Đi dọc theo đại lộ Unity Avenue rợp bóng cây xanh ở khu phố cổ Kator phía nam trung tâm thủ đô Juba, cách bờ tây dòng sông Nile Trắng không xa, du khách sẽ bắt gặp một mặt đứng kiến trúc hình tam giác cân cao vút xây bằng gạch nung đỏ nổi bật dưới bầu trời vùng nhiệt đới xích đạo. Ngay chính giữa đỉnh tam giác phía trên lối vào chính của Nhà thờ Chính tòa Thánh Teresa là bức tranh ghép mảnh gốm thủy tinh (mosaic) lấp lánh dưới ánh nắng Đông Phi, khắc họa hình ảnh Chúa Kitô Vua giang tay chúc lành trên nền Thánh giá lớn cùng Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu và đoàn tín hữu bản địa.
Được các tu sĩ thừa sai Dòng Truyền giáo Comboni khởi công xây dựng từ năm 1952 và chính thức trở thành Nhà thờ Chính tòa của Tổng giáo phận Juba vào tháng 12 năm 1974, ngôi thánh đường thường được người dân địa phương gọi thân mật là Nhà thờ Kator này là trái tim tâm linh của cộng đồng Công giáo tại Nam Sudan. Vào mỗi sáng Chúa nhật, tiếng chuông ngân vang từ tháp gạch hòa cùng nhịp trống truyền thống của người Bari và tiếng hát hợp xướng đa ngôn ngữ vang vọng khắp khuôn viên rộng lớn.
IThánh Bổn Mạng Têrêsa Hài Đồng Giêsu Và Di Sản Truyền Giáo Dòng Comboni
Ngôi nhà thờ chính tòa tại khu phố Kator được cung hiến dưới tước hiệu của Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu (St. Thérèse of the Child Jesus, còn gọi là Thánh Têrêsa thành Lisieux, 1873 tới 1897), vị nữ tu Dòng Cát Minh người Pháp được Giáo hội Công giáo tôn phong là Tiến sĩ Hội Thánh. Dù suốt cuộc đời ngắn ngủi chỉ sống ẩn dật trong đan viện kín ở vùng Normandie và chưa từng đặt chân tới các vùng đất hải ngoại, lòng nhiệt thành cầu nguyện cho công cuộc loan báo Tin Mừng đã khiến Giáo hoàng Piô XI vào ngày 14 tháng 12 năm 1927 tôn phong Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu làm Đấng Bổn mạng các xứ truyền giáo hoàn vũ ngang hàng với Thánh Phanxicô Xaviê.
Việc các thừa sai tại miền nam Sudan chọn Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu làm bổn mạng cho ngôi thánh đường trung tâm ở Juba vào năm 1952 phản ánh trực tiếp linh đạo Con đường Thơ ấu Thiêng liêng (The Little Way) của vị thánh nữ: thực hiện những công việc nhỏ bé thường ngày như mở trường học, chăm sóc người bệnh và dạy giáo lý giữa vùng đất khắc nghiệt bên sông Nile bằng một tình yêu phi thường.
Hạt giống của Thánh Daniel Comboni bên dòng sông Nile Trắng
Lịch sử hình thành cộng đồng tín hữu tại Kator gắn liền với tâm huyết của Thánh Daniel Comboni (1831 tới 1881), vị Giám mục Đại diện Tông tòa Trung Phi đầu tiên và là người sáng lập Dòng Truyền giáo Comboni Trái Tim Chúa Giêsu (thường được biết đến trong lịch sử Đông Phi với tên gọi Các Cha dòng Verona, tức Verona Fathers). Từ giữa thế kỷ 19, khi ngược dòng sông Nile đặt chân tới trạm truyền giáo Holy Cross và vùng Gondokoro ngay sát Juba ngày nay, Thánh Daniel Comboni đã đề xướng phương châm mục vụ nổi tiếng: Cứu lấy châu Phi bằng chính người châu Phi (Save Africa with Africa).
Theo định hướng ấy, công cuộc truyền giáo không dừng lại ở việc dựng nhà nguyện từ bên ngoài đưa vào, mà phải đào tạo nên hàng giáo sĩ, tu sĩ, giáo lý viên và trí thức bản địa để chính người dân vùng thung lũng sông Nile tự mình đảm nhận đời sống đức tin. Sự hiện diện của bức tranh ghép mảnh trên mặt tiền Nhà thờ Chính tòa Kator, nơi hình ảnh Chúa Kitô Vua và Thánh nữ Têrêsa hiện diện ngay giữa những người con của lục địa châu Phi, chính là biểu hiện trực quan của linh đạo hội nhập văn hóa này.
Theo niên giám Tòa Thánh và hồ sơ lịch sử Tổng giáo phận Juba, hạt giống Công giáo tại vùng Bahr el-Jabal được tổ chức thành Phủ Phối quyển Tông tòa Bahr el-Gebel vào ngày 30 tháng 5 năm 1927 (tách ra từ vùng truyền giáo Bắc Uganda và sông Nile Xích đạo). Đến ngày 12 tháng 4 năm 1951, Giáo hoàng Piô XII nâng giáo miền này lên hàng Hạt Đại diện Tông tòa Bahr el-Gebel và bổ nhiệm Giám mục dòng Comboni là Đức cha Sisto Mazzoldi (1898 tới 1987) làm Đại diện Tông tòa đầu tiên đặt trụ sở tại khu Kator, mở đường cho việc khởi dựng ngôi thánh đường lớn một năm sau đó.
IITừ Nhà Thờ Giáo Xứ Kator Năm 1952 Đến Tòa Chính Tòa Tổng Giáo Phận
Vào đầu thập niên 1950, khi thị trấn Juba bên bờ tây sông Nile Trắng ngày càng phát triển thành đầu mối giao thương và hành chính của vùng Equatoria, ngôi nhà nguyện nhỏ ban đầu của trạm truyền giáo Kator không còn đủ sức chứa cho số lượng giáo dân bản địa tăng nhanh. Năm 1952, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Đức Giám mục Sisto Mazzoldi cùng các linh mục và tu huynh kỹ thuật Dòng Comboni, công trình xây dựng Nhà thờ Thánh Teresa tại Kator chính thức được khởi công trên khu đất rộng lớn nằm dọc trục đường nối trung tâm Juba về phía nam.
Quá trình thi công một công trình tôn giáo quy mô lớn tại vùng xích đạo vào giữa thế kỷ 20 đòi hỏi nhiều năm lao động bền bỉ. Các tu huynh dòng Comboni đã hướng dẫn thợ nề địa phương tự đóng và nung hàng vạn viên gạch đất sét đỏ ngay tại vùng ven sông Nile, kết hợp với xi măng, thép xây dựng và các tấm kính, mảnh gốm màu chuyển từ châu Âu qua cảng Mombasa rồi vượt đường bộ lên Juba. Công trình hoàn thiện các hạng mục chính vào đầu thập niên 1960 và nhanh chóng trở thành công trình kiến trúc tôn giáo bề thế nhất vùng Bahr el-Jabal.
- 1857 tới 1881Thánh Daniel Comboni đặt nền móng truyền giáo bên sông NileThánh Daniel Comboni tới vùng Gondokoro (gần Juba ngày nay) và lập Dòng Truyền giáo Comboni năm 1867 nhằm đào tạo giáo sĩ và phát triển giáo dục tại lưu vực sông Nile.
- 30/05/1927 và 12/04/1951Thiết lập Phủ Phối quyển và Hạt Đại diện Tông tòa Bahr el-GebelTòa Thánh thiết lập Phủ Phối quyển Tông tòa năm 1927 và nâng lên Hạt Đại diện Tông tòa Bahr el-Gebel năm 1951 đặt trụ sở tại Juba do Giám mục Sisto Mazzoldi coi sóc.
- Năm 1952Khởi công xây dựng Nhà thờ Thánh Teresa tại khu phố KatorCác thừa sai Dòng Comboni và cộng đồng giáo dân địa phương đặt viên đá đầu tiên khởi dựng ngôi thánh đường gạch đỏ dâng kính Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu.
- 26/05/1961Đổi tên thành Hạt Đại diện Tông tòa Juba và hoàn thiện thánh đườngGiáo miền chính thức mang tên Juba, đồng thời ngôi nhà thờ Kator hoàn tất việc lắp đặt bức tranh ghép mảnh mosaic lớn trên mặt đứng tam giác phía trước.
- 12/12/1974Tôn phong Nhà thờ Chính tòa Tổng giáo phận JubaGiáo hoàng Phaolô VI ban hành Tông sắc Cum in Sudania thiết lập Tổng giáo phận Chính tòa Juba, đặt ngai tòa Tổng Giám mục tại Nhà thờ Thánh Teresa.
- 1982 tới 2019Mở rộng khuôn viên mục vụ dưới thời Tổng Giám mục Paolino Lukudu LoroTrong suốt gần bốn thập niên coi sóc của Đức Tổng Giám mục Paolino Lukudu Loro, khuôn viên Kator được bổ sung các công trình mục vụ, đài Đức Mẹ và trùng tu mái thánh đường.
- 04/02/2023Đón tiếp chuyến viếng thăm mục vụ của Giáo hoàng PhanxicôGiáo hoàng Phanxicô trực tiếp tới Nhà thờ Chính tòa Thánh Teresa tại Kator để cử hành buổi cầu nguyện và gặp gỡ hàng giám mục, linh mục, tu sĩ cùng chủng sinh.
Ngày 12 tháng 12 năm 1974 đánh dấu cột mốc trưởng thành của Giáo hội bản địa khi Tông sắc Cum in Sudania của Giáo hoàng Phaolô VI nâng Juba lên hàng Tổng giáo phận đô thành và bổ nhiệm một người con bản xứ là Đức cha Ireneus Wien Dud (1912 tới 1988) làm Tổng Giám mục Chính tòa đầu tiên. Từ đó tới nay, khuôn viên Nhà thờ Chính tòa Kator cũng là nơi an nghỉ vĩnh hằng của các bậc chủ chăn khả kính từng gắn bó trọn đời với giáo phận như Đức Tổng Giám mục Ireneus Wien Dud và Đức Tổng Giám mục Paolino Lukudu Loro (1940 tới 2021).
IIIKiến Trúc Gạch Đỏ Nhiệt Đới, Mặt Đứng Tam Giác Và Tranh Ghép Mảnh Mosaic
Nhà thờ Chính tòa Thánh Teresa tại Juba là một hình mẫu tiêu biểu của kiến trúc tôn giáo hiện đại giữa thế kỷ 20 thích ứng với khí hậu nhiệt đới xích đạo tại Đông Phi. Thay vì sao chép nguyên bản các kiểu vòm đá Gothic nặng nề hay mái vòm Baroque đóng kín của châu Âu vốn dễ tích nhiệt dưới cái nắng gần 40 độ C của vùng lưu vực sông Nile Trắng, các kiến trúc sư Dòng Comboni đã lựa chọn giải pháp kết cấu khung bê tông cốt thép chịu lực kết hợp với những bức tường xây bằng gạch đất sét nung đỏ để trần. Sắc đỏ ấm áp của gạch nung vừa hòa hợp tự nhiên với màu đất đỏ bazan và đá ong (laterite) của vùng Equatoria, vừa có độ bền cao trước mưa nắng xích đạo mà không cần sơn phủ bảo dưỡng phức tạp.
Mặt bằng tổng thể của nhà thờ được thiết kế theo dạng hình chữ nhật dọc (Basilica giản lược) với một lòng nhà thờ chính rộng lớn chạy xuyên suốt từ tiền sảnh vào tới gian cung thánh, ưu tiên tối đa tầm nhìn thông thoáng cho hàng nghìn tín hữu tham dự phụng vụ và tạo luồng đối lưu không khí tự nhiên từ hai dãy hành lang bên hông.
Mặt tiền nhà thờ vươn cao theo dáng hình tam giác cân khỏe khoắn của hai mái dốc, phía dưới mở ra ba khung cửa vòm dẫn vào tiền sảnh mát mẻ, trên đỉnh gắn cây Thánh giá vươn lên nền trời.
Tác phẩm nghệ thuật tâm điểm gắn ở phần trán tường tam giác mặt tiền: ghép từ hàng vạn viên gốm thủy tinh màu khắc họa Chúa Kitô Vua trên nền Thánh giá, Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu và các tín hữu châu Phi.
Lòng nhà thờ rộng thoáng với hệ vì kèo nâng mái cao, hai bên tường bố trí hàng loạt ô cửa sổ cao có lam chắn nắng giúp lấy ánh sáng dịu và đón gió mát từ hướng sông Nile Trắng.
Nằm ở đầu phía đông của trục thánh đường trên nền cao nhiều bậc, nơi đặt bàn thờ chính bằng đá, tượng Chúa chịu nạn, chân dung Thánh Têrêsa và ngai tòa của vị Tổng Giám mục Juba.
Bên cạnh khối nhà thờ chính là tháp chuông báo giờ kinh lễ và khu vực Đài Đức Mẹ xây bằng đá cuội tự nhiên dưới bóng cây cổ thụ, nơi giáo dân thường tới lần hạt Mân Côi mỗi chiều.
Khuôn viên rộng lớn quanh nhà thờ quy tụ Tòa Tổng Giám mục, trung tâm mục vụ giáo xứ Kator, trường học và nơi an táng các vị cố Tổng Giám mục cùng các thừa sai tiên khởi.
Một điểm đặc sắc trong không gian kiến trúc của Nhà thờ Chính tòa Kator là sự kết nối liền mạch giữa không gian bên trong lòng thánh đường và khoảng sân rộng rợp bóng cây xoài, cây phượng vĩ ở bên ngoài. Vào những ngày đại lễ có hàng vạn giáo dân quy tụ vượt quá sức chứa của lòng nhà thờ, toàn bộ các cánh cửa bên hông và tiền sảnh được mở rộng để cộng đoàn đứng dưới bóng cây ngoài sân vẫn có thể hiệp thông trọn vẹn với bàn thờ gian cung thánh.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy hình thế cổ truyền phương Đông đối chiếu với truyền thống định hướng thánh đường của Kitô giáo, không phải điều chép trong hồ sơ kiến trúc của giáo phận. Trong truyền thống kiến trúc nhà thờ Công giáo cổ điển, trục thánh đường thường tuân theo quy tắc Ad Orientem (quay về hướng Đông, nơi Mặt trời mọc tượng trưng cho Đức Kitô Phục Sinh) hoặc mở mặt tiền linh hoạt theo trục giao thông chính của đô thị.
Xét trên đại cuộc địa hình của bồn địa Juba tại tọa độ 4,82732 độ vĩ Bắc và 31,60032 độ kinh Đông, khu phố Kator nằm trên thềm đất phù sa cổ cao ráo thuộc bờ tây của dòng sông Nile Trắng (đoạn chảy qua Nam Sudan mang tên là Bahr al-Jabal, tức Biển của Núi non). Về phía tây cách nhà thờ khoảng 6 cây số, khối núi đá Jebel Kujur cao gần 700 mét vươn lên sừng sững chạy dài theo trục bắc nam, trong khi ở phía đông cách nhà thờ khoảng 2 cây số là dòng sông Nile Trắng đang chảy hiền hòa từ nam lên bắc. Nhìn theo pháp nhãn phong thủy hình thế, toàn bộ khu đất Kator đạt chuẩn mực của thế đất tựa sơn hướng thủy: lưng có dãy núi Jebel Kujur ở phương Tây làm tổ sơn và hậu chẩm che chở, mặt có dòng đại giang Nile Trắng ở phương Đông làm thủy minh đường dẫn sinh khí từ vùng hồ Victoria chảy về.
Về sơn hướng của công trình, trục chính của Nhà thờ Chính tòa Thánh Teresa chạy theo phương Tây sang Đông (lệch nhẹ theo quy hoạch ô phố Kator): mặt đứng tam giác có bức tranh ghép mảnh mở về hướng Tây Bắc / Tây đón trục đại lộ Unity Avenue, còn gian cung thánh đặt ở phía Đông / Đông Nam hướng về phía dòng sông Nile Trắng và ánh mặt trời buổi bình minh. Khối mặt tiền hình tam giác nhọn vươn cao cùng sắc gạch nung đỏ rực rỡ thuộc về hành Hỏa (tượng của ánh sáng đức tin và nhiệt huyết truyền giáo), đặt trên nền đất bằng phẳng thuộc hành Thổ của khu Kator tạo nên thế Hỏa sinh Thổ bền vững, giúp ngôi thánh đường đứng vững như một cội rễ tinh thần của cả vùng đất.
VThánh Lễ Đa Ngôn Ngữ, Thánh Nhạc Đông Phi Và Lễ Bổn Mạng Tháng Mười
Nhà thờ Chính tòa Thánh Teresa tại Kator là một trong những trung tâm phụng vụ sống động nhất vùng Đông Phi, nơi nghi thức Phụng vụ Rôma trang nghiêm hòa quyện tự nhiên với âm nhạc, nhịp điệu và ngôn ngữ đa sắc tộc của cư dân lưu vực sông Nile. Hằng tuần, các thánh lễ tại đây được cử hành luân phiên bằng tiếng Anh, tiếng Bari (ngôn ngữ của bộ tộc bản địa vùng Juba), tiếng Ả Rập Juba và các bài thánh ca Latinh truyền thống.
| Ngày lễ / Thời điểm | Tên lễ phụng vụ | Nghi thức và sinh hoạt cộng đoàn tại Kator |
|---|---|---|
| Ngày 1 tháng 10 hằng năm | Đại lễ kính Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu (Lễ Bổn mạng Nhà thờ Chính tòa) | Ngày lễ quan trọng nhất trong năm của giáo xứ và Tổng giáo phận Juba với thánh lễ đại trào do Đức Tổng Giám mục chủ tế, rước kiệu hoa hồng và hội diễn ca đoàn. |
| Ngày 10 tháng 10 hằng năm | Lễ kính Thánh Daniel Comboni (Vị tông đồ vùng sông Nile) | Tưởng nhớ vị sáng lập Dòng Truyền giáo Comboni với các buổi cầu nguyện cho ơn gọi linh mục, tu sĩ bản địa và hoạt động bác ái giáo dục. |
| Chúa nhật cuối cùng của năm Phụng vụ (Tháng 11) | Đại lễ Chúa Kitô Vua Vũ Trụ (Christ the King) | Tương ứng với bức tranh ghép mảnh Chúa Kitô Vua trên mặt tiền nhà thờ, cộng đoàn tổ chức rước Mình Thánh Chúa trọng thể quanh khuôn viên Kator. |
| Chúa nhật hằng tuần và Đại lễ Phục Sinh, Giáng Sinh | Thánh lễ hợp xướng đa ngôn ngữ và thánh nhạc bản địa | Các ca đoàn sử dụng trống da cổ truyền, lục lạc và điệu múa phụng vụ Đông Phi để dâng lễ vật lên bàn thờ trong bầu khí hân hoan. |
Trong các cử hành đại lễ tại Nhà thờ Chính tòa Kator, khoảnh khắc gây xúc động mạnh mẽ nhất đối với khách hành hương là phần rước Sách Tin Mừng và dâng lễ vật: các thiếu nữ và bà mẹ trong trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu nâng cao cuốn Kinh Thánh cùng hoa trái địa phương, bước đi uyển chuyển theo tiếng trống nhịp nhàng và tiếng ngân vang của ca đoàn hàng trăm người, biến ngôi thánh đường gạch đỏ thành một không gian cầu nguyện tràn đầy sức sống.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đại lộ Unity Avenue, khu phố Kator, thủ đô Juba, bang Central Equatoria (Bahr al-Jabal), Nam Sudan
- Đường tới
- Nhà thờ Chính tòa Thánh Teresa tọa lạc ngay trên trục đại lộ Unity Avenue thuộc khu phố Kator ở phía nam trung tâm thủ đô Juba, cách Sân bay Quốc tế Juba khoảng 5 cây số về phía nam và cách cầu Juba bắc qua sông Nile Trắng khoảng 3 cây số về phía bắc.
- Toạ độ
- 4.82732, 31.60032
Khi tới tham quan và tham dự thánh lễ tại Nhà thờ Chính tòa Thánh Teresa ở khu phố Kator, quý vị nên mặc trang phục lịch sự, kín đáo phù hợp với không gian phụng vụ tôn nghiêm. Vào các buổi sáng Chúa nhật, các thánh lễ bằng tiếng Anh, tiếng Bari và tiếng Ả Rập Juba thường rất đông giáo dân tham dự, quý vị nên tới sớm khoảng mười lăm phút để ổn định chỗ ngồi. Quý vị xin giữ trật tự khi đi qua khu vực Đài Đức Mẹ và khu mộ phần của các vị cố Tổng Giám mục bên trong khuôn viên, đồng thời xin phép ban mục vụ giáo xứ trước khi chụp ảnh bên trong lòng nhà thờ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Chính tòa Thánh Teresa tại Juba
Contribute photos, information or video for St. Theresa Cathedral, JubaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Chính tòa Thánh Teresa tại Juba được xây dựng vào năm nào và do ai khởi xướng?
Ngôi nhà thờ tại khu phố Kator được khởi công xây dựng vào năm 1952 bởi các linh mục và tu huynh thuộc Dòng Truyền giáo Comboni (Verona Fathers) dưới sự coi sóc của Đức Giám mục Đại diện Tông tòa Sisto Mazzoldi, nhằm đáp ứng nhu cầu mục vụ cho cộng đồng tín hữu ngày càng đông đảo bên bờ sông Nile Trắng.
Khi nào Nhà thờ Kator chính thức trở thành Nhà thờ Chính tòa của Tổng giáo phận Juba?
Ban đầu được xây dựng làm nhà thờ giáo xứ trung tâm của Hạt Đại diện Tông tòa, công trình chính thức được tôn phong làm Nhà thờ Chính tòa vào ngày 12 tháng 12 năm 1974 khi Giáo hoàng Phaolô VI ban hành Tông sắc Cum in Sudania thiết lập Tổng giáo phận Chính tòa Juba.
Bức tranh ghép mảnh (mosaic) trên mặt tiền của nhà thờ khắc họa hình ảnh gì?
Trên mặt đứng hình tam giác cân bằng gạch đỏ phía trước nhà thờ là bức tranh ghép mảnh gốm thủy tinh lớn khắc họa hình ảnh Chúa Kitô Vua giang tay chúc lành trước cây Thánh giá, phía dưới có hình Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu (bổn mạng các xứ truyền giáo) cùng các tín hữu châu Phi quỳ chiêm bái.
Vì sao kiến trúc của Nhà thờ Chính tòa Thánh Teresa lại sử dụng gạch nung đỏ và mặt đứng hình tam giác?
Kiến trúc của nhà thờ được thiết kế thích ứng với khí hậu nhiệt đới xích đạo của vùng Juba: tường xây bằng gạch đất sét nung đỏ địa phương có độ bền cao trước mưa nắng, kết hợp với mái dốc lớn tạo mặt đứng hình tam giác cao vút giúp thoát nước mưa nhanh và làm mát không gian nội thất bên dưới.
Đời sống phụng vụ tại Nhà thờ Chính tòa Kator có nét văn hóa gì đặc sắc?
Các thánh lễ tại Nhà thờ Chính tòa Kator được cử hành đa ngôn ngữ gồm tiếng Anh, tiếng Bari bản địa và tiếng Ả Rập Juba. Nghi thức phụng vụ kết hợp trang nghiêm giữa truyền thống Công giáo Rôma với thánh nhạc Đông Phi sử dụng trống da truyền thống, nhạc cụ bản địa và các điệu rước dâng lễ vật.