Con đường đất đỏ từ phía bắc xuống uốn qua hết ngọn đồi này tới ngọn đồi khác, hai bên là nương chuối và những thửa ruộng bậc thang nhỏ, rồi mở ra một khoảng đất rộng trên cao. Ở đó có một ngôi nhà thờ mái dốc, một khoảng sân cỏ lớn cho đám đông, và bên cạnh là dãy nhà của một trường học. Trước sân, một pho tượng Đức Mẹ áo trắng, khăn choàng xanh da trời đứng trên bệ. Người hành hương tới đây thường đứng rất lâu, tay lần chuỗi, có đoàn cất tiếng hát theo nhịp trống.
Đó là Đền thánh Đức Mẹ Kibeho (Sanctuaire Notre-Dame de Kibeho) ở miền nam Rwanda. Ở một đất nước mà Công Giáo là cộng đồng tín hữu lớn, thư viện chọn Kibeho làm nơi đại diện duy nhất của Rwanda vì một lẽ giản dị: theo Catholic World Report và miraclehunter.com, đây là nơi Đức Mẹ hiện ra duy nhất ở châu Phi được Giáo hội công nhận. Người Rwanda gọi Đức Mẹ ở đây bằng tước hiệu tiếng Kinyarwanda Nyina wa Jambo, Mẹ Ngôi Lời, và báo Công Giáo gọi nơi này là Lộ Đức của châu Phi.
IMẹ Ngôi Lời Và Ba Nữ Sinh Kibeho
Tước hiệu mà Đức Mẹ tự xưng ở Kibeho là Nyina wa Jambo (câu nói nguyên văn tiếng Kinyarwanda là Ndi Nyina wa Jambo, nghĩa là Ta là Mẹ Ngôi Lời). Chữ Jambo trong tiếng Kinyarwanda là Lời, nên tước hiệu dịch sát là Mẹ của Lời. Theo miraclehunter.com, chính Đức Mẹ giải thích tước hiệu này đồng nghĩa với Umubyeyi w'Imana, tức là Mẹ Thiên Chúa, vì trong Phúc Âm theo Thánh Gioan (Jean), Chúa Giêsu chính là Ngôi Lời đã làm người. Đền thánh xây trên nơi hiện ra lại mang tên Đức Mẹ Sầu Bi (Our Lady of Sorrows), vì sứ điệp của Kibeho nhấn vào nỗi đau của Đức Mẹ đứng bên Thánh Giá.
Theo miraclehunter.com, viaperegrina.org và Wikipedia, ba người được Giáo hội công nhận là thị nhân đều là nữ sinh của trường trung học nội trú Kibeho do các nữ tu dòng Benebikira điều hành: Alphonsine Mumureke, người thấy lần đầu lúc 12 giờ 35 phút trưa ngày 28 tháng 11 năm 1981 tại phòng ăn của trường và thấy lần cuối ngày 28 tháng 11 năm 1989, Nathalie Mukamazimpaka (20 tuổi), thấy từ ngày 12 tháng 1 năm 1982 tới ngày 3 tháng 12 năm 1983, và Marie Claire Mukangango (21 tuổi), thấy từ ngày 2 tháng 3 năm 1982 tới ngày 15 tháng 9 năm 1982, đúng ngày lễ Đức Mẹ Sầu Bi.
Sứ điệp của Kibeho, theo các nguồn Công Giáo, gồm những điều quen thuộc với mọi nơi Đức Mẹ hiện ra: hoán cải chân thành, cầu nguyện không ngừng, ăn chay đền tội và lần hạt Mân Côi. Điều riêng của Kibeho là chuỗi Bảy Sự Thương Khó của Đức Mẹ (Chaplet of the Seven Sorrows, vốn bắt nguồn từ dòng Tôi Tớ Đức Mẹ thế kỷ 13), một lối lần hạt suy niệm bảy nỗi đau của Đức Maria từ lời tiên tri của cụ Simêon tới lúc táng xác Chúa. Theo Wikipedia và viaperegrina.org, trong các lần hiện ra ngày 6 tháng 3 và 31 tháng 5 năm 1982 với chị Marie Claire Mukangango, Đức Mẹ đã trao sứ mạng phổ biến lại chuỗi kinh này ra khắp thế giới. Theo giáo lý Công Giáo, việc Giáo hội công nhận một lần hiện ra nghĩa là việc tôn kính ở đó hợp với đức tin, người tín hữu được phép đón nhận để nuôi dưỡng lòng đạo, nhưng không bị buộc phải tin như một tín điều mặc khải chung.
Chỗ hay hiểu lầm thứ nhất là tưởng Giáo hội công nhận mọi lời kể về Kibeho. Không phải vậy. Theo miraclehunter.com và Wikipedia, trong những năm 1981 tới 1989 có bảy người trẻ trình bày các thị kiến, nhưng văn bản ngày 29 tháng 6 năm 2001 chỉ xác nhận các lần Đức Mẹ hiện ra với ba nữ thị nhân đã nêu. Bốn người còn lại không nằm trong phần được Giáo hội công nhận.
Chỗ thứ hai là cái tên Lộ Đức của châu Phi. Đó là cách báo chí Công Giáo, như Aleteia, gọi để người đọc dễ hình dung, không phải một tước hiệu chính thức. Kibeho có tên riêng và sứ điệp riêng, dù cùng dòng những nơi Đức Mẹ hiện ra với người trẻ như Lộ Đức và Fátima.
Chuyện một thiếu nữ thấy Đức Mẹ bên hang đá đã kể ở bài Thánh địa Lộ Đức, chuyện ba trẻ chăn cừu ở bài Đền thánh Đức Mẹ Fátima. Trong châu Phi, cuộc hành hương Công Giáo lớn gắn với các vị tử đạo được kể ở bài Đền thánh Namugongo của Uganda láng giềng.
IITừ Lớp Học Nội Trú Tới Đền Thánh Đức Mẹ Sầu Bi
Lịch sử của Kibeho ngắn, và phần lớn là lịch sử của một quá trình thẩm định cẩn trọng. Theo miraclehunter.com và Wikipedia, ngay năm 1982 Đức cha Jean-Baptiste Gahamanyi, Giám mục Giáo phận Butare (giáo phận coi sóc vùng Kibeho trước khi tách Giáo phận Gikongoro năm 1992), đã lập ủy ban y khoa và ủy ban thần học độc lập để khảo sát các thị nhân, rồi mới đi từng bước: năm 1988 cho phép tôn kính công khai, và tới năm 2001 mới công bố xác thực. Từ lần hiện ra đầu tới văn bản công nhận là gần hai mươi năm. Từ tháng 3 năm 2003, việc coi sóc mục vụ tại đền thánh được giao cho các linh mục dòng Tông đồ Công giáo (dòng Pallottine).
- 1981Lần hiện ra đầu tiênTrưa ngày 28 tháng 11 năm 1981, Alphonsine Mumureke, nữ sinh trường trung học nội trú của các nữ tu dòng Benebikira ở Kibeho, kể rằng thấy Đức Mẹ tại phòng ăn của trường, và Đức Mẹ xưng mình là Nyina wa Jambo.
- 1982Thêm hai thị nhân và lập ủy ban thẩm địnhNathalie Mukamazimpaka thấy từ ngày 12 tháng 1 và Marie Claire Mukangango từ ngày 2 tháng 3 năm 1982. Giám mục Giáo phận Butare lập ủy ban y khoa (20 tháng 3) và ủy ban thần học (14 tháng 5) để điều tra, theo Wikipedia và miraclehunter.com.
- 1988Cho phép tôn kính công khaiNgày 15 tháng 8 năm 1988, lễ Đức Mẹ Lên Trời, giám mục bản quyền cho phép việc tôn kính công khai gắn với các lần hiện ra tại Kibeho.
- 1989Khép lại các lần hiện raNgày 28 tháng 11 năm 1989, đúng tám năm sau lần đầu tiên, lần hiện ra cuối cùng với chị Alphonsine khép lại chuỗi thị kiến.
- 1992Đặt đá đền thánhNgày 28 tháng 11 năm 1992, đúng mười một năm sau lần hiện ra đầu, viên đá đầu tiên của đền thánh Đức Mẹ Sầu Bi được đặt tại nơi hiện ra.
- 2001Giáo hội chính thức công nhậnNgày 29 tháng 6 năm 2001, Đức cha Augustin Misago, Giám mục Giáo phận Gikongoro, công bố xác nhận các lần hiện ra với ba thị nhân trong thánh lễ tại nhà thờ chính tòa Gikongoro. Ngày 2 tháng 7 năm 2001 Tòa Thánh chính thức phát hành tuyên bố này.
- 2003Giao dòng Pallottine và thánh hiến đền thánhTháng 3 năm 2003 đền thánh được giao cho các linh mục dòng Pallottine coi sóc. Ngày 31 tháng 5 năm 2003, Hồng y Crescenzio Sepe, Tổng trưởng Bộ Truyền giáo của Tòa Thánh, chủ sự lễ thánh hiến Nhà thờ Đức Mẹ Sầu Bi, và ngày 28 tháng 11 năm 2003 tượng Đức Mẹ Kibeho được làm phép tôn vương (miraclehunter.com, Wikipedia).
Có ba chỗ nguồn vênh nhau. Thứ nhất là tuổi của Alphonsine lúc thấy lần đầu: miraclehunter.com và Wikipedia ghi 17 tuổi, viaperegrina.org ghi 16 tuổi. Thứ hai là năm lập ủy ban thần học: Wikipedia và miraclehunter.com ghi ngày 14 tháng 5 năm 1982 (ngay sau ủy ban y khoa ngày 20 tháng 3 năm 1982), còn viaperegrina.org ghi năm 1987.
Thứ ba là số khách hành hương. Viaperegrina.org ghi mỗi năm có khoảng 100.000 khách hành hương tới Kibeho, Aleteia năm 2022 ghi từ 500.000 tới 600.000 người mỗi năm, còn Atlas Obscura ghi những dịp lễ cao điểm đón từ 25.000 tới 30.000 người từ khắp nơi và ngoài mùa lễ chừng một trăm khách mỗi tuần. Các con số chênh nhau khá xa tùy cách thống kê theo năm hay theo từng kỳ lễ, nên thư viện ghi đủ cả ba nguồn để quý vị tự đối chiếu.
IIINhà Thờ Đức Mẹ Sầu Bi, Sân Hành Hương Và Tượng Áo Trắng
Kibeho không có một công trình cổ nào. Giá trị của nơi này nằm ở chỗ các công trình đứng ngay trên nơi hiện ra: ngôi trường của các nữ tu, khoảng sân nơi đám đông từng đứng nghe các thị nhân, và đền thánh dựng từ năm 1992. Theo miraclehunter.com và viaperegrina.org, ngôi đền chính mang tên Nhà thờ Đức Mẹ Sầu Bi, kết hợp đường nét kiến trúc truyền thống Rwanda với kiến trúc nhà thờ hiện đại. Bên cạnh nhà thờ chính còn có Nhà nguyện Hiện Ra nhỏ hơn dành cho việc cầu nguyện tĩnh tâm, Vườn Canvê với Chặng Đàng Thánh Giá và Vườn Mân Côi.
Atlas Obscura và viaperegrina.org tả trong quần thể có Suối nước Kibeho mà người hành hương lấy nước mang về, và pho tượng Đức Mẹ tạc theo lời tả của các thị nhân: đẹp khôn tả, không trắng cũng không đen, mặc áo trắng không đường may, khăn choàng rộng màu xanh da trời trùm đầu, hai tay chắp trước ngực. Chi tiết màu da không trắng không đen là điều người hành hương châu Phi thường nhắc tới, vì nó cho thấy Đức Mẹ ở Kibeho không thuộc riêng về một chủng tộc nào.
Ngôi đền chính đặt đá ngày 28 tháng 11 năm 1992, được Hồng y Crescenzio Sepe thánh hiến ngày 31 tháng 5 năm 2003, kết hợp nét kiến trúc Rwanda và hiện đại (miraclehunter.com, viaperegrina.org).
Khu trường học của các nữ tu dòng Benebikira nơi ba thị nhân theo học và Nhà nguyện Hiện Ra đánh dấu vị trí các buổi thị kiến (viaperegrina.org).
Tạc theo lời tả của các thị nhân với áo trắng, khăn choàng xanh da trời, làn da không trắng không đen, được làm phép ngày 28 tháng 11 năm 2003.
Mạch nước và vòi nước trong khuôn viên mà người hành hương lấy mang về coi là nước lành, theo Atlas Obscura và viaperegrina.org.
Khoảng sân rộng cho các thánh lễ ngoài trời vào dịp đại lễ, nối với Vườn Canvê và Vườn Mân Côi (viaperegrina.org).
Aleteia ghi có dự án mở rộng đền thánh với sức chứa tới 100.000 người trên sân hành hương, nhưng việc xây đang chậm tiến độ. Thư viện chỉ ghi đó là một dự án, không mô tả như công trình đã hoàn thành. Về kích thước số đo mét của ngôi nhà thờ hiện tại, các nguồn đã mở chỉ ghi sức chứa vài nghìn người trong nhà thờ và hàng chục nghìn người ngoài sân chứ không nêu số đo cụ thể.
IVThế Đất Và Hướng
Xin nói trước để khỏi hiểu lầm: người Công Giáo ở Kibeho không chọn đất, và Công Giáo không dạy phong thủy. Đền thánh đứng ở đây vì Đức Mẹ được kể là hiện ra ở đây, trong một trường học đã có sẵn trên đồi cao huyện Nyaruguru, không vì thế núi hay dòng nước. Về hướng, lệ phụng vụ xưa đặt cung thánh về phía đông, nhưng các nhà thờ hiện đại nhiều khi theo hình khu đất, và thư viện chưa có bản đo hướng của đền Kibeho nên không ghi độ. Những dòng dưới đây là cách thư viện nhìn nơi này bằng con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, để bạn đọc quen lối ấy có chỗ đặt cạnh mà so, không có trong tư liệu nào của đền thánh.
Nét đầu tiên là đất nghìn đồi. Rwanda được gọi là xứ nghìn đồi, và miền nam nơi Kibeho đứng ở độ cao khoảng 1.900 m là một chuỗi đồi nối nhau, sườn nào cũng có ruộng bậc thang và nương chuối. Người Việt xem đất gọi thế này là trùng sơn, núi đồi lớp lớp, và quý nhất là chỗ đỉnh đồi mở ra một khoảng bằng ở trên cao. Khoảng sân hành hương ở Kibeho có dáng ấy: một mặt bằng rộng nằm giữa các sườn đồi bao quanh.
Nét thứ hai là chỗ ở của người học. Lối cổ Việt coi đất dựng trường, nơi người trẻ tụ lại, là đất có văn khí. Ở Kibeho, điều thiêng xuất hiện không ở một hang đá hay một ngọn núi xa, mà ngay trong phòng ăn và sân một ngôi trường nội trú. Đó là điểm khác với Lộ Đức và Fátima, vốn ở hang đá bên sông và đồng cỏ chăn cừu.
Nét thứ ba là mạch nước trên đồi. Lối cũ nói có núi phải có nước mới thành thế. Suối nước Kibeho và vòi nước trong khuôn viên, nơi người hành hương lấy nước mang về, là điểm thủy trong quần thể mà các nguồn nhắc tới. Thư viện ghi sự trùng khớp ấy như một nhận xét để so sánh, không phải để gán cho nước ấy một ý nghĩa phong thủy nào.
VNgày Hai Mươi Tám Tháng Mười Một Và Lịch Phụng Vụ Đức Mẹ
Đền thánh theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Lễ lớn nhất là lễ Đức Mẹ Kibeho ngày 28 tháng 11, kỷ niệm lần hiện ra đầu tiên năm 1981. Atlas Obscura và viaperegrina.org ghi dịp đông thứ hai là lễ Đức Mẹ Lên Trời ngày 15 tháng 8, cũng là ngày năm 1988 giám mục cho phép tôn kính công khai. Trong các dịp ấy có âm nhạc, múa phụng vụ, thánh ca, trống và rước kiệu, thánh lễ cử hành bằng nhiều thứ tiếng: Kinyarwanda, Pháp, Anh, Kiswahili, Luganda. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 28 tháng 11 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch, ngày riêng của đền thánh | Lễ Đức Mẹ Kibeho | Kỷ niệm lần hiện ra đầu tiên năm 1981, lần hiện ra cuối năm 1989 và ngày đặt đá đền thánh năm 1992. Dịp đông người nhất năm. |
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Lễ trọng của toàn Giáo hội, ở Kibeho còn kỷ niệm ngày 15 tháng 8 năm 1988 được phép tôn kính công khai. Các đoàn từ các nước láng giềng kéo về. |
| 15 tháng 9 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Sầu Bi | Lễ tước hiệu mà đền thánh mang tên, cũng là ngày khép lại các lần hiện ra với chị Marie Claire năm 1982. |
| 31 tháng 5 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Kỷ niệm thánh hiến đền thánh | Ngày Hồng y Crescenzio Sepe thánh hiến Nhà thờ Đức Mẹ Sầu Bi năm 2003. |
| Mùa Chay và Tuần Thánh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo lễ Phục Sinh từng năm | Mùa sám hối | Hợp với sứ điệp hoán cải, ăn chay và cầu nguyện của Kibeho, nhiều người lần chuỗi Bảy Sự Thương Khó trong mùa này. |
Tại Rwanda hiện không có cộng đoàn giáo xứ người Việt định cư, nhưng trong cộng đồng Công Giáo Việt Nam trong và ngoài nước, sứ điệp Đức Mẹ Kibeho và việc lần chuỗi Bảy Sự Thương Khó cùng các bản dịch sách viết về Kibeho (như tác phẩm của bà Immaculée Ilibagiza) được phổ biến rộng rãi trong các hội đoàn đạo đức, nhất là vào Mùa Chay và dịp lễ Đức Mẹ Sầu Bi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Kibeho, huyện Nyaruguru, Southern Province, Rwanda
- Đường tới
- Kibeho thuộc huyện Nyaruguru, Tỉnh Nam (Southern Province) của Rwanda. Đường bộ từ thủ đô Kigali đi về phía nam qua thị trấn Huye (Butare cũ) rồi rẽ vào vùng đồi khoảng 30 km tới đền thánh.
- Toạ độ
- -2.6489, 29.5533
Kibeho là đền thánh đang có phụng vụ hằng ngày do các linh mục dòng Pallottine coi sóc, không phải điểm tham quan thuần túy. Lệ thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, giữ im lặng trong nhà thờ và quanh Nhà nguyện Hiện Ra, không chụp ảnh khi đang cử hành thánh lễ. Khu trường học vẫn là nơi của các nữ tu và học sinh, quý vị chỉ vào khi được phép. Dịp 28 tháng 11 và 15 tháng 8 đám đông rất lớn, đường đồi hẹp, nên đi sớm và theo sự hướng dẫn của ban tổ chức.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đền thánh Đức Mẹ Kibeho
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Đức Mẹ Kibeho hiện ra năm nào
Lần đầu lúc trưa ngày 28 tháng 11 năm 1981, với nữ sinh Alphonsine Mumureke tại phòng ăn trường trung học nội trú của các nữ tu dòng Benebikira ở Kibeho. Hai nữ sinh khác được công nhận là Nathalie Mukamazimpaka và Marie Claire Mukangango thấy từ đầu năm 1982. Các lần hiện ra kéo dài tới ngày 28 tháng 11 năm 1989.
Nyina wa Jambo nghĩa là gì
Là tước hiệu Đức Mẹ tự xưng ở Kibeho bằng tiếng Kinyarwanda (Ndi Nyina wa Jambo), nghĩa là Mẹ Ngôi Lời. Vì Chúa Giêsu là Ngôi Lời nhập thể làm người, tước hiệu này được chính Đức Mẹ giải thích đồng nghĩa với Umubyeyi w'Imana, tức Mẹ Thiên Chúa, theo miraclehunter.com.
Kibeho được Giáo hội công nhận khi nào
Ngày 29 tháng 6 năm 2001, Đức cha Augustin Misago, Giám mục Giáo phận Gikongoro, công bố các lần hiện ra với ba thị nhân Alphonsine, Nathalie và Marie Claire là xác thực, và ngày 2 tháng 7 năm 2001 Tòa Thánh chính thức phát hành tuyên bố này. Trước đó, ngày 15 tháng 8 năm 1988, việc tôn kính công khai đã được cho phép.
Chuỗi Bảy Sự Thương Khó là gì
Là lối lần hạt suy niệm bảy nỗi đau của Đức Maria từ lời tiên tri của cụ Simêon tới lúc táng xác Chúa, vốn có từ dòng Tôi Tớ Đức Mẹ thời Trung Cổ. Tại Kibeho năm 1982, chị Marie Claire Mukangango cho biết Đức Mẹ đã dạy và trao sứ mạng truyền bá lại chuỗi kinh này ra khắp thế giới.
Lễ lớn nhất ở Kibeho là ngày nào
Ngày 28 tháng 11 theo dương lịch, kỷ niệm lần hiện ra đầu tiên năm 1981, là lễ kính Đức Mẹ Kibeho. Dịp đông thứ hai là lễ Đức Mẹ Lên Trời ngày 15 tháng 8, và dịp thứ ba là lễ Đức Mẹ Sầu Bi ngày 15 tháng 9. Các dịp lễ có rước kiệu, trống truyền thống và thánh lễ cử hành bằng nhiều thứ tiếng.