Thánh đường Fakhr al-Din tại Mogadishu

ISultan Fakhr al-Din Và Thời Kỳ Hoàng Kim Của Vương Quốc Hồi Giáo Mogadishu

Trong lịch sử truyền bá Hồi giáo tại vùng Sừng châu Phi (Horn of Africa) và văn minh duyên hải Swahili, thành phố cảng Mogadishu (còn gọi là Hamar) giữ vai trò là đô thị Hồi giáo phát triển thịnh vượng bậc nhất từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 16. Ban đầu được quản trị bởi một hội đồng gồm các gia tộc thương nhân và học giả Ả Rập, Ba Tư cùng người Somali bản địa, đến giữa thế kỷ 13, Mogadishu chuyển mình thành một vương quốc tập quyền dưới sự lãnh đạo của vị Quốc vương đầu tiên là Sultan Abu Bakr ibn Fakhr al-Din (thường gọi tắt là Sultan Fakhr al-Din), người đặt nền móng cho vương triều Fakhr al-Din mà về sau kết nối huyết thống với Vương triều Muzaffar cai trị vùng bờ biển Benadir cho tới thế kỷ 16.

Việc xây dựng Thánh đường Fakhr al-Din (Masjid Fakhr al-Din) ngay tại trái tim của khu phố cổ Hamarweyne vào năm 1269 (năm 667 lịch Hijri) vừa là hành vi dâng hiến tôn giáo cao cả, vừa là tuyên ngôn kiến trúc khẳng định vị thế chính thống và sự giàu có của triều đại mới trên bờ Ấn Độ Dương.

Văn khắc năm 667 lịch Hijri và dấu ấn giao lưu văn hóa Ấn Độ Dương

IIHơn Bảy Thế Kỷ Đứng Vững Bên Bờ Biển Khu Phố Cổ Hamarweyne

Từ khi được dựng lên vào năm 1269 cho tới nay, Thánh đường Fakhr al-Din đã chứng kiến trọn vẹn sự thăng trầm của thương cảng Mogadishu qua hơn bảy trăm năm mươi năm lịch sử. Chỉ sáu thập niên sau khi ngôi thánh đường hoàn thành, vào năm 1331, nhà đại lữ hành người Maroc là Ibn Battuta đã đi thuyền buồm cập bến Mogadishu. Trong tập du ký của mình, Ibn Battuta mô tả Mogadishu là một đô thị vô cùng rộng lớn với những đàn lạc đà hàng trăm con, những tấm vải dệt tinh xảo xuất khẩu sang tận Ai Cập và nghi thức trang trọng khi vị Quốc vương ngự dưới lọng lụa đi dự lễ cầu nguyện ngày Thứ Sáu cùng các vị thẩm phán luật học Shafi'i.

Nhờ nằm sâu trong cấu trúc đô thị đá san hô dày đặc của khu phố cổ Hamarweyne, nơi có khoảng 25 ngôi thánh đường nhỏ của các phường hội và gia tộc cổ, Thánh đường Fakhr al-Din luôn được cộng đồng cư dân địa phương trân trọng bảo vệ qua nhiều thế kỷ biến động.

• 1238 (636 AH)Dựng tháp Đại thánh đường Jamia tại Hamarweyne
  Thương cảng Mogadishu bước vào thời kỳ cực thịnh về kiến trúc đá san hô với ngọn tháp hình trụ cổ nhất vùng Sừng châu Phi tại Đại thánh đường Jamia cách đó không xa.
• Khoảng 1250Sultan Fakhr al-Din thiết lập vương triều đầu tiên của Mogadishu
  Abu Bakr Fakhr al-Din trở thành vị Quốc vương (Sultan) đầu tiên của Vương quốc Hồi giáo Mogadishu, mở đầu kỷ nguyên vương quyền kế tập dẫn tới Vương triều Muzaffar.
• Tháng 4 hoặc tháng 5 năm 1269 (667 AH)Hoàn thành xây dựng Thánh đường Fakhr al-Din
  Ngôi thánh đường được xây dựng hoàn tất vào tháng Sha'ban hoặc Ramadan năm 667 lịch Hijri, gắn tấm biển đá cẩm thạch Ấn Độ khắc niên đại tại hốc cầu nguyện Mihrab.
• Năm 1331Đại lữ khách Ibn Battuta viếng thăm Vương quốc Mogadishu
  Ibn Battuta lưu lại Mogadishu, ghi chép chi tiết về đời sống tôn giáo sùng mộ của các học giả luật học hệ phái Shafi'i và triều đình nhà vua.
• Thế kỷ 16Thời kỳ Vương triều Muzaffar bảo trợ các thánh đường Hamarweyne
  Các vị vua Vương triều Muzaffar tiếp tục duy tu các thánh đường cổ tại khu phố Hamarweyne và duy trì mạng lưới giao thương hàng hải với Ấn Độ, Ba Tư.
• Cuối thế kỷ 19 tới thập niên 1920Khảo sát bản vẽ kiến trúc và văn khắc học của Enrico Cerulli
  Thánh đường xuất hiện trong các bức ký họa và ảnh chụp cổ nhất về trung tâm Mogadishu, đồng thời được học giả Enrico Cerulli khảo tả chi tiết hệ thống văn bia Ả Rập.

IIIĐá San Hô Biển, Hai Mái Vòm Hình Nón Và Hốc Mihrab Cẩm Thạch Ấn Độ

Thánh đường Fakhr al-Din sở hữu một mặt bằng hình chữ nhật nhỏ gọn nhưng vô cùng chặt chẽ về mặt tỷ lệ hình học, khác biệt rõ rệt với kiểu mặt bằng chỉ có mái phẳng đỡ bằng cột gỗ thường thấy ở các nhà nguyện nhỏ vùng bờ biển Swahili. Toàn bộ công trình được chia làm hai phần chính: một khoảng sân trong lộ thiên nhỏ (Sahn) kèm khu vực bồn nước thanh tẩy ở phía nam và một sảnh cầu nguyện có mái che (Haram) ở phía bắc. Tường bao của thánh đường được xây dày bằng những khối đá san hô biển (coral stone) khai thác từ các rạn san hô cổ dọc bờ biển Ấn Độ Dương, đẽo gọt vuông vức và liên kết bằng vữa vôi nung từ chính vỏ sò và đá san hô, giúp không gian bên trong luôn mát mẻ trước gió biển nhiệt đới.

Điểm nhấn kiến trúc làm nên danh tiếng của Thánh đường Fakhr al-Din trong lịch sử kiến trúc Hồi giáo châu Phi chính là kết cấu hai mái vòm đặt trên sảnh cầu nguyện, được nâng đỡ ở chính giữa lòng nhà bởi hai cột trụ trung tâm có hình dáng khác nhau: một cột trụ tiết diện hình tròn và một cột trụ tiết diện hình đa giác.

IVThế Đất Và Hướng

Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy hình thế cổ truyền phương Đông đối chiếu với quy tắc định hướng Qibla trong kiến trúc Hồi giáo, không phải điều chép trong văn bia Ả Rập của thánh đường. Trong Hồi giáo, mọi ngôi thánh đường đều lấy trục Qibla hướng về ngôi đền Kaaba tại thánh địa Mecca làm phương vị chuẩn mực tối cao cho bức tường đặt hốc cầu nguyện Mihrab.

VNhịp Cầu Nguyện Năm Thời, Truyền Thống Luật Học Shafi'i Và Lễ Tiết Hamarweyne

Trải qua hơn bảy thế kỷ rưỡi kể từ tháng Ramadan năm 667 lịch Hijri (1269), Thánh đường Fakhr al-Din vẫn là một không gian thờ tự sống động gắn bó mật thiết với đời sống thường nhật của cư dân khu phố cổ Hamarweyne theo truyền thống Hồi giáo Sunni thuộc trường phái luật học Shafi'i. Từ lúc rạng đông trên mặt biển Ấn Độ Dương cho tới khi đêm xuống, tiếng ngân vang của lời kêu gọi cầu nguyện (Adhan) vẫn đều đặn nối tiếp nhau qua năm thời kinh lễ mỗi ngày.

Vào mỗi dịp tháng chay Ramadan hằng năm, khi hoàng hôn buông xuống trên bờ biển Hamarweyne, những con phố nhỏ quanh Thánh đường Fakhr al-Din lại rộn ràng hương vị của món bánh Sambuusa, chà là ngọt và trà gia vị bạch đậu khấu. Sự hiện diện của ngôi thánh đường từ năm 1269 giữa lòng khu phố cổ nhắc nhở các thế hệ cư dân Mogadishu về một di sản văn minh biển cởi mở, tinh tế và bền bỉ trước thời gian.

VINơi Chốn Và Đường Tới

Những nơi gần đây trong thư viện

VIIĐóng Góp Cho Trang Này

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp