Bước qua khoảng sân gạch rợp bóng cây bên cạnh ngôi thánh đường trắng tại khu phố Kaiuncho, quận Nagata, thành phố cảng Kobe, quý vị sẽ tiến vào tòa nhà gỗ hai tầng ấm cúng của Trung tâm Cộng đồng Takatori. Ngay tại tầng trệt và các phòng sinh hoạt chung của tòa nhà ấy là trụ sở của Việt Nam yêu mến Kobe (Vietnam Yume Kobe), nơi suốt ba thập niên qua vẫn lưu giữ hơi ấm của một góc quê hương Việt Nam trên đất Nhật. Giữa căn phòng giản dị trưng bày trống đồng thu nhỏ, tranh Đông Hồ, bản đồ đất nước hình chữ S và những kệ sách thiếu nhi song ngữ Việt Nhật, vào mỗi dịp Tết đến xuân về hay ngày Giỗ Tổ tháng Ba âm lịch, bàn thờ Tổ tiên lại được bày biện trang nghiêm với mâm ngũ quả, cặp bánh chưng xanh và nén hương trầm thơm ngát.
Quận Nagata ở phía tây thành phố Kobe vốn là nơi tập trung lâu đời nhất của những gia đình người Việt định cư tại Nhật Bản từ cuối thập niên 1970 và thập niên 1980. Khi trận đại động đất Hanshin-Awaji năm 1995 san phẳng các khu xưởng giày da và nhà trọ của người Việt, chính từ mảnh đất Takatori này, những người con xa xứ đã đứng dậy đùm bọc lẫn nhau, chuyển hóa nỗi đau thiên tai thành một không gian văn hóa bền vững để truyền dạy tiếng mẹ đẻ và nếp thờ cúng tổ tiên cho thế hệ trẻ em Việt Nam thứ hai và thứ ba sinh ra tại xứ sở Phù Tang.
ITín Ngưỡng Thờ Cúng Tổ Tiên Và Đạo Lý Uống Nước Nhớ Nguồn Nơi Đất Khách
Không giống như các ngôi chùa Phật giáo hay thánh đường Kitô giáo thờ phụng một đấng tối cao cụ thể, không gian tinh thần của Việt Nam yêu mến Kobe đặt nền tảng trên tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và truyền thống nhớ về cội nguồn dân tộc của người Việt Nam. Tên gọi tiếng Nhật của tổ chức là Betonamu Yume Kobe (ベトナム夢KOBE, nghĩa đen là Giấc mơ Việt Nam tại Kobe), được chuyển ngữ chính thức sang tiếng Việt thành câu khẩu hiệu giàu tình cảm: Việt Nam yêu mến Kobe.
Trong tâm thức văn hóa Việt Nam, thờ cúng tổ tiên là mạch nguồn đạo lý gắn kết người đang sống với ông bà cha mẹ đã khuất và xa hơn là với Quốc Tổ Hùng Vương trên đỉnh Đền Hùng. Khi người Việt rời quê hương sang định cư tại một xã hội công nghiệp hiện đại như Nhật Bản, nguy cơ lớn nhất đối với thế hệ con cháu sinh ra ở nước ngoài là sự đứt gãy ngôn ngữ mẹ đẻ và sự phai nhạt ý thức về nguồn cội. Việc duy trì không gian cúng giỗ Tổ tiên chung vào dịp Tết Nguyên Đán, lễ Vu Lan, Tết Trung Thu và ngày Giỗ Tổ Hùng Vương tại Kobe chính là phương thức thực hành tâm linh sống động để nhắc nhở mỗi người con đất Việt rằng dù đi đâu, làm gì, con người vẫn có tổ có tông như cây có cội, như sông có nguồn.
Theo các công trình nghiên cứu xã hội học về cộng đồng người Việt tại tỉnh Hyogo, từ sau năm 1975 đến thập niên 1980, hàng ngàn thuyền nhân Việt Nam được chính phủ Nhật Bản tiếp nhận định cư thông qua các trung tâm lưu trú tại Himeji (Hyogo) và Yamato (Kanagawa). Sau khi rời trại định cư, phần lớn các gia đình đã chuyển về sinh sống tại quận Nagata của thành phố Kobe, nơi có ngành công nghiệp sản xuất giày dép hóa chất (chemical shoes) đang rất cần bàn tay khéo léo và cần cù của người lao động Việt Nam. Trước năm 1995, các gia đình người Việt thường sinh hoạt nhỏ lẻ trong từng khu nhà trọ gỗ (bunka jutaku) và tự lập bàn thờ gia tiên tại nhà riêng.
Hỗ trợ tâm linh, tang lễ và kết nối gia tộc cho người Việt xa xứ
Một trong những vai trò tâm linh và nhân đạo đặc biệt nhất của Việt Nam yêu mến Kobe là việc đứng ra hỗ trợ tang lễ, cầu siêu và thủ tục hậu sự cho những người Việt chẳng may qua đời tại Nhật Bản, từ những cụ già thế hệ định cư đầu tiên cho tới các thực tập sinh, du học sinh trẻ tuổi gặp tai nạn hoặc bệnh hiểm nghèo. Trong truyền thống trọng tình nghĩa của người Việt, việc không để người đồng hương phải chịu cảnh cô quạnh lúc nhắm mắt xuôi tay nơi đất khách quê người chính là biểu hiện cao nhất của đạo lý nghĩa tử là nghĩa tận.
Vì trụ sở của Việt Nam yêu mến Kobe nằm ngay trong khuôn viên Trung tâm Cộng đồng Takatori liền kề với Nhà thờ Takatori, nhiều người lần đầu tìm hiểu thường nhầm lẫn đây là một hội đoàn tôn giáo trực thuộc nhà thờ Công giáo. Thực tế, Việt Nam yêu mến Kobe là một tổ chức phi lợi nhuận (NPO) hoàn toàn độc lập về mặt tín ngưỡng, quy tụ mọi người Việt Nam tại vùng Kansai không phân biệt là tín đồ Phật giáo, tín hữu Công giáo hay người chỉ thuần túy giữ tục thờ cúng ông bà tổ tiên.
IITừ Ban Cứu Trợ Động Đất Năm 1995 Đến Điểm Tựa Ba Thế Hệ Người Việt
Sự ra đời và trưởng thành của Việt Nam yêu mến Kobe gắn liền với cuộc vượt khó phi thường của cộng đồng người Việt tại quận Nagata sau trận đại động đất Hanshin-Awaji ngày 17 tháng 1 năm 1995. Khi đối chiếu các nguồn tư liệu về năm thành lập tổ chức, người đọc sẽ thấy ba mốc năm khác nhau tùy theo tư cách pháp nhân từng thời kỳ: năm 1995 là năm hình thành Ban Cứu trợ Người Việt nạn nhân động đất, giai đoạn 2001 tới 2002 là mốc ra đời tổ chức tự nguyện NGO Vietnam in Kobe khi chuyển vào Trung tâm Cộng đồng Takatori, và năm 2013 là năm chính thức đổi tên thành Vietnam Yume Kobe (Việt Nam yêu mến Kobe) trước khi nhận tư cách Pháp nhân NPO của chính quyền tỉnh Hyogo. Thư viện ghi chép đầy đủ cả chuỗi mốc thời gian này để phản ánh chính xác lịch sử phát triển liên tục của cộng đồng.
- Thập niên 1980Hình thành làng người Việt tại các xưởng giày quận NagataCác gia đình người Việt định cư đầu tiên tại Nhật Bản hội tụ về quận Nagata, thành phố Kobe làm nghề may giày da, hình thành cộng đồng cư dân người Việt tập trung đông nhất vùng Kansai.
- 17/01/1995Thảm họa động đất Kobe và Ủy ban Cứu trợ Người ViệtTrận động đất mạnh 7,3 độ JMA và hỏa hoạn thiêu rụi gần như toàn bộ nhà cửa và xưởng làm việc của người Việt tại Nagata. Tại sân Nhà thờ Takatori, Ủy ban Cứu trợ Người Việt nạn nhân động đất được thành lập khẩn cấp.
- Tháng 4/1995 - 1996Phát sóng đài phát thanh tiếng Việt FM Yumen và FMYYĐể phá vỡ sự cô lập ngôn ngữ của bà con người Việt trong các lều tị nạn, đài phát thanh tiếng Việt FM Yumen phát sóng từ Takatori, năm 1996 hợp nhất với đài tiếng Hàn thành đài phát thanh đa ngữ FMYY.
- 2000Thành lập Trung tâm Cộng đồng Takatori (TCC)Căn cứ Cứu trợ Nhà thờ Takatori chính thức chuyển đổi thành Tổ chức Phi lợi nhuận Trung tâm Cộng đồng Takatori (TCC), tạo mái nhà pháp lý và cơ sở vật chất cho các hội đoàn người nước ngoài.
- 2001 - 2002Ra đời tổ chức NGO Vietnam in KobeNhững người Việt từng nhận sự cứu giúp trong trận động đất năm 1995 cùng nhau thành lập tổ chức NGO Vietnam in Kobe, chuyển từ người được cứu trợ sang người chủ động đóng góp cho xã hội và mở lớp dạy tiếng Việt.
- 2013Đổi tên thành Việt Nam yêu mến Kobe (Vietnam Yume Kobe)Tổ chức chính thức mang tên ベトナム夢KOBE (VIETNAM yêu mến KOBE), mở rộng mạng lưới hỗ trợ sang thế hệ thực tập sinh kỹ năng, du học sinh và kỹ sư Việt Nam mới sang Nhật Bản.
Theo ký ức được lưu giữ tại Trung tâm Cộng đồng Takatori, trong mùa đông khắc nghiệt tháng 1 năm 1995, hàng ngàn người Việt tại Nagata lâm vào cảnh mất trắng tài sản và không thể đọc được các thông báo cứu trợ bằng chữ Hán của chính quyền. Nhờ sự chung tay của linh mục Hiroshi Kanda, các tình nguyện viên Nhật Bản và những trí thức, thanh niên người Việt thông thạo tiếng Nhật, các bản tin hướng dẫn y tế, cấp phát lương thực, tìm kiếm người thân và thủ tục dựng lại nhà ở đã được dịch sang tiếng Việt phát qua làn sóng FM 77.8 MHz. Khi cuộc sống dần ổn định vào đầu thập niên 2000, bà con người Việt tại Kobe đã tâm niệm rằng mình đã mang ơn mảnh đất Kobe cưu mang trong hoạn nạn, nên phải lập ra hội đoàn để vừa giữ gìn gốc gác tổ tiên Việt Nam, vừa đền đáp ân tình cho thành phố cảng Kobe.
IIIKhông Gian Văn Hóa Việt Trong Lòng Trung Tâm Cộng Đồng Takatori
Không gian hoạt động của Việt Nam yêu mến Kobe nằm trong quần thể kiến trúc nhân văn của Trung tâm Cộng đồng Takatori (Takatori Community Center, viết tắt là TCC) tại địa chỉ 3-3-8 Kaiuncho, quận Nagata. Nếu khối nhà thờ Takatori bên cạnh mang sắc trắng thanh thoát của mái vòm màng sợi thủy tinh, thì khối nhà Trung tâm Cộng đồng lại được thiết kế theo lối kiến trúc gỗ và khung thép ấm áp, thân thiện, mở rộng cửa đón mọi cư dân bước vào như một ngôi nhà văn hóa làng xã.
Bên trong tòa nhà cộng đồng ấy, góc không gian của Việt Nam yêu mến Kobe và phòng thu thanh tiếng Việt của đài FMYY được bài trí đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc, kết hợp hài hòa giữa công năng thờ tự tâm linh trong các kỳ lễ tiết truyền thống với công năng giáo dục, lưu trữ tư liệu lịch sử và truyền thông cộng đồng.
Trong các dịp Tết Nguyên Đán, Giỗ Tổ Hùng Vương và lễ Vu Lan, gian chính của trung tâm được thiết lập thành không gian thờ tự trang nghiêm với hương án, đỉnh đồng, mâm ngũ quả, bánh chưng bánh giầy để các thế hệ người Việt tại Kobe dâng hương tưởng nhớ Tổ tiên và nguồn cội dân tộc.
Không gian lớp học tiếng mẹ đẻ dành cho trẻ em người Việt thế hệ thứ hai và thứ ba sinh ra tại Nhật Bản, lưu giữ hàng trăm đầu sách giáo khoa tiếng Việt, truyện cổ tích dân gian, lịch sử Việt Nam và các nhạc cụ, trang phục truyền thống.
Nằm ngay trong cùng khuôn viên Trung tâm Cộng đồng Takatori là phòng thu của đài phát thanh đa ngữ FMYY (hậu thân của đài tiếng Việt FM Yumen năm 1995), nơi thực hiện các chương trình phát thanh tiếng Việt hằng tuần về đời sống, văn hóa và phòng chống thiên tai.
Lưu giữ các bức ảnh tư liệu quý giá, các tờ bản tin cứu trợ viết tay bằng tiếng Việt năm 1995, hiện vật của các gia đình thuyền nhân làm nghề giày da tại Nagata và biên niên sử tương trợ giữa người Nhật và người Việt.
Khoảng sân rộng nối liền Trung tâm Cộng đồng Takatori với tiền đường Nhà thờ Takatori, nơi diễn ra hội chợ Tết Việt Nam, lễ rước đèn Trung Thu, múa lân sư rồng và các buổi trình diễn áo dài, ẩm thực ba miền của người Việt tại vùng Kansai.
Sự gắn kết chặt chẽ giữa văn phòng Việt Nam yêu mến Kobe, phòng thu đài FMYY và khuôn viên Nhà thờ Takatori trong cùng một địa chỉ đã tạo nên một hệ sinh thái văn hóa cộng đồng hoàn chỉnh. Một em nhỏ người Việt sinh ra tại Kobe có thể học chữ quốc ngữ vào buổi sáng trong phòng học trung tâm, nghe câu chuyện cổ tích Việt Nam trên sóng phát thanh vào buổi trưa, chạy chơi trên sân gạch vào buổi chiều và cùng ông bà cha mẹ dâng hương trước bàn thờ Tổ tiên vào mỗi độ xuân về.
IVThế Đất Và Hướng
Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt coi trọng lòng thành kính của con cháu hơn là sự cầu kỳ về hình thức, nhưng trong truyền thống dựng đình làng, nhà thờ họ hay trung tâm tụ họp cộng đồng, cha ông ta luôn chú trọng đến thế đất cao ráo, gần nguồn nước và thuận tiện giao thương. Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường đối với khu đất Trung tâm Cộng đồng Takatori tại quận Nagata.
Xét trên đại cuộc địa hình của thành phố cảng Kobe, trụ sở Việt Nam yêu mến Kobe tại Trung tâm Cộng đồng Takatori (tọa độ 34,6512 độ Bắc và 135,1384 độ Đông) chia sẻ trọn vẹn thế đất tựa sơn hướng hải của dải đồng bằng ven biển Nagata. Phía bắc của khu đất là dãy núi Rokko (Lục Giáp Sơn) và ngọn Takatoriyama (Ưng Thủ Sơn, cao 328 mét) đứng sừng sững làm hậu chẩm, ngăn chặn luồng gió lạnh từ biển Nhật Bản thổi xuống vào mùa đông. Phía nam mở rộng ra vịnh Osaka và biển Nội Hải Seto êm đềm đóng vai trò đại minh đường tụ thủy. Trong phong thủy cổ truyền, nơi núi cao dừng bước và nhường chỗ cho dải đất bằng ven vịnh biển kín gió chính là vùng đất lành để cư dân tụ cư lập nghiệp lâu dài.
Xét về thủy pháp và nội cục nhân khí, khu phố Kaiuncho nằm giữa hai dòng sông nhỏ chảy từ sườn núi phía bắc xuống vịnh biển phía nam là sông Shinminato ở phía tây và sông Myohoji ở phía đông, tạo thế lưỡng thủy giao ôm giữ cho mạch khí nội khu không bị phân tán. Bản thân khối nhà Trung tâm Cộng đồng Takatori nằm ở vị trí trung tâm khuôn viên, kết nối trực tiếp với quảng trường sân gạch mở về hướng nam đón nắng gió ấm áp. Trong phép xem dương cơ, một không gian cộng đồng có sân minh đường rộng thoáng ở phía trước, có bóng cây cổ thụ che mát và có dòng người đa văn hóa qua lại tấp nập mỗi ngày sẽ tạo nên nguồn nhân khí thịnh vượng, giúp hóa giải sự cô đơn nơi đất khách và nuôi dưỡng mạch nguồn văn hóa truyền thống qua nhiều thế hệ.
VLễ Tết Cổ Truyền, Giỗ Tổ Hùng Vương Và Sinh Hoạt Văn Hóa Việt Tại Kobe
Lịch sinh hoạt và lễ tiết tại Việt Nam yêu mến Kobe là bức tranh thu nhỏ của chu kỳ lễ hội truyền thống Việt Nam (tính theo âm lịch) hòa quyện cùng các sự kiện giao lưu đa văn hóa và tưởng niệm lịch sử của thành phố Kobe (tính theo dương lịch).
| Thời gian và loại lịch | Tên lễ hoặc sinh hoạt | Nội dung và ý nghĩa |
|---|---|---|
| Ngày 17 tháng 1 hằng năm (Dương lịch) | Lễ tưởng niệm Đại động đất Kobe 1995 và Tri ân | Cộng đồng người Việt cùng cư dân Nhật Bản tại Nagata thắp nến tưởng niệm các nạn nhân động đất, ôn lại lịch sử tương trợ và tổ chức diễn tập phòng chống thiên tai đa ngôn ngữ. |
| Tháng Giêng (Âm lịch, dịp Tết Nguyên Đán) | Lễ Cúng Tổ Tiên Đầu Xuân và Hội Tết Việt Nam tại Kobe | Thiết lập bàn thờ Tổ tiên trang trọng, dâng hương bánh chưng bánh tét, chúc thọ người cao tuổi, lì xì trẻ em và tổ chức ngày hội văn hóa ẩm thực Tết cổ truyền tại sân Takatori. |
| Mùng 10 tháng 3 (Âm lịch) | Lễ Tưởng Niệm Quốc Tổ Hùng Vương | Bà con người Việt và các em học sinh lớp tiếng Việt dâng hương vọng bái các Vua Hùng, tìm hiểu lịch sử dựng nước và đạo lý Uống nước nhớ nguồn. |
| Tháng 7 và Tháng 8 (Âm lịch) | Lễ Vu Lan Báo Hiếu và Đêm Hội Trăng Rằm Trung Thu | Sinh hoạt giáo dục lòng hiếu thảo với ông bà cha mẹ trong tháng bảy âm lịch và tổ chức rước đèn ông sao, múa lân, phá cỗ Trung Thu cho trẻ em người Việt và trẻ em Nhật Bản trong vùng. |
| Hằng tuần quanh năm (Dương lịch) | Lớp học Tiếng Việt và Chương trình Phát thanh Tiếng Việt FMYY | Duy trì lớp dạy tiếng Việt cho trẻ em thế hệ thứ hai, thứ ba và phát sóng chương trình tiếng Việt Hãy an nhiên mà sống trên đài FMYY kết nối cộng đồng. |
Trải qua hơn một phần tư thế kỷ từ những ngày đầu gian khó sau trận động đất năm 1995, những đứa trẻ người Việt từng ngồi học đánh vần từng chữ cái tiếng Việt trong căn phòng nhỏ ở Takatori nay đã trưởng thành, trở thành những công dân gương mẫu đóng góp cho xã hội Nhật Bản và tiếp tục đưa con em của mình quay về mái nhà Việt Nam yêu mến Kobe để thắp nén hương trước bàn thờ Tổ tiên.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Từ ga Sannomiya hoặc ga Kobe, quý vị đi tàu điện tuyến JR Kobe Line tới ga Takatori, ra cửa nam rồi đi bộ thẳng về hướng nam khoảng 8 đến 10 phút tới khuôn viên Nhà thờ Takatori và Trung tâm Cộng đồng Takatori tại số 3-3-8 Kaiuncho, quận Nagata.
- Toạ độ
- 34.6512, 135.1384
Việt Nam yêu mến Kobe hoạt động bên trong Trung tâm Cộng đồng Takatori, là không gian văn hóa và hỗ trợ xã hội đang làm việc hằng ngày. Khi tới thăm hoặc tham gia các ngày hội văn hóa cổ truyền, quý vị nên ăn mặc lịch sự, giữ gìn vệ sinh chung và tôn trọng không gian làm việc của các hội đoàn khác trong cùng tòa nhà. Nếu quý vị muốn tìm hiểu tư liệu lịch sử cộng đồng người Việt tại Kobe, đăng ký lớp học tiếng Việt cho con em hoặc cần tư vấn đời sống, xin vui lòng liên hệ trước với ban điều hành Việt Nam yêu mến Kobe theo lịch làm việc của trung tâm.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Việt Nam yêu mến Kobe (ベトナム夢KOBE)
Contribute photos, information or video for Vietnam Yume KobeThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tổ chức Việt Nam yêu mến Kobe được hình thành từ hoàn cảnh lịch sử nào
Tổ chức khởi nguồn từ Ủy ban Cứu trợ Người Việt nạn nhân động đất được thành lập ngay trong đống đổ nát của trận đại động đất Hanshin-Awaji ngày 17 tháng 1 năm 1995 tại quận Nagata, thành phố Kobe. Đến năm 2001 - 2002, những người Việt từng nhận sự giúp đỡ đã lập ra tổ chức NGO Vietnam in Kobe để đền đáp cộng đồng, và năm 2013 đổi tên thành Vietnam Yume Kobe (Việt Nam yêu mến Kobe).
Vì sao quận Nagata ở thành phố Kobe lại có đông người Việt định cư lâu đời
Từ cuối thập niên 1970 và thập niên 1980, nhiều thuyền nhân Việt Nam sau khi rời các trại định cư tại Himeji và Yamato đã chuyển về quận Nagata sinh sống vì nơi đây là trung tâm công nghiệp sản xuất giày da của Nhật Bản, tạo công ăn việc làm ổn định cho hàng ngàn lao động người Việt.
Việt Nam yêu mến Kobe thực hành và gìn giữ những giá trị tâm linh văn hóa nào
Tổ chức lấy đạo lý Uống nước nhớ nguồn và tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên làm gốc, tổ chức lễ cúng Tổ tiên vào dịp Tết Nguyên Đán, lễ tưởng niệm Quốc Tổ Hùng Vương, Tết Trung Thu, mở lớp dạy tiếng Việt cho trẻ em người Việt sinh ra tại Nhật và hỗ trợ tang lễ, cầu siêu cho người Việt qua đời nơi đất khách.
Đài phát thanh tiếng Việt tại Trung tâm Cộng đồng Takatori có lịch sử ra sao
Tháng 4 năm 1995, sau trận động đất Kobe, đài phát thanh tiếng Việt FM Yumen ra đời tại Takatori để cung cấp thông tin cứu trợ bằng tiếng mẹ đẻ cho bà con người Việt. Năm 1996, đài hợp nhất với đài tiếng Hàn FM Yoboseyo thành đài phát thanh đa ngữ FMYY, duy trì các chương trình tiếng Việt cho đến ngày nay.
Ai có thể đến tham gia sinh hoạt tại Việt Nam yêu mến Kobe
Mọi người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại Kobe cũng như vùng Kansai (từ các gia đình định cư lâu năm, thực tập sinh kỹ năng, kỹ sư, du học sinh) cùng những người bạn Nhật Bản yêu mến văn hóa Việt Nam đều được chào đón đến giao lưu và tham gia các dịp lễ hội cổ truyền.