Mỗi ngày hai lần theo chu kỳ mặt trăng, làn nước lạnh giá của Biển Bắc lại dâng lên nuốt chửng con đường đắp cao dài gần năm cây số nối bờ biển hạt Northumberland với hòn đảo Lindisfarne, biến vùng đất này thành một thế giới biệt lập giữa sóng khơi và tiếng chim hải âu. Khi thủy triều rút xuống để lộ dải cát ướt cắm những hàng cọc gỗ chỉ đường cho người lội bộ hành hương, quý vị đi qua ngôi làng nhỏ đến rìa vách đá phía nam của đảo và bắt gặp những bức tường đá sa thạch đỏ sẫm vươn lên giữa trời xanh, nổi bật nhất là một dải vòm đá đơn độc uốn cong như chiếc cầu vồng bắc ngang bầu trời. Đó là Tu viện Lindisfarne trên Đảo Thánh (Lindisfarne Priory, Holy Island).
Nếu Nhà thờ chính tòa Canterbury là cửa ngõ đưa Kitô giáo La Mã vào miền Nam nước Anh từ năm 597, và Tu viện Đảo Thánh Iona tại Scotland là ngọn hải đăng của người Gael từ năm 563, thì Lindisfarne chính là chiếc cầu nối lịch sử hợp nhất hai dòng chảy ấy tại vương quốc Northumbria. Suốt thế kỷ 7 và thế kỷ 8, hòn đảo nhỏ bé nằm ngay đối diện pháo đài hoàng gia Bamburgh này đã trở thành trái tim tâm linh của toàn miền Bắc nước Anh, nơi định hình truyền thống thánh thiện của Thánh Cuthbert và nghệ thuật sách viết tay chiếu sáng đỉnh cao của châu Âu thời sơ kỳ Trung cổ.
IVua Thánh Oswald, Thánh Aidan Và Thánh Cuthbert Bảo Hộ Miền Bắc
Sự ra đời của Tu viện Lindisfarne gắn liền với mối giao hảo cảm động giữa một vị quân vương Anglo-Saxon và một vị đan sĩ người Ireland được sử gia Thánh Bede Khả Kính (Venerable Bede, 673 đến 735) ghi chép tỉ mỉ trong bộ Lịch sử Giáo hội của Dân tộc Anh (Historia ecclesiastica gentis Anglorum, hoàn thành năm 731). Khi còn là một vương tử trẻ phải sống lưu vong sau cái chết của cha mình, Oswald xứ Northumbria (khoảng 604 đến 642) đã nương náu tại Tu viện Đảo Thánh Iona tại Scotland, nơi ông học thông thạo tiếng Gael và chịu phép rửa tội theo truyền thống Kitô giáo Celtic. Sau khi trở về giành lại ngai vàng Northumbria năm 634 và đặt kinh đô tại lâu đài đá Bamburgh trên bờ biển Northumberland, Vua Oswald liền gửi thư thỉnh cầu các bề trên tại Iona cử một vị giám mục sang truyền giáo cho thần dân của mình. Khi vị tu sĩ đầu tiên được cử tới quay về Iona phàn nàn rằng người Northumbria quá cứng đầu không thể dạy bảo, một đan sĩ tên là Aidan đã đứng lên nhẹ nhàng góp ý rằng có lẽ người anh em đã quá nghiêm khắc mà chưa cho họ uống sữa giáo lý dịu dàng trước khi ăn thức ăn đặc. Nghe lời ấy, toàn thể hội đồng đan viện Iona đồng thanh chọn chính Aidan làm Giám mục lên đường năm 635.
Khi tới Northumbria, Thánh Aidan (qua đời năm 651) đã không chọn đặt tòa giám mục ở kinh thành York sầm uất như Giám mục Paulinus từng làm tại Nhà thờ chính tòa York trước đó, mà xin Vua Oswald ban cho hòn đảo thủy triều Lindisfarne nằm cách lâu đài Bamburgh chỉ khoảng sáu dặm đường biển. Sở dĩ Aidan chọn Lindisfarne vì đặc tính nửa đảo nửa đất liền của nó: khi thủy triều lên, hòn đảo trở thành một đan viện cô tịch giống như đảo Iona để các tu sĩ tĩnh tâm cầu nguyện, khi thủy triều rút, Aidan lại đi bộ chân trần sang đất liền để rao giảng Tin Mừng. Do thời gian đầu Aidan chưa nói sõi tiếng Anh cổ của người Anglo-Saxon, đích thân Vua Oswald đã đứng bên cạnh vị giám mục trong các buổi giảng để làm người thông dịch từng câu từ tiếng Ireland sang tiếng Anh cho bá quan và dân chúng.
Trong hệ thống phân loại của thư viện, Tu viện Lindisfarne được xếp vào nhánh Công Giáo vì toàn bộ hai giai đoạn lịch sử của tu viện, từ đan viện giám mục thời Anglo-Saxon (635 đến 875) cho tới tu viện dòng Biển Đức thời Norman và Trung cổ (khoảng 1093 đến 1537), đều thuộc về Giáo hội Công giáo trước cuộc Cải cách thế kỷ 16.
Về mặt lịch sử tư tưởng tôn giáo, Lindisfarne là nơi diễn ra cuộc gặp gỡ và dung hợp quan trọng bậc nhất giữa hai truyền thống Kitô giáo Celtic (từ Iona) và Kitô giáo La Mã (từ Canterbury). Ban đầu, các đan sĩ Lindisfarne giữ cách tính ngày lễ Phục Sinh và kiểu cạo tóc tu sĩ hình bán nguyệt của người Celt. Sau Thượng hội đồng Whitby năm 664 khi Vua Oswiu quyết định thống nhất theo lịch Phục Sinh La Mã, vị tu sĩ tiêu biểu nhất kế thừa và hòa giải cả hai truyền thống tại Lindisfarne chính là Thánh Cuthbert (khoảng 634 đến 687 SCN). Vốn là một thiếu niên chăn cừu vùng đồi Lammermuir từng thấy thị kiến linh hồn Thánh Aidan được các thiên thần đưa về trời năm 651, Cuthbert gia nhập dòng tu tại Melrose rồi được bổ nhiệm làm Viện trưởng (Prior) của Lindisfarne để áp dụng quy luật thống nhất sau hội đồng Whitby bằng sự khiêm nhường và lòng bác ái phi thường. Năm 676, ngài rút lui ra sống đời ẩn sĩ đơn độc suốt chín năm trên hòn đảo đá nhỏ Inner Farne ngoài khơi Lindisfarne, làm bạn với loài vịt biển eider (đến nay ở Northumberland vẫn gọi loài vịt này là vịt Cuddy, tức vịt của Cuthbert) trước khi vâng lời Vua Ecgfrith nhận chức Giám mục Lindisfarne năm 685 và viên tịch ngày 20 tháng 3 năm 687.
Mười một năm sau khi Thánh Cuthbert qua đời, vào ngày 20 tháng 3 năm 698, các đan sĩ Lindisfarne mở ngôi mộ đá bên phải bàn thờ để đưa hài cốt ngài lên hòm thánh tích trên cao theo nghi lễ tuyên thánh thời sơ kỳ Trung cổ, và kinh ngạc phát hiện thi hài của vị giám mục vẫn nguyên vẹn không hề phân hủy. Để tôn vinh phép lạ này và đón dòng người hành hương đổ về Đảo Thánh, Giám mục kế vị của Lindisfarne là Eadfrith (tại vị từ 698 đến 721) đã tự tay viết và vẽ trang trí toàn bộ cuốn Sách Phúc Âm Lindisfarne (Lindisfarne Gospels, hiện lưu giữ tại Thư viện Anh ở London với mã số Cotton MS Nero D.IV). Cuốn sách gồm 259 tờ giấy da bê (dùng da của khoảng 130 đến 150 con bê non), kết hợp chữ viết Insular majuscule thanh nhã với những trang thảm họa tiết hình học xoắn ốc phức tạp tới mức phải dùng kính lúp mới thấy hết các đường kẻ, được đóng bìa nạm vàng đá quý bởi ẩn sĩ Ethelwald và gắn thêm phần dịch từng chữ sang tiếng Anh cổ bởi linh mục Aldred vào khoảng năm 970, trở thành bản dịch Phúc Âm tiếng Anh cổ xưa nhất còn tồn tại.
Khi đứng trước những bức tường đá sa thạch đỏ rực rỡ của Tu viện Lindisfarne ngày nay, nhiều du khách thường nghĩ rằng đây là những bức tường đã chứng kiến cuộc tấn công của người Viking năm 793. Thực tế không phải vậy: đan viện thời Thánh Aidan và Thánh Cuthbert được dựng bằng gỗ sồi lợp cỏ tranh theo lối Ireland (chỉ được Giám mục Eadberht lợp lại bằng tấm chì vào cuối thế kỷ 7). Toàn bộ phế tích nhà thờ bằng đá sa thạch đỏ với những cột trụ chạm vân hình học và chiếc Vòm Cầu Vồng mà quý vị nhìn thấy hôm nay là công trình của Tu viện dòng Biển Đức được các đan sĩ từ Nhà thờ chính tòa Durham quay trở lại đảo xây dựng từ khoảng năm 1093 đến giữa thế kỷ 12. Tuy nhiên, các cuộc khai quật khảo cổ mới nhất do Đại học Durham và dự án DigVentures thực hiện từ năm 2016 đến 2023 ngay tại khu nghĩa trang phía đông phế tích đã tìm thấy xưởng gia công kim loại, mảnh kính màu, quân cờ thủy tinh và hàng loạt bia mộ đá nhỏ khắc tên chữ rune và chữ Latinh (name-stones) có niên đại đúng từ thế kỷ 7 và thế kỷ 8 của đan viện gốc.
IITừ Năm 635 Đến Ngày Mở Màn Thời Đại Viking 793 Và Vòm Cầu Vồng Thế Kỷ 12
Lịch sử của Tu viện Lindisfarne trải qua hai thời kỳ lớn ngăn cách bởi cuộc di tản kéo dài hơn hai thế kỷ: thời kỳ Đan viện Giám mục Anglo-Saxon (từ năm 635 đến năm 875) và thời kỳ Tu viện dòng Biển Đức trực thuộc Durham (từ khoảng năm 1093 đến khi bị giải thể năm 1537).
- 635 tới 651Thánh Aidan lập đan viện dưới sự bảo trợ của Vua Thánh OswaldĐược cử đến từ đảo Iona năm 635, Thánh Aidan lập đan viện và tòa giám mục trên đảo Lindisfarne đối diện lâu đài hoàng gia Bamburgh. Sau khi Vua Oswald tử trận năm 642, phần thủ cấp của nhà vua được đưa về an táng tại Lindisfarne cùng thi hài Thánh Aidan (mất năm 651).
- 664 tới 687Thượng hội đồng Whitby và thời kỳ của Thánh CuthbertSau Thượng hội đồng Whitby năm 664, Thánh Cuthbert làm Viện trưởng Lindisfarne, ẩn tu trên đảo Inner Farne từ năm 676, làm Giám mục từ năm 685 và viên tịch ngày 20 tháng 3 năm 687.
- 698 tới 721Phát hiện nhục thân bất hoại của Thánh Cuthbert và vẽ Sách Phúc Âm LindisfarneNăm 698, các đan sĩ mở mộ phát hiện thi hài Thánh Cuthbert còn nguyên vẹn, đưa Lindisfarne thành trung tâm hành hương lớn nhất miền Bắc. Giám mục Eadfrith tự tay chép và vẽ minh họa cuốn Sách Phúc Âm Lindisfarne hoàn mỹ.
- 8 tháng 6 năm 793Cuộc tập kích của người Viking mở màn Thời đại Viking châu ÂuNgày 8 tháng 6 năm 793, đoàn chiến thuyền của người Bắc Âu (Norse Vikings) bất ngờ đổ bộ lên đảo Lindisfarne, cướp phá bàn thờ, sát hại hoặc bắt các đan sĩ làm nô lệ, gây chấn động toàn bộ thế giới Kitô giáo phương Tây và mở đầu Thời đại Viking.
- 875 tới 995Cuộc di tản mang theo linh cữu Thánh Cuthbert về DurhamTrước sức ép của Đại quân Ngoại giáo Đan Mạch năm 875, Giám mục Eardwulf cùng toàn thể đan sĩ quyết định rời bỏ đảo Lindisfarne, khiêng theo quan tài gỗ chạm khắc chứa thi hài Thánh Cuthbert, thủ cấp Vua Oswald và Sách Phúc Âm Lindisfarne đi lưu lạc suốt miền Bắc trước khi định cư tại Chester-le-Street (năm 883) và cuối cùng an vị tại Durham (năm 995).
- Khoảng 1093 tới 1150Đan sĩ dòng Biển Đức từ Durham trở lại xây nhà thờ đá sa thạch đỏSau cuộc chinh phạt của người Norman, các đan sĩ dòng Biển Đức thuộc Tu viện chính tòa Durham quay trở lại tái lập Tu viện Lindisfarne như một chi viện (priory cell) và xây dựng ngôi nhà thờ đá sa thạch đỏ mang kiến trúc Romanesque thu nhỏ từ nguyên mẫu Nhà thờ chính tòa Durham.
- Thế kỷ 14 tới 1537Gia cố tường thành quân sự và bị Vua Henry VIII giải thểTrong các cuộc chiến tranh biên giới Anh và Scotland thế kỷ 14, tu viện được xây thêm tường thành có lỗ châu mai như một pháo đài. Năm 1537, Vua Henry VIII giải thể tu viện, biến khu nhà ở thành kho hậu cần hải quân trước khi Lâu đài Lindisfarne được dựng lên năm 1550 từ chính đá của tu viện.
- 1780 và thế kỷ 20 tới naySự hình thành Vòm Cầu Vồng và bảo tồn bởi English HeritageKhoảng năm 1780, tháp trung tâm của nhà thờ đổ sụp nhưng để lại một sườn vòm đá chéo đứng vững kỳ diệu tạo thành Vòm Cầu Vồng (Rainbow Arch). Khu di tích được xếp hạng Cấp I năm 1951, hiện do English Heritage quản lý và tiếp tục được khai quật khảo cổ từ năm 2016.
Biến cố ngày 8 tháng 6 năm 793 tại Lindisfarne là một trong những mốc thời gian nổi tiếng nhất trong lịch sử thế giới. Bộ Biên niên sử Anglo-Saxon (Anglo-Saxon Chronicle) ghi lại năm 793 với giọng văn bàng hoàng: Năm này những điềm báo khủng khiếp xuất hiện trên bầu trời Northumbria gồm những cơn lốc xoáy, tia chớp và những con rồng lửa bay trên không trung, theo sau là nạn đói lớn, và ngày 6 trước lễ Ides tháng Sáu (tức ngày 8 tháng 6), sự tàn phá của những kẻ ngoại đạo đã hủy diệt thảm khốc nhà thờ của Thiên Chúa tại Lindisfarne bằng cướp bóc và tàn sát. Từ cung điện của Hoàng đế Charlemagne tại Aachen (Đức), học giả người Anh Alcuin xứ York đã viết bức thư chia buồn thống thiết gửi Vua Ethelred xứ Northumbria và Giám mục Higbald của Lindisfarne: Đã gần 350 năm kể từ khi chúng ta và cha ông chúng ta sinh sống trên mảnh đất tươi đẹp này, và chưa bao giờ một nỗi kinh hoàng như thế từng xuất hiện tại đảo Anh, không ai từng nghĩ rằng một cuộc tấn công như vậy có thể đến từ phía biển cả.
Khi đối chiếu các nguồn tư liệu học thuật, có hai điểm niên đại có sự chênh lệch nhỏ cần ghi rõ. Thứ nhất là về niên đại chính xác của Sách Phúc Âm Lindisfarne: truyền thống cũ gắn cuốn sách trực tiếp với lễ cải táng Thánh Cuthbert năm 698, trong khi các chuyên gia cổ tự học của Thư viện Anh (như Giáo sư Michelle P. Brown) định niên đại quá trình sáng tác của Giám mục Eadfrith vào khoảng năm 715 đến 720 SCN. Thứ hai là về năm tái lập Tu viện dòng Biển Đức thời Norman: một số tài liệu lấy mốc năm 1093 (cùng năm khởi công Nhà thờ chính tòa Durham mới của Giám mục William xứ St Calais), trong khi hồ sơ khảo cổ của Historic England và English Heritage ghi nhận các đan sĩ Durham đã có mặt quản lý từ khoảng cuối thế kỷ 11 và khởi công xây dựng ngôi nhà thờ đá sa thạch đỏ hiện hữu vào khoảng đầu thế kỷ 12 (quanh năm 1120 đến 1150) dưới sự chỉ đạo của tu sĩ Edward.
IIIBản Sao Thu Nhỏ Của Nhà Thờ Durham, Vòm Cầu Vồng Và Đá Bia Ngày Tận Thế
Quần thể phế tích Tu viện Lindisfarne được cơ quan Historic England bảo vệ ở cấp độ cao nhất gồm Di tích Kiến trúc Cấp I (Grade I Listed Building, mã số 1042304) và Di tích Quốc gia được bảo vệ (Scheduled Monument, mã số 1011650). Ngôi nhà thờ tu viện thế kỷ 12 được xây dựng hoàn toàn bằng đá sa thạch đỏ (reddish-brown sandstone) khai thác ngay từ các vách đá ven biển phía bắc đảo cùng vùng đất liền kế cận, tạo nên sắc đỏ cam rực lửa khi đón ánh nắng bình minh và hoàng hôn trên Biển Bắc.
Về mặt phong cách kiến trúc, nhà thờ Tu viện Lindisfarne là một kiệt tác kiến trúc Romanesque Anglo-Norman được thiết kế như một bản sao thu nhỏ đầy tự hào của Nhà thờ chính tòa Durham (nơi lưu giữ linh cữu Thánh Cuthbert). Toàn bộ gian giữa gồm sáu nhịp của Lindisfarne sử dụng hệ thống cột trụ xen kẽ (alternating piers) lấy nguyên mẫu từ Durham: những cột đá tròn khổng lồ được đục chạm các rãnh xoắn ốc, hình thoi, hình chữ V gấp khúc (chevron) và đường gờ lượn sóng গভীর, vốn là những họa tiết kiến trúc Norman đầu tiên tại châu Âu chịu ảnh hưởng ngược trở lại từ chính nghệ thuật đường nét hình học trong Sách Phúc Âm Lindisfarne.
Là biểu tượng thị giác nổi tiếng nhất của Đảo Thánh Lindisfarne: đây vốn là một trong hai sườn đá chéo (diagonal vaulting rib) từng đỡ phần vòm dưới ngọn tháp trung tâm của nhà thờ thế kỷ 12. Khi ngọn tháp và ba phần tư hệ vòm sụp đổ vào khoảng cuối thế kỷ 18, duy nhất một dải sườn đá chạm hoa văn răng cưa zigzag này vẫn tự cân bằng lực nén giữa hai trụ góc tây bắc và đông nam, tạo thành một vòng cung đá mảnh mai vươn cao gần 14 mét giữa bầu trời không mái che.
Mặt tiền phía tây của nhà thờ tu viện vẫn đứng vững gần như nguyên chiều cao ban đầu với cổng chính vòm tròn nhiều lớp trang trí họa tiết răng cưa và hai dãy vòm mù phía trên. Bước qua cửa tây vào gian giữa phía bắc, du khách vẫn thấy nguyên vẹn dãy cột trụ đá sa thạch đỏ chạm khắc các rãnh hình thoi và chữ V y hệt các cột trụ trong gian giữa của Nhà thờ chính tòa Durham.
Ở phía nam nhà thờ là khu hành lang và nhà ở của các đan sĩ được mở rộng và gia cố thành pháo đài vào thế kỷ 13 và 14 để chống lại các cuộc đột kích biên giới. Tòa nhà có các bức tường đá dày với gờ bắn cung (battlements), phòng sưởi ấm (warming house) có ống khói đá lớn, nhà ăn, lò nướng bánh, xưởng ủ bia và Giếng nước Thánh Cuthbert ở ngay giữa sân.
Ngay sát cạnh phía tây của phế tích tu viện là Nhà thờ Giáo xứ Đức Trinh Nữ Maria (St Mary's Parish Church, cũng là Di tích Cấp I), được xây dựng từ cuối thế kỷ 11 đến thế kỷ 13 ngay trên nền móng của chính ngôi nhà thờ gỗ gốc thời Thánh Aidan và Thánh Cuthbert (hiện còn giữ một mảng tường đá thời Anglo-Saxon bên trong). Ở bãi cỏ giữa hai nhà thờ là bức tượng đồng Thánh Aidan cầm đuốc truyền giáo do nữ điêu khắc gia Kathleen Parlow thực hiện năm 1957.
Tại Bảo tàng Di sản Lindisfarne ngay lối vào tu viện trưng bày kho tàng điêu khắc đá Anglo-Saxon tìm thấy trên đảo. Nổi tiếng nhất là phiến đá bia thế kỷ 9 gọi là Đá Ngày Tận Thế (Lindisfarne Stone / Domesday Stone): mặt trước chạm nổi bảy chiến binh Viking râu dài vung rìu chiến và thanh kiếm sắc tiến bước dữ tợn, trong khi mặt sau khắc hình Thập giá với Mặt Trời, Mặt Trăng và hai bàn tay Thiên Chúa cùng dòng người quỳ cầu nguyện. Bảo tàng cũng lưu giữ những tấm bia đá nhỏ đầu tròn thế kỷ 7 đến 8 khắc tên các đan sĩ bằng cả chữ cái Latinh lẫn chữ cổ Rune (như tấm bia của tu sĩ Osgyth).
Cách bờ biển phía tây nam tu viện chỉ khoảng hai trăm mét (có thể đi bộ ra khi thủy triều xuống thấp) là gò đá bazan nhỏ gọi là Đảo Thánh Cuthbert, nơi vị thánh từng dựng một nhà nguyện nhỏ để tĩnh tâm một mình trong Mùa Chay trước khi ra đảo xa Inner Farne, hiện có dựng một cây thánh giá gỗ lớn giữa sóng biển. Ở phía đông tu viện một cây số rưỡi trên mỏm đá núi lửa Beblowe Crag cao 30 mét là Lâu đài Lindisfarne (Lindisfarne Castle) xây dựng năm 1550 từ đá lấy của tu viện và được kiến trúc sư Edwin Lutyens cải tạo năm 1903.
Một tập tục kỳ thú bắt nguồn từ lịch sử di tản của các đan sĩ Lindisfarne là truyền thuyết về những hạt Chuỗi hạt Thánh Cuthbert (St Cuthbert's Beads, tên địa phương vùng Northumberland là Cuddy's Ducks hoặc Cuddy's Beads) tìm thấy dọc các bãi đá trên bờ biển Đảo Thánh. Thực chất đây là những đốt thân hóa thạch hình trụ tròn có lỗ tự nhiên ở chính giữa của loài Huệ biển (crinoids) sống dưới đáy biển kỷ Than Đá cách đây hơn 300 triệu năm. Theo truyền thuyết dân gian trung cổ, vào những đêm bão tố trên Biển Bắc, hồn thiêng của Thánh Cuthbert vẫn ngồi trên mỏm đá ngoài đảo dùng búa rèn những hạt đá có lỗ này trên đe để làm tràng hạt Mân Côi cho các ngư dân và khách hành hương nhặt được trên bãi cát khi thủy triều rút.
IVThế Đất Và Hướng
Trước khi đọc địa thế, cần khẳng định rõ rằng Kitô giáo Celtic, Công giáo Rôma và Dòng Biển Đức không dạy phong thủy Á Đông. Việc Thánh Aidan chọn đảo Lindisfarne năm 635 bắt nguồn từ mô hình tu viện hải đảo của Thánh Columba tại Iona kết hợp với sự gần gũi kinh thành Bamburgh của Vua Oswald, trong khi ngôi nhà thờ đá sa thạch đỏ thế kỷ 12 tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc định hướng phụng vụ Kitô giáo với bàn thờ chính hướng về phương Đông Mặt Trời mọc. Phần phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện để bạn đọc quen thuộc với học thuật phương Đông có thêm một lăng kính tham khảo trên thực địa.
Xét trên đại cuộc địa hình vùng bờ biển Đông Bắc nước Anh tại tọa độ 55,6692 độ vĩ bắc và 1,8008 độ kinh tây, Đảo Thánh Lindisfarne là một hòn đảo thủy triều hình chiếc rìu (dài khoảng 5 cây số từ tây sang đông, diện tích khoảng 1.000 mẫu Anh) nằm tách khỏi đất liền hạt Northumberland bởi vùng bãi bồi Fenham Flats rộng lớn. Về mặt cấu tạo địa chất, rìa phía nam của đảo được định hình bởi dải đá xâm nhập núi lửa cứng rắn Whin Sill (cùng một mạch đá bazan thạch anh chạy dọc miền Bắc nước Anh làm nền cho Trường thành Hadrian, Lâu đài Lindisfarne, quần đảo Farne và Lâu đài Bamburgh). Trong phép tầm long cổ truyền, mạch đá cứng Whin Sill chạy ngầm dưới đáy biển từ đất liền ra đảo rồi trồi lên thành vách đá Heugh và mỏm Beblowe Crag chính là cách cục hải để tiềm long, xuất thủy kết huyệt (rồng lặn dưới đáy biển rồi trồi lên mặt nước kết huyệt).
Nét kỳ diệu nhất trong thế đất của Lindisfarne là cơ chế đóng mở của thủy cục theo nhịp thủy triều hai lần mỗi ngày. Khi thủy triều rút, dải bãi cát Fenham Flats nối liền đảo với đất liền như một cuống rốn dẫn nhân khí và mạch đất từ dãy đồi Cheviot Hills đi vào đảo. Khi thủy triều dâng lên lấp đầy eo biển, hòn đảo lập tức tách rời khỏi lục địa, được bốn bề nước biển bao bọc để khóa chặt sinh khí bên trong. Sách địa lý cổ truyền gọi thế đất lúc nối lúc tách theo con nước này là triều tịch khai hợp cục (cục thế đóng mở theo thủy triều), vừa thông khí với đất mẹ vừa tránh được tạp khí xô bồ của phố thị.
Ngay trên đảo, khu đất đặt Tu viện Lindisfarne và Nhà thờ Thánh Maria nằm trên một thềm đất bằng phẳng ở rìa phía nam của đảo, được che chở một cách khéo léo khỏi gió biển Bắc. Ngay sát phía nam khu phế tích tu viện là dải gờ đá bazan The Heugh vươn cao như một bức tường chắn sóng tự nhiên ngăn giữa tu viện và biển khơi, đồng thời tạo ra một vụng cảng khuất gió tuyệt hảo là cảng Ouse ở phía đông nam. Nhà thờ tu viện định vị theo trục tọa Tây hướng Đông (mặt tiền mở về phía tây hướng ra Đảo Thánh Cuthbert và con đường hành hương, cung thánh hướng về phía đông nhìn ra mỏm đá Lâu đài Lindisfarne). Trong thế đất này, dải đồi cát phía bắc đảo làm hậu chẩm chắn gió bắc, mỏm đá Lâu đài Lindisfarne ở phía đông vươn lên làm tả Thanh Long, gò Đảo Thánh Cuthbert ở phía tây nam làm hữu Bạch Hổ, và nhìn vượt qua mặt nước vụng biển ở phía nam (minh đường) ở khoảng cách tám cây số chính là khối đá Lâu đài Bamburgh cùng quần đảo Farne đóng vai trò làm triều sơn đối vọng, tạo nên sự gắn kết sơn thủy không thể tách rời giữa Vương quyền (Bamburgh) và Thần quyền (Lindisfarne) của vương quốc Northumbria xưa.
VHành Hương Chân Trần Vượt Bãi Thủy Triều, Lễ Thánh Cuthbert Và Lễ Thánh Aidan
Suốt gần mười bốn thế kỷ qua, hành trình tới Tu viện Lindisfarne vừa là một chuyến đi qua không gian biển đảo, vừa là sự tuân phục nhịp điệu của thiên nhiên, bởi không ai có thể lên Đảo Thánh hay rời đảo nếu không căn theo bảng giờ thủy triều lên xuống mỗi ngày. Truyền thống đi bộ hành hương chân trần qua bãi cát thủy triều dọc theo hàng cọc gỗ Pilgrims' Way dài 4,8 cây số khi nước rút vẫn được hàng vạn tín hữu Công giáo, Anh giáo và du khách thực hiện mỗi năm, nối kết hai tuyến đường bộ hành hương dài ngày nổi tiếng là Con đường Thánh Cuthbert (St Cuthbert's Way, dài 100 cây số từ Tu viện Melrose ở Scotland tới Lindisfarne) và Con đường Thánh Oswald (St Oswald's Way, dài 156 cây số từ Trường thành Hadrian tới Lindisfarne).
| Thời điểm | Theo lịch nào | Lễ tiết và sự kiện | Ý nghĩa và thực hành tại Đảo Thánh Lindisfarne |
|---|---|---|---|
| 20 tháng 3 | Dương lịch, lịch Công giáo và Anh giáo | Lễ trọng Thánh Cuthbert Giám mục Lindisfarne (St Cuthbert's Day) | Kính nhớ ngày Thánh Cuthbert viên tịch năm 687 và ngày phát hiện nhục thân bất hoại năm 698, là ngày lễ truyền thống của toàn hạt Northumberland và Giáo phận Durham. |
| 5 tháng 8 | Dương lịch, lịch các thánh Anh | Lễ Vua Thánh Oswald xứ Northumbria (Feast of St Oswald) | Tưởng niệm vị vua tử đạo năm 642 đã hiến tặng đảo Lindisfarne cho Thánh Aidan và từng đích thân làm thông dịch viên cho các buổi giảng. |
| 31 tháng 8 | Dương lịch, lịch Công giáo và Anh giáo | Lễ trọng Thánh Aidan thành Lindisfarne (Feast of St Aidan) | Kính nhớ vị Tông đồ của vùng Northumbria và người sáng lập đan viện năm 635, có các đoàn hành hương đi bộ qua bãi cát và cử hành thánh lễ trên đảo. |
| 4 tháng 9 | Dương lịch, lịch phụng vụ miền Bắc nước Anh | Lễ Dời Hài cốt Thánh Cuthbert (Translation of St Cuthbert) | Kỷ niệm ngày hài cốt Thánh Cuthbert từ Lindisfarne được rước vào an vị tại Nhà thờ chính tòa Durham năm 995. |
| Tuần Thánh và Thứ Sáu Tuần Thánh (mùa xuân) | Dương lịch, tính theo chu kỳ Phục Sinh | Cuộc Hành hương Thập giá Bắc Miền Bắc (Northern Cross Pilgrimage) | Các đoàn hành hương vác những cây thánh giá gỗ lớn đi bộ suốt tuần lễ từ Scotland và vùng biên giới, cùng vượt bãi cát thủy triều bằng chân trần vào sáng Thứ Sáu Tuần Thánh để tụ hội tại Lindisfarne. |
| Mùa hè (tháng 7 hoặc tháng 8) | Chu kỳ hành hương thường niên | Các cuộc Hành hương Giáo phận Hexham và Newcastle (Công giáo) và Durham (Anh giáo) | Cử hành thánh lễ và giờ kinh đại kết ngay giữa những bức tường đá sa thạch đỏ dưới Vòm Cầu Vồng của phế tích Tu viện Lindisfarne. |
Trên Đảo Thánh hiện nay, bên cạnh phế tích tu viện do English Heritage bảo tồn còn có ba nhà thờ đang hoạt động thường xuyên là Nhà thờ Giáo xứ Thánh Maria (Anh giáo), Nhà thờ Thánh Cuthbert (Giáo hội Cải cách Thống nhất) và Nhà thờ Công giáo Thánh Aidan trên phố Marygate cùng các trung tâm tĩnh tâm đại kết. Một sản phẩm văn hóa truyền thống nổi tiếng khác bắt nguồn từ các đan sĩ thời Trung cổ trên đảo là Rượu mật ong Lindisfarne (Lindisfarne Mead), loại rượu ủ từ mật ong rừng, thảo mộc địa phương, nước giếng ngầm tinh khiết của đảo và nho lên men theo công thức cổ truyền phục vụ khách hành hương vượt gió lạnh biển Bắc.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Từ đường cao tốc A1 nối giữa thành phố Newcastle upon Tyne và thủ đô Edinburgh của Scotland, quý vị rẽ tại ngã ba Beal (cách thị trấn biên giới Berwick-upon-Tweed khoảng mười lăm cây số về phía nam) để đi vào con đường đắp cao Holy Island Causeway dài 4,8 cây số vượt qua bãi thủy triều ra đảo (hoặc đi tàu hỏa tới ga Berwick-upon-Tweed rồi đón xe buýt tuyến 477 có lịch chạy điều chỉnh theo giờ nước rút).
- Toạ độ
- 55.6692, -1.8008
Lưu ý sống còn và quan trọng số một khi tới thăm Tu viện Lindisfarne trên Đảo Thánh là quý vị BẮT BUỘC phải tra cứu trước Bảng Giờ Qua Đảo An Toàn theo Thủy Triều (Holy Island Causeway Safe Crossing Times) do Hội đồng hạt Northumberland công bố chính thức mỗi ngày. Tuyệt đối không lái xe hoặc đi bộ qua con đường đắp cao (Causeway) ngoài khung giờ an toàn, bởi nước thủy triều Biển Bắc dâng lên rất nhanh và chảy xiết có thể cuốn trôi phương tiện chỉ trong vài phút. Nếu quý vị chọn đi bộ hành hương dọc theo hàng cọc gỗ Pilgrims' Way trên bãi cát, chỉ xuất phát khi thủy triều đang rút xuống và luôn đi sát các cọc tiêu dẫn đường. Khi vào khu phế tích tu viện, xin giữ sự tôn nghiêm tại khu vực bàn thờ cũ và không trèo lên các bậc đá sa thạch đỏ mềm dễ bị phong hóa.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tu viện Lindisfarne trên Đảo Thánh (Lindisfarne Priory, Holy Island)
Contribute photos, information or video for Lindisfarne PrioryThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tu viện Lindisfarne được thành lập vào năm nào và có mối liên hệ gì với đảo Iona
Tu viện Lindisfarne được thành lập vào năm 635 SCN khi Vua Thánh Oswald của vương quốc Northumbria (người từng sống lưu vong và theo đạo tại đảo Iona) thỉnh cầu các bề trên tại Tu viện Iona ở Scotland cử người sang truyền giáo. Đan sĩ Thánh Aidan đã được cử từ Iona tới và chọn hòn đảo thủy triều Lindisfarne nằm ngay đối diện pháo đài hoàng gia Bamburgh để lập đan viện kiêm tòa giám mục đầu tiên của vùng Đông Bắc nước Anh.
Thánh Cuthbert là ai và vì sao hài cốt của ngài không còn ở Lindisfarne
Thánh Cuthbert (khoảng 634 đến 687) là Viện trưởng rồi Giám mục của Lindisfarne, vị thánh bảo hộ được tôn kính nhất miền Bắc nước Anh, nổi tiếng với đời sống cầu nguyện khắc khổ trên đảo đá Inner Farne và lòng thương yêu muôn loài. Mười một năm sau khi ngài mất, năm 698 các đan sĩ mở mộ thấy thi hài ngài vẫn nguyên vẹn. Tới năm 875, để bảo vệ thánh tích khỏi các cuộc tấn công của quân Viking Đan Mạch, các đan sĩ đã khiêng quan tài Thánh Cuthbert rời đảo đi lưu lạc suốt hơn một thế kỷ trước khi an vị vĩnh viễn tại Nhà thờ chính tòa Durham năm 995.
Cuốn Sách Phúc Âm Lindisfarne (Lindisfarne Gospels) có giá trị nghệ thuật như thế nào
Được Giám mục kiêm nghệ nhân Eadfrith tự tay viết và vẽ minh họa ngay tại Tu viện Lindisfarne vào khoảng đầu thế kỷ 8 (quanh năm 715 đến 720) để tôn vinh Thánh Cuthbert, Sách Phúc Âm Lindisfarne là một trong những kiệt tác sách viết tay chiếu sáng vĩ đại nhất nhân loại. Cuốn sách hợp nhất hoàn hảo nghệ thuật đường xoắn Celtic, họa tiết đan xen Anglo-Saxon và bố cục Địa Trung Hải, đồng thời chứa bản dịch từng chữ sang tiếng Anh cổ được thêm vào khoảng năm 970, là văn bản Phúc Âm tiếng Anh cổ nhất lịch sử.
Sự kiện ngày 8 tháng 6 năm 793 tại Lindisfarne có ý nghĩa gì đối với lịch sử châu Âu
Ngày 8 tháng 6 năm 793, một hạm đội chiến thuyền của người Bắc Âu đã bất ngờ đổ bộ tấn công, cướp bóc báu vật và sát hại các đan sĩ tại Tu viện Lindisfarne. Vì đây là cuộc tấn công quy mô lớn đầu tiên được ghi chép đầy đủ trong sử biên niên nhắm vào một thánh địa lớn của Kitô giáo phương Tây, các sử gia quốc tế lấy chính ngày 8 tháng 6 năm 793 tại Lindisfarne làm cột mốc chính thức mở màn cho Thời đại Viking kéo dài gần ba thế kỷ tại châu Âu.
Vòm Cầu Vồng (Rainbow Arch) tại phế tích Tu viện Lindisfarne được hình thành như thế nào
Phế tích nhà thờ bằng đá sa thạch đỏ hiện nay được các đan sĩ dòng Biển Đức từ Durham quay lại xây dựng vào đầu thế kỷ 12 theo hình mẫu thu nhỏ của Nhà thờ chính tòa Durham. Vào khoảng năm 1780, ngọn tháp trung tâm của nhà thờ đổ sụp do phong hóa, nhưng một trong hai sườn đá chéo trang trí hoa văn răng cưa từng đỡ mái vòm tháp vẫn đứng vững một cách ngoạn mục giữa không trung, tạo thành chiếc Vòm Cầu Vồng biểu tượng của Đảo Thánh.