỗ chạm kín từ chân lên đầu, hết cảnh này tới cảnh khác của Kinh Thánh, người và vật mang gương mặt, dáng đứng và hoa văn của xứ Gabon.
Đây là Nhà thờ Saint-Michel Nkembo (Église Saint-Michel de Nkembo), một nhà thờ giáo xứ Công Giáo, không phải nhà thờ chính tòa. Thư viện chọn nó làm nơi duy nhất của Gabon vì ở đây người đọc thấy rõ nhất một điều: đạo từ xa tới đã được người bản xứ kể lại bằng tay nghề và tiếng nói của mình. Cột do thợ Gabon chạm, bàn thờ do thợ trong vùng tạc, thánh lễ Chủ nhật hát bằng tiếng Mpongwe, có đàn balafon gỗ đệm theo.
IThánh Micae Và Một Giáo Xứ Của Người Nkembo
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh, là nhà thờ của giáo xứ Saint-Michel trong Tổng giáo phận Libreville. Tên tiếng Pháp Saint-Michel là Thánh Micae, còn Nkembo là tên khu phố. Người Việt Công Giáo quen gọi vị thánh này là Tổng lãnh thiên thần Micae (Michael). Trang aroundus.com ghi cơ sở này do dòng Chúa Thánh Thần (Congregatio Sancti Spiritus, các cha Spiritains) lập năm 1934, là hội dòng đã truyền giáo ở vùng cửa sông Gabon từ thế kỷ 19. Thư viện chưa mở được nguồn của giáo hội để kiểm điều ấy, nên ghi kèm tên nguồn.
Thánh Micae là một trong ba tổng lãnh thiên thần được Giáo hội Công Giáo kính đích danh, cùng Thánh Gabriel và Thánh Raphael. Trong Kinh Thánh, ngài xuất hiện ở sách Đanien, thư Giuđa và sách Khải Huyền, là vị thiên thần đứng đầu đạo binh thiên quốc chống lại sự dữ. Tên ngài theo tiếng gốc có nghĩa là một câu hỏi: ai bằng Thiên Chúa. Tranh tượng thường vẽ ngài cầm gươm hoặc giáo, chân đạp con rồng. Lễ kính ba vị tổng lãnh thiên thần là ngày 29 tháng 9. Người Công Giáo không thờ thiên thần, chỉ tôn kính và xin các ngài che chở.
Ở Nkembo, vị thánh ấy hiện diện ba lần. Trước sân là pho tượng nhiều màu trong khoảng rào nhỏ, theo petitfute.co.uk và alluringworld.com. Trong nhà thờ có một tượng Thánh Micae nữa do Juan Ndong tạc. Và giảng đài, nơi công bố Lời Chúa, mang hình tổng lãnh thiên thần theo lời tả của một người viết sống tại Gabon. Trang aroundus.com còn nhắc một bức họa ở lối vào vẽ cảnh thắng sự dữ, trong khi petitfute.co.uk tả ở trán mặt tiền là một bức khảm. Có thể hai nguồn nói về cùng một tác phẩm bằng hai chữ khác nhau, thư viện chưa đủ căn cứ để quyết.
Nhiều trang du lịch chép rằng các cột ở Nkembo do một người thợ mù chạm. Đây là lời truyền miệng, không nguồn nào đưa ra căn cứ, và chính các nguồn ấy lại ghi rõ tên người chạm cột là nghệ nhân Zéphyrin Lendogno, người vùng Lambaréné. Thư viện coi chuyện người thợ mù là một giai thoại đẹp mà người ta kể quanh một công trình được yêu mến, và ghi tên người thợ thật theo các nguồn có nêu tên.
IIBa Niên Đại Cho Một Ngôi Nhà Thờ
Lịch sử của nhà thờ Nkembo không khó hiểu, nhưng các nguồn kể nó bằng ba niên đại khác nhau. Lý do có lẽ là ngôi nhà thờ hôm nay không dựng một lần: có một nhà thờ nhỏ đi trước, có năm thành giáo xứ, có năm khởi công ngôi mới, và việc hoàn tất kéo sang tận đầu thế kỷ 21. Thư viện xếp các mốc theo đúng tên nguồn đã ghi, không gộp thành một con số.
- 1934Lập cơ sở truyền giáoTheo aroundus.com, dòng Chúa Thánh Thần lập cơ sở Saint-Michel tại Nkembo năm 1934.
- 1949Khởi công theo một nguồnCũng aroundus.com ghi việc xây dựng khởi từ năm 1949 và kéo qua nhiều thập niên. Không nguồn nào khác nhắc mốc này.
- 1964Thành giáo xứSaint-Michel thành giáo xứ trọn vẹn năm 1964 theo aroundus.com. Ba trang du lịch khác ghi gọn là nhà thờ xây năm 1964.
- 1967Khởi công ngôi nhà thờ hiện nayTheo một blog của người sống tại Gabon viết năm 2014, ngôi hiện nay khởi công năm 1967 để thay ngôi nhỏ trước đó, tháp chuông cũ được giữ lại.
- Thập niên 2000Hoàn tấtCũng theo blog ấy, công trình tới đầu những năm 2000 mới hoàn tất, tức việc chạm và dựng kéo dài hơn ba mươi năm.
Về năm xây, có ba cách ghi. Petitfute, alluringworld.com và heroesofadventure.com ghi nhà thờ xây năm 1964. Blog pascaletbeaaugabon ghi ngôi hiện nay khởi công năm 1967 và hoàn tất trong thập niên 2000. Trang aroundus.com ghi khởi công năm 1949, thành giáo xứ năm 1964. Ba cách ghi có thể cùng đúng nếu hiểu 1949 là ngôi nhỏ ban đầu, 1964 là năm thành giáo xứ, 1967 là năm khởi công ngôi lớn. Đó là cách xếp của thư viện, chưa có một nguồn giáo hội nào xác nhận. Bảng dữ kiện của thư viện vì thế chỉ ghi chắc một điều: thành giáo xứ năm 1964.
Về số cột, alluringworld.com và heroesofadventure.com đếm 31 cột, blog và aroundus.com đếm 35. Thư viện còn thấy tiêu đề một bài báo Gabon năm 2008 nhắc 32 cột đang xuống cấp vì mưa nắng, nhưng không mở được bài nên chỉ ghi nhận. Chênh lệch có thể do cách đếm, tính hay không tính các cột ở hiên và ở khán đài ngoài trời.
Về loại gỗ, aroundus.com ghi các cột bằng gỗ kévazingo. Blog thì chỉ ghi kévazingo cho cánh cửa mặt tiền, không nói cột bằng gỗ gì. Kévazingo là một trong những loại gỗ rừng cứng và quý nhất của Gabon.
IIICột Chạm, Bàn Thờ Gỗ Và Đá Ong Tại Chỗ
Nhà thờ Nkembo không gây ấn tượng bằng chiều cao hay tuổi tác. Giá trị của nó nằm ở chỗ gần như mọi thứ quý vị chạm mắt tới đều là vật liệu của xứ này qua tay thợ của xứ này. Blog của người sống tại Gabon ghi đá xây khai thác ngay tại chỗ, bồn nước lớn đục từ đá ong, cửa mặt tiền bằng gỗ kévazingo, và mọi tấm chạm đều mang hoa văn truyền thống. Gian chính có hơn 1.000 chỗ ngồi. Bên ngoài còn một khán đài bậc thang chứa thêm 2.000 người, dùng cho những dịp lễ đông mà lòng nhà thờ không đủ chỗ.
Hàng cột là phần được nhắc nhiều nhất. Mỗi cột chạm kín các cảnh Cựu Ước và Tân Ước, xếp chồng từ dưới lên, để người không biết chữ cũng đọc được chuyện đạo, giống vai trò của cửa kính màu và tượng cửa trong các nhà thờ trung đại châu Âu. Khác ở chỗ đây là gỗ rừng xích đạo, và lối tạo hình là lối chạm của người Gabon. Vì gỗ đứng ngoài hiên chịu mưa nắng, việc giữ gìn các cột là mối lo thật, như tiêu đề bài báo năm 2008 đã nhắc.
Cùng hướng đưa nghệ thuật bản địa vào nhà thờ thế kỷ 20 ở Trung Phi, quý vị có thể đọc bài Vương cung thánh đường Thánh Anna Congo, Brazzaville. Còn muốn thấy một nhà thờ vùng vịnh Guinea giữ nguyên dáng châu Âu thì xem Nhà thờ chính tòa Thánh Isave, Malabo. Nkembo đứng ở đầu bên kia của cùng một câu chuyện.
Nghệ nhân người Lambaréné chạm các cột, các băng diềm trên lanh tô cửa và bàn thờ Thánh Thể. Số cột được đếm từ 31 tới 35 tùy nguồn.
Juan Ndong, mà aroundus.com ghi là người Guinea Xích Đạo, tạc bàn thờ chính, tượng Chúa chịu nạn, giảng đài, tượng Đức Mẹ và tượng Thánh Micae.
Các cây balafon, loại đàn phím gỗ gõ của châu Phi, do André Peukououko làm, dùng đệm cho ca đoàn trong thánh lễ.
Cửa mặt tiền bằng một trong những loại gỗ cứng nhất của rừng Gabon, các ô cửa đều chạm hoa văn truyền thống.
Bồn nước lớn đục từ đá ong tại chỗ. Riêng có một bể lát gốm để rửa tội người lớn bằng cách dìm mình.
Tháp chuông của ngôi nhà thờ nhỏ trước đó được giữ lại bên công trình mới, theo blog năm 2014.
| Hạng mục | Thông tin | Nguồn |
|---|---|---|
| Số cột chạm | 31, 32 hoặc 35 | alluringworld.com, tiêu đề báo năm 2008, blog và aroundus.com |
| Sức chứa gian chính | Hơn 1.000 chỗ ngồi | blog pascaletbeaaugabon, aroundus.com |
| Khán đài ngoài trời | Khoảng 2.000 chỗ | blog pascaletbeaaugabon, aroundus.com |
| Gỗ cửa mặt tiền | Kévazingo | blog pascaletbeaaugabon |
| Tọa độ | 0,4091 độ Bắc, 9,4576 độ Đông | aroundus.com, khớp heroesofadventure.com |
IVThế Đất Và Hướng
Người Mpongwe và các cha dòng Chúa Thánh Thần dựng nhà thờ ở Nkembo vì ở đó có giáo dân, có đất, có đường. Không ai trong họ xem phong thủy, và Công Giáo không dạy phong thủy. Cái mà truyền thống nhà thờ gọi là hướng là hướng phụng vụ, tức cả cộng đoàn cùng hướng về bàn thờ, xưa chuộng quay về đông là phía mặt trời mọc. Nhà thờ Nkembo quay hướng nào, các nguồn đã mở không ghi. Phần dưới đây là thư viện thử đọc mảnh đất theo lối xem đất cổ truyền của người Việt, coi như một tấm gương đặt bên cạnh cho quý vị quen lối ấy soi thử. Nó không nằm trong tư liệu nào của giáo xứ.
Libreville nằm gần như ngay trên đường xích đạo: tọa độ nhà thờ chỉ chừng 0,4 độ vĩ bắc. Thành phố trải dọc bờ bắc cửa sông Gabon, một vịnh nước rộng mở ra Đại Tây Dương ở phía tây. Nkembo là khu ở sâu trong đất liền hơn so với dải phố ven biển. Vậy ở tầm thành phố, thế đất là mặt hướng ra nước lớn phía tây và nam, lưng dựa vào rừng và đất cao dần phía đông.
Người xem đất sẽ để ý trước hết tới nước. Cửa sông rộng là nơi nước ngọt gặp nước mặn, sách cũ gọi chỗ hai dòng nước gặp nhau là chỗ khí giao. Nhưng nước lớn quá và mở quá thì khí tản, nên chỗ ở tốt thường lùi vào trong một quãng. Nkembo lùi khỏi bờ nước, kín hơn dải phố sát biển.
Điều thứ hai là gỗ. Trong ngũ hành, phương đông và rừng thuộc mộc. Gabon là xứ rừng, và nhà thờ này lấy gỗ làm tiếng nói chính: cột gỗ, cửa gỗ, bàn thờ gỗ, đàn gỗ. Lối cổ truyền của ta vốn quý sự hợp giữa vật liệu và đất, nhà ở xứ nào dùng vật của xứ ấy. Đá ong và đá xây lấy tại chỗ thuộc thổ, làm nền cho mộc. Đọc như thế thì công trình thuận với đất của nó, dù người dựng chỉ nghĩ tới việc dùng thứ sẵn có và tay nghề sẵn có.
Điều thứ ba là hàng cột quanh nhà. Đình chùa Việt cũng có hàng hiên cột bao quanh, vừa che mưa nắng vừa làm lớp đệm giữa ngoài và trong. Ở xứ mưa xích đạo, hàng hiên ấy là nhu cầu thật. Việc hai truyền thống cách nhau nửa vòng trái đất cùng đi tới một lời giải là do khí hậu dạy, không do ai học ai.
VThánh Lễ Tiếng Mpongwe Và Lễ Thánh Micae
Điều người ta nhớ nhất ở Nkembo không phải một ngày lễ lớn trong năm, mà là thánh lễ sáng Chủ nhật. Theo petitfute.co.uk và aroundus.com, thánh lễ được hát bằng tiếng Mpongwe, tiếng của cộng đồng Mpongwe sống lâu đời quanh cửa sông Gabon. Hai trang ấy không nhắc nhạc cụ. Đàn balafon chỉ có ở blog pascaletbeaaugabon (2014), nơi ghi các cây đàn do André Peukououko làm. Ngoài nếp ấy, nhà thờ theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo, tính theo dương lịch, với các lễ quanh Phục Sinh tính theo tuần trăng. Bài chỉ ghi ngày.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Mỗi Chủ nhật | Lịch phụng vụ Công Giáo, theo tuần | Thánh lễ Chủ nhật | Thánh lễ buổi sáng hát bằng tiếng Mpongwe theo petitfute.co.uk và aroundus.com. Đàn balafon chỉ có ở blog pascaletbeaaugabon (2014). |
| 29 tháng 9 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ các Tổng lãnh thiên thần Micae, Gabriel, Raphael | Lễ kính vị thánh mà nhà thờ mang tên. Nguồn đã mở không tả nghi thức riêng của giáo xứ trong ngày này. |
| Đêm Vọng Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, theo tuần trăng | Rửa tội người lớn | Theo lệ chung của Giáo hội, người lớn gia nhập đạo được rửa tội trong đêm này. Nhà thờ có bể riêng để rửa tội bằng cách dìm mình. |
| Chúa nhật Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, theo tuần trăng | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ, rơi vào khoảng cuối tháng 3 tới tháng 4. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Mừng Chúa giáng sinh. Những dịp đông như thế này là lúc khán đài ngoài trời được dùng tới. |
Thư viện chưa tìm được nguồn đã mở nào về sinh hoạt của người Việt tại nhà thờ này, nên không ghi phần kiều bào.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Khu Nkembo, Libreville, gần bến xe, hướng đi PK3 (mã Plus Code CF55+M2)
- Đường tới
- Nhà thờ nằm ở khu Nkembo của Libreville, gần bến xe, trên hướng đi PK3 của Quốc lộ 1, mã Plus Code CF55+M2. Từ dải phố ven biển của thủ đô đi vào là một quãng xe ngắn.
- Toạ độ
- 0.4091, 9.4576
Đây là nhà thờ của một giáo xứ đông giáo dân, không phải bảo tàng. Quý vị ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong. Các cột chạm đứng ngoài hiên, xem lúc nào cũng được, nhưng xin đừng tì tay hay leo lên chân cột vì gỗ đã chịu mưa nắng nhiều năm. Lúc đang có thánh lễ, khách chỉ xem xin đứng phía cuối, không đi lại trong lòng nhà thờ và không lên cung thánh. Muốn chụp ảnh giáo dân đang dự lễ thì nên hỏi trước.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Saint-Michel Nkembo, Libreville
Contribute photos, information or video for Saint-Michel de Nkembo Church, LibrevilleThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Saint-Michel Nkembo có bao nhiêu cột gỗ chạm
Các nguồn đếm khác nhau. Hai trang du lịch ghi 31 cột, một blog của người sống tại Gabon và trang aroundus.com ghi 35 cột, còn tiêu đề một bài báo Gabon năm 2008 nhắc 32 cột. Tất cả đều thống nhất rằng mỗi cột được chạm kín các cảnh Cựu Ước và Tân Ước.
Ai chạm các cột gỗ ở nhà thờ Nkembo
Nghệ nhân Gabon Zéphyrin Lendogno, người vùng Lambaréné, chạm các cột, các băng diềm trên cửa và bàn thờ Thánh Thể. Juan Ndong tạc bàn thờ chính, giảng đài và các tượng. Chuyện các cột do một người thợ mù chạm là lời truyền miệng, không có căn cứ.
Nhà thờ Saint-Michel Nkembo xây năm nào
Nguồn vênh nhau. Ba trang du lịch ghi xây năm 1964. Một blog ghi ngôi hiện nay khởi công năm 1967 và tới thập niên 2000 mới hoàn tất. Trang aroundus.com ghi khởi công năm 1949, thành giáo xứ năm 1964. Điều chắc nhất là nơi này thành giáo xứ năm 1964.
Nhà thờ Saint-Michel Nkembo thuộc đạo nào và kính ai
Đây là nhà thờ giáo xứ Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh, thuộc Tổng giáo phận Libreville, không phải nhà thờ chính tòa. Nhà thờ mang tên Thánh Micae, tổng lãnh thiên thần, lễ kính ngày 29 tháng 9. Trước sân có tượng ngài sơn nhiều màu.
Thánh lễ ở nhà thờ Nkembo có gì đặc biệt
Thánh lễ sáng Chủ nhật được hát bằng tiếng Mpongwe, tiếng của cộng đồng sống lâu đời quanh cửa sông Gabon, có các cây balafon gỗ đệm theo. Gian chính có hơn 1.000 chỗ ngồi, bên ngoài còn một khán đài bậc thang khoảng 2.000 chỗ cho những dịp đông người.