Con đường đất đỏ từ phía bắc xuống uốn qua hết ngọn đồi này tới ngọn đồi khác, hai bên là nương chuối và những thửa ruộng bậc thang nhỏ, rồi mở ra một khoảng đất rộng trên cao. Ở đó có một ngôi nhà thờ mái dốc, một khoảng sân cỏ lớn cho đám đông, và bên cạnh là dãy nhà của một trường học. Trước sân, một pho tượng Đức Mẹ áo trắng, khăn choàng xanh da trời đứng trên bệ. Người hành hương tới đây thường đứng rất lâu, tay lần chuỗi, có đoàn cất tiếng hát theo nhịp trống.
Đó là Đền thánh Đức Mẹ Kibeho (Sanctuaire Notre-Dame de Kibeho) ở miền nam Rwanda. Ở một đất nước mà Công Giáo là cộng đồng tín hữu lớn, thư viện chọn Kibeho làm nơi đại diện duy nhất của Rwanda vì một lẽ giản dị: theo Catholic World Report và miraclehunter.com, đây là nơi Đức Mẹ hiện ra duy nhất ở châu Phi được Giáo hội công nhận. Người Rwanda gọi Đức Mẹ ở đây bằng tước hiệu tiếng Kinyarwanda Nyina wa Jambo, Mẹ Ngôi Lời, và báo Công Giáo gọi nơi này là Lộ Đức của châu Phi.
IMẹ Ngôi Lời Và Ba Nữ Sinh Kibeho
Tước hiệu mà Đức Mẹ tự xưng ở Kibeho là Nyina wa Jambo. Chữ Jambo trong tiếng Kinyarwanda là Lời, nên tước hiệu dịch sát là Mẹ của Lời. Theo miraclehunter.com, tước hiệu này được hiểu đồng nghĩa với Mẹ Thiên Chúa, vì trong Phúc Âm theo Thánh Gioan (Jean), Chúa Giêsu chính là Ngôi Lời đã làm người. Đền thánh xây trên nơi hiện ra lại mang tên Đức Mẹ Sầu Bi (Our Lady of Sorrows), vì sứ điệp của Kibeho nhấn vào nỗi đau của Đức Mẹ đứng bên Thánh Giá.
Theo viaperegrina.org, ba người được Giáo hội công nhận là thị nhân đều là nữ sinh của một trường trung học nội trú do các nữ tu điều hành: Alphonsine Mumureke, người thấy lần đầu ngày 28 tháng 11 năm 1981, Nathalie Mukamazimpaka, từ ngày 12 tháng 1 năm 1982, và Marie Claire Mukangango, từ ngày 2 tháng 3 năm 1982.
Sứ điệp của Kibeho, như các nguồn Công Giáo tóm lại, gồm những điều quen thuộc với mọi nơi Đức Mẹ hiện ra: hoán cải, cầu nguyện, ăn chay và lần hạt. Điều riêng của Kibeho là chuỗi Bảy Sự Thương Khó của Đức Mẹ (Rosary of Seven Sorrows), một lối lần hạt suy niệm bảy nỗi đau của Đức Maria, từ lời tiên tri của cụ Simêon tới lúc táng xác Chúa, được lan truyền rộng từ nơi này. Theo giáo lý Công Giáo, việc Giáo hội công nhận một lần hiện ra nghĩa là việc tôn kính ở đó hợp với đức tin, người tín hữu được phép tin, nhưng không bị buộc phải tin như một tín điều.
Chỗ hay hiểu lầm thứ nhất là tưởng Giáo hội công nhận mọi lời kể về Kibeho. Không phải vậy. Theo miraclehunter.com và viaperegrina.org, văn bản năm 2001 chỉ xác nhận các lần hiện ra với ba thị nhân đã nêu. Những lời kể khác xuất hiện quanh Kibeho trong cùng thời kỳ không nằm trong phần được xác nhận.
Chỗ thứ hai là cái tên Lộ Đức của châu Phi. Đó là cách báo chí Công Giáo, như Aleteia, gọi để người đọc dễ hình dung, không phải một tước hiệu chính thức. Kibeho có tên riêng và sứ điệp riêng, dù cùng dòng những nơi Đức Mẹ hiện ra với người trẻ như Lộ Đức và Fátima.
Chuyện một thiếu nữ thấy Đức Mẹ bên hang đá đã kể ở bài Thánh địa Lộ Đức, chuyện ba trẻ chăn cừu ở bài Đền thánh Đức Mẹ Fátima. Trong châu Phi, cuộc hành hương Công Giáo lớn gắn với các vị tử đạo được kể ở bài Đền thánh Namugongo của Uganda láng giềng.
IITừ Lớp Học Nội Trú Tới Đền Thánh Đức Mẹ Sầu Bi
Lịch sử của Kibeho ngắn, và phần lớn là lịch sử của một quá trình thẩm định. Giáo hội thường rất chậm với những nơi được kể là có Đức Mẹ hiện ra: người ta lập ủy ban thần học và ủy ban y khoa, nghe lời các thị nhân nhiều lần, rồi mới đi từng bước, trước là cho phép tôn kính công khai, sau cùng mới công bố xác thực. Ở Kibeho, từ lần hiện ra đầu tới văn bản công nhận là gần hai mươi năm.
- 1981Lần hiện ra đầu tiênNgày 28 tháng 11 năm 1981, Alphonsine Mumureke, nữ sinh trường trung học nội trú của các nữ tu ở Kibeho, kể rằng thấy Đức Mẹ, và Đức Mẹ xưng mình là Nyina wa Jambo.
- 1982Thêm hai thị nhânNathalie Mukamazimpaka thấy từ ngày 12 tháng 1 và Marie Claire Mukangango từ ngày 2 tháng 3 năm 1982, theo viaperegrina.org. Các buổi hiện ra thu hút đám đông ngày càng lớn tới sân trường.
- 1988Cho phép tôn kính công khaiNgày 15 tháng 8 năm 1988, lễ Đức Mẹ Lên Trời, giám mục giáo phận cho phép việc tôn kính công khai tại nơi hiện ra.
- 1989Khép lại các lần hiện raCác lần hiện ra được kể là kéo dài tới năm 1989.
- 1992Đặt đá đền thánhNgày 28 tháng 11 năm 1992, đúng mười một năm sau lần hiện ra đầu, viên đá đầu tiên của đền thánh Đức Mẹ Sầu Bi được đặt tại nơi hiện ra.
- 2001Giáo hội công nhậnNgày 29 tháng 6 năm 2001, giám mục giáo phận Gikongoro công bố các lần hiện ra với ba thị nhân là xác thực, với sự chấp thuận của Tòa Thánh.
- 2003Thánh hiến đền thánhTheo miraclehunter.com, một vị hồng y của Tòa Thánh thánh hiến đền thánh năm 2003.
Có hai chỗ nguồn vênh nhau. Thứ nhất là tuổi của Alphonsine lúc thấy lần đầu: miraclehunter.com ghi 17 tuổi, viaperegrina.org ghi 16 tuổi. Cả hai nguồn đều thống nhất ngày 28 tháng 11 năm 1981, nên thư viện chỉ ghi là một nữ sinh trung học.
Thứ hai là số khách hành hương. Aleteia năm 2022 ghi mỗi năm Kibeho đón từ 500.000 tới 600.000 người. Atlas Obscura ghi những dịp cao điểm có từ 25.000 tới 30.000 người từ khắp nơi, ngoài mùa lễ chừng một trăm khách mỗi tuần. Hai con số không hẳn mâu thuẫn, vì một bên tính cả năm, một bên tính từng dịp, nhưng chênh nhau khá xa, nên thư viện ghi cả hai để quý vị tự cân.
IIINhà Thờ Đức Mẹ Sầu Bi, Sân Hành Hương Và Tượng Áo Trắng
Kibeho không có một công trình cổ nào. Giá trị của nơi này nằm ở chỗ các công trình đứng ngay trên nơi hiện ra: ngôi trường của các nữ tu, khoảng sân nơi đám đông từng đứng nghe các thị nhân, và đền thánh dựng từ năm 1992. Theo miraclehunter.com, đền thánh mang tên Đức Mẹ Sầu Bi và được đặt đá tại chính nơi hiện ra.
Atlas Obscura tả quần thể hôm nay có một nhà thờ, một vòi nước mà người hành hương coi là nước lành, và một pho tượng Đức Mẹ tạc theo lời tả của các thị nhân: đẹp khôn tả, không trắng cũng không đen, mặc áo trắng, khăn choàng rộng màu xanh da trời. Chi tiết không trắng không đen là điều người đọc châu Phi thường nhắc tới, vì nó cho thấy Đức Mẹ ở Kibeho không thuộc riêng về một dân tộc nào.
Ngôi đền chính, đặt đá ngày 28 tháng 11 năm 1992, thánh hiến năm 2003. Nơi cử hành thánh lễ cho các đoàn hành hương.
Nơi ba thị nhân theo học và nơi Alphonsine kể là thấy Đức Mẹ lần đầu, theo các nguồn Công Giáo.
Tạc theo lời tả của các thị nhân, áo trắng, khăn choàng rộng màu xanh da trời, là hình ảnh người hành hương dừng lâu nhất.
Atlas Obscura ghi người hành hương lấy nước ở đây mang về, coi là nước lành. Giáo hội không công bố gì về nước này.
Khoảng đất rộng cho các thánh lễ ngoài trời vào những dịp đông người, khi nhà thờ không đủ chỗ.
Aleteia ghi có dự án một nhà thờ lớn với sức chứa tới 100.000 người, nhưng việc xây đang chậm tiến độ. Thư viện chỉ ghi đó là một dự án, không mô tả như công trình đã có. Về kích thước ngôi đền hiện tại, các nguồn đã mở không ghi số đo, nên bài không nêu.
IVThế Đất Và Hướng
Xin nói trước để khỏi hiểu lầm: người Công Giáo ở Kibeho không chọn đất, và Công Giáo không dạy phong thủy. Đền thánh đứng ở đây vì Đức Mẹ được kể là hiện ra ở đây, trong một trường học đã có sẵn, không vì thế núi hay dòng nước. Về hướng, lệ phụng vụ xưa đặt cung thánh về phía đông, nhưng các nhà thờ hiện đại nhiều khi theo hình khu đất, và thư viện chưa có bản đo hướng của đền Kibeho nên không ghi độ. Những dòng dưới đây là cách thư viện nhìn nơi này bằng con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, để bạn đọc quen lối ấy có chỗ đặt cạnh mà so, không có trong tư liệu nào của đền thánh.
Nét đầu tiên là đất nghìn đồi. Rwanda được gọi là xứ nghìn đồi, và miền nam nơi Kibeho đứng là một chuỗi đồi nối nhau, sườn nào cũng có ruộng bậc. Người Việt xem đất gọi thế này là trùng sơn, núi đồi lớp lớp, và quý nhất là chỗ đồi mở ra một khoảng bằng ở trên cao. Khoảng sân hành hương ở Kibeho có dáng ấy: một mặt bằng rộng nằm giữa các sườn đồi bao quanh.
Nét thứ hai là chỗ ở của người học. Lối cổ Việt coi đất dựng trường, nơi người trẻ tụ lại, là đất có văn khí. Ở Kibeho, điều thiêng xuất hiện không ở một hang đá hay một ngọn núi xa, mà ngay trong một ngôi trường. Đó là điểm khác với Lộ Đức và Fátima, vốn ở hang đá bên sông và đồng cỏ chăn cừu.
Nét thứ ba là nước. Lối cũ nói có núi phải có nước mới thành thế. Vòi nước trong khuôn viên, nơi người hành hương lấy nước mang về, là điểm thủy duy nhất trong quần thể mà các nguồn nhắc tới. Thư viện ghi sự trùng khớp ấy như một nhận xét để so sánh, không phải để gán cho nước ấy một ý nghĩa phong thủy nào.
VNgày Hai Mươi Tám Tháng Mười Một Và Lịch Phụng Vụ Đức Mẹ
Đền thánh theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Lễ lớn nhất là lễ Đức Mẹ Kibeho ngày 28 tháng 11, kỷ niệm lần hiện ra đầu tiên năm 1981. Atlas Obscura ghi dịp đông thứ hai là lễ Đức Mẹ Lên Trời ngày 15 tháng 8, cũng là ngày năm 1988 giám mục cho phép tôn kính công khai. Trong các dịp ấy có âm nhạc, múa, thánh ca, trống và rước kiệu, thánh lễ cử hành bằng nhiều thứ tiếng: Kinyarwanda, Pháp, Anh, Kiswahili, Luganda. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 28 tháng 11 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch, ngày riêng của đền thánh | Lễ Đức Mẹ Kibeho | Kỷ niệm lần hiện ra đầu tiên năm 1981, cũng là ngày đặt đá đền thánh năm 1992. Dịp đông người nhất năm. |
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Lễ trọng của toàn Giáo hội, ở Kibeho còn gợi ngày năm 1988 được phép tôn kính công khai. Các đoàn từ các nước láng giềng kéo về. |
| 15 tháng 9 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Sầu Bi | Lễ của tước hiệu mà đền thánh mang tên. Dịp suy niệm bảy sự thương khó của Đức Mẹ. |
| Mùa Chay và Tuần Thánh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo lễ Phục Sinh từng năm | Mùa sám hối | Hợp với sứ điệp hoán cải, ăn chay và cầu nguyện của Kibeho, nhiều người lần chuỗi Bảy Sự Thương Khó trong mùa này. |
Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt riêng của cộng đồng người Việt tại Kibeho nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Kibeho, huyện Nyaruguru, Southern Province, Rwanda
- Đường tới
- Kibeho thuộc huyện Nyaruguru, Tỉnh Nam (Southern Province) của Rwanda. Đường bộ từ thủ đô Kigali đi về phía nam qua thị trấn Huye rồi rẽ vào vùng đồi tới đền thánh.
- Toạ độ
- -2.6333, 29.55
Kibeho là đền thánh đang có phụng vụ và là nơi cầu nguyện, không phải điểm tham quan. Lệ thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, giữ im lặng trong nhà thờ và quanh nơi hiện ra, không chụp ảnh khi đang cử hành thánh lễ. Khu trường học vẫn là nơi của các nữ tu và học sinh, quý vị chỉ vào khi được phép. Dịp 28 tháng 11 và 15 tháng 8 đám đông rất lớn, đường đồi hẹp, nên đi sớm và theo sự hướng dẫn của ban tổ chức.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đền thánh Đức Mẹ Kibeho
Contribute photos, information or video for Our Lady of KibehoThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Đức Mẹ Kibeho hiện ra năm nào
Lần đầu ngày 28 tháng 11 năm 1981, với nữ sinh Alphonsine Mumureke ở trường trung học nội trú của các nữ tu tại Kibeho. Hai nữ sinh khác thấy từ đầu năm 1982. Các lần hiện ra được kể là kéo dài tới năm 1989.
Nyina wa Jambo nghĩa là gì
Là tước hiệu Đức Mẹ tự xưng ở Kibeho, tiếng Kinyarwanda, nghĩa là Mẹ Ngôi Lời. Vì Chúa Giêsu là Ngôi Lời làm người, tước hiệu này được hiểu đồng nghĩa với Mẹ Thiên Chúa, theo miraclehunter.com.
Kibeho được Giáo hội công nhận khi nào
Ngày 29 tháng 6 năm 2001, giám mục giáo phận Gikongoro công bố các lần hiện ra với ba thị nhân Alphonsine, Nathalie và Marie Claire là xác thực, với sự chấp thuận của Tòa Thánh. Trước đó, năm 1988, việc tôn kính công khai đã được phép.
Chuỗi Bảy Sự Thương Khó là gì
Là lối lần hạt suy niệm bảy nỗi đau của Đức Maria, từ lời tiên tri của cụ Simêon tới lúc táng xác Chúa. Lối kinh này đã có từ lâu trong Giáo hội nhưng được lan truyền rộng từ Kibeho, và là nét riêng của sứ điệp nơi đây.
Lễ lớn nhất ở Kibeho là ngày nào
Ngày 28 tháng 11 theo dương lịch, kỷ niệm lần hiện ra đầu tiên, là lễ Đức Mẹ Kibeho. Dịp đông thứ hai là lễ Đức Mẹ Lên Trời ngày 15 tháng 8. Cả hai theo lịch phụng vụ Công Giáo, có rước kiệu, trống và thánh lễ nhiều thứ tiếng.