Chùa Bửu Minh (Bửu Minh Tự)

ITừ Am Tranh Đồn Điền Chè Tới Danh Lam Cổ Tự

Lịch sử hình thành Chùa Bửu Minh gắn liền với bước chân khai khẩn của những lớp cư dân người Kinh từ các tỉnh duyên hải miền Trung như Bình Định, Quảng Ngãi, Quảng Nam và Thừa Thiên lên vùng đất cao nguyên đỏ Pleiku vào những thập niên đầu thế kỷ 20. Khi người Pháp thiết lập các đồn điền trồng chè quy mô lớn tại Biển Hồ (thường gọi là sở trà Catecka) và Đak Đoa từ thập niên 1920, hàng ngàn lao động miền xuôi đã tụ hội về định cư tại khu vực xóm Cỏ May, nằm gần đập tràn Nghĩa Hưng, cách vị trí chùa hiện nay khoảng 2 km. Giữa chốn rừng thiêng nước độc và nỗi nhớ quê hương da diết, những người phu đồn điền đã cùng nhau dựng lên một am nhỏ bằng tranh tre để thờ Phật và cầu nguyện cho kẻ còn người mất được bình an.

Bên cạnh tín ngưỡng Phật giáo Đại thừa, cư dân đồn điền còn duy trì tục thờ thần núi, thần sông và tiền hiền khai khẩn tại một ngôi miếu nhỏ xây bằng gạch lợp ngói rộng chừng 12 mét vuông nằm ngay trong vùng đồi chè, về sau được gọi là Sơn Hải Miếu. Chính sự hiện diện song hành của am Phật và ngôi miếu cổ đã tạo nên cái nôi tâm linh đầu tiên cho cộng đồng người Việt giữa vùng đất cư trú lâu đời của đồng bào Jrai.

Dấu ấn Nho học và văn hóa Chăm Pa trong Sơn Hải Miếu

Điểm đặc biệt hiếm có của Chùa Bửu Minh so với nhiều ngôi chùa khác trên vùng đất Tây Nguyên là sự hội tụ của ba mạch nguồn văn hóa gồm Phật giáo, Nho giáo và di sản Chăm Pa cổ đại ngay trong lòng Sơn Hải Miếu. Khi khảo cứu các di vật còn lưu giữ tại miếu, các nhà nghiên cứu lịch sử văn hóa tỉnh Gia Lai đã phát hiện một bức hoành phi bằng gỗ quý sơn son thếp vàng khắc ba chữ Hán lớn Niệm tại tư (念在茲). Dòng lạc khoản bên trái ghi rõ niên đại Long phi Bính Tý thu (tức mùa thu năm Bính Tý 1936, niên hiệu Bảo Đại thứ 11), còn dòng bên phải đề Thản Đa bản hội phụng cúng, minh chứng đây là lễ vật do hội đồng hương công nhân đồn điền trà Đak Đoa kính cẩn dâng cúng từ gần một thế kỷ trước.

Ba chữ Niệm tại tư được trích nguyên văn từ thiên Đại Vũ mô trong Kinh Thư, bộ kinh điển cốt lõi của Nho giáo, ghi lại lời vua Thuấn khen ngợi công đức trị thủy và giáo hóa muôn dân của quần thần, nhắc nhở con người luôn giữ trọn ý niệm thiện lành và lòng biết ơn tiền nhân ở ngay nơi tâm mình. Cùng với hai đôi câu đối gỗ khắc năm Ất Hợi (1935) và Bính Tý (1936) và một pho tượng cổ Chăm Pa tạc bằng đá sa thạch cao hơn 18 cm được phát hiện tại địa phương rồi rước vào thờ trong miếu, không gian Sơn Hải Miếu đã trở thành cuốn biên niên sử sống động về lớp trầm tích văn hóa đa tầng của vùng đất Biển Hồ.

IIDòng Chảy Gần Một Thế Kỷ Bên Đồi Chè Cổ Thụ

Trải qua gần một trăm năm tính từ những tấm biển gỗ khắc niên hiệu Bảo Đại đầu tiên, Chùa Bửu Minh đã đi qua ba giai đoạn chuyển mình lớn gắn liền với sự phát triển của phong trào chấn hưng Phật giáo tại miền Trung và Tây Nguyên cũng như tâm huyết kiến thiết của các thế hệ chư tăng trụ trì.

• Thập niên 1920Khởi lập am tranh tại xóm Cỏ May
  Những người phu đồn điền chè Biển Hồ quê gốc miền Trung dựng một am nhỏ bằng tranh tre tại xóm Cỏ May (gần đập tràn Nghĩa Hưng) để thờ Phật và cầu siêu cho những người đồng hương qua đời nơi đất khách.
• 1935 - 1936Tạo tác hoành phi Niệm tại tư và câu đối cổ
  Vào năm Ất Hợi (1935) và mùa thu năm Bính Tý (1936) niên hiệu Bảo Đại, hội đồng hương đồn điền Đak Đoa (Thản Đa bản hội) và tín chúng địa phương cung tiến bức hoành phi Niệm tại tư cùng hai đôi câu đối gỗ chữ Hán hiện còn lưu giữ tại Sơn Hải Miếu.
• 1936Thành lập Chùa Phật Học do Hòa thượng Thích Từ Vân chứng minh
  Hưởng ứng phong trào chấn hưng Phật giáo miền Trung, cư sĩ Nguyễn Văn Khanh cùng đồng bào Phật tử đồn điền chè chính thức dựng Chùa Phật Học và cung thỉnh Hòa thượng Thích Từ Vân từ Kon Tum sang chứng minh lễ khai sơn.
• 1959 - 1961Dời chùa về đồi chè Biển Hồ và đổi hiệu Bửu Minh Tự
  Do ngôi chùa cũ bằng gỗ ván xuống cấp và khu dân cư chuyển dịch về trung tâm đội sản xuất chè, Phật tử địa phương cung thỉnh chư tăng Tổ đình Bửu Thắng (Pleiku) đứng ra dời chùa về vị trí hiện nay bên hàng thông trăm tuổi, xây dựng bằng gạch ngói và đổi tên thành Chùa Bửu Minh.
• 1989 - 1991Hòa thượng Thích Giác Tâm kế thế trụ trì và trùng tu Sơn Hải Miếu
  Thầy Thích Giác Tâm (xuất gia tại chùa năm 1969) chính thức đảm nhiệm trụ trì năm 1989. Năm 1991, Hòa thượng cho trùng tu ngôi miếu cổ trong khuôn viên và đặt tên là Sơn Hải Miếu để bảo tồn pho tượng đá Chăm Pa cùng các cổ vật thời Bảo Đại.
• 2003 - 2014Đại trùng tu chánh điện cao 47,25 mét
  Từ mô hình gỗ do chính Hòa thượng Thích Giác Tâm chế tác và bản vẽ kỹ thuật của Kiến trúc sư Nguyễn Hồng Cương, công cuộc đại trùng tu ngôi chánh điện được khởi công năm 2003 với các nghệ nhân từ Huế và Bình Định, kiến tạo nên diện mạo bề thế như ngày nay.

Sau ngày đất nước thống nhất và đặc biệt là từ khi Hòa thượng Thích Giác Tâm đảm nhận trọng trách trụ trì vào năm 1989, ngôi chùa nhỏ bằng gạch ngói xây dựng từ năm 1961 đã dần trở nên chật hẹp và xuống cấp trước khí hậu mưa nắng khắc nghiệt của miền cao nguyên. Trăn trở với ước nguyện dựng lại một ngôi phạm vũ vừa bền vững hàng trăm năm vừa mang bản sắc riêng của vùng đất Bắc Tây Nguyên, vị trụ trì đã dành nhiều năm nghiên cứu kiến trúc cổ tự Việt Nam và tự tay gọt đẽo từng thanh gỗ nhỏ để dựng nên mô hình tổng thể của ngôi chùa mới trước khi mời kiến trúc sư triển khai bản vẽ thi công vào năm 2003.

IIIKiến Trúc Giao Hòa Giữa Mái Nhà Rông Và Cổ Tự Việt

Toàn bộ khuôn viên Chùa Bửu Minh ngày nay trải rộng giữa không gian xanh mướt của những nương chè cổ thụ và rừng thông bao quanh. Tâm điểm của quần thể là ngôi chánh điện (Đại Hùng Bảo Điện) có diện tích mặt sàn rộng 520 mét vuông, chiều cao tính từ cốt nền lên tới đỉnh tháp đạt 47,25 mét. Thay vì sử dụng kết cấu nhiều tầng mái chồng diêm thường thấy ở các ngôi chùa tân kiến, Hòa thượng Thích Giác Tâm và Kiến trúc sư Nguyễn Hồng Cương đã lựa chọn giải pháp kết cấu một đòn dông chính ở đỉnh cao nhất với hai sườn mái trước và sau buông dốc một góc 45 độ.

Chính độ dốc 45 độ cùng chiều cao vút thẳng 47,25 mét ấy đã gợi lên hình ảnh thân thuộc của mái nhà rông truyền thống thuộc các buôn làng Jrai, Bahnar trên dải đất Tây Nguyên. Thế nhưng khi bước lại gần, từng chi tiết kiến trúc lại hiện lên đậm nét cổ tự Việt Nam vùng đồng bằng Bắc Bộ và miền Trung với tám đầu đao uốn cong vươn dài tới 3 mét, trên bờ nóc và góc mái chạm khắc tinh xảo hình tượng cá chép hóa rồng, đầu rồng vươn cao lấy cảm hứng từ điêu khắc Chùa Một Cột và Chùa Tây Phương, kết hợp cùng hệ thống cột gỗ, vì kèo, con sơn đấu củng chịu lực mang phong vị kiến trúc chùa gỗ Nhật Bản và Đài Loan.

Để thực hiện những mảng chạm khắc gỗ và đắp nổi hoa văn tinh xảo từ cửa võng, bao lam cho tới các bức phù điêu rồng phượng trên mái, nhà chùa đã mời các toán thợ mộc và thợ nề lành nghề từ cố đô Huế và vùng đất võ Bình Định lên ăn ở, làm việc liên tục suốt hơn một thập niên. Nhờ sự tỉ mỉ trong từng đường đục nét chạm, toàn bộ không gian nội điện dù có quy mô lớn vẫn toát lên vẻ ấm cúng, thâm nghiêm của chất liệu gỗ tự nhiên nhuốm màu thời gian, tạo nên sự tĩnh lặng tuyệt đối cho người hành lễ khi bước qua ngưỡng cửa tam quan.

IVThế Đất Và Hướng

Phân tích dưới đây là cách đọc không gian của thư viện theo nhãn quan phong thủy hình thế truyền thống dựa trên địa hình đồi núi và thủy hệ thực tế quanh vùng Biển Hồ, hoàn toàn không phải nội dung ghi chép trong văn bia hay tài liệu giáo hội của nhà chùa.

VSinh Hoạt Tín Ngưỡng Và Lễ Tiết Trong Năm

Là ngôi chùa gắn bó mật thiết với đời sống của nhiều thế hệ người dân vùng đồi chè Nghĩa Hưng và Biển Hồ từ thập niên 1930 đến nay, Chùa Bửu Minh duy trì nếp sinh hoạt thiền môn thuần hậu theo truyền thống Phật giáo Bắc tông miền Trung. Vào các ngày sóc vọng (mùng 1 và ngày rằm âm lịch hàng tháng), tiếng chuông chùa ngân dài qua những triền chè xanh và hàng thông cổ thụ, quy tụ đông đảo bà con Phật tử địa phương về tụng kinh, lễ Phật.

Đặc biệt, bên cạnh các đại lễ lớn của Phật giáo, nhà chùa và cư dân trong vùng vẫn giữ lệ hương khói trang nghiêm tại Sơn Hải Miếu để tưởng niệm các bậc tiền hiền khai khẩn và những người phu đồn điền năm xưa đã nằm xuống trong buổi đầu mở đất lập làng.

VINơi Chốn Và Đường Tới

Những nơi gần đây trong thư viện

VIIĐóng Góp Cho Trang Này

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp