Đi dọc con đường Nguyễn Du rợp bóng cây bên bờ tả ngạn sông Nhật Lệ, nơi dòng sông chuẩn bị đổ ra cửa biển Đồng Hới, quý vị sẽ thấy một ngọn tháp chuông gạch cổ rêu phong đứng lặng lẽ giữa thảm cỏ xanh, phía trên vòm cửa còn một cành đa nhỏ bám rễ vào mạch vữa trăm năm. Cách ngọn tháp cổ ấy chừng hai cây số rưỡi về phía tây, trên trục đường Phạm Văn Đồng rộng lớn, lại vươn lên một ngôi thánh đường hai tầng bề thế được ghép từ hàng nghìn khối đá tự nhiên xám trắng với hai ngọn tháp chuông vút cao.
Hai công trình ở hai vị trí ấy cùng thuộc về một dòng lịch sử duy nhất của Giáo xứ Tam Tòa, một trong những xứ đạo lâu đời nhất miền Trung thuộc Giáo phận Hà Tĩnh trong truyền thống Công giáo. Nếu Phế tích Tháp chuông Nhà thờ Tam Tòa bên sông Nhật Lệ giữ lại ký ức kiến trúc từ năm 1886 và dấu ấn nơi nhà thơ Hàn Mặc Tử lãnh nhận bí tích Rửa tội năm 1912, thì Nhà thờ Giáo xứ Tam Tòa mới khánh thành năm 2023 là sự tiếp nối sống động đời sống phụng vụ của cộng đoàn tín hữu hôm nay.
ICội nguồn xứ đạo Đông Hải, danh xưng Tam Tòa và dấu ấn thi nhân Hàn Mặc Tử
Để hiểu trọn vẹn giá trị của Nhà thờ Tam Tòa, người đọc cần nhìn nhận nơi đây trong cấu trúc song hành giữa di tích ký ức và không gian phụng vụ đương đại. Trên bản đồ văn hóa đô thị Đồng Hới (nay thuộc tỉnh Quảng Trị sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025), cái tên Tam Tòa vừa chỉ phần tháp chuông cổ còn lưu lại tại công viên bên đường Nguyễn Du, vừa chỉ ngôi thánh đường chính của Giáo xứ Tam Tòa trên đường Phạm Văn Đồng. Hai địa điểm ấy không tách rời nhau mà là hai chương nối tiếp của một cộng đoàn đức tin đã bám rễ bên cửa sông Nhật Lệ từ nửa đầu thế kỷ 17.
Về nguồn gốc tên gọi, trước khi mang tên Tam Tòa vào cuối thế kỷ 19, cộng đoàn Công giáo tại vùng đất này được gọi là họ đạo Đông Hải (gắn với cửa biển Đông Hải và hệ thống Lũy Thầy của Đào Duy Từ thời chúa Nguyễn) rồi xứ đạo Sáo Bùn. Đến năm 1886, khi nhà thờ được dời về xây dựng tại khu vực trung tâm lỵ sở Đồng Hới gần ba cơ quan hành chính lớn thời bấy giờ (quen gọi là khu Tam Tòa), giáo xứ chính thức mang tên Giáo xứ Tam Tòa và giữ tên gọi ấy cho tới ngày nay.
Theo giáo nghĩa và truyền thống phụng vụ Công giáo, Nhà thờ Giáo xứ Tam Tòa nhận tước hiệu Đức Mẹ Mân Côi (Lễ kính ngày 7 tháng 10 dương lịch) và Đức Mẹ Lên Trời (Lễ trọng ngày 15 tháng 8 dương lịch) gắn với đời sống đạo đức của cộng đoàn giáo xứ vùng ven biển. Trong quan niệm của Giáo hội, ngôi nhà thờ vật chất được cung hiến bằng đá và gạch là biểu tượng hữu hình của Hội Thánh là Đền thờ thiêng liêng được xây dựng bằng những viên đá sống động là các tín hữu. Vì vậy, dù ngôi nhà thờ cổ năm 1886 bên bờ sông Nhật Lệ không còn nguyên vẹn để cử hành phụng vụ, cộng đoàn Giáo xứ Tam Tòa vẫn duy trì mạch sống đức tin và kiến tạo ngôi thánh đường mới bằng đá tự nhiên để tiếp tục cử hành Thánh lễ và các bí tích.
Hồ sơ lịch sử truyền giáo Đàng Trong ghi nhận hạt giống Kitô giáo đầu tiên được gieo vào vùng đất bên sông Nhật Lệ từ thập niên 1630. Trong các hành trình truyền giáo từ Phú Xuân ra Bố Chính vào các năm 1631 và 1639 - 1640, giáo sĩ Dòng Tên Alexandre de Rhodes (Đắc Lộ, 1591 - 1660) từng dừng chân giảng đạo và ban bí tích Rửa tội cho nhiều cư dân cùng binh lính tại khu vực Đông Hải - Lũy Thầy, hình thành nên một trong những họ đạo tiên khởi của vùng Quảng Bình cũ. Trải qua hơn hai thế kỷ thăng trầm và nhiều lần di dời qua khu vực dinh Ngói, Sáo Bùn (làng Mỹ Hương), đến năm 1886, linh mục thừa sai Hội Thừa sai Paris (MEP) là Claude Bonin (1852 - 1922, tên Việt là Cố Ninh) đã khởi công xây dựng ngôi nhà thờ Tam Tòa bề thế bên bờ sông Nhật Lệ.
Một sự kiện văn học sử đặc biệt gắn liền với ngôi nhà thờ cổ bên sông Nhật Lệ là lễ Rửa tội của thi sĩ Hàn Mặc Tử (1912 - 1940). Theo sổ Rửa tội (Liber Baptizatorum) của Giáo xứ Tam Tòa còn lưu giữ nguyên bản bằng chữ Latinh, cậu bé Nguyễn Trọng Trí (con ông Nguyễn Văn Toản, làm thông ngôn tại tòa sứ Đồng Hới, và bà Nguyễn Thị Duy) sinh ngày 22 tháng 9 năm 1912 tại làng Lệ Mỹ ngay cạnh nhà thờ, và chỉ ba ngày sau, vào ngày 25 tháng 9 năm 1912, đã được linh mục Bề trên Jean-François Cadière hoặc linh mục phó xứ tại Nhà thờ Tam Tòa ban bí tích Rửa tội với tên thánh là Phanxicô (François), người đỡ đầu là ông Phêrô Trần Huân. Chính bầu khí thánh đường, tiếng chuông ngân bên dòng Nhật Lệ và đức tin Công giáo thấm đẫm từ thuở ấu thơ tại Tam Tòa đã trở thành mạch nguồn cảm hứng tạo nên những vần thơ thánh thiêng bất hủ như Ave Maria hay Đêm xuân cầu nguyện trong sự nghiệp thi ca của Hàn Mặc Tử về sau.
Khi tìm hiểu về Nhà thờ Tam Tòa, có ba điểm thông tin cần được phân biệt rõ ràng để tránh nhầm lẫn. Thứ nhất, nhiều du khách khi đứng trước tháp chuông cổ bên đường Nguyễn Du thường nghĩ rằng Giáo xứ Tam Tòa chỉ còn là một phế tích lịch sử trong quá khứ. Thực tế, Giáo xứ Tam Tòa hiện là một giáo xứ rất năng động, đóng vai trò là nhà thờ giáo hạt của Giáo hạt Tam Tòa (thuộc Giáo phận Hà Tĩnh, được Tòa Thánh tách ra từ Giáo phận Vinh vào ngày 22 tháng 12 năm 2018), với ngôi thánh đường đá mới khánh thành tháng 8 năm 2023 tại đường Phạm Văn Đồng.
Thứ hai, về thông số kích thước của ngôi Nhà thờ Tam Tòa mới (2023), một số bản tin báo chí viết gọn là nhà thờ cao 43 mét, trong khi bản vẽ thiết kế kỹ thuật của công trình ghi nhận chiều dài tổng thể ngôi thánh đường là 43 mét, chiều rộng 16 mét, còn hai ngọn tháp chuông mặt tiền có chiều cao phần thân tháp là 35 mét (nếu tính cả phần chóp thánh giá trên đỉnh và cốt nền bậc tam cấp thì tiệm cận mức trên 40 mét). Thư viện ghi rõ cả thông số chiều dài 43 mét và chiều cao tháp 35 mét để người đọc nắm chuẩn xác cấu trúc công trình. Thứ ba, về địa giới hành chính dân sự sau ngày 1 tháng 7 năm 2025 theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội, tỉnh Quảng Bình hợp nhất với tỉnh Quảng Trị thành tỉnh Quảng Trị mới, nên cả tháp chuông cổ lẫn nhà thờ mới hiện nay đều thuộc phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị.
IICác mốc lịch sử từ họ đạo thế kỷ 17 đến thánh đường đá năm 2023
Lịch sử của Giáo xứ và Nhà thờ Tam Tòa trải dài gần bốn trăm năm, kết nối những trang đầu của lịch sử truyền giáo miền Trung thế kỷ 17 với hai công trình kiến trúc của thế kỷ 19 - 20 và thế kỷ 21.
- 1631 tới 1640Khởi nguồn họ đạo Đông Hải bên cửa sông Nhật LệGiáo sĩ Alexandre de Rhodes (Đắc Lộ) cùng các thừa sai Dòng Tên đến giảng đạo tại vùng cửa biển Nhật Lệ và Lũy Thầy, thiết lập họ đạo Đông Hải, tiền thân xa xưa của Giáo xứ Tam Tòa.
- Cuối thế kỷ 18 tới giữa thế kỷ 19Giai đoạn xứ đạo Sáo Bùn (Mỹ Hương)Qua nhiều biến thiên lịch sử, cộng đoàn tín hữu dời nhà nguyện về vùng Sáo Bùn (xóm Câu, làng Mỹ Hương), cách bờ sông Nhật Lệ khoảng hai cây số, duy trì đời sống đức tin của xứ đạo.
- 1886 tới 1887Xây dựng Nhà thờ Tam Tòa bên bờ sông Nhật LệDưới thời Linh mục quản xứ Claude Bonin (Cố Ninh), xứ đạo Sáo Bùn chuyển về khu vực bên bờ tả ngạn sông Nhật Lệ, khởi công xây dựng ngôi nhà thờ bằng gạch ngói và chính thức mang tên Giáo xứ Tam Tòa.
- 1912Nhà thơ Hàn Mặc Tử lãnh nhận bí tích Rửa tộiNgày 25 tháng 9 năm 1912, cậu bé Nguyễn Trọng Trí (tức nhà thơ Hàn Mặc Tử, sinh ngày 22 tháng 9 năm 1912 tại làng Lệ Mỹ) được ban bí tích Rửa tội tại Nhà thờ Tam Tòa với tên thánh là Phanxicô (François).
- 1940Tái thiết hoàn chỉnh ngôi nhà thờ cổLinh mục quản xứ René Morineau (Cố Trung) tổ chức đại trùng tu và tái thiết hoàn chỉnh ngôi nhà thờ bên sông Nhật Lệ theo phong cách kiến trúc Bồ Đào Nha kết hợp Gô-tích thanh thoát.
- 1965 và 1997Biến cố hư hại và quyết định bảo tồn tháp chuông cổNăm 1965, ngôi nhà thờ cổ bị hư hại nặng, chỉ còn lại phần tháp chuông mặt tiền đứng bên bờ sông Nhật Lệ. Ngày 26 tháng 2 năm 1997, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình ban hành Quyết định số 143/QĐ-UB xếp hạng khu vực tháp chuông là di tích cấp tỉnh để bảo tồn.
- 2016Khởi công xây dựng Nhà thờ Giáo xứ Tam Tòa mớiNgày 21 tháng 4 năm 2016, Giáo xứ Tam Tòa tổ chức lễ đặt viên đá góc tường khởi công xây dựng ngôi thánh đường mới bằng đá tự nhiên trên khu đất tại đường Phạm Văn Đồng (phường Nam Lý cũ).
- 2023Khánh thành và cung hiến Nhà thờ Tam Tòa mớiTừ ngày 9 đến ngày 12 tháng 8 năm 2023, sau hơn bảy năm thi công, Đức Giám mục Giáo phận Hà Tĩnh Louis Nguyễn Anh Tuấn chủ sự nghi thức cắt băng khánh thành và Thánh lễ cung hiến trọng thể ngôi thánh đường đá Giáo xứ Tam Tòa mới.
Đối chiếu các nguồn tư liệu lịch sử của Giáo phận Vinh, Giáo phận Hà Tĩnh và Ban Hành giáo Giáo xứ Tam Tòa, thư viện ghi nhận rõ sự biến chuyển về mặt quản trị giáo hội của xứ đạo này qua các thời kỳ. Ban đầu, vùng đất Bố Chính - Quảng Bình thuộc Hạt Đại diện Tông tòa Đàng Trong rồi Hạt Đại diện Tông tòa Nam Đàng Ngoài (sau là Giáo phận Vinh từ năm 1846). Suốt thời kỳ các linh mục thừa sai Pháp như Claude Bonin (Cố Ninh) xây dựng nhà thờ năm 1886, linh mục Jean-François Cadière, linh mục học giả nổi tiếng Léopold Cadière (Cố Cả, 1869 - 1955) từng gắn bó nghiên cứu văn hóa vùng Quảng Bình - Quảng Trị, cho đến thời linh mục René Morineau (Cố Trung) tái thiết năm 1940, Tam Tòa luôn là một trong những giáo xứ trung tâm ở cực nam Giáo phận Vinh. Từ ngày 22 tháng 12 năm 2018, khi Tòa Thánh thiết lập Giáo phận Hà Tĩnh (gồm địa bàn hai tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình cũ), Giáo xứ Tam Tòa trở thành giáo xứ hạt trưởng của Giáo hạt Tam Tòa thuộc Giáo phận Hà Tĩnh.
Về mốc khánh thành ngôi thánh đường mới vào tháng 8 năm 2023, một số thông tin đại chúng nhắc mốc ngày 9 tháng 8 năm 2023 (dịp mở đầu chuỗi sự kiện mừng lễ và đón tiếp các đoàn về chung chia niềm vui tại giáo xứ), trong khi biên bản phụng vụ chính thức của Giáo phận Hà Tĩnh ghi nhận Thánh lễ Cung hiến bàn thờ và khánh thành nhà thờ Giáo xứ Tam Tòa diễn ra trọng thể vào sáng thứ Bảy ngày 12 tháng 8 năm 2023. Thư viện ghi nhận đầy đủ cả dải thời gian từ ngày 9 đến ngày 12 tháng 8 năm 2023 để đảm bảo độ chính xác tuyệt đối.
IIITừ tháp chuông cổ phong cách Bồ Đào Nha đến thánh đường nghìn khối đá tự nhiên
Khảo tả kiến trúc Nhà thờ Tam Tòa là khảo tả hai diện mạo kiến trúc thuộc hai thời đại khác nhau nhưng cùng chung một cội nguồn thẩm mỹ Kitô giáo phương Tây trên đất miền Trung. Công trình thứ nhất là Phế tích Tháp chuông Nhà thờ Tam Tòa cổ (1886 - 1940) bên đường Nguyễn Du. Dù phần lòng nhà thờ năm gian và cung thánh phía sau đã sập đổ từ năm 1965, phần mặt tiền tháp chuông cao hơn mười mét còn đứng vững vẫn cho thấy rõ đường nét kiến trúc Bồ Đào Nha kết hợp Gô-tích cổ điển. Tháp được xây bằng gạch nung đặc có độ kết dính rất cao với vữa vôi mật mía và cát san hô theo kỹ thuật truyền thống kết hợp kỹ thuật Pháp, gồm hai tầng vòm cửa cuốn nhọn và cuốn tròn đăng đối, các thức cột giả đắp nổi thanh mảnh và gờ chỉ phân tầng sắc nét.
Công trình thứ hai là Nhà thờ Giáo xứ Tam Tòa mới (2016 - 2023) trên đường Phạm Văn Đồng, một trong những công trình kiến trúc đá tôn giáo quy mô nhất Việt Nam đương đại. Thay vì xây gạch tô vữa thông thường, ngôi thánh đường mới có chiều dài 43 mét, chiều rộng 16 mét và hai tháp chuông mặt tiền cao 35 mét được kiến tạo từ hơn 1.000 khối đá tự nhiên nguyên khối (đá hoa cương granite và đá cẩm thạch marble có trọng lượng mỗi viên từ vài trăm ký đến hàng tấn) ghép nối chính xác với nhau theo phong cách Romanesque kết hợp Gô-tích bề thế.
Cấu trúc gạch cổ hai tầng mặt tiền còn sót lại của ngôi nhà thờ cũ trên đường Nguyễn Du, mang phong cách kiến trúc Bồ Đào Nha với cổng vòm cuốn, các trụ gạch đăng đối và một cành cây đa xanh mọc tự nhiên trên đỉnh tháp, được bảo vệ trong khuôn viên công viên ven sông.
Ngôi thánh đường mới trên đường Phạm Văn Đồng nổi bật với hai tháp chuông đối xứng cao 35 m, toàn bộ mặt ngoài ốp và ghép từ hơn 1.000 khối đá tự nhiên nguyên khối chạm khắc hoa văn cổ điển châu Âu, ở giữa là ô cửa sổ hoa hồng lớn và bậc tam cấp đá dẫn lên tầng lễ.
Công trình có chiều dài 43 m, rộng 16 m, thiết kế gồm hai tầng: tầng một (tầng trệt) là hội trường lớn, phòng học giáo lý và không gian sinh hoạt mục vụ của giáo xứ, tầng hai là lòng thánh đường chính và cung thánh cử hành phụng vụ.
Lòng nhà thờ tầng hai được thiết kế với hệ vòm cao thoáng, hai hàng cột lớn, các khung cửa kính màu ghép họa tiết thánh kinh rực rỡ và khu cung thánh trang nghiêm với bàn thờ bằng đá nguyên khối được Giám mục Giáo phận Hà Tĩnh xức dầu thánh cung hiến ngày 12 tháng 8 năm 2023.
Tư liệu Hán - Latinh quý giá của Giáo xứ Tam Tòa ghi nhận lễ Rửa tội của cậu bé Phanxicô Nguyễn Trọng Trí (Hàn Mặc Tử) ngày 25 tháng 9 năm 1912, minh chứng lịch sử kết nối giáo xứ với nền thi ca hiện đại Việt Nam.
Sự đối sánh giữa hai công trình mang lại một cảm thức thẩm mỹ đặc biệt cho người chiêm ngắm. Bên bờ sông Nhật Lệ, ngọn tháp gạch cổ năm 1886 - 1940 với màu gạch đỏ sẫm nhuốm rêu phong và cành cây xanh vươn lên từ đỉnh tháp gợi lên vẻ đẹp trầm mặc của thời gian và sức sống bền bỉ. Trong khi đó, trên trục đường Phạm Văn Đồng, ngôi thánh đường ghép từ hơn một nghìn khối đá tự nhiên năm 2023 lại thể hiện sự vững chãi vĩnh cửu của chất liệu đá trắng xám, tiếp nối truyền thống xây dựng thánh đường bằng đá của Giáo hội qua các thế kỷ.
IVThế Đất Và Hướng
Thư viện xin khẳng định rõ nguyên tắc phương pháp luận: Công giáo không dạy phong thủy và không chọn thế đất hay phương hướng theo thuật số địa lý cổ truyền. Việc chọn đất dựng nhà thờ Tam Tòa cổ năm 1886 bên bờ sông Nhật Lệ cũng như việc quy hoạch nhà thờ mới trên đường Phạm Văn Đồng hoàn toàn dựa trên quy tắc định hướng phụng vụ Kitô giáo và điều kiện giao thông đô thị thực tế. Phần phân tích dưới đây là cách đọc địa hình theo phong thủy hình thế cổ truyền của thư viện nhằm làm rõ mối quan hệ giữa công trình với sông núi vùng cửa biển Nhật Lệ.
Xét trên bản đồ địa hình thực tế ở tọa độ 17,47500 độ vĩ Bắc và 106,62335 độ kinh Đông, vị trí Phế tích Tháp chuông Nhà thờ Tam Tòa cổ trên đường Nguyễn Du sở hữu thế đất lâm thủy tụ khí đắc địa bậc nhất của đô thị cổ Đồng Hới. Công trình nằm ngay bên bờ tả ngạn (bờ tây) của dòng sông Nhật Lệ, đoạn lòng sông mở rộng mênh mông trước khi đổ ra cửa biển Đông Hải. Mặt chính của tháp chuông cổ mở thẳng về hướng đông nhìn ra mặt nước sông Nhật Lệ làm đại minh đường, vừa đúng với truyền thống cổ điển của kiến trúc nhà thờ phương Tây hướng về phương mặt trời mọc (biểu trưng cho ánh sáng Phục Sinh), vừa đón trọn làn gió biển mát lành thổi từ cửa sông vào. Phía bên kia sông Nhật Lệ ở phương đông là bán đảo cát Bảo Ninh vươn dài từ nam lên bắc như một bức bình phong tự nhiên che chắn sóng lớn của biển Đông, đóng vai trò tiền án và thanh long sa ôm giữ thủy khẩu cho toàn vùng cửa sông.
Đối với Nhà thờ Giáo xứ Tam Tòa mới trên đường Phạm Văn Đồng ở phía tây nội đô Đồng Hới, khu đất lại mang thế bình dương cao địa (đất bằng nơi gò cao nội thị), nằm xa bờ biển hơn nên tránh được sự ăn mòn trực tiếp của hơi muối mặn và gió bão miền Trung. Khuôn viên rộng khoảng 6.000 mét vuông mở mặt tiền ra trục đại lộ Phạm Văn Đồng rộng lớn làm minh đường và lai lộ thông suốt, trong khi kết cấu hơn một nghìn khối đá tự nhiên nguyên khối mang tính Kim - Thổ vững chắc giúp công trình đứng hiên ngang trước khí hậu nắng gió khắc nghiệt của dải đất Bắc Trung Bộ.
VCác kỳ lễ phụng vụ và nhịp sống tâm linh tại Giáo xứ Tam Tòa
Hiện nay, toàn bộ sinh hoạt phụng vụ, cử hành Thánh lễ và các kỳ lễ lớn của Giáo xứ Tam Tòa diễn ra tại ngôi thánh đường đá mới trên đường Phạm Văn Đồng, trong khi khu vực tháp chuông cổ bên đường Nguyễn Du là điểm tham quan di tích lịch sử mở tự do trên tuyến phố đi bộ ven sông Nhật Lệ.
| Thời điểm trong năm | Kỳ lễ phụng vụ | Nội dung cử hành chính |
|---|---|---|
| Ngày 7 tháng 10 và ngày 15 tháng 8 dương lịch | Lễ Đức Mẹ Mân Côi và Lễ Đức Mẹ Lên Trời (Bổn mạng) | Các kỳ lễ quan thầy trọng đại của Giáo xứ Tam Tòa, tổ chức rước kiệu tôn vinh Đức Mẹ, dâng hoa và cử hành Thánh lễ đồng tế của Giáo hạt Tam Tòa. |
| Ngày 12 tháng 8 dương lịch | Lễ kỷ niệm Cung hiến Thánh đường Tam Tòa mới | Kỷ niệm ngày Giám mục Giáo phận Hà Tĩnh chủ sự nghi thức cung hiến bàn thờ và khánh thành ngôi thánh đường đá tự nhiên (12/8/2023). |
| Tuần Đền tạ Chúa Giêsu Thánh Thể hằng năm | Tuần Chầu lượt của Giáo xứ Tam Tòa | Kỳ đại lễ tâm linh truyền thống của các giáo xứ thuộc Giáo phận Vinh và Giáo phận Hà Tĩnh, quy tụ đông đảo linh mục và tín hữu các giáo xứ lân cận về chầu Thánh Thể và dự lễ. |
| Ngày 24 và 25 tháng 12 | Đại lễ Giáng Sinh | Ngôi thánh đường đá trên đường Phạm Văn Đồng được trang hoàng ánh sáng và hang đá Giáng Sinh quy mô lớn, đón hàng nghìn giáo dân và người dân Đồng Hới tới tham dự đêm hoan ca và Thánh lễ. |
| Tuần Thánh, Lễ Phục Sinh và Tết Nguyên Đán | Các nghi thức trọng tâm của năm phụng vụ và đầu xuân | Cử hành Tam Nhật Vượt Qua, suy niệm Thương Khó và các Thánh lễ cầu bình an, báo hiếu tổ tiên trong ba ngày Tết cổ truyền. |
Với những người yêu văn chương và lịch sử khi đến Đồng Hới, một hành trình trọn vẹn thường bắt đầu bằng buổi dạo bộ lúc bình minh hoặc hoàng hôn bên bờ sông Nhật Lệ để ngắm ngọn tháp chuông cổ năm 1886 in bóng xuống mặt nước, nhớ về nơi cậu bé Nguyễn Trọng Trí - Hàn Mặc Tử được rửa tội mùa thu năm 1912, rồi sau đó ghé thăm ngôi thánh đường đá nguyên khối trên đường Phạm Văn Đồng để chiêm ngưỡng kỹ nghệ ghép đá kỳ công của giáo dân Tam Tòa thế kỷ 21.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường Nguyễn Du và đường Phạm Văn Đồng, phường Đồng Hới (phường Đồng Hải / Đồng Mỹ và phường Nam Lý cũ, thành phố Đồng Hới cũ, tỉnh Quảng Bình cũ), tỉnh Quảng Trị
- Đường tới
- Phế tích Tháp chuông Nhà thờ Tam Tòa cổ nằm ngay trên đường Nguyễn Du bên bờ sông Nhật Lệ, còn Nhà thờ Giáo xứ Tam Tòa mới nằm tại đường Phạm Văn Đồng, cách tháp chuông cổ khoảng 2,5 km về phía tây, cả hai đều thuộc phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị (thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình cũ).
- Toạ độ
- 17.475, 106.62335
Khi tới thăm Phế tích Tháp chuông Nhà thờ Tam Tòa cổ bên đường Nguyễn Du, quý vị lưu ý đứng tham quan và chụp ảnh bên ngoài hàng rào bảo vệ, tuyệt đối không trèo lên tường gạch cổ để đảm bảo an toàn và giữ gìn di tích. Khi tới tham dự Thánh lễ hoặc chiêm ngưỡng kiến trúc tại Nhà thờ Giáo xứ Tam Tòa mới trên đường Phạm Văn Đồng, xin quý vị mặc trang phục lịch sự, kín đáo, bỏ mũ nón khi lên tầng thánh đường và giữ sự thinh lặng tôn nghiêm trong giờ cử hành phụng vụ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Phế tích Tháp chuông Nhà thờ Tam Tòa và Nhà thờ Giáo xứ Tam Tòa
Contribute photos, information or video for Tam Tòa Church Bell Tower Ruins and Tam Tòa Parish ChurchThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Tam Tòa hiện nay thuộc tỉnh nào và giáo phận nào?
Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025, cả khu vực tháp chuông cổ bên sông Nhật Lệ và ngôi thánh đường mới trên đường Phạm Văn Đồng đều thuộc phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị (trước ngày 1 tháng 7 năm 2025 là thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình). Về mặt Giáo hội Công giáo, Giáo xứ Tam Tòa trực thuộc Giáo phận Hà Tĩnh (tách từ Giáo phận Vinh năm 2018).
Ngôi Nhà thờ Tam Tòa cổ bên sông Nhật Lệ được xây dựng vào năm nào?
Ngôi nhà thờ cổ bên bờ tả ngạn sông Nhật Lệ được khởi công xây dựng năm 1886 dưới thời Linh mục Claude Bonin (Cố Ninh) khi dời xứ đạo từ Sáo Bùn về đây, và được tái thiết hoàn chỉnh năm 1940 dưới thời Linh mục René Morineau (Cố Trung) theo phong cách kiến trúc Bồ Đào Nha kết hợp Gô-tích.
Nhà thơ Hàn Mặc Tử có mối liên hệ gì với Nhà thờ Tam Tòa?
Nhà thơ Hàn Mặc Tử (tên thật là Nguyễn Trọng Trí) sinh ngày 22 tháng 9 năm 1912 tại làng Lệ Mỹ ngay gần nhà thờ, và được ban bí tích Rửa tội tại chính Nhà thờ Tam Tòa vào ngày 25 tháng 9 năm 1912 với tên thánh là Phanxicô (François). Sổ Rửa tội bằng chữ Latinh ghi tên ông hiện vẫn được giáo xứ lưu giữ.
Nhà thờ Giáo xứ Tam Tòa mới ở đâu và được xây dựng bằng chất liệu gì?
Nhà thờ Giáo xứ Tam Tòa mới tọa lạc trên đường Phạm Văn Đồng, phường Đồng Hới, cách tháp chuông cổ khoảng 2,5 km về phía tây. Công trình được khởi công ngày 21 tháng 4 năm 2016 và khánh thành cung hiến vào tháng 8 năm 2023, nổi bật với kết cấu ghép từ hơn 1.000 khối đá tự nhiên nguyên khối, dài 43 mét, rộng 16 mét và tháp đôi cao 35 mét.
Tháp chuông cổ Nhà thờ Tam Tòa được xếp hạng di tích vào năm nào?
Sau khi ngôi nhà thờ cổ bị hư hại nặng vào năm 1965 và chỉ còn lại phần tháp chuông mặt tiền bên bờ sông Nhật Lệ, ngày 26 tháng 2 năm 1997, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình cũ đã ban hành Quyết định số 143/QĐ-UB xếp hạng khu vực tháp chuông là di tích cấp tỉnh để bảo tồn.