Malabo nằm ở bờ bắc đảo Bioko, lưng tựa vào một ngọn núi lửa thường khuất trong mây, mặt nhìn xuống một vịnh tròn nước sẫm. Từ bến cảng đi lên là khu phố cũ. Trên con đường lớn Avenida de la Independencia, quý vị thấy hai ngọn tháp nhọn dựng thẳng lên, kèm hai bên một mặt tiền đầy vòm nhọn. Ở một hòn đảo xích đạo, mưa nhiều và cây xanh quanh năm, dáng Gothic ấy thoạt nhìn như được bứng nguyên từ một thành phố Tây Ban Nha.
Đây là Nhà thờ chính tòa Thánh Isave (Catedral de Santa Isabel), nhà thờ lớn nhất Guinea Xích Đạo. Đây là nước duy nhất ở châu Phi dùng tiếng Tây Ban Nha làm tiếng chính thức, và đại đa số dân theo Công Giáo. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất của Guinea Xích Đạo vì nó là nhà thờ mẹ của tổng giáo phận thủ đô, và vì trong lòng nó, sau lần trùng tu, tượng Đức Mẹ Bisila của đảo Bioko đứng cạnh các thánh của châu Âu.
IThánh Isave, Dòng Claret Và Đức Mẹ Bisila
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, nghi lễ Rôma, là nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Malabo theo gcatholic.org. Chữ chính tòa nghĩa là nơi đặt cathedra, ngai tòa của vị tổng giám mục. Tên Santa Isabel là cách tiếng Tây Ban Nha gọi Thánh nữ Elizabeth, tiếng Việt Công Giáo quen đọc là Isave. Santa Isabel cũng là tên cũ của chính thành phố Malabo, nên tên nhà thờ và tên thành phố từng là một.
Lịch Công Giáo có hai vị thánh nữ cùng tên được kính nhiều ở bán đảo Iberia: Thánh Isave nước Hungary (thế kỷ 13) và Thánh Isave Bồ Đào Nha (thế kỷ 14). Các nguồn của giáo hội mà thư viện mở được, kể cả gcatholic.org, không nói rõ nhà thờ dâng kính vị nào. Manh mối duy nhất thư viện tìm thấy là một bản tin địa phương năm 2013 trên guineaecuatorialpress.com: thành phố Malabo mừng lễ bổn mạng Thánh Isave nước Hungary ngày 17 tháng 11 bằng một thánh lễ trọng thể tại chính nhà thờ chính tòa. Thư viện ghi lại đúng như vậy: bổn mạng của thành phố được mừng tại nhà thờ là Thánh Isave Hungary, còn văn bản đặt tước hiệu cho nhà thờ thì chưa mở được.
Thánh Isave nước Hungary là một công chúa sống ở thế kỷ 13, góa chồng khi còn rất trẻ, rồi bỏ hết của cải để chăm người nghèo và người bệnh theo tinh thần Thánh Phanxicô. Giáo hội kính nhớ bà ngày 17 tháng 11, và coi bà là bổn mạng của việc bác ái. Kính một vị thánh trong nếp Công Giáo là noi gương và xin vị ấy cầu thay nguyện giúp, không phải thờ như thờ Thiên Chúa.
Người dựng nhà thờ là các tu sĩ dòng Claret, một dòng truyền giáo gốc Tây Ban Nha do Thánh Antôn Maria Claret (Antonio María Claret) lập ở thế kỷ 19. Hội Giáo hoàng Truyền giáo Tây Ban Nha (omp.es) ghi dòng lập cộng đoàn đầu tiên tại đây năm 1897, và năm trong bảy giám mục của giáo phận là tu sĩ Claret. Lịch sử nhà thờ vì vậy cũng là lịch sử của một dòng tu trên đảo.
Sau đợt trùng tu, theo ahoraeg.com, nhà thờ có thêm các tượng thánh mới, trong đó có Đức Mẹ Bisila, tước hiệu Đức Mẹ của đảo Bioko, mang một tên gọi của người Bubi bản địa. Quý vị muốn đối chiếu với nhà thờ mẹ của thế giới tiếng Tây Ban Nha, xin đọc bài Nhà thờ chính tòa Santiago de Compostela.
IIMười Chín Năm Xây, Một Lần Cháy Mái Và Một Lần Dựng Lại
Nhà thờ được xây chậm, gần hai mươi năm, bằng tiền góp của nhiều phía. Guineainfomarket.com ghi tiền xây đến từ giáo dân, các hãng buôn trên đảo và chính phủ Tây Ban Nha. Một thế kỷ sau, mái nhà thờ bị lửa thiêu, và việc dựng lại vòm, mái, kính màu mất thêm hai năm rưỡi. Thư viện ghi các mốc theo việc xây và việc sửa.
- 1897Khởi côngNhà thờ khởi công năm 1897 theo guineainfomarket.com. Omp.es ghi dòng Claret lập cộng đoàn đầu tiên tại đây năm 1897.
- 1916Khánh thànhSau khoảng 19 năm xây, nhà thờ được khánh thành năm 1916, theo guineainfomarket.com và vidanuevadigital.com.
- Tháng 1 năm 2020Cháy máiNhà thờ đóng cửa từ ngày 7 tháng 1 năm 2020 để tu sửa. Ngày 15 tháng 1, một vụ cháy thiêu gần hết mái, vòm giữa bị sập, theo vidanuevadigital.com và ahoraeg.com.
- 2020 tới 2022Dựng lại vòm và máiVòm giữa được dựng lại theo lối truyền thống, có gia cố bằng sợi thủy tinh và lưới kim loại. Mái làm lại, kính màu mới, bàn thờ mới, nền đá hoa, theo ahoraeg.com.
- 2022Mở cửa lạiNhà thờ mở lại ngày 15 tháng 8 năm 2022, lễ Đức Mẹ Lên Trời, theo omp.es.
Có hai chỗ nguồn vênh nhau, đều quanh người vẽ nhà thờ. Thứ nhất là tên kiến trúc sư. Guineainfomarket.com ghi Luis Segarra Llairadó. Báo chí Tây Ban Nha, trong đó có vidanuevadigital.com và omp.es, ghi Luis Sagarra, và omp.es nói rõ ông là tu sĩ dòng Claret. Đây hẳn là hai cách viết của cùng một họ. Bài dùng cách viết đầy đủ Segarra Llairadó và nêu cả cách kia.
Thứ hai là vai trò của Antoni Gaudí, kiến trúc sư của nhà thờ Sagrada Família ở Barcelona. Vidanuevadigital.com viết bản vẽ được làm dưới sự xem xét của Gaudí. Omp.es thì ghi việc Gaudí giám sát là điều tương truyền. Chưa nguồn nào đã mở dẫn ra một bức thư hay bản vẽ có chữ ký. Thư viện vì vậy chỉ viết: tương truyền Gaudí đã xem và góp ý cho bản vẽ.
Vì câu chuyện Gaudí được nhắc nhiều, không ít người tưởng nhà thờ Malabo là một công trình của Gaudí hay mang lối của ông. Không phải. Người vẽ là tu sĩ Luis Segarra Llairadó, và lối kiến trúc là tân Gothic chuẩn mực, thẳng thớm, đối xứng, không có những đường cong và hình khối tự do làm nên tên tuổi Gaudí. Phần của Gaudí, nếu có, chỉ là lời góp ý, và chính điều ấy cũng mới dừng ở mức tương truyền.
IIIHai Tháp Bốn Mươi Mét Và Lòng Nhà Ba Gian
Tân Gothic là lối kiến trúc của thế kỷ 19 làm sống lại hình thức nhà thờ trung đại châu Âu: vòm nhọn, tháp nhọn, cửa sổ cao và hẹp lắp kính màu. Nhà thờ Malabo theo đúng lối ấy. Guineainfomarket.com ghi mặt tiền có hai tháp chuông cao 40 mét, bên trong chia ba gian, một gian giữa và hai gian bên. Muốn thấy gốc của kiểu mặt tiền hai tháp này, quý vị có thể đọc bài Nhà thờ chính tòa Cologne (Kölner Dom). Còn ngay trong vùng vịnh Guinea, cùng thời và cùng lối, có Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm, Lomé và Vương cung thánh đường Vô Nhiễm Nguyên Tội, Ouidah.
Điều đáng chú ý ở lần dựng lại sau năm 2020 là cách làm. Theo ahoraeg.com, vòm giữa bị sập được dựng lại theo lối truyền thống, rồi gia cố thêm bằng sợi thủy tinh và lưới kim loại, tức là giữ hình và kỹ thuật cũ, chỉ thêm vật liệu mới ở chỗ không nhìn thấy. Mái được làm lại toàn bộ. Kính màu, bàn thờ và một số tượng thánh là đồ mới, nền lát đá hoa. Người vào nhà thờ hôm nay vì vậy thấy một vỏ ngoài của năm 1916 và một lòng nhà phần nhiều của năm 2022.
Hai tháp chuông nhọn cao 40 mét kèm hai bên cửa chính, dáng mặt tiền kinh điển của nhà thờ Gothic châu Âu, theo guineainfomarket.com.
Một gian giữa và hai gian bên, bố cục quen thuộc của nhà thờ Gothic, theo guineainfomarket.com.
Vòm giữa sập trong vụ cháy năm 2020, được dựng lại theo lối truyền thống và gia cố bằng sợi thủy tinh, lưới kim loại, theo ahoraeg.com.
Các ô kính màu được làm mới trong đợt trùng tu. Thư viện chưa có nguồn ghi đề tài của từng ô.
Một trong các tượng thánh mới sau trùng tu, tước hiệu Đức Mẹ của đảo Bioko, cho thấy lòng đạo bản địa có chỗ trong nhà thờ chính tòa.
Bàn thờ mới và nền lát đá hoa cũng thuộc đợt dựng lại kéo dài khoảng hai năm rưỡi.
| Hạng mục | Thông tin | Nguồn |
|---|---|---|
| Lối kiến trúc | Tân Gothic | guineainfomarket.com |
| Tháp chuông | Hai tháp, cao 40 mét | guineainfomarket.com |
| Lòng nhà | Ba gian | guineainfomarket.com |
| Người vẽ | Luis Segarra Llairadó, tu sĩ dòng Claret | guineainfomarket.com, omp.es ghi Sagarra |
| Thời gian xây | 1897 tới 1916, khoảng 19 năm | guineainfomarket.com, vidanuevadigital.com |
| Đợt dựng lại | Khoảng hai năm rưỡi, xong tháng 8 năm 2022 | ahoraeg.com, omp.es |
IVThế Đất Và Hướng
Các tu sĩ dòng Claret dựng nhà thờ này theo sách kiến trúc và sách phụng vụ của họ, trong đó không có trang nào về phong thủy. Công Giáo không dạy phong thủy. Quy tắc về hướng của một nhà thờ, nếu có, là hướng phụng vụ: lệ cổ quay cung thánh về phía đông, nơi mặt trời mọc, hình ảnh của Chúa Phục Sinh. Tới thế kỷ 19, nhà thờ trong phố thường xếp theo quảng trường và đường lớn hơn là theo la bàn. Nhà thờ Malabo quay cung thánh về hướng nào thì nguồn đã mở không ghi, thư viện không suy ra. Phần sau đây là cách đọc của thư viện, bằng con mắt phong thủy cổ truyền mà người Việt quen, đặt bên cạnh để quý vị đối chiếu, không phải điều có trong tư liệu của nhà thờ.
Thế đất của Malabo thuộc loại dễ đọc. Đảo Bioko là một hòn đảo núi lửa, và thành phố nằm ở bờ bắc, dưới chân ngọn Pico Basilé, đỉnh cao nhất nước, hơn ba nghìn mét. Núi ở phía nam, biển vịnh Guinea ở phía bắc. Người xem đất gọi núi lớn phía sau là tổ sơn, nơi mạch đất phát ra, và gọi thế lưng núi mặt nước là tọa sơn hướng thủy. Khác với lối chuộng của người Việt là tựa bắc nhìn nam, ở đây núi nằm phía nam và nước ở phía bắc. Ở vùng xích đạo, nắng gần như đứng bóng quanh năm, nên chuyện tránh gió bấc đón gió nồm của xứ ta không còn nghĩa.
Thứ hai là cái vịnh. Bến cảng Malabo là một vịnh gần tròn, vốn là miệng một núi lửa cổ đã bị biển tràn vào. Hai mỏm đất hai bên khép lại như hai cánh tay. Phép cũ gọi vùng nước được đất ôm như thế là thủy khẩu khép, coi là chỗ giữ được khí, tàu thuyền đậu yên. Nhà thờ đứng trên nền đất cao phía trong vịnh, cách bến một quãng ngắn, đúng chỗ mà lối cổ truyền sẽ gọi là huyệt của thế đất, lưng là sườn núi thoai thoải đi lên.
Thứ ba là minh đường. Trước mặt nhà thờ là một quảng trường. Trong quy hoạch phố của người Tây Ban Nha, nhà thờ và quảng trường luôn đi đôi, quảng trường là nơi họp chợ, rước kiệu, gặp gỡ. Người quen lối Việt thấy ở đó cái sân đình: một khoảng trống sáng trước nơi thờ, để người và khí cùng tụ.
Cuối cùng là hai tháp. Hai ngọn nhọn cân nhau trước cửa, sách cũ sẽ đọc là hình hỏa, hoặc là song phong kèm giữ. Đó là quy ước của mặt tiền Gothic, sinh ra ở châu Âu vì lý do của châu Âu. Thư viện ghi phép đọc ấy như một sự trùng hợp về hình thể, không hơn.
VLễ Thánh Isave Và Lễ Đức Mẹ Lên Trời Ở Malabo
Nhà thờ theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo, tính theo dương lịch. Hai ngày gắn riêng với nơi này là 17 tháng 11, lễ Thánh Isave nước Hungary mà thành phố mừng làm lễ bổn mạng với thánh lễ trọng thể tại nhà thờ chính tòa, và 15 tháng 8, lễ Đức Mẹ Lên Trời, ngày nhà thờ mở cửa lại năm 2022. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 17 tháng 11 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Thánh Isave nước Hungary | Lễ bổn mạng của thành phố Malabo, mừng bằng thánh lễ trọng thể tại nhà thờ chính tòa, theo guineaecuatorialpress.com năm 2013. |
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Lễ trọng kính Đức Mẹ. Nhà thờ mở lại đúng ngày này năm 2022 sau đợt trùng tu, theo omp.es. |
| Thứ Năm Tuần Thánh | Lịch phụng vụ Công Giáo, theo tuần trăng | Thánh lễ Dầu | Theo lệ chung của mọi giáo phận, vị giám mục cùng các linh mục làm phép dầu thánh tại nhà thờ chính tòa. |
| Chúa nhật Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, theo tuần trăng | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ, rơi vào khoảng cuối tháng 3 tới tháng 4. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Giáng Sinh | Mừng Chúa giáng sinh, dịp đông người nhất cùng với Phục Sinh. |
Thư viện chưa tìm được nguồn đã mở nào về sinh hoạt của người Việt tại Malabo, nên không ghi phần kiều bào cho nơi này.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Avenida de la Independencia, Malabo, Bioko Norte
- Đường tới
- Nhà thờ ở Avenida de la Independencia, khu phố cũ của Malabo, bờ bắc đảo Bioko, trước mặt là quảng trường và cách bến cảng một quãng đi bộ. Từ sân bay Malabo vào trung tâm thành phố là một quãng xe ngắn.
- Toạ độ
- 3.7571, 8.7829
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ hằng ngày. Quý vị ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ im lặng trong lòng nhà thờ. Lúc đang cử hành thánh lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin đứng ở cuối gian bên, không đi lại trong gian giữa và không lên cung thánh. Muốn chụp ảnh bên trong, quý vị nên hỏi người coi nhà thờ trước rồi mới giơ máy. Nhà thờ mới trùng tu, xin không chạm tay vào tượng, bàn thờ và các ô kính màu.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh Isave, Malabo
Contribute photos, information or video for St. Elizabeth's Cathedral, MalaboThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Malabo xây năm nào
Nhà thờ khởi công năm 1897 và khánh thành năm 1916, tức xây khoảng 19 năm, theo guineainfomarket.com và vidanuevadigital.com. Sau vụ cháy mái tháng 1 năm 2020, vòm giữa, mái và kính màu được dựng lại, và nhà thờ mở cửa lại ngày 15 tháng 8 năm 2022.
Có phải Gaudí thiết kế nhà thờ Malabo không
Không. Người vẽ là tu sĩ dòng Claret Luis Segarra Llairadó, báo Tây Ban Nha viết là Sagarra. Một nguồn ghi bản vẽ được làm dưới sự xem xét của Antoni Gaudí, nguồn khác ghi đó là điều tương truyền. Chưa có nguồn đã mở nào dẫn ra văn bản, nên thư viện chỉ viết tương truyền Gaudí từng xem và góp ý.
Nhà thờ chính tòa Malabo kính vị thánh nào
Nhà thờ mang tên Santa Isabel, tức Thánh nữ Isave. Nguồn của giáo hội đã mở không nói rõ là Thánh Isave nước Hungary hay Thánh Isave Bồ Đào Nha. Một bản tin địa phương năm 2013 ghi thành phố Malabo mừng lễ bổn mạng Thánh Isave nước Hungary ngày 17 tháng 11 bằng thánh lễ trọng thể tại nhà thờ chính tòa.
Nhà thờ Malabo cao bao nhiêu mét
Hai tháp chuông ở mặt tiền cao 40 mét theo guineainfomarket.com. Nhà thờ theo lối tân Gothic, bên trong chia ba gian. Thư viện chưa có nguồn đã mở nào ghi chiều dài, chiều rộng hay chiều cao vòm, nên không nêu các số ấy.
Đức Mẹ Bisila là ai
Bisila là tước hiệu Đức Mẹ Maria được kính trên đảo Bioko, mang một tên gọi của người Bubi bản địa, được coi là Đức Mẹ của hòn đảo. Sau đợt trùng tu xong năm 2022, nhà thờ chính tòa Malabo có một pho tượng Đức Mẹ Bisila trong số các tượng thánh mới, theo ahoraeg.com.