Từ thung lũng dòng sông Cure uốn lượn dưới chân khối núi cổ Morvan của vùng Bourgogne, quý vị men theo con đường lát đá dốc đứng đi xuyên qua những ngôi nhà đá vôi trầm mặc của làng cổ Vézelay để lên tới đỉnh ngọn đồi mang tên Đồi Vĩnh Hằng (la Colline Éternelle). Đứng ở quảng trường trên đỉnh đồi rồi bước qua tiền sảnh (narthex) của ngôi đền cổ, quý vị sẽ ngước nhìn bức phù điêu đá vôi rộng gần mười mét khắc họa Chúa Kitô Phục Sinh trong vòng xoáy ánh sáng đang truyền Thánh Thần từ mười đầu ngón tay xuống các Tông đồ. Khi cánh cửa gỗ mở ra dẫn vào gian giữa, mười nhịp vòm đá hai màu nâu kem đan xen dẫn thẳng tầm mắt về phía cung thánh trắng tinh khôi tràn ngập ánh mặt trời.
Nơi ấy là Vương cung thánh đường Thánh Maria Madalena trên Đồi Vĩnh Hằng Vézelay (tiếng Pháp: Basilique Sainte-Marie-Madeleine de Vézelay), nguyên là nhà thờ đan viện Biển Đức lừng danh của xứ Bourgogne (nay thuộc tỉnh Yonne, vùng Bourgogne-Franche-Comté). Từ thế kỷ 11 và 12, ngôi đền thánh lưu giữ thánh tích của Thánh nữ Maria Madalena này đã trở thành một trong những trung tâm hành hương lớn nhất của thế giới Công giáo phương Tây, điểm hội quân của các cuộc Thập tự chinh và được UNESCO ghi danh vào danh sách Di sản Thế giới ngay từ đợt đầu tiên năm 1979.
IThánh Tích Thánh Nữ Maria Madalena, Điểm Khởi Phát Đường Hành Hương Compostela Và Những Sự Kiện Chấn Động Trung Cổ
Trong truyền thống Tin Mừng và phụng vụ Kitô giáo, Thánh nữ Maria Madalena (Sainte Marie-Madeleine, người phụ nữ từng được Chúa Giêsu chữa lành, đứng dưới chân Thập Giá trên đồi Golgotha và là người đầu tiên được diện kiến Chúa Kitô Phục Sinh vào sáng sớm Chúa nhật Phục Sinh để báo tin mừng cho các môn đệ theo Tin Mừng Gioan chương 20) được các Giáo phụ như Thánh Hippolytus thành Rome và Thánh Tôma Aquinô tôn vinh bằng danh hiệu cao quý Vị Tông Đồ của các Tông Đồ (Apostola Apostolorum). Cội nguồn của đan viện Vézelay bắt đầu vào khoảng năm 858 đến 860, khi vị quý tộc kiệt xuất triều Carolingian là Bá tước Girart de Roussillon (anh rể của Hoàng đế Lothair I) cùng phu nhân là Bá tước phu nhân Berthe hiến đất lập hai tu viện Biển Đức (một tu viện nữ ở Saint-Père dưới chân đồi bên bờ sông Cure và một tu viện ở Pothières), đặt trực tiếp dưới quyền bảo hộ của Tòa Thánh Rôma (được Giáo hoàng Nicôla I phê chuẩn năm 863). Khi các cuộc đột kích của người Viking tràn vào thung lũng sông Yonne và sông Cure vào khoảng năm 871 đến 873, các đan sĩ Biển Đức đã dời tu viện từ dưới thung lũng lên đỉnh ngọn đồi đá kiên cố Vézelay.
Theo biên niên sử thời Trung cổ của đan viện Vézelay, vào khoảng năm 882 dưới thời Viện trưởng Eudes, một đan sĩ tên là Badilon đã được cử đi về miền Provence (miền nam nước Pháp, nơi truyền thống Gaul tin rằng Thánh Maria Madalena cùng Thánh Lazarô và Thánh nữ Martha đã cập bến truyền giáo rồi an nghỉ tại Saint-Maximin) để rước di cốt của Thánh nữ Maria Madalena về cất giấu trên đỉnh đồi Vézelay nhằm tránh sự tàn phá của các toán quân Saracen. Đến thế kỷ 11, dưới thời Viện trưởng Geoffroy (nhậm chức năm 1037, người đưa đan viện Vézelay gia nhập liên hiệp cải tổ của Đại đan viện Cluny), rất nhiều phép lạ chữa lành và giải thoát tù nhân gắn với lời cầu bầu của Thánh Maria Madalena đã lan truyền khắp châu Âu (nhiều hiệp sĩ được giải thoát khỏi ngục tối đã mang xiềng xích sắt về treo quanh bàn thờ Vézelay, nhiều đến mức viện trưởng cho nấu chảy xiềng xích để rèn thành hàng rào sắt bao quanh cung thánh). Ngày 27 tháng 4 năm 1050, Giáo hoàng Lêô IX ban hành sắc chỉ chính thức đặt đan viện Vézelay dưới tước hiệu bảo trợ của Thánh nữ Maria Madalena (năm 1058 Giáo hoàng Stêphanô IX tiếp tục ban sắc chỉ xác nhận). Trong cuốn cẩm nang hành hương thế kỷ 12 Codex Calixtinus của học giả Aimery Picaud, đồi Vézelay được xác định là điểm khởi phát chính thức của tuyến đường hành hương lớn thứ hai xuyên nước Pháp mang tên Via Lemovicensis (tuyến đường qua Limoges) để tiến về mộ Thánh Giacôbê Tông đồ tại Santiago de Compostela (Tây Ban Nha).
Chính vị thế linh thiêng ấy đã biến ngọn đồi Vézelay thành sân khấu của những biến cố lịch sử lớn nhất châu Âu thế kỷ 12 và 13:
Biến cố thứ nhất diễn ra vào ngày Lễ Phục Sinh 31 tháng 3 năm 1146: theo lời mời của Vua Louis VII nước Pháp và Hoàng hậu Aliénor xứ Aquitaine, viện trưởng Thánh Bernard thành Clairvaux (1090 tới 1153) đã tới Vézelay để rao giảng kêu gọi Cuộc Thập tự chinh thứ hai nhằm cứu viện Bá quốc Edessa ở Đất Thánh. Vì có hơn một trăm nghìn vương hầu, hiệp sĩ và dân chúng đổ về khiến nhà thờ không thể chứa hết, một lễ đài bằng gỗ đã được dựng lên trên sườn đồi phía bắc (tại vị trí nay là am La Cordelle). Bài giảng đầy lửa nhiệt thành của Thánh Bernard đã làm cả sườn đồi vang dội tiếng hô Dieu le veut (Thiên Chúa muốn như vậy), khi số thánh giá bằng vải chuẩn bị sẵn để phát cho những người đăng ký lên đường đã hết sạch, chính Thánh Bernard đã xé ngay chiếc áo dòng Xitô màu trắng của mình thành từng dải vải để khâu làm thánh giá trao cho các hiệp sĩ.
Biến cố thứ hai diễn ra vào dịp Lễ Hiện Xuống năm 1166: vị Tổng giám mục Canterbury đang sống lưu đày tại Pháp là Thánh Thomas Becket đã bước lên tòa giảng của Vương cung thánh đường Vézelay đọc bản tuyên cáo vạ tuyệt thông lịch sử đối với các cận thần của Vua Henry II nước Anh vì xâm phạm quyền tự do của Giáo hội (bốn năm trước khi ngài chịu tử đạo tại Canterbury năm 1170). Biến cố thứ ba diễn ra từ ngày 2 đến ngày 4 tháng 7 năm 1190: hai vị quân vương hùng mạnh nhất Tây Âu là Vua Philippe II Auguste của Pháp và Vua Richard Tim Sư Tử của Anh (Richard Cœur de Lion) đã hội quân trên đỉnh đồi Vézelay, cùng ký kết hiệp ước phân chia chiến lợi phẩm và cầu nguyện trước thánh tích Thánh Maria Madalena trước khi xuất phát tiến hành Cuộc Thập tự chinh thứ ba. Sang thế kỷ 13, Vua Thánh Louis IX cũng đã bốn lần đích thân hành hương tới Vézelay vào các năm 1244, 1248, 1267 và 1270.
Bước vào bên trong Vương cung thánh đường Vézelay, người hành hương lập tức cảm nhận được một đồ án thần học bằng ánh sáng được tính toán chuẩn xác từng centimet: con đường từ bóng tối bước ra ánh sáng Phục Sinh. Tiền sảnh (narthex) là nơi khách hành hương dừng chân sám hối, bước qua Cổng Chúa Kitô trao Thánh Thần là tiến vào gian giữa Romanesque mang sắc đá ấm áp tượng trưng cho Giáo hội lữ hành trên trần thế, và ở cuối con đường ấy là khu cung thánh Gothic trắng muốt ngập tràn ánh sáng tự nhiên tượng trưng cho cuộc gặp gỡ với Chúa Kitô Phục Sinh, đúng như hành trình của Thánh nữ Maria Madalena từ đêm tối bên mộ đá bước ra ánh bình minh Phục Sinh.
Khi tìm hiểu lịch sử thánh tích tại Vézelay, có một câu hỏi lịch sử rất quan trọng về cuộc tranh chấp thánh tích giữa Vézelay (xứ Bourgogne) và Saint-Maximin-la-Sainte-Baume (xứ Provence). Sau hơn hai thế kỷ Vézelay giữ vị thế trung tâm hành hương số một kính Thánh Maria Madalena (nhận được cả lễ mở hòm kiểm chứng thánh tích trọng thể năm 1267 trước mặt Vua Thánh Louis IX), vào ngày 9 tháng 12 năm 1279, Hoàng thân Charles xứ Salerno (cháu gọi Vua Thánh Louis IX bằng bác, sau là Vua Charles II xứ Napoli và Bá tước xứ Provence) đã tổ chức khai quật nhà thờ Saint-Maximin ở Provence và tuyên bố tìm thấy ngôi mộ đá nguyên vẹn của Thánh Maria Madalena. Việc triều đình Anjou và các tu sĩ Đa Minh quảng bá mạnh mẽ điểm hành hương mới tại Provence sau năm 1280 đã khiến lượng khách hành hương tới Vézelay suy giảm dần vào cuối thời Trung cổ, cộng thêm việc quân kháng cách Huguenot chiếm đóng và đốt phá các hòm thánh tích tại Vézelay năm 1569. Tuy nhiên, một phần xương thánh tích của Thánh nữ Maria Madalena từng được Vua Thánh Louis IX trao cho Đặc sứ Giáo hoàng tại Vézelay năm 1267 và được lưu giữ an toàn tại kho báu Nhà thờ chính tòa Sens đã được Tổng giám mục Sens là Đức cha Victor-Félix Bernadou long trọng rước trả về đặt lại trong hầm mộ Vương cung thánh đường Vézelay vào năm 1876, khôi phục truyền thống hành hương liên tục cho tới ngày nay.
IITừ Tu Viện Thế Kỷ 9, Vụ Cháy Năm 1120 Đến Cuộc Giải Cứu Của Viollet-le-Duc Năm 1840
Trải qua hơn một thiên niên kỷ tồn tại trên đỉnh đồi gió lộng của xứ Bourgogne, Vương cung thánh đường Vézelay đã nhiều lần đi qua lửa đạn và sự đổ nát trước khi được cứu sống một cách ngoạn mục vào giữa thế kỷ 19.
- 858 - 873Bá tước Girart de Roussillon lập tu viện và dời lên đỉnh đồi VézelayKhoảng năm 858 đến 860, Bá tước Girart de Roussillon và phu nhân Berthe lập tu viện dưới sự bảo hộ của Giáo hoàng Nicôla I (863). Sau cuộc đột kích của người Viking năm 871 đến 873, cộng đoàn đan sĩ Biển Đức chuyển lên đỉnh đồi Vézelay.
- 1050 và 1096 - 1104Giáo hoàng Lêô IX công nhận tước hiệu Maria Madalena và xây nhà thờ mớiNăm 1050, sắc chỉ của Giáo hoàng Lêô IX chính thức đặt đan viện dưới sự bảo trợ của Thánh nữ Maria Madalena. Năm 1096, Viện trưởng Artaud khởi công xây dựng một nhà thờ đan viện Romanesque rộng lớn, cung hiến phần cung thánh ngày 21 tháng 4 năm 1104.
- 1120 - 1150Thảm họa cháy đêm 21 tháng 7 năm 1120 và tái thiết gian giữa cùng tiền sảnhĐêm 21 tháng 7 năm 1120 (đêm áp lễ Thánh Maria Madalena), trần gỗ của gian giữa bốc cháy sập xuống làm hơn một nghìn khách hành hương thiệt mạng. Viện trưởng Renaud de Semur lập tức cho dựng lại gian giữa vòm đá Romanesque hiện nay (hoàn tất khoảng 1140), bức phù điêu Tympanum (1125 tới 1130) và tiền sảnh Narthex (khoảng 1145 tới 1150).
- 1146 và 1190Thánh Bernard giảng Thập tự chinh thứ hai và hội quân Thập tự chinh thứ baNgày 31 tháng 3 năm 1146, Thánh Bernard thành Clairvaux rao giảng Cuộc Thập tự chinh thứ hai trước Vua Louis VII. Tháng 7 năm 1190, Vua Philippe II Auguste của Pháp và Vua Richard Tim Sư Tử của Anh hội quân tại Vézelay mở đầu Cuộc Thập tự chinh thứ ba.
- 1185 - 1215Tái thiết khu cung thánh và cánh ngang theo phong cách Gothic Sơ kỳCác vị viện trưởng cho tháo dỡ phần cung thánh Romanesque tối tăm để dựng lại toàn bộ cánh ngang và cung thánh bằng đá vôi trắng theo phong cách Gothic Sơ kỳ vùng Île-de-France kết hợp Bourgogne, tràn ngập ánh sáng.
- 1537, 1569 và 1790Thế tục hóa đan viện, biến cố tôn giáo và sự tàn phá thời Cách mạngNăm 1537, đan viện được chuyển thành nhà thờ kinh sĩ đoàn. Năm 1569, quân Huguenot chiếm đóng làm hư hại nhiều tượng mặt ngoài. Sau năm 1790, các tòa nhà tu viện bị bán làm mỏ đá, chỉ còn lại ngôi nhà thờ rơi vào tình trạng dột nát nguy kịch.
- 1840 - 1859Prosper Mérimée và Eugène Viollet-le-Duc giải cứu công trình khỏi sập đổTheo lời kêu gọi khẩn cấp của Tổng thanh tra Di tích lịch sử Prosper Mérimée, năm 1840 nhà thờ được xếp vào danh sách Monument historique đầu tiên của Pháp và giao cho kiến trúc sư 26 tuổi Eugène Viollet-le-Duc trùng tu suốt 19 năm, cứu các vòm đá khỏi sụp đổ hoàn toàn.
- 1920 và 1979Nâng lên hàng Vương cung thánh đường và Di sản Thế giới UNESCONăm 1920, Giáo hoàng Biển Đức XV nâng nhà thờ lên hàng Tiểu Vương cung thánh đường. Tháng 10 năm 1979, UNESCO chính thức ghi danh Vương cung thánh đường và Ngọn đồi Vézelay vào danh sách Di sản Thế giới (mã 84).
Khi khảo cứu các thông số kiến trúc và lịch sử trùng tu của Vương cung thánh đường Vézelay, có hai điểm sử liệu quan trọng cần được ghi rõ:
Thứ nhất là về kích thước tổng thể: với tổng chiều dài thông thủy bên trong đạt 120 mét (gồm tiền sảnh narthex dài 22 mét, gian giữa Romanesque dài 62,50 mét, cùng khu giao cánh ngang và cung thánh Gothic ở phía đông), Vương cung thánh đường Vézelay là nhà thờ đan viện dài nhất còn tồn tại ở nước Pháp (dài hơn cả phần lớn các nhà thờ chính tòa đương thời). Chiều cao vòm đá tại gian giữa Romanesque đạt từ 18,55 mét đến 19,50 mét, rồi vươn cao lên 22 mét tại khu vực cung thánh Gothic.
Thứ hai là về những thay đổi trong đợt trùng tu năm 1840 đến 1859 của kiến trúc sư Eugène Viollet-le-Duc: khi Viollet-le-Duc đặt chân tới Vézelay tháng 2 năm 1840 ở tuổi 26 (đây là công trình trùng tu đầu tay trong sự nghiệp vĩ đại của ông, trước cả khi ông trùng tu Nhà thờ Đức Bà Paris), các vòm đá của gian giữa đã bị nứt toác và lệch tâm tới mức không một người thợ địa phương nào dám bước vào tháo giàn giáo. Để cứu công trình, Viollet-le-Duc đã xây dựng mới hệ trụ bay bên ngoài, đồng thời tháo dỡ ba nhịp vòm cuối gian giữa (vốn từng được sửa lại theo kiểu vòm nhọn Gothic vào thế kỷ 13 sau một vụ cháy) để xây lại thành vòm bán nguyệt Romanesque đồng bộ với bảy nhịp đầu, đồng thời hạ thấp mái ngói xuống để trả lại ánh sáng cho các cửa sổ tầng cao.
IIIPhù Điêu Chúa Kitô Trao Thánh Thần, 99 Đầu Cột Điêu Khắc Và Đường Đi Ánh Sáng Ngày Hạ Chí
Kiến trúc của Vương cung thánh đường Vézelay là sự kết hợp kỳ diệu giữa nghệ thuật Romanesque xứ Bourgogne ở đỉnh cao thế kỷ 12 (tiền sảnh và gian giữa) và nghệ thuật Gothic Sơ kỳ thanh khiết (cánh ngang và cung thánh). Đi qua cánh cửa mặt tiền phía tây (nơi chỉ còn giữ tháp Thánh Micae ở phía nam vì tháp phía bắc đã bị phá hủy từ thời chiến tranh tôn giáo thế kỷ 16), du khách bước vào một tiền sảnh hai tầng rộng lớn dài 22 mét, rộng 23,5 mét được xây vào khoảng năm 1140 đến 1150 để làm nơi đón tiếp và sắp xếp các đoàn hành hương trước khi bước vào thánh điện.
Ngay tại bức tường ngăn giữa tiền sảnh (narthex) và gian giữa (nef), ba vòm cổng điêu khắc đá vôi tạc vào khoảng năm 1125 đến 1130 hiện ra nguyên vẹn hoàn hảo nhờ được mái vòm tiền sảnh che mưa nắng suốt chín thế kỷ.
Rộng 9,50 mét và cao 3,55 mét, đây được giới sử học nghệ thuật tôn vinh là kiệt tác vĩ đại nhất của điêu khắc Romanesque châu Âu. Ở chính giữa, Chúa Kitô Phục Sinh khổng lồ ngự trong hào quang hình hạnh nhân với những nếp áo xoáy tròn như gió lốc, hai bàn tay dang rộng phóng ra các tia sáng Chúa Thánh Thần chiếu thẳng xuống đầu 12 vị Tông đồ cầm sách Tin Mừng. Ở trụ đá giữa cửa (trumeau) là tượng Thánh Gioan Tẩy Giả nâng đĩa Chiên Thiên Chúa, trên lanh-tô và 8 ô vòm chung quanh là hình ảnh muôn dân tộc đến từ tận cùng trái đất đang chờ đón ơn cứu độ, bao bọc ngoài cùng bởi 29 ô tròn khắc 12 cung Hoàng đạo và 12 công việc lao động trong năm.
Gian giữa dài 62,50 mét chia thành 10 nhịp bởi các vòm cuốn ngang ghép xen kẽ những viên đá vôi màu trắng kem vùng Coutarnoux với những viên đá vôi giàu chất sắt màu nâu đất vùng Mont-Saint-Sulpice, viền thêm dải điêu khắc hạt cườm tinh tế. Trên đỉnh các thức cột trong gian giữa và tiền sảnh là 99 đầu cột điêu khắc (chapiteaux historiés) sống động bậc nhất thế giới: nổi tiếng nhất là đầu cột Cối Xay Huyền Nhiệm (Moulin mystique, khắc họa ông Môsê đổ hạt lúa mì Cựu Ước vào cối xay và Thánh Phaolô hứng bột mì Tân Ước bên dưới), cùng các tích Đavít hạ Gôliát, Đaniên trong hầm sư tử và bốn ngọn gió địa cầu.
Một kỳ quan kiến trúc thiên văn được kỹ sư Hugues Delautre phát hiện và chứng minh năm 1976: do trục nhà thờ được xoay chếch về hướng đông nam một góc tính toán chính xác theo độ cao cửa sổ tầng trên phía nam, hàng năm vào đúng 12 giờ trưa giờ Mặt Trời trong tuần lễ Hạ chí (từ 21 đến 24 tháng 6, lễ Sinh Nhật Thánh Gioan Tẩy Giả), ánh nắng chiếu qua 9 ô cửa sổ phía nam tạo thành 9 vệt sáng hình chữ nhật nối tiếp nhau nằm chính giữa trục đường đi trung tâm của gian giữa, dẫn thẳng từng bước chân khách hành hương từ cửa tiền sảnh tiến lên bàn thờ cung thánh.
Cuối gian giữa Romanesque, không gian đột ngột bừng sáng khi bước vào khu cánh ngang và cung thánh Gothic Sơ kỳ cao 22 mét xây bằng đá trắng từ năm 1185 đến 1215, được bao quanh bởi hành lang vòng cung thánh và 5 nhà nguyện tỏa tia. Ngay bên dưới cung thánh là Hầm mộ cổ (Crypte) có gốc từ thế kỷ 9 và mở rộng thế kỷ 12 với 12 cây cột đá nguyên khối đỡ vòm, nơi tôn trí hòm thánh tích bằng đồng mạ vàng chứa xương thánh tích của Thánh nữ Maria Madalena.
Hai bên cổng trung tâm của tiền sảnh là hai bức phù điêu đá vôi hoàn chỉnh chương trình thần học: cổng bên phải (phía nam) khắc họa biến cố Nhập Thể với cảnh Truyền Tin, Thăm Viếng, Chúa Giêsu Giáng Sinh và Ba Vua bái lạy Đức Mẹ bồng Chúa Hài Đồng, cổng bên trái (phía bắc) khắc họa biến cố Chúa Phục Sinh hiện ra với các môn đệ trên đường Emmaus và lễ Chúa Thăng Thiên.
Bên sườn nam của Vương cung thánh đường vẫn còn bảo tồn một cánh hành lang tu viện (galerie du cloître) và Nhà hội đan sĩ (Salle capitulaire) xây cuối thế kỷ 12 với những vòm đá gân thanh mảnh tựa trên hai cột đá tròn và hệ thống âm học tuyệt hảo. Phía sau đầu hồi cung thánh là sân thượng rợp bóng cây dẻ mở ra tầm nhìn bao quát xuống thung lũng sông Cure và những cánh rừng đại ngàn của khối núi Morvan.
| Hạng mục kiến trúc và bảo vật | Niên đại | Thông số kỹ thuật và giá trị di sản |
|---|---|---|
| Tổng thể Vương cung thánh đường | 1120 đến 1215 | Tổng chiều dài nội thất 120 m (nhà thờ đan viện dài nhất nước Pháp), kết hợp Romanesque và Gothic |
| Tiền sảnh (Narthex) và 3 cổng điêu khắc | 1125 đến 1150 | Dài 22 m, rộng 23,5 m, bức phù điêu trung tâm Chúa Kitô trao Thánh Thần rộng 9,50 m, cao 3,55 m |
| Gian giữa Romanesque (Nef) | 1120 đến 1140 | Dài 62,50 m, vòm cao 18,55 m đến 19,50 m, 10 nhịp vòm đá hai màu và 99 đầu cột chạm khắc tích truyện |
| Đường đi ánh sáng ngày Hạ chí | Thiết kế thế kỷ 12 | 9 vệt nắng trưa ngày Hạ chí (21 đến 24 tháng 6) xếp thẳng hàng dọc chính tâm sàn gian giữa dẫn tới bàn thờ |
| Cung thánh Gothic và Hầm mộ cổ | Thế kỷ 9 - 12 và 1185 - 1215 | Cung thánh Gothic cao 22 m tràn ngập ánh sáng, Hầm mộ 12 cột đá lưu giữ thánh tích Thánh Maria Madalena |
| Am La Cordelle trên sườn đồi bắc | 1146 và 1217 | Nơi Thánh Bernard giảng Thập tự chinh thứ hai năm 1146 và là tu viện Phanxicô đầu tiên trên đất Pháp (1217) |
IVThế Đất Và Hướng
Trước hết cần khẳng định rõ rằng Công giáo không dạy phong thủy và không chọn địa cuộc theo lý thuyết địa lý phương Đông. Vị trí của Vương cung thánh đường Vézelay trên đỉnh đồi bắt nguồn từ nhu cầu phòng thủ an toàn của cộng đoàn đan sĩ Biển Đức thế kỷ 9 trước nạn cướp bóc dọc sông, còn hướng của thánh đường được tính toán theo thần học ánh sáng và thiên văn phụng vụ Kitô giáo để đón ánh mặt trời mọc và định vị đường đi của ánh nắng trưa ngày Hạ chí dọc theo gian giữa. Những phân tích dưới đây là cách đọc địa hình theo phép hình thế cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường, giúp bạn đọc quen thuộc với văn hóa Á Đông cảm nhận vẻ đẹp sơn thủy của Ngọn đồi Vĩnh Hằng.
Xét trên đại cục sơn thủy của vùng Bourgogne (miền đông trung bộ nước Pháp), Vézelay nằm ngay tại điểm chuyển tiếp địa chất giữa khối núi đá hoa cương cổ Morvan (Massif du Morvan, phần nhô ra ở phía bắc của khối núi trung tâm Massif Central) ở phía nam và vùng bồn địa đá vôi Auxerrois (thuộc bồn địa Paris) ở phía bắc. Từ dãy núi Morvan hùng vĩ, dòng sông Cure chảy từ nam lên bắc xuyên qua những hẻm đá rồi uốn một vòng cung rộng quanh chân một ngọn đồi đá vôi cô lập hình sống lưng cá vươn cao ở độ cao 302 mét so với mực nước biển (cao hơn mặt nước sông Cure tại làng Saint-Père dưới chân đồi khoảng 130 mét). Vương cung thánh đường Thánh Maria Madalena ngự ngay trên điểm cao nhất ở mũi phía đông của đỉnh đồi ấy tại tọa độ 47,4664 độ vĩ bắc, 3,7486 độ kinh đông.
Theo phép xem hình thế cổ truyền, khối núi Morvan trùng điệp ở phía nam đông nam chính là thái tổ sơn phát long mạch chạy về phía bắc: khi mạch núi vừa thoát khỏi vùng đá hoa cương hiểm trở để bước ra vùng đồi đá vôi khoáng đạt thì đột ngột dồn khí dựng lên thành ngọn đồi độc lập Vézelay (thế xuất lâm long kết độc sơn huyệt, tức rồng ra khỏi rừng sâu kết thành đỉnh núi đứng một mình giữa khoảng không bốn bề lộng gió). Ngọn đồi chạy dài từ tây sang đông với ba sườn bắc, đông và nam dốc đứng như vách thành tự nhiên, chỉ có một con đường sống lưng thoai thoải đi từ cổng thành phía tây dẫn thẳng lên Vương cung thánh đường ở đỉnh cao nhất phía đông, đúng vào vị trí long đầu ngẩng cao nhìn ra toàn bộ thung lũng.
Về trục hướng, minh đường và thủy pháp, công trình được đặt theo trục tọa tây bắc hướng đông nam dọc theo chiều tiến từ cửa vào tới cung thánh (góc phương vị dọc trục gian giữa đạt khoảng 116 độ đông nam). Sự xoay chếch khoảng 26 độ về phía nam so với hướng chính đông này vừa khớp khít với thế đất sống lưng đồi Vézelay, vừa tạo ra kỳ quan đồng bộ giữa địa mạch và thiên quang: vào đúng giờ Ngọ ngày Hạ chí (khi dương khí trong trời đất đạt cực điểm), chín cửa sổ phía nam thu trọn ánh nắng mặt trời rọi thành chín bậc thềm ánh sáng chạy dọc chính tâm gian giữa. Bên dưới chân đồi ở phía đông và phía nam, dòng sông Cure chảy từ núi Morvan ra ôm vòng lấy chân đồi qua làng cổ Saint-Père và Asquins trước khi chảy về phía bắc nhập vào sông Yonne, tạo thành dải ngọc đái thủy khóa chặt thủy khẩu, còn phía trước mặt sân thượng phía đông là thung lũng xanh thẳm và những dải đồi tròn trịa của vùng Avallonnais và Morvan xếp lớp làm tiền án và triều sơn chầu về Đồi Vĩnh Hằng.
VĐại Lễ Thánh Nữ Maria Madalena 22 Tháng 7, Ngày Hạ Chí Và Phụng Vụ Đan Tu Jerusalem
Từ năm 1993 tới nay, đời sống cầu nguyện tại Vương cung thánh đường Vézelay được Tổng giáo phận Sens - Auxerre trao cho các nam nữ đan sĩ thuộc Huynh đoàn Đan tu Jerusalem (Fraternités monastiques de Jérusalem) đảm trách với ba giờ kinh Phụng vụ hát đa âm tuyệt đẹp mỗi ngày theo dương lịch và lịch Phụng vụ Công giáo Rôma.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Chúa nhật Phục Sinh và Lễ Hiện Xuống | Theo lịch Phụng vụ (mùa Xuân) | Đại lễ Phục Sinh và Đại lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống | Hai đại lễ gắn trực tiếp với sứ mạng chứng nhân Phục Sinh của Thánh nữ Maria Madalena và chủ đề bức phù điêu Chúa Kitô trao Thánh Thần trên vòm cửa tiền sảnh Vézelay. |
| 21 đến 24 tháng 6 (đúng 12 giờ trưa giờ Mặt Trời, tức khoảng 13 giờ 50 phút giờ Pháp) | Dương lịch | Kỳ Hạ chí và Lễ Sinh Nhật Thánh Gioan Tẩy Giả: Đường đi của Ánh sáng (Chemin de lumière) | Vào đúng giữa trưa thiên văn những ngày Hạ chí, ánh nắng mặt trời xuyên qua 9 cửa sổ phía nam xếp thành 9 thảm sáng hình chữ nhật nằm chính giữa trục đường đi của gian giữa dẫn thẳng lên bàn thờ chính. |
| 22 tháng 7 (và Chúa nhật gần nhất) | Dương lịch | Đại lễ Thánh nữ Maria Madalena (Sainte Marie-Madeleine, Lễ Bổn mạng) | Đại lễ hành hương lớn nhất trong năm tại Vézelay (từ năm 2016 được Giáo hoàng Phanxicô nâng lên bậc Lễ Kính ngang hàng với lễ các Tông đồ), có đoàn rước thánh tích từ dưới chân đồi lên Vương cung thánh đường và thánh lễ đại trào. |
| Tháng 8 hàng năm (cuối tháng 8) | Dương lịch | Liên hoan Âm nhạc Thánh tại Vézelay (Les Rencontres musicales de Vézelay) | Một trong những liên hoan âm nhạc thanh nhạc và thánh ca cổ điển uy tín nhất nước Pháp, trình diễn dưới vòm đá có âm học tuyệt vời của Vương cung thánh đường. |
Đối với các tín hữu và du khách người Việt tại Pháp (đặc biệt là từ thủ đô Paris và thành phố Dijon, Lyon), ngọn đồi Vézelay là một điểm tĩnh tâm và hành hương vô cùng đặc biệt. Nhiều bạn trẻ và gia đình Việt Nam khi thực hiện chặng đầu của cuộc hành hương đi bộ theo con đường Thánh Giacôbê (Chemin de Saint-Jacques) hoặc tham gia các kỳ tĩnh tâm với Huynh đoàn Đan tu Jerusalem vẫn thường tìm về Đồi Vĩnh Hằng Vézelay để tham dự giờ Kinh Chiều hát đa âm dưới vòm đá Romanesque, xuống hầm mộ cầu nguyện trước thánh tích Thánh Maria Madalena và ghé thăm am nhỏ thanh bình La Cordelle của các tu sĩ Phanxicô trên sườn đồi bắc.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Từ nhà ga Paris-Bercy ở thủ đô Paris, quý vị đi tàu vùng TER Bourgogne-Franche-Comté tới ga Sermizelles - Vézelay (hoặc ga Avallon) mất khoảng 2 giờ 20 phút, từ ga Sermizelles có xe buýt tuyến địa phương kết nối thẳng lên chân làng cổ Vézelay trong khoảng 15 phút.
- Toạ độ
- 47.4664, 3.7486
Vương cung thánh đường Thánh Maria Madalena tại Vézelay là nơi cầu nguyện đan tu trang nghiêm. Khi bước vào tiền sảnh, gian giữa và hầm mộ, quý vị cần ăn mặc kín đáo, bỏ mũ và giữ bầu khí thinh lặng, đặc biệt là trong các giờ hát Kinh Trưa (12 giờ 30) và Kinh Chiều (18 giờ) của các đan sĩ và đan nữ Huynh đoàn Jerusalem. Sau khi chiêm ngưỡng bức phù điêu ở tiền sảnh và 99 đầu cột chạm khắc, quý vị hãy đi bộ ra sân thượng phía sau cung thánh để ngắm toàn cảnh núi rừng Morvan và men theo lối mòn sườn đồi bắc khoảng 10 phút xuống thăm am cổ La Cordelle.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Vương cung thánh đường Thánh Maria Madalena trên Đồi Vĩnh Hằng Vézelay (Basilique Sainte-Marie-Madeleine de Vézelay)
Contribute photos, information or video for Vézelay AbbeyThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Vương cung thánh đường Vézelay trở thành một trong những trung tâm hành hương lớn nhất thời Trung cổ?
Từ thế kỷ 11 (được Giáo hoàng Lêô IX chính thức xác nhận năm 1050), đan viện Biển Đức trên đỉnh đồi Vézelay nổi tiếng khắp châu Âu nhờ lưu giữ thánh tích của Thánh nữ Maria Madalena, người đầu tiên chứng kiến Chúa Kitô Phục Sinh. Đồng thời, đồi Vézelay còn là một trong bốn điểm khởi phát lớn tại Pháp của tuyến đường hành hương đi bộ về mộ Thánh Giacôbê Tông đồ tại Santiago de Compostela (Tây Ban Nha).
Bức phù điêu đá trên vòm cửa trung tâm của tiền sảnh (Narthex) tại Vézelay khắc họa nội dung gì?
Được tạc vào khoảng năm 1125 đến 1130 trên vòm cửa ngăn giữa tiền sảnh và gian giữa, bức phù điêu rộng 9,50 mét khắc họa mầu nhiệm Chúa Kitô Phục Sinh trao ban Chúa Thánh Thần và sai các Tông đồ đi rao giảng Tin Mừng cho muôn dân. Từ hai bàn tay mở rộng của Chúa Kitô, các tia sáng chiếu xuống đầu 12 vị Tông đồ, bao quanh bởi hình ảnh các dân tộc khắp thế gian và 29 ô tròn khắc lịch Hoàng đạo cùng công việc lao động bốn mùa.
Những sự kiện lịch sử chấn động nào gắn với các cuộc Thập tự chinh đã diễn ra tại đồi Vézelay?
Có hai sự kiện nổi tiếng bậc nhất thời Trung cổ diễn ra tại đây: vào ngày Lễ Phục Sinh 31 tháng 3 năm 1146, Thánh Bernard thành Clairvaux đã đứng trên sườn đồi bắc Vézelay (trước sự hiện diện của Vua Louis VII và Hoàng hậu Aliénor xứ Aquitaine) rao giảng kêu gọi Cuộc Thập tự chinh thứ hai, và vào đầu tháng 7 năm 1190, Vua Philippe II Auguste của Pháp cùng Vua Richard Tim Sư Tử của Anh đã hội quân tại Vézelay để xuất phát tiến hành Cuộc Thập tự chinh thứ ba.
Hiện tượng Đường đi của Ánh sáng vào trưa ngày Hạ chí bên trong Vương cung thánh đường Vézelay là gì?
Các kiến trúc sư thế kỷ 12 đã tính toán góc phương vị của nhà thờ và độ cao của 9 ô cửa sổ tầng cao phía nam sao cho vào đúng giữa trưa giờ Mặt Trời trong dịp Hạ chí (khoảng ngày 21 đến 24 tháng 6 hàng năm), ánh nắng chiếu qua 9 cửa sổ này sẽ rơi xuống tạo thành 9 thảm sáng hình chữ nhật nối tiếp nhau nằm chính giữa trục đường đi trung tâm của gian giữa, dẫn thẳng từ cửa tiền sảnh tới bàn thờ cung thánh.
Kiến trúc sư Eugène Viollet-le-Duc đã giải cứu Vương cung thánh đường Vézelay vào năm 1840 như thế nào?
Sau thời Cách mạng Pháp, nhà thờ đan viện Vézelay bị bỏ hoang và hư hại nặng nề tới mức cây cối mọc trên mái và các vòm đá gian giữa có nguy cơ đổ sập bất cứ lúc nào. Năm 1840, Tổng thanh tra Di tích lịch sử Prosper Mérimée đã giao công trình cho kiến trúc sư 26 tuổi Eugène Viollet-le-Duc, trong suốt 19 năm (1840 tới 1859), Viollet-le-Duc đã gia cố trụ bay, xây lại các nhịp vòm bị lệch và cứu sống kiệt tác Romanesque này.