Nằm tại giao điểm nhộn nhịp giữa khu phố Biryogo và khu phố Nyamirambo ở sườn phía tây nam quận Nyarugenge, ngay dưới chân khối núi Mount Kigali xanh thẫm của thủ đô Kigali, Trung tâm Văn hóa Hồi giáo và Thánh đường Al-Fatah (tiếng Ả Rập gọi là Masjid Al-Fatah, tiếng Pháp là Centre Culturel Islamique et Mosquée Al-Fatah de Nyamirambo, còn người dân bản địa thường gọi thân mật là Thánh đường Xanh hay Mosquée Verte) là di tích lịch sử quan trọng bậc nhất của Hồi giáo tại Cộng hòa Rwanda. Khi lữ khách đi bộ dọc theo những con phố lát đá cuội không xe hơi của khu ẩm thực Biryogo hay đại lộ KN 2 Avenue, hình ảnh ngọn tháp minaret cao vút sơn hai màu trắng và xanh ngọc bích vươn lên giữa những mái nhà thấp tầng tạo nên một điểm nhấn thị giác đặc trưng cho khu phố đa văn hóa giàu sức sống nhất thủ đô Kigali.
Được khởi dựng từ năm 1913, Thánh đường Al-Fatah không chỉ mang danh hiệu là ngôi thánh đường Hồi giáo đầu tiên được xây dựng trên đất nước Ngàn Đồi, mà còn nắm giữ một vị trí đạo đức vô cùng đặc biệt trong ký ức hiện đại của dân tộc Rwanda. Nằm cách Nhà thờ chính tòa Anh giáo Thánh Têphanô chưa đầy một kilômét trên cùng sườn đồi và đối diện qua thung lũng trung tâm với Nhà thờ Thánh Gia (Sainte-Famille), Thánh đường Al-Fatah là nơi mà vào mùa xuân năm 1994, các vị học giả và chức sắc Hồi giáo đã dũng cảm tuyên bố rằng mọi hành vi sát hại người vô tội đều trái ngược hoàn toàn với Kinh Quran, biến khuôn viên thánh đường và khu phố Biryogo - Nyamirambo thành pháo đài nhân đạo che chở hàng ngàn sinh mạng không phân biệt tôn giáo hay nguồn gốc tộc người.
IĐức Tin Độc Thần Tawhid, Ý Nghĩa Danh Xưng Al-Fatah Và Đạo Lý Huynh Đệ Vượt Trên Chia Rẽ Sắc Tộc
Là trung tâm phụng vụ lâu đời nhất của cộng đồng Hồi giáo Sunni tại Rwanda, Thánh đường Al-Fatah hướng trọn vẹn mọi nghi thức cầu nguyện lên Đấng Tối Cao Allah theo giáo lý Tawhid (Độc thần tuyệt đối). Tên gọi chính thức của thánh đường là Al-Fatah (hoặc Al-Fath), bắt nguồn từ tiếng Ả Rập có nghĩa là Sự Khai Mở, Chiến Thắng Của Hòa Bình hay Đấng Mở Đường (một trong Chín Mươi Chín Danh Hiệu Tuyệt Mỹ của Allah là Al-Fattah, đồng thời gợi nhắc đến chương thứ 48 của Kinh Quran là Surah Al-Fath, chương kinh được mặc khải sau Hiệp ước Hòa bình Hudaybiyyah khẳng định rằng chiến thắng đích thực không nằm ở bạo lực vũ trang mà ở sự hòa giải và mở rộng tấm lòng).
Bên trong gian cầu nguyện chính của Thánh đường Al-Fatah, đúng theo chuẩn mực thanh tịnh của kiến trúc Hồi giáo, hoàn toàn không có bất kỳ pho tượng hay hình vẽ nhân dạng nào. Tâm điểm của không gian thiêng là hốc tường Mihrab được định hướng chính xác về phía bắc tây bắc, thẳng về hướng Thánh điện Kaaba trong lòng Đại Thánh đường Masjid al-Haram tại Mecca và vùng đất thánh Thánh đường Tiên tri Al-Masjid an-Nabawi tại Medina của Vương quốc Ả Rập Xê Út.
Nét đặc sắc nhất trong giáo huấn đạo đức được truyền giảng suốt hơn một thế kỷ tại Thánh đường Al-Fatah chính là học thuyết về Ummah (Cộng đồng đức tin duy nhất) và nguyên tắc công bằng nhân đạo phổ quát của Kinh Quran. Trong bối cảnh lịch sử xã hội Rwanda thế kỷ 20 từng bị phân hóa sâu sắc bởi các định kiến phân loại sắc tộc Hutu, Tutsi và Twa do chế độ thực dân áp đặt vào căn cước công dân, cộng đồng Hồi giáo tại khu phố Biryogo và Nyamirambo (được người dân Rwanda gọi chung bằng danh xưng tiếng Kinyarwanda là Abayisilamu hay cổ hơn là Abaswahili vì sử dụng tiếng Swahili làm ngôn ngữ giao lưu) đã hình thành một căn tính văn hóa hoàn toàn vượt lên trên sự chia rẽ sắc tộc. Khi một người Rwanda bước vào Thánh đường Al-Fatah, họ cởi bỏ mọi nhãn mác phân biệt dòng tộc để đứng vai kề vai trên cùng một hàng thảm cầu nguyện.
Chính nền tảng thần học ấy đã tỏa sáng rực rỡ trong thời khắc thử thách khắc nghiệt nhất của lịch sử đất nước. Nhiều tháng trước khi thảm họa diệt chủng bùng nổ vào tháng 4 năm 1994, các vị Imam và Hội đồng Học giả tại Thánh đường Al-Fatah đã phát đi các bài giảng Thứ Sáu (Khutbah) và thông điệp mục vụ nhắc nhở tín hữu ghi nhớ câu kinh Surah Al-Ma'idah (5:32) trong Kinh Quran: Ai giết một mạng người không phải vì tội giết người hay gieo rắc loạn lạc trên mặt đất, thì coi như đã giết cả nhân loại; và ai cứu sống một mạng người, thì coi như đã cứu sống cả nhân loại, cùng câu kinh Surah Al-Hujurat (49:13) dạy rằng các dân tộc và bộ lạc được tạo dựng khác nhau là để nhận biết và yêu thương nhau chứ không phải để khinh miệt nhau.
Lịch sử du nhập Hồi giáo vào Rwanda và sự ra đời của Thánh đường Al-Fatah năm 1913 gắn liền với quá trình hình thành đô thị Kigali. Khác với các quốc gia ven biển Ấn Độ Dương như Tanzania hay Kenya nơi Hồi giáo đã hiện diện từ thế kỷ 8, vương quốc cổ Rwanda nằm sâu trên vùng núi cao nguyên nội địa nên phải đến cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, dưới thời kỳ Đông Phi thuộc Đức (Deutsch-Ostafrika, 1897 tới 1916), những thương nhân Ả Rập, Ấn Độ và những người lính, thông dịch viên, thợ thủ công người Swahili từ vùng bờ biển Tanganyika và Zanzibar mới theo chân viên công sứ Đức Richard Kandt đến lập nghiệp tại Kigali (thành lập năm 1907).
Vào năm 1913, cộng đồng Hồi giáo đầu tiên định cư tại khu đồi Biryogo đã cùng nhau góp công sức xây dựng ngôi thánh đường đầu tiên của Rwanda, chính là tiền thân của Thánh đường Al-Fatah ngày nay. Khi chính quyền ủy trị Bỉ tiếp quản Rwanda sau Thế chiến thứ nhất, để hạn chế ảnh hưởng của cộng đồng Hồi giáo ở khu trung tâm thương mại, chính quyền thuộc địa đã quy hoạch và di dời phần lớn cư dân Hồi giáo về sinh sống tập trung tại khu phố Biryogo và Nyamirambo ở phía tây nam thành phố. Chính sự cô lập hành chính ấy lại vô tình biến Nyamirambo quanh Thánh đường Al-Fatah thành một trung tâm đô thị tự lực, đoàn kết chặt chẽ, đa ngôn ngữ (nói thông thạo cả tiếng Kinyarwanda, tiếng Swahili, tiếng Ả Rập và tiếng Pháp) và có bản sắc văn hóa độc đáo bậc nhất Đông Phi.
Một điều mà nhiều du khách khi đến Kigali thường chưa hiểu rõ là vì sao khu vực xung quanh Thánh đường Al-Fatah vừa được gọi là Nyamirambo lại vừa được gọi là Biryogo. Về mặt địa giới hành chính và lịch sử đô thị, Biryogo là khu phố cổ đầu tiên nằm ở phần sườn đồi phía bắc (tiếp giáp ngay dưới chân đồi của Nhà thờ chính tòa Anh giáo Thánh Têphanô), còn Nyamirambo là toàn bộ dải đô thị rộng lớn kéo dài từ Biryogo về phía nam dọc theo chân núi Mount Kigali. Do trong suốt thế kỷ 20, người dân toàn quốc quen gọi chung cả vùng cư trú của cộng đồng Hồi giáo ở tây nam thủ đô là Nyamirambo, nên Thánh đường Al-Fatah (nằm ngay trên trục đường ranh giới giữa phường Biryogo và phường Nyamirambo) luôn được biết đến rộng rãi trên bản đồ quốc tế với tên gọi Thánh đường Al-Fatah, Nyamirambo.
IIHơn Một Trăm Năm Từ Ngôi Đền Tiên Khởi Năm 1913, Trung Tâm Văn Hóa Thập Niên 1980 Tới Pháo Đài Nhân Ái Năm 1994
Trải qua hơn mười một thập niên tồn tại, Thánh đường Al-Fatah đã đi từ một ngôi nhà nguyện nhỏ của những người thợ thủ công và thương nhân Swahili năm 1913 để trở thành một trung tâm văn hóa, giáo dục lớn của thủ đô Kigali và là biểu tượng của sự hòa hợp dân tộc được Chính phủ Rwanda vinh danh chính thức.
- 1907 tới 1912Hình thành cộng đồng Hồi giáo tiên khởi tại Kigali dưới thời Đông Phi thuộc ĐứcSau khi Richard Kandt thiết lập trụ sở hành chính Kigali năm 1907, các thương nhân, thông dịch viên và cư dân Hồi giáo nói tiếng Swahili từ vùng Tanganyika và bờ biển Đông Phi đến định cư tại khu vực sườn đồi Biryogo.
- Năm 1913Khởi dựng Thánh đường Al-Fatah, ngôi thánh đường Hồi giáo đầu tiên của RwandaCộng đồng tín hữu Hồi giáo tại Biryogo - Nyamirambo xây dựng ngôi thánh đường đầu tiên trên lãnh thổ Rwanda, đặt nền móng cho sự hiện diện lâu dài của Hồi giáo tại vùng cao nguyên Đại Hồ.
- Thập niên 1920 tới 1950Định hình khu phố Hồi giáo Biryogo - Nyamirambo và thành lập trường học Madrasa đầu tiênBất chấp các quy định hạn chế cư trú dưới thời ủy trị Bỉ, cộng đồng quanh Thánh đường Al-Fatah xây dựng mạng lưới tương trợ xã hội, trường dạy tiếng Ả Rập và giáo lý Hồi giáo cho trẻ em địa phương.
- Năm 1964Thành lập Hiệp hội Hồi giáo Rwanda (AMUR, nay là Cộng đồng Hồi giáo Rwanda RMC)Sau khi Rwanda giành độc lập năm 1962, tổ chức đại diện pháp lý toàn quốc của người Hồi giáo (Association des Musulmans au Rwanda, AMUR) được chính thức công nhận, lấy Thánh đường Al-Fatah làm trụ sở trung ương.
- 1979 tới thập niên 1980Tái thiết và mở rộng thành Trung tâm Văn hóa Hồi giáo và Thánh đường Al-Fatah hiện đạiVới sự hợp tác văn hóa quốc tế từ các quốc gia Ả Rập (đặc biệt là Libya và các quỹ từ thiện vùng Vịnh), khuôn viên thánh đường được xây dựng mới quy mô lớn gồm đại sảnh cầu nguyện, tháp minaret cao, trường trung học, phòng khám y tế và thư viện.
- Tháng 4 tới tháng 7 năm 1994Điểm tựa nhân đạo bảo vệ hàng ngàn người tị nạn trong thảm họa Diệt chủng năm 1994Khi làn sóng thảm sát tràn qua Kigali, các vị Imam và cư dân Hồi giáo khu Biryogo - Nyamirambo đứng ra bảo vệ người Tutsi và cả những người Hutu ôn hòa tìm đến ẩn náu trong khuôn viên Thánh đường Al-Fatah, tổ chức canh gác bất bạo động và chia sẻ lương thực.
- Sau năm 1994 tới thập niên 2000Chính phủ Rwanda công nhận hai đại lễ Eid al-Fitr và Eid al-Adha là Ngày nghỉ lễ Quốc giaĐể ghi nhận đóng góp to lớn của cộng đồng Hồi giáo và Thánh đường Al-Fatah trong việc cứu người và hòa giải dân tộc, Chính phủ Rwanda chính thức đưa hai ngày lễ trọng của Hồi giáo vào lịch quốc lễ toàn quốc.
- Thập niên 2010 tới nayTrùng tu sắc diện Xanh - Trắng và kết nối phố đi bộ văn hóa BiryogoThánh đường Al-Fatah được sơn sửa khang trang, nâng cấp hệ thống chiếu sáng và trở thành điểm dừng chân tiêu biểu trên các tuyến tham quan văn hóa cộng đồng của Trung tâm Phụ nữ Nyamirambo (Nyamirambo Women's Center).
Bản tuyên ngôn lương tâm của các vị Imam tại Thánh đường Al-Fatah mùa xuân năm 1994. Trong các công trình nghiên cứu lịch sử quốc tế về thảm họa diệt chủng năm 1994 tại Rwanda, câu chuyện của Thánh đường Al-Fatah và khu phố Biryogo - Nyamirambo luôn được nhắc đến như một điểm sáng phi thường của lương tri nhân loại. Ngay từ cuối năm 1993, khi đài phát thanh cực đoan RTLM bắt đầu kích động hận thù sắc tộc trên khắp đất nước, ban lãnh đạo Hiệp hội Hồi giáo Rwanda (AMUR) đặt tại Thánh đường Al-Fatah đã triệu tập các vị Imam trên toàn quốc để thống nhất lập trường: người Hồi giáo tuyệt đối không được phân biệt Hutu hay Tutsi, và bất kỳ ai tham gia giết người đều phản bội lại lời dạy của Allah.
Khi biến cố bạo lực nổ ra vào ngày 7 tháng 4 năm 1994, hàng ngàn người dân thuộc cả hai cộng đồng Hồi giáo lẫn Kitô giáo từ các khu vực lân cận của Kigali đã chạy về khu phố Biryogo và ẩn náu bên trong khuôn viên Thánh đường Al-Fatah. Cộng đồng cư dân Hồi giáo quanh thánh đường đã từ chối tiết lộ danh tính của những người tị nạn cho các nhóm dân quân vũ trang, dùng đá cuội và hàng rào cộng đồng ngăn chặn sự xâm nhập vào khu phố, đồng thời chia sẻ từng phần gạo và nước uống cuối cùng cho những người đang lẩn trốn. Nhờ hành động dũng cảm ấy, phần lớn người tị nạn tại khu vực Thánh đường Al-Fatah đã sống sót qua 100 ngày đen tối. Sau năm 1994, tấm gương đạo đức của các vị Imam tại Al-Fatah đã tạo nên niềm cảm phục sâu sắc trong xã hội Rwanda, biến ngôi thánh đường xanh ở Nyamirambo thành biểu tượng quốc gia của sự đoàn kết và lòng nhân ái.
IIITháp Minaret Xanh Ngọc Bích Dưới Chân Núi Kigali, Đại Sảnh Cầu Nguyện Thoáng Đãng Và Khu Phức Hợp Giáo Dục
Kiến trúc của Trung tâm Văn hóa Hồi giáo và Thánh đường Al-Fatah là sự kết hợp hài hòa giữa hình thức thánh đường hiện đại Bắc Phi - Trung Đông (được định hình trong đợt tái thiết lớn cuối thập niên 1970 và thập niên 1980) với điều kiện khí hậu cao nguyên xích đạo Đông Phi. Toàn bộ công trình tạo thành một quần thể khép kín gồm khu vực thờ tự và khu vực giáo dục, xã hội nằm dọc theo trục đường chính của Biryogo - Nyamirambo.
Điểm nhận diện nổi bật nhất của Thánh đường Al-Fatah từ xa là bảng màu ngoại thất tươi sáng: toàn bộ mảng tường lớn được sơn màu trắng tinh khôi kết hợp với các cột trụ, viền vòm cửa sổ, lan can mái và chóp tháp sơn màu xanh lá cây đậm (sắc xanh truyền thống biểu trưng cho thiên đàng và sự sống trong văn hóa Hồi giáo). Chính sắc diện này khiến người dân Kigali gọi ngôi đền là Thánh đường Xanh của Nyamirambo.
Vươn cao ở góc mặt tiền quần thể là ngọn tháp minaret thanh mảnh có thân hình trụ đa giác chuyển dần lên ban công tròn phía trên (Shurfah) và kết thúc bằng mái chóp nhọn màu xanh lục đính biểu tượng trăng lưỡi liềm (Hilal). Từ ngọn tháp này, năm lần mỗi ngày tiếng xướng Adhan bằng giọng Ả Rập truyền cảm vang vọng khắp sườn đồi Biryogo và thung lũng Nyamirambo.
Bước qua cổng chính có mái vòm đón khách là khoảng sân lát gạch rộng rãi và khu vực vòi nước thực hành nghi thức tẩy rửa thanh tịnh (Wudu) trước khi bước vào giờ lễ Salah. Vào các buổi lễ Thứ Sáu (Jumu'ah) và hai kỳ đại lễ Eid, toàn bộ khoảng sân này được trải thảm kín để phục vụ hàng ngàn tín hữu cầu nguyện ngoài trời dưới nắng ấm dịu nhẹ của Kigali.
Gian cầu nguyện chính có mặt bằng hình chữ nhật rộng lớn, trần cao được đỡ bởi hệ thống cột bê tông sơn trắng và trổ hàng loạt cửa sổ vòm nhọn hai bên giúp lấy ánh sáng tự nhiên và gió mát. Sàn nhà trải thảm cầu nguyện màu xanh và đỏ có dải kẻ hàng thẳng tắp; ở chính giữa bức tường phía bắc tây bắc là hốc Mihrab trang trí hoa văn hình học và thư pháp Kinh Quran cùng bục giảng Minbar nơi vị Imam đứng thuyết giảng vào trưa Thứ Sáu.
Phù hợp với truyền thống sinh hoạt cộng đồng rất năng động của phụ nữ Hồi giáo tại Nyamirambo, thánh đường bố trí không gian cầu nguyện riêng biệt, rộng rãi và thoáng mát dành cho các nữ tín hữu với lối vào độc lập, nơi cũng thường xuyên diễn ra các lớp học đọc Kinh Quran (Tajwid) và sinh hoạt hội phụ nữ.
Gắn liền với khu thánh đường là quần thể Trung tâm Văn hóa Hồi giáo Kigali (Centre Culturel Islamique de Kigali) cùng cơ sở giáo dục Trường Trung học Khoa học Hồi giáo (École Secondaire Scientifique Islamique, ESSI Nyamirambo), thư viện sách tiếng Ả Rập - Pháp - Anh - Kinyarwanda và phòng khám từ thiện phục vụ mọi cư dân trong quận không phân biệt tôn giáo.
| Hạng mục kiến trúc và Cơ sở | Niên đại hình thành và Nâng cấp | Đặc điểm không gian và Chức năng hoạt động |
|---|---|---|
| Đại sảnh cầu nguyện Thánh đường Al-Fatah | Khởi lập năm 1913; tái thiết mở rộng thập niên 1980 | Không gian cầu nguyện chính sơn trắng viền xanh lục, sức chứa hàng ngàn tín hữu trong lễ Thứ Sáu (Jumu'ah) |
| Tháp Minaret và Mái vòm trung tâm | Hoàn thiện trong đợt mở rộng 1979 tới 1985 | Tháp minaret cao nổi bật trên đường chân trời Nyamirambo, định vị tâm điểm khu phố Hồi giáo cổ |
| Tường Qibla, Hốc Mihrab và Bục giảng Minbar | Định hướng chính xác về Mecca (khoảng 18 độ Bắc Tây Bắc) | Tâm điểm phụng vụ nơi Imam dẫn lễ Salah năm thời mỗi ngày và đọc bài giảng Khutbah bằng tiếng Kinyarwanda và Ả Rập |
| Trung tâm Văn hóa Hồi giáo và Thư viện | Khánh thành thập niên 1980, trùng tu sau năm 2000 | Nơi tổ chức hội thảo liên tôn, đào tạo học giả, lưu trữ kinh sách và điều phối hoạt động của Cộng đồng Hồi giáo Rwanda (RMC) |
| Trường học ESSI và Cơ sở Giáo dục Cộng đồng | Liền kề khuôn viên thánh đường tại Biryogo - Nyamirambo | Giảng dạy chương trình giáo dục quốc gia Rwanda kết hợp ngôn ngữ và đạo đức cho học sinh cả Hồi giáo lẫn Kitô giáo |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng cộng đồng Hồi giáo tiên khởi năm 1913 và các kiến trúc sư của Trung tâm Văn hóa Hồi giáo Kigali không áp dụng thuật phong thủy phương Đông khi xây dựng Thánh đường Al-Fatah. Vị trí của thánh đường gắn liền với lịch sử định cư của cộng đồng thương nhân Swahili tại Biryogo, còn trục chính của gian cầu nguyện tuân thủ tuyệt đối quy tắc định hướng Qibla của Hồi giáo hướng thẳng về phía Thánh điện Kaaba tại Mecca. Những nhận định dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình của thủ đô Kigali tại tọa độ 1,9765 độ vĩ nam, 30,0528 độ kinh đông, Thánh đường Al-Fatah nằm ở độ cao khoảng 1.480 mét trên phần sườn thoải phía nam nối giữa đồi Nyarugenge và thung lũng Nyamirambo. Điểm đặc biệt nhất về địa thế núi non tại đây là ngay ở phía tây của thánh đường, dãy núi Mount Kigali (Mont Kigali, cao 1.853 mét) dựng lên như một bức bạch hổ sơn và thiếu tổ sơn khổng lồ chạy dài từ bắc xuống nam, chắn trọn những luồng gió mạnh và mưa giông từ phía tây đổ về, khiến khu phố Biryogo và Nyamirambo luôn có khí hậu ấm áp và êm ả hơn các sườn đồi trống trải khác. Ở phía bắc và đông bắc là sống đồi cao Nyarugenge đóng vai trò hậu chẩm tiếp dẫn mạch đất từ trung tâm thành phố xuống.
Về thủy pháp và tọa hướng, phía tây nam và phía nam dưới chân dải đồi Nyamirambo là lưu vực dòng sông Nyabarongo cùng suối Mpazi uốn lượn bao bọc như vòng thủy thành tụ khí ở hạ lưu. Vì thành phố Kigali (vĩ độ 1,97 độ Nam, kinh độ 30,05 độ Đông) nằm ở phía tây nam so với thành phố Mecca (vĩ độ 21,42 độ Bắc, kinh độ 39,82 độ Đông), nên trục Qibla của Thánh đường Al-Fatah hướng về phía Bắc Đông Bắc (góc phương vị khoảng 21 độ Bắc Đông Bắc). Điều này tạo nên một sự trùng hợp địa lý thú vị: khi các tín hữu đứng trong đại sảnh cầu nguyện của Thánh đường Al-Fatah hướng mặt về phía Mecca ở phương Bắc Đông Bắc, họ cũng đồng thời hướng thẳng về phía đỉnh đồi trung tâm Nyarugenge (nơi hội tụ mạch núi chính của thủ đô Kigali), tạo thế nghinh sơn tiếp khí vững chãi và trang nghiêm.
VBữa Tối Iftar Cộng Đồng Tháng Ramadan, Hai Đại Lễ Quốc Gia Eid Và Hành Trình Đi Bộ Văn Hóa Nyamirambo
Đời sống tín ngưỡng tại Thánh đường Al-Fatah vận hành theo lịch Hồi giáo (Hijri, âm lịch thuần túy 354 hoặc 355 ngày mỗi năm). Do lịch Hijri dịch chuyển sớm hơn khoảng 10 đến 11 ngày mỗi năm dương lịch, các kỳ đại lễ tại thánh đường luân phiên đi qua cả mùa khô lẫn mùa mưa của vùng cao nguyên Rwanda, trong đó hai đại lễ Eid al-Fitr và Eid al-Adha được Chính phủ Cộng hòa Rwanda công nhận là ngày nghỉ lễ chính thức trên toàn quốc.
| Thời điểm cử hành | Hệ lịch | Tên buổi lễ và kỳ lễ hội | Sinh hoạt phụng vụ và truyền thống tại Thánh đường Al-Fatah |
|---|---|---|---|
| Thứ Sáu hằng tuần (khoảng 12 giờ trưa tới 13 giờ 30) | Cả năm (Dương lịch và Hijri) | Đại lễ Cầu nguyện Thứ Sáu (Salat al-Jumu'ah) | Hàng ngàn tín hữu từ khắp khu Biryogo, Nyamirambo và trung tâm Kigali hội tụ về thánh đường lắng nghe bài thuyết giảng Khutbah bằng tiếng Kinyarwanda và tiếng Ả Rập về đạo đức xã hội, gia đình và hòa bình. |
| Suốt tháng thứ 9 (Tháng Ramadan) | Âm lịch Hồi giáo (Hijri) | Tháng Chay Tịnh Ramadan, Bữa tối Iftar từ thiện và Lễ nguyện đêm Tarawih | Mỗi chiều lúc hoàng hôn, khuôn viên Thánh đường Al-Fatah và phố đi bộ Biryogo tràn ngập không khí ấm áp của bữa ăn xả chay Iftar miễn phí dành cho người nghèo, sinh viên và lữ khách; ban đêm cử hành lễ nguyện Tarawih ngân vang tiếng đọc Kinh Quran. |
| Ngày 1 tháng Shawwal (Tháng thứ 10) | Âm lịch Hồi giáo (Quốc lễ tại Rwanda) | Đại lễ Xả Chay Eid al-Fitr (Umunsi Mukuru wa Eid al-Fitr) | Kỳ đại lễ lớn nhất mùa chay: hàng vạn tín hữu trong trang phục truyền thống Kanzu và khăn choàng rực rỡ tập trung tại Thánh đường Al-Fatah và Sân vận động Khu vực Kigali (Stade Régional de Nyamirambo) gần đó để cầu nguyện dưới sự chủ sự của Đại Mufti Rwanda. |
| Ngày 10 tháng Dhu al-Hijjah (Tháng thứ 12) | Âm lịch Hồi giáo (Quốc lễ tại Rwanda) | Đại lễ Hiến Sinh Eid al-Adha (Eid al-Kabir) | Kỷ niệm lòng vâng phục của Tiên tri Ibrahim và hiệp thông với đoàn người hành hương Hajj tại Mecca; sau buổi lễ cầu nguyện sáng sớm, thánh đường tổ chức chia sẻ phần thịt hiến sinh (Qurbani) cho các gia đình khó khăn cả Hồi giáo lẫn Kitô giáo trong khu phố. |
| Ngày 12 tháng Rabi al-Awwal (Tháng thứ 3) | Âm lịch Hồi giáo (Hijri) | Lễ Kỷ niệm Ngày sinh Tiên tri Muhammad (Mawlid an-Nabi) | Tổ chức các buổi thuyết giảng về cuộc đời nhân từ của Tiên tri Muhammad, thi đọc Kinh Quran cho thanh thiếu niên các trường Madrasa và các hoạt động thiện nguyện hiến máu, thăm hỏi người bệnh tại Kigali. |
Không gian văn hóa phố đi bộ Biryogo và sự đón tiếp du khách quốc tế. Trong những năm gần đây, khu vực xung quanh Thánh đường Al-Fatah đã trở thành một trong những điểm đến văn hóa đô thị hấp dẫn nhất của thủ đô Kigali nhờ dự án Khu phố đi bộ không xe hơi Biryogo (Biryogo Car-Free Food Zone) với những bức tường bích họa rực rỡ sắc màu và các quán trà sữa gừng truyền thống Đông Phi, cơm thập cẩm Pilau và bánh Sambaza. Đồng thời, hợp tác xã phụ nữ địa phương mang tên Trung tâm Phụ nữ Nyamirambo (Nyamirambo Women's Center, thành lập năm 2007 bởi 18 phụ nữ Rwanda nhằm nâng cao quyền năng kinh tế và xóa bỏ bạo lực giới) thường xuyên tổ chức các chuyến đi bộ tìm hiểu lịch sử khu phố, trong đó Thánh đường Xanh Al-Fatah luôn là điểm dừng chân trang trọng để giới thiệu cho du khách khắp năm châu (bao gồm cả du khách từ Việt Nam và châu Á) về lịch sử hơn một thế kỷ của Hồi giáo tại Rwanda và câu chuyện nhân đạo cảm động năm 1994.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường KN 2 Avenue, khu phố Biryogo và Nyamirambo, quận Nyarugenge, Thủ đô Kigali, Cộng hòa Rwanda
- Đường tới
- Thánh đường Al-Fatah nằm trên trục đường chính nối giữa khu phố Biryogo và Nyamirambo (dọc theo đại lộ KN 2 Avenue và gần phố đi bộ Biryogo), thuộc quận Nyarugenge, cách trung tâm thủ đô Kigali khoảng 2,5 km về phía tây nam và cách Nhà thờ chính tòa Anh giáo Thánh Têphanô chưa đầy 1 km về phía nam. Từ trung tâm thành phố Kigali hoặc bến xe Nyabugogo, quý vị có thể đi xe buýt đô thị tuyến Nyamirambo, đi taxi hoặc xe ôm công nghệ (moto-taxi) chỉ mất khoảng 7 đến 10 phút tới ngã tư Biryogo - Thánh đường Xanh (cách Sân vận động Khu vực Kigali Stade de Nyamirambo khoảng 800 mét về phía bắc).
- Toạ độ
- -1.9765, 30.0528
Trung tâm Văn hóa Hồi giáo và Thánh đường Al-Fatah mở cửa hằng ngày phục vụ năm giờ cầu nguyện chính của tín hữu và luôn đón tiếp du khách tìm hiểu văn hóa với thái độ cởi mở, thân thiện. Nếu quý vị không phải là tín hữu Hồi giáo và muốn vào tham quan khuôn viên hoặc gian cầu nguyện, xin vui lòng tránh khung giờ cao điểm lễ trưa Thứ Sáu (từ 11 giờ 30 đến 13 giờ 30), xin phép ban quản lý tại cổng, cởi giày dép trước khi bước lên thảm cầu nguyện và mặc trang phục kín đáo (nam giới mặc quần dài, áo có tay; nữ giới mặc quần hoặc váy dài chấm mắt cá chân, áo dài tay và quàng khăn trùm đầu lịch sự). Khi đi dạo chụp ảnh quanh khu phố Biryogo và Nyamirambo, quý vị nên hỏi xin phép người dân địa phương trước khi chụp ảnh cận cảnh khuôn mặt.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Trung tâm Văn hóa Hồi giáo và Thánh đường Al-Fatah, Nyamirambo (Kigali)
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Thánh đường Al-Fatah tại Nyamirambo lại được coi là ngôi thánh đường lịch sử quan trọng nhất của Rwanda?
Khởi dựng vào năm 1913 dưới thời kỳ Đông Phi thuộc Đức bởi cộng đồng thương nhân và cư dân Hồi giáo nói tiếng Swahili đầu tiên tại Kigali, Thánh đường Al-Fatah là ngôi thánh đường Hồi giáo đầu tiên và cổ kính nhất trên toàn lãnh thổ Rwanda, đồng thời là cái nôi của Cộng đồng Hồi giáo Rwanda (RMC) và Trung tâm Văn hóa Hồi giáo Kigali.
Tên gọi Al-Fatah và biệt danh Thánh đường Xanh (Mosquée Verte) của ngôi đền có ý nghĩa gì?
Al-Fatah (hay Al-Fath trong tiếng Ả Rập) có nghĩa là Sự Khai Mở hoặc Chiến Thắng Của Hòa Bình, gắn liền với chương thứ 48 của Kinh Quran và danh hiệu Đấng Mở Đường (Al-Fattah) của Thượng Đế. Còn biệt danh Thánh đường Xanh bắt nguồn từ kiến trúc ngoại thất sơn hai màu trắng và xanh lá cây tươi mát rất dễ nhận biết dưới chân núi Mount Kigali.
Thánh đường Al-Fatah và cộng đồng Hồi giáo Nyamirambo đã đóng vai trò gì trong biến cố diệt chủng năm 1994 tại Rwanda?
Trước và trong suốt 100 ngày thảm sát mùa xuân năm 1994, các vị Imam tại Thánh đường Al-Fatah đã kiên quyết tuyên bố rằng việc phân biệt sắc tộc Hutu - Tutsi và sát hại người vô tội là tội trọng chống lại Kinh Quran. Khuôn viên thánh đường và khu phố Biryogo - Nyamirambo đã mở cửa che chở, bảo vệ an toàn cho hàng ngàn người tị nạn thuộc cả Hồi giáo lẫn Kitô giáo.
Vì sao hai đại lễ Hồi giáo là Eid al-Fitr và Eid al-Adha lại được công nhận là ngày nghỉ lễ quốc gia chính thức tại một đất nước đa số theo Kitô giáo như Rwanda?
Mặc dù người Hồi giáo chiếm khoảng 2 đến 5 phần trăm dân số Rwanda, sau năm 1994 Chính phủ Cộng hòa Rwanda đã chính thức công nhận cả hai ngày lễ Eid al-Fitr và Eid al-Adha là quốc lễ toàn quốc nhằm tôn vinh tấm gương nhân đạo, tinh thần đoàn kết phi sắc tộc và đóng góp của cộng đồng Hồi giáo trong công cuộc hòa giải dân tộc.
Trung tâm Văn hóa Hồi giáo gắn liền với Thánh đường Al-Fatah có những hoạt động giáo dục và xã hội nào?
Được mở rộng quy mô lớn từ cuối thập niên 1970 và thập niên 1980, khu phức hợp bao gồm Trường Trung học Khoa học Hồi giáo (ESSI Nyamirambo), thư viện đa ngôn ngữ, các lớp học giáo lý Madrasa và phòng khám y tế cộng đồng, nơi tiếp nhận học sinh và bệnh nhân thuộc mọi tôn giáo tại Kigali.
Du khách khi đến thăm Thánh đường Al-Fatah có thể kết hợp trải nghiệm văn hóa nào tại khu phố lân cận?
Ngay bên cạnh thánh đường là Khu phố đi bộ ẩm thực không xe hơi Biryogo (Biryogo Car-Free Food Zone) nổi tiếng với trà sữa gừng và ẩm thực Đông Phi, cùng Trung tâm Phụ nữ Nyamirambo (Nyamirambo Women's Center) nơi tổ chức các chuyến đi bộ tìm hiểu lịch sử, đời sống thủ công và truyền thống đa văn hóa của khu phố cổ.