Muốn tới nhà thờ chính tòa Lomé, quý vị phải đi xuyên qua chợ. Grand Marché, khu chợ lớn của thủ đô, tràn ra mọi con phố quanh đó. Giữa cái ồn ấy, ở góc Rue de l'Église và Rue Tokmake, hai ngọn tháp nhọn vươn lên khỏi mái tôn và dù che nắng. Bước qua cửa, tiếng chợ lùi lại phía sau, còn lại ánh sáng đỏ, lam và vàng rơi xuống từ các ô kính màu.
Đây là Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm (Cathédrale du Sacré-Cœur de Jésus), nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Lomé. Togo là nước mà Kitô giáo, Hồi giáo và các tín ngưỡng cổ truyền cùng sống bên nhau, nhiều gia đình có cả ba trong một nhà. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất của Togo vì nó là ngôi nhà thờ lớn lâu đời nhất của thủ đô, đứng đúng ở chỗ đông người nhất, nơi việc đạo và việc đời chỉ cách nhau một bậc cửa.
IThánh Tâm Chúa Giêsu Và Những Người Từ Steyl Tới
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, là nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Lomé, tức nơi đặt cathedra, ngai tòa của vị tổng giám mục. Tổng giáo phận được lập ngày 14 tháng 9 năm 1955. Nhà thờ thì có trước đó hơn nửa thế kỷ: khi được thánh hiến năm 1902, nó là nhà thờ của một miền truyền giáo, về sau mới thành nhà thờ chính tòa. Tên tiếng Pháp là Cathédrale du Sacré-Cœur de Jésus, tiếng Đức là Herz-Jesu-Kathedrale, đều nghĩa là nhà thờ chính tòa Thánh Tâm Chúa Giêsu.
Thánh Tâm Chúa Giêsu là lòng sùng kính của Công Giáo hướng về trái tim của Chúa Giêsu như dấu chỉ tình yêu của Thiên Chúa dành cho con người. Lòng sùng kính này lan rộng từ thế kỷ 17 sau các thị kiến của Thánh nữ Margarita Maria Alacoque (Marguerite-Marie Alacoque) ở Pháp, và tới cuối thế kỷ 19 thì thành một trong những lòng đạo phổ biến nhất của Giáo hội. Lễ Thánh Tâm là một lễ trọng di động, rơi vào thứ Sáu sau Chúa nhật thứ hai sau lễ Hiện Xuống, thường trong tháng 6. Hình Thánh Tâm quen thuộc là trái tim có ngọn lửa, vòng gai và thánh giá.
Người dựng nhà thờ, theo tấm bia lịch sử đặt tại chỗ, là Hội Truyền giáo Công Giáo Steyl, tên quen gọi của dòng Ngôi Lời (Societas Verbi Divini). Dòng này do Thánh Arnold Janssen, một linh mục người Đức, lập năm 1875 tại làng Steyl bên sông Maas ở Hà Lan, sát biên giới Đức. Vì nhà mẹ ở Hà Lan mà phần đông tu sĩ là người Đức, nên các nguồn gọi những người xây nhà thờ Lomé theo ba cách khác nhau, điều này bài sẽ nói ở phần sử liệu.
Tên Thánh Tâm là tên rất được chuộng trong các nhà thờ dựng quanh năm 1900. Cùng tước hiệu ấy, quý vị có thể đọc bài Vương cung thánh đường Thánh Tâm (Sacré-Cœur), Paris, nơi lòng sùng kính Thánh Tâm có đền thánh lớn nhất nước Pháp. Bài này chỉ nói về ngôi nhà thờ ở Lomé.
Thấy nhà thờ mang tên tiếng Pháp và đứng ở một thủ đô nói tiếng Pháp, nhiều người tưởng đây là công trình của các nhà truyền giáo Pháp. Không phải. Tấm bia tại nhà thờ ghi rõ người xây là Hội Truyền giáo Steyl, mẫu là nhà thờ của hội ở Steyl bên Hà Lan, và người trông coi thi công là một thầy trợ sĩ của hội. Tên tiếng Pháp là tên của đời sau. Dáng tân Gothic của nhà thờ vì vậy thuộc về dòng sông Rhine và sông Maas, không thuộc về Paris.
IIMười Tám Tháng Dựng Và Hơn Một Thế Kỷ Giữa Chợ
So với những nhà thờ Gothic xây hàng trăm năm ở châu Âu, nhà thờ Lomé được dựng rất nhanh: mười tám tháng từ ngày động thổ tới ngày thánh hiến. Gần như mọi dữ kiện chắc chắn về lịch sử nhà thờ đều đến từ một nguồn, là tấm bia lịch sử song ngữ Pháp và Anh đặt tại nhà thờ năm 2008, được trang hmdb.org chép lại nguyên văn. Thư viện chưa mở được trang của Tổng giáo phận Lomé để đối chiếu thêm.
- 1901Động thổNgày 24 tháng 4 năm 1901 Hội Truyền giáo Steyl động thổ. Việc thi công do thầy trợ sĩ Johannes, tên đời là Franz Hopfer (1856 tới 1936), trông coi. Một thương gia có tiếng ở Lomé tặng một phần gạch.
- 1902Thánh hiếnSau mười tám tháng thi công, nhà thờ được thánh hiến ngày 21 tháng 9 năm 1902.
- 1914Mở rộng bằng gác caoNhà thờ được mở rộng bằng một gác cao bên trong, thêm chỗ cho người dự lễ, theo tấm bia.
- 1940Làm lại mái và chóp thápMái nhà thờ và chóp của hai tháp chuông được làm lại.
- 1985Giáo hoàng Gioan Phaolô II dâng lễNgày 9 tháng 8 năm 1985 Giáo hoàng Gioan Phaolô II (Ioannes Paulus II) cử hành thánh lễ tại nhà thờ, theo tấm bia và Jeune Afrique.
- 1996Trùng tu lớnTrong thập niên 1990 nhà thờ phải đóng cửa vì lo ngại về kết cấu. Đợt trùng tu năm 1996 do kiến trúc sư người Đức Stephan Franck chỉ đạo, với sự giúp đỡ của các cộng đoàn Kitô hữu ở Đức.
- 2017Cháy phòng thánhNgày 2 tháng 1 năm 2017 một vụ cháy làm hư hại nặng phòng thánh cạnh cung thánh, nơi giữ lễ phục và sách phụng vụ, không ai bị thương, theo Jeune Afrique.
Nguồn vênh nhau ở chỗ ai là người xây. Trang afrikanzuri.com ghi nhà thờ do các nhà truyền giáo Hà Lan xây. Báo Jeune Afrique ghi là các nhà truyền giáo Công Giáo Đức. Tấm bia tại chỗ ghi là Hội Truyền giáo Công Giáo Steyl. Ba cách gọi không thật sự chống nhau: hội có trụ sở ở Steyl, Hà Lan, do một linh mục Đức lập, và phần lớn tu sĩ của hội ở Togo khi ấy là người Đức. Thư viện theo cách gọi của tấm bia, là cách chính xác nhất.
Chỗ vênh thứ hai nhỏ hơn, là tên lối kiến trúc. Jeune Afrique gọi nhà thờ là công trình Gothic. Tấm bia và afrikanzuri.com gọi là tân Gothic. Với một nhà thờ dựng năm 1901 theo hình thức trung đại, chữ đúng là tân Gothic. Ngoài ra tấm bia có ghi tên vị thương gia tặng gạch, thư viện không chép lại tên ấy trong bài.
IIIHai Tháp Nhọn, Gác Cao Và Kính Màu Đỏ Lam Vàng
Nhà thờ theo lối tân Gothic, lối kiến trúc cuối thế kỷ 19 làm sống lại hình thức nhà thờ trung đại châu Âu: vòm nhọn, cửa sổ cao hẹp, tháp nhọn. Tấm bia ghi rõ nhà thờ được dựng phỏng theo nhà thờ ở Steyl, tức nhà thờ của nhà mẹ dòng Ngôi Lời bên Hà Lan. Người từ Steyl sang đã đem theo cả hình dáng ngôi nhà nguyện mà họ rời đi. Mặt tiền có hai tháp chuông nhọn kèm hai bên cửa chính. Chóp tháp và mái quý vị thấy hôm nay là của lần làm lại năm 1940.
Bên trong, điểm riêng của nhà thờ là gác cao thêm vào năm 1914, chạy phía trên lòng nhà để tăng chỗ ngồi, một cách mở rộng không cần nới tường. Trang afrikanzuri.com tả các ô kính màu đỏ, lam và vàng, ba màu đậm làm lòng nhà thờ dịu hẳn so với nắng ngoài chợ. Cạnh cung thánh là phòng thánh, nơi giữ lễ phục và sách phụng vụ, đã bị cháy đầu năm 2017.
Về gốc gác của lối tân Gothic vùng sông Rhine và Hà Lan, quý vị có thể đọc bài Nhà thờ chính tòa Cologne (Kölner Dom), công trình hoàn thành năm 1880 đã thành mẫu cho cả một thế hệ thợ xây nhà thờ Đức, và bài Nhà thờ chính tòa Thánh Gioan, 's-Hertogenbosch về lối Gothic của miền nam Hà Lan. Ở ngay nước láng giềng Benin có Vương cung thánh đường Vô Nhiễm Nguyên Tội, Ouidah, dựng chỉ sau Lomé vài năm, và xa hơn trong vịnh Guinea là Nhà thờ chính tòa Thánh Isave, Malabo, cùng dáng hai tháp.
Hai tháp kèm hai bên cửa chính, chóp nhọn làm lại năm 1940. Đây là dáng nhận ra nhà thờ từ mọi ngả của khu chợ.
Nhà thờ phỏng theo nhà thờ của nhà mẹ dòng Ngôi Lời ở Steyl, Hà Lan, theo tấm bia lịch sử đặt tại chỗ.
Một tầng gác thêm vào bên trong để tăng chỗ cho người dự lễ, mười hai năm sau ngày thánh hiến.
Các ô kính màu đỏ, lam và vàng theo afrikanzuri.com. Thư viện chưa có nguồn ghi đề tài từng ô và nơi làm kính.
Tấm bia ghi một phần gạch do một thương gia ở Lomé tặng, cho thấy nhà thờ được dựng bằng công sức của cả người trong phố.
Bia lịch sử song ngữ Pháp và Anh ở góc Rue Tokmake và Rue de l'Église, nguồn chính cho các niên đại của nhà thờ.
| Hạng mục | Thông tin | Nguồn |
|---|---|---|
| Động thổ | 24 tháng 4 năm 1901 | tấm bia tại nhà thờ, chép trên hmdb.org |
| Thánh hiến | 21 tháng 9 năm 1902 | tấm bia |
| Thời gian thi công | Mười tám tháng | tấm bia |
| Người trông coi thi công | Thầy Johannes, tên đời Franz Hopfer | tấm bia |
| Lối kiến trúc | Tân Gothic, phỏng nhà thờ ở Steyl | tấm bia, afrikanzuri.com |
| Tọa độ tấm bia | 6 độ 7,504 phút Bắc, 1 độ 13,571 phút Đông | hmdb.org |
IVThế Đất Và Hướng
Thầy Johannes và các tu sĩ Steyl đặt nhà thờ ở đây vì đây là giữa phố, gần bến, gần chợ, không vì một phép xem đất nào. Công Giáo không dạy phong thủy. Điều truyền thống nhà thờ nói về hướng là hướng phụng vụ, lệ xưa chuộng quay cung thánh về đông đón mặt trời mọc, dấu chỉ Chúa Phục Sinh. Các nhà thờ truyền giáo quanh năm 1900 thì thường theo lô đất và con đường. Tấm bia và các nguồn đã mở không ghi nhà thờ Lomé quay về hướng nào, thư viện xin không đoán. Mấy điều sau đây là thư viện mượn con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt để nhìn mảnh đất, cho quý vị nào quen lối ấy có chỗ đối chiếu. Đó không phải điều chép trong tư liệu của nhà thờ.
Lomé là một thành phố trên dải cát. Phố cũ nằm giữa hai mặt nước: phía nam là biển vịnh Guinea, phía bắc là một phá nước chạy song song với bờ biển. Đất bằng, không núi, không đồi. Nhà thờ đứng trong khu phố cũ, cách bãi biển chỉ vài trăm mét. Người xem đất gặp thế này sẽ nói ngay là thiếu huyền vũ, không có chỗ tựa sau lưng, và đất lộ ra trước gió biển.
Nhưng phép cũ cũng có cách đọc cho đất bằng ven biển. Ở đồng bằng, người xưa lấy nước làm chỗ dựa thay núi, và coi dải đất nằm giữa hai mặt nước là đất được nước kèm hai bên. Phá nước phía bắc lặng, biển phía nam động, một tĩnh một động. Lối Việt chuộng mặt trước động, sau lưng tĩnh, và nếu đọc theo đó thì cả phố cũ Lomé có lưng là phá, mặt là biển.
Điều đáng đọc nhất lại là cái chợ. Phong thủy cổ truyền coi nơi người qua lại đông là nơi khí vượng, và coi chợ là chỗ khí động nhất của một thành. Đình chùa Việt thường tránh sát chợ, lùi vào một quãng cho tĩnh. Nhà thờ Lomé thì đứng ngay giữa chợ, và chọn cách khác để giữ tĩnh: tường dày, cửa sổ cao, kính màu đậm, nên chỉ một bậc cửa đã tách hai thế giới. Thư viện ghi chỗ khác nhau ấy như hai cách trả lời cho cùng một câu hỏi, không xếp bên nào hơn.
Sau cùng là hai tháp. Giữa một vùng đất phẳng và nhà thấp, hai ngọn tháp nhọn là điểm cao duy nhất. Sách cũ gọi vật cao dựng giữa đất bằng là văn bút, ngọn bút, khi nó nhọn và thanh. Với người Lomé, hai tháp chỉ đơn giản là cái mốc để tìm đường trong chợ. Sự trùng với một khái niệm phong thủy là trùng về hình, không phải về ý.
VLễ Thánh Tâm Và Ngày Kỷ Niệm Thánh Hiến
Nhà thờ theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo, tính theo dương lịch, với các lễ quanh Phục Sinh là lễ di động tính theo tuần trăng. Lễ riêng lớn nhất là lễ Thánh Tâm Chúa Giêsu, lễ kính tước hiệu của nhà thờ. Ngày 21 tháng 9 là ngày kỷ niệm thánh hiến. Vì chưa mở được trang của Tổng giáo phận Lomé, thư viện chỉ ghi ngày theo lịch chung và theo tấm bia, không ghi nghi thức riêng tại chỗ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Thứ Sáu sau Chúa nhật thứ hai sau lễ Hiện Xuống | Lịch phụng vụ Công Giáo, theo tuần trăng | Lễ Thánh Tâm Chúa Giêsu | Lễ bổn mạng của nhà thờ chính tòa, lễ trọng di động, thường rơi vào tháng 6. |
| 21 tháng 9 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Kỷ niệm thánh hiến nhà thờ | Nhà thờ được thánh hiến ngày này năm 1902, theo tấm bia lịch sử. |
| Thứ Năm Tuần Thánh | Lịch phụng vụ Công Giáo, theo tuần trăng | Thánh lễ Dầu | Theo lệ chung của mọi giáo phận, vị giám mục cùng các linh mục làm phép dầu thánh tại nhà thờ chính tòa. |
| Chúa nhật Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, theo tuần trăng | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ, rơi vào khoảng cuối tháng 3 tới tháng 4. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Giáng Sinh | Mừng Chúa giáng sinh, dịp nhà thờ và cả khu chợ quanh đó đông hơn mọi ngày. |
Thư viện chưa tìm được nguồn đã mở nào về sinh hoạt của người Việt tại Lomé, nên không ghi phần kiều bào cho nơi này.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Góc Rue de l'Église và Rue Tokmake, cạnh Grand Marché, Lomé
- Đường tới
- Nhà thờ ở góc Rue de l'Église và Rue Tokmake, giữa khu chợ Grand Marché trong phố cũ Lomé, cách bãi biển vài trăm mét. Hai tháp chuông nhọn là mốc dễ thấy nhất khi đi trong chợ. Từ sân bay Lomé vào phố cũ là một quãng xe ngắn.
- Toạ độ
- 6.1251, 1.2262
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ hằng ngày, đứng giữa một khu chợ rất đông. Quý vị ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ im lặng khi bước qua cửa. Lúc đang cử hành thánh lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin đứng phía cuối nhà thờ, không đi lại trong lòng nhà và không lên cung thánh. Muốn chụp ảnh bên trong nên hỏi người coi nhà thờ trước. Lối vào đi qua các dãy sạp của Grand Marché, quý vị giữ gìn tư trang và đi chậm theo dòng người.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm, Lomé
Contribute photos, information or video for Sacred Heart Cathedral, LoméThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Lomé xây năm nào
Theo tấm bia lịch sử đặt tại nhà thờ, công trình động thổ ngày 24 tháng 4 năm 1901, thi công trong mười tám tháng và được thánh hiến ngày 21 tháng 9 năm 1902. Nhà thờ được mở rộng bằng một gác cao năm 1914, làm lại mái và chóp tháp năm 1940, trùng tu lớn năm 1996.
Ai xây nhà thờ chính tòa Lomé
Hội Truyền giáo Công Giáo Steyl, tức dòng Ngôi Lời, có nhà mẹ ở làng Steyl bên Hà Lan. Người trông coi thi công là thầy trợ sĩ Johannes, tên đời Franz Hopfer. Một số nguồn gọi họ là nhà truyền giáo Hà Lan, nguồn khác gọi là nhà truyền giáo Đức, vì hội đặt trụ sở ở Hà Lan mà phần lớn tu sĩ là người Đức.
Nhà thờ chính tòa Lomé thuộc đạo nào và kính ai
Đây là nhà thờ Công Giáo Rôma, nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Lomé, nơi đặt ngai tòa của vị tổng giám mục. Nhà thờ dâng kính Thánh Tâm Chúa Giêsu. Lễ bổn mạng là lễ Thánh Tâm, một lễ di động rơi vào thứ Sáu sau Chúa nhật thứ hai sau lễ Hiện Xuống, thường trong tháng 6.
Nhà thờ chính tòa Lomé theo lối kiến trúc gì
Lối tân Gothic, với hai tháp chuông nhọn ở mặt tiền, vòm nhọn và kính màu đỏ, lam, vàng. Tấm bia tại chỗ ghi nhà thờ được dựng phỏng theo nhà thờ của Hội Truyền giáo Steyl ở Hà Lan. Thư viện chưa có nguồn đã mở nào ghi chiều cao của hai tháp.
Giáo hoàng có từng tới nhà thờ chính tòa Lomé không
Có. Giáo hoàng Gioan Phaolô II cử hành thánh lễ tại nhà thờ ngày 9 tháng 8 năm 1985, điều này được ghi trên tấm bia lịch sử đặt tại nhà thờ và được báo Jeune Afrique nhắc lại. Đó là lần duy nhất một vị giáo hoàng dâng lễ ở đây mà các nguồn đã mở ghi nhận.