Men theo con đường ven biển uốn lượn dưới chân dãy núi Cửu Long ở bán đảo Đồ Sơn, khi tới sườn núi Vạn Tác thuộc khu 1, phường Đồ Sơn (thành phố Hải Phòng), quý vị sẽ bắt gặp một khung cảnh khác hẳn những ngôi chùa đồng bằng Bắc Bộ. Trước mặt là sóng Biển Đông vỗ rì rầm vào ghềnh đá suốt ngày đêm, còn ngay sau lưng là vách núi đá trầm mặc mở ra một vòm hang tự nhiên ăn sâu vào lòng đất mẹ. Đó chính là Chùa Hang Đồ Sơn, ngôi cổ tự có tên chữ là Cốc Tự (谷寺, nghĩa là chùa trong hang đá).
Không chỉ độc đáo bởi không gian thờ tự nằm hoàn toàn trong thạch động thiên tạo, Chùa Hang còn nắm giữ một vị trí đặc biệt trong lịch sử tư tưởng và tôn giáo Việt Nam. Theo truyền thuyết dân gian vùng Duyên hải và nhiều công trình khảo cứu lịch sử Phật giáo, chính hang đá bên bờ biển Nê Lê (tên cổ của Đồ Sơn) này là nơi nhà sư Phật Quang (tức Sư Bần) người Thiên Trúc (Ấn Độ) đã theo thuyền buôn ghé vào mở đạo tràng truyền bá Phật pháp từ thế kỷ 2 trước Công nguyên, sớm hơn cả trung tâm Phật giáo Luy Lâu ở vùng Kinh Bắc.
INhà Sư Phật Quang (Sư Bần), Phật Tích Nê Lê Và Truyền Thuyết Chử Đồng Tử Học Đạo
Trong hệ thống di sản Phật giáo Việt Nam, Chùa Hang Đồ Sơn mang tên chữ Hán là Cốc Tự (谷寺) hoặc Phật Quang Cốc Tự (佛光谷寺). Chữ Cốc (谷) trong Hán văn cổ chỉ thung lũng hẹp hoặc hang hốc tự nhiên giữa sườn núi đá, phản ánh trung thực hình thái khởi nguyên của ngôi chùa: bậc tu hành xưa không đốn gỗ nung gạch dựng chùa lớn, mà nương ngay vào thạch thất thiên nhiên giữa vách núi Vạn Tác (còn gọi là núi Tiên Sơn) để che mưa nắng, tọa thiền và lập bàn thờ Phật.
Nhân vật trung tâm được phụng thờ với tư cách Tổ sư khai sơn tại Cốc Tự là ngài Phật Quang, mà cư dân chài lưới vùng Đồ Sơn từ bao đời nay vẫn gọi một cách mộc mạc, gần gũi là Sư Bần (hoặc Tổ Bần). Theo mạch truyền thuyết vùng cửa biển Nam Triệu và bán đảo Đồ Sơn, vào khoảng thế kỷ 2 trước Công nguyên (cuối thời Hùng Vương - đầu thời An Dương Vương), ngài là một bậc cao tăng từ xứ Thiên Trúc (Ấn Độ) vượt đại dương theo các thương thuyền buôn bán hương liệu và sản vật phương Nam. Khi thuyền cặp vào vùng đất ven biển Nê Lê (địa danh cổ chỉ vùng Đồ Sơn và phụ cận), nhận thấy dải núi nhô ra biển có thế đất linh thiêng và một hang đá sâu tĩnh mịch nhìn ra đại dương, ngài đã dừng chân lưu lại, lấy hang đá làm tịnh thất tu hành, đào giếng nước ngọt ngay trong lòng hang và đem giáo lý từ bi của Đức Phật truyền dạy cho cư dân bản địa.
Sự hiện diện của đạo tràng Cốc Tự gắn liền với một lớp giao thoa tín ngưỡng vô cùng đặc sắc giữa Phật giáo Ấn Độ buổi sơ truyền và tín ngưỡng thần tiên bản địa của người Việt cổ. Theo truyện Nhất Dạ Trạch trong Lĩnh Nam chích quái và truyền ngôn vùng đồng bằng sông Hồng, chàng trai nghèo Chử Đồng Tử cùng công chúa Tiên Dung (con gái vua Hùng Vương thứ 18) trong một chuyến theo thuyền buôn ra biển tìm hàng hóa đã ghé vào ngọn núi Quỳnh Viên / Nê Lê để lấy nước ngọt. Tại am đá trên đảo núi ven biển này, hai vợ chồng đã gặp tiểu tăng (nhà sư) Phật Quang và lưu lại nghe giảng kinh, thụ giáo phép tu đạo trong suốt một thời gian trước khi được ban cho chiếc gậy trúc (trượng) và chiếc nón lá (mao) để hiển hóa phép thần thông. Hình ảnh nhà sư Ấn Độ ngồi tĩnh tọa trong hang đá truyền pháp cho vị thánh đứng trong hàng Tứ bất tử của dân tộc Việt Nam cho thấy ngay từ buổi bình minh, đạo Phật vào Giao Châu đã đi theo con đường hòa nhập êm dịu với tâm thức dân gian chứ không hề xung đột với tín ngưỡng bản địa.
Trên bình diện sử học và khảo cổ học Phật giáo, câu chuyện về nhà sư Phật Quang tại Chùa Hang Đồ Sơn mở ra một luận đề học thuật quan trọng về con đường du nhập Phật giáo vào Việt Nam bằng đường biển. Trong các bộ sử Phật giáo Việt Nam kinh điển của học giả Nguyễn Lang (tức Thiền sư Thích Nhất Hạnh), Lê Mạnh Thát và nhiều nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, vùng đất Nê Lê (Đồ Sơn, Hải Phòng) được nhận diện là cửa ngõ hàng hải đầu tiên đón các thương nhân và tăng sĩ Ấn Độ trên tuyến đường biển từ Ấn Độ Dương qua eo biển Malacca vào vịnh Bắc Bộ. Do bán đảo Đồ Sơn vươn dài ra biển như một mũi hoa tiêu tự nhiên, các thuyền buôn cổ từ phương Nam đi lên đều lấy núi Đồ Sơn làm điểm định vị, tránh bão và tiếp nước ngọt trước khi theo các nhánh sông Bạch Đằng, sông Cấm, sông Thái Bình và sông Dâu tiến sâu vào đất liền tới trung tâm Luy Lâu (Thuận Thành, Bắc Ninh).
Bởi vậy, nhiều nhà nghiên cứu nhận định rằng Phật tích Nê Lê tại Chùa Hang Đồ Sơn chính là trạm dừng chân tiền tiêu (tiền đồn tâm linh) của Phật giáo Ấn Độ tại Giao Châu từ thế kỷ 2 trước Công nguyên đến đầu Công nguyên, tạo tiền đề trực tiếp cho sự hình thành trung tâm Phật giáo Luy Lâu rực rỡ vào thế kỷ 1 - thế kỷ 2 sau Công nguyên (với Chùa Dâu thờ Pháp Vân) rồi từ Giao Châu mới truyền ngược lên Bành Thành và Lạc Dương của Trung Hoa.
Một điểm dễ gây nhầm lẫn đối với du khách khi nghe thuyết minh tại địa phương là việc đồng nhất hoàn toàn hai hình tượng Tổ sư Phật Quang (Sư Bần) và Sơ tổ Thiền tông Bồ Đề Đạt Ma. Trong thực tế khảo tả tại Chùa Hang Đồ Sơn, do Sư Bần và Bồ Đề Đạt Ma đều là các vị cao tăng người Thiên Trúc (Ấn Độ) vượt biển sang phương Đông truyền đạo và cùng gắn với hình ảnh tu hành trong hang đá (Bồ Đề Đạt Ma diện bích chín năm tại động Thiếu Thất vào thế kỷ 6 sau Công nguyên, còn Sư Bần tu trong hang đá Đồ Sơn theo truyền thuyết từ thế kỷ 2 trước Công nguyên), nên trong không gian thờ tự mở rộng của chùa hiện nay có tôn trí cả pho tượng đá tạc Tổ Bồ Đề Đạt Ma lẫn pho tượng cổ bằng đá xanh tạc Tổ sư Bần (Phật Quang) trong lòng hang sâu. Quý vị cần phân biệt rõ niên đại và hành trạng của hai bậc Tổ sư này khi chiêm bái.
IIHơn Hai Thiên Niên Kỷ Từ Thạch Thất Nê Lê Đến Di Tích Văn Hóa Hải Phòng
Trải qua hơn hai nghìn năm mưa nắng và gió bão miền biển, Chùa Hang Đồ Sơn vừa mang vẻ đẹp huyền sử của buổi đầu dựng nước, vừa in đậm những dấu mốc thăng trầm của lịch sử vùng cửa biển Hải Phòng từ thời cổ đại qua các triều đại Lý, Trần, Lê, Nguyễn cho tới ngày nay.
Khi đối chiếu các nguồn tư liệu viết về lịch sử Chùa Hang Đồ Sơn và địa danh Nê Lê, thư viện ghi nhận rõ hai điểm nguồn có cách lý giải khác nhau để quý vị nắm được toàn cảnh học thuật. Thứ nhất, về niên đại khởi nguồn và vị trí thành Nê Lê: theo truyền thuyết dân gian Đồ Sơn và các bài khảo cứu trên Tạp chí Nghiên cứu Phật học, nhà sư Phật Quang (Sư Bần) đã tới lập am trong hang đá Đồ Sơn từ thế kỷ 2 trước Công nguyên, và vùng Đồ Sơn (cùng tháp Tường Long trên đỉnh núi Ngọc) gắn liền với địa danh Nê Lê trong cổ sử. Trong khi đó, một số sử liệu Trung Hoa cổ (như Thủy kinh chú dẫn sách Giao Châu ngoại vực ký) và sách Đại Việt sử ký toàn thư khi nhắc tới thành Nê Lê hoặc chùa Nê Lê thời Bắc thuộc và thời Lý (như sự kiện vua Lý Thánh Tông dựng tháp tại Đồ Sơn năm 1058) lại dẫn tới những cuộc thảo luận của giới khảo cổ học hiện đại về phạm vi rộng của vùng đất Nê Lê trải dài từ bán đảo Đồ Sơn vào tới vùng Thủy Nguyên, An Dương. Dù phạm vi hành chính cổ có rộng hẹp khác nhau, các học giả đều thống nhất bán đảo Đồ Sơn và Chùa Hang là điểm mốc ven biển tiêu biểu nhất còn giữ được di vật và ký ức sống động về Phật tích này.
Thứ hai, về sự dịch chuyển không gian kiến trúc của chùa: trước thế kỷ 20, toàn bộ sinh hoạt thờ tự của Cốc Tự diễn ra ngay bên trong và trước cửa hang đá tự nhiên dưới chân núi Vạn Tác. Vào giữa thế kỷ 20, do biến động lịch sử và sự tác động của thời gian, một phần vách đá và các hiện vật cổ trong hang (như bệ thờ đá cổ và tượng Phật A Di Đà bằng đá xưa) từng bị hư hại hoặc vùi lấp. Từ thập niên 1990 đến những năm 2000, để bảo tồn nguyên trạng hang đá cổ và đáp ứng nhu cầu chiêm bái của đông đảo Phật tử, nhà chùa và nhân dân đã kiến thiết khu chùa mới ba tầng (gồm tòa Tam Bảo và Tây Phương điện) nằm cách cửa hang đá nguyên thủy khoảng 100 mét. Ngày 10 tháng 8 năm 2010, Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng đã ban hành Quyết định số 1347/QĐ-UBND xếp hạng Chùa Hang (Cốc Tự) là Di tích lịch sử văn hóa cấp thành phố (cấp tỉnh).
- Thế kỷ 2 TCNNhà sư Phật Quang (Sư Bần) mở đạo tràng tại hang đá Nê LêTheo truyền thuyết và sử liệu Phật giáo, nhà sư người Thiên Trúc (Ấn Độ) tên là Sư Bần (tôn hiệu Phật Quang) theo thuyền buôn ghé vào bờ biển Nê Lê (Đồ Sơn), chọn hang đá núi Vạn Tác làm nơi tu hành, truyền đạo cho dân chài và truyền pháp cho vợ chồng Chử Đồng Tử - Tiên Dung.
- Thế kỷ 11 - 14Phát triển cùng trung tâm Phật giáo Đồ Sơn thời Lý - TrầnDưới thời Lý - Trần, khi triều đình xây dựng tháp Tường Long (năm 1058 đời Lý Thánh Tông) và chùa Vân Bản trên núi Đồ Sơn, Cốc Tự dưới chân núi Vạn Tác tiếp tục là điểm hành hương linh thiêng của cư dân vùng Vạn Tác, huyện Nghi Dương.
- Thế kỷ 17 - 19Tôn tạo không gian thờ tự trong hang đá thời Lê - NguyễnNgười dân vùng Vạn Tác (xã Đồ Sơn, huyện Nghi Dương, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương xưa) duy trì hương khói tại Cốc Tự, bảo tồn pho tượng đá xanh tạc Tổ sư Bần, bát hương đá và giếng nước ngọt cổ trong lòng hang.
- Giữa thế kỷ 20Biến thiên lịch sử làm hư hại một phần cửa hang cổKhoảng những năm giữa thế kỷ 20, biến động lịch sử làm sập lở một phần vòm đá ngoài cửa hang và làm thất lạc một số hiện vật đá cổ, nhưng nhân dân địa phương vẫn gìn giữ được pho tượng đá xanh Sư Bần và ban thờ trong lòng hang sâu.
- Thập niên 1990 - 2000Khởi dựng khu chùa mới ba tầng cạnh hang đá cổNhằm bảo vệ hang đá nguyên thủy và mở rộng không gian tu học, Chùa Hang được kiến thiết thêm tòa kiến trúc 3 tầng (gồm tầng hậu cần, tòa Tam Bảo và Tây Phương điện) nằm cách hang đá cổ khoảng 100 mét.
- 2010Xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp thành phốNgày 10 tháng 8 năm 2010, Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng ban hành Quyết định số 1347/QĐ-UBND công nhận Chùa Hang (Cốc Tự) là Di tích lịch sử văn hóa cấp thành phố.
- 2020 - 2025Sắp xếp đơn vị hành chính thành phường Đồ Sơn mớiNăm 2020, phường Vạn Sơn sáp nhập với phường Ngọc Hải thành phường Hải Sơn theo Nghị quyết 872/NQ-UBTVQH14. Đến ngày 1 tháng 7 năm 2025, theo Nghị quyết 1669/NQ-UBTVQH15, phường Hải Sơn hợp nhất cùng các phường lân cận thành phường Đồ Sơn mới thuộc thành phố Hải Phòng.
IIIKhảo Tả Thạch Động Tự Nhiên Sâu 25 Mét, Tượng Đá Xanh Tổ Sư Bần Và Khu Điện Thờ Ba Tầng
Tổng thể không gian Chùa Hang Đồ Sơn (Cốc Tự) hiện nay là sự kết hợp hài hòa giữa hai khu vực: khu hang đá cổ nguyên thủy (chùa trong hang) nằm ẩn dưới chân vách núi đá Vạn Tác và khu kiến trúc chùa mới xây dựng khang trang ở sườn núi kế bên, cách cửa hang cổ khoảng một trăm mét. Bước vào khu vực hang đá cổ, quý vị sẽ cảm nhận ngay luồng không khí mát lạnh tỏa ra từ vách đá trầm tích ven biển. Theo số liệu khảo tả thực địa của ngành di sản Hải Phòng, hang đá tự nhiên có mặt cắt hình thang, ăn sâu vào lòng núi đá khoảng 25 mét. Cửa hang mở hướng ra phía biển có chiều cao khoảng 3,5 mét và chiều rộng khoảng 7 mét.
Lòng hang được chia thành hai bậc thềm đá tự nhiên: bậc thềm ngoài rộng khoảng 23 mét vuông là nơi khách thập phương đứng lễ bái, còn bậc thềm trong nâng cao hơn mặt ngoài khoảng 0,5 mét là nơi đặt ban thờ cổ. Càng đi sâu vào bên trong lòng núi, vòm đá càng thu hẹp và thấp dần theo cấu tạo khe nứt địa chất: tại vị trí sâu nhất ở đáy hang, chiều cao vòm đá chỉ còn khoảng 1,2 mét và chiều rộng khoảng 1,3 mét, khiến người vào chiêm bái tự nhiên phải cúi mình thành kính. Chính tại không gian tĩnh mịch trong lòng hang này, nhà chùa tôn trí pho tượng cổ Tổ sư Bần (Phật Quang) tạc bằng đá xanh nguyên khối cùng chiếc bát hương đá cổ và mạch giếng nước ngọt không bao giờ cạn.
Thạch động thiên tạo hình thang đâm xuyên vào vách núi đá ven biển Đồ Sơn, cửa hang cao 3,5 m, rộng 7 m, bên trong chia 2 bậc thềm đá (bậc ngoài rộng 23 m2, bậc trong cao hơn 0,5 m) và thu hẹp dần tới đáy hang cao 1,2 m, rộng 1,3 m.
Di vật điêu khắc quý giá nhất của chùa đặt trên bệ đá trong hang: tượng tạc bằng đá xanh cao khoảng 0,59 m đến 0,60 m, khắc họa vị sư Thiên Trúc ngồi tọa thiền trên đài sen theo thế kiết tường (lộ bàn chân phải), tóc xoăn kết từng búi, tai dài chạm vai, gương mặt trầm mặc từ bi.
Ngay trước pho tượng đá Sư Bần là chiếc bát hương bằng đá xanh cổ tạo dáng ba chân vạc vững chãi. Bên cạnh cửa hang và trong lòng đá có giếng nước ngọt cổ trong vắt quanh năm dù nằm ngay sát bờ nước biển mặn, tương truyền là giếng nước sinh hoạt của Tổ sư Phật Quang.
Trong khuôn viên mở rộng dưới bóng cây cổ thụ ven sườn núi tôn trí pho tượng Tổ sư Thiền tông Bồ Đề Đạt Ma tạc từ đá xanh nguyên khối với thần thái uy nghiêm, cùng hệ thống ban thờ lộ thiên và tháp Tổ.
Nằm cách hang đá cổ khoảng 100 m, tòa chùa mới dựng dựa vào sườn núi gồm 3 tầng: tầng 1 làm khu trai đường và hậu cần, tầng 2 là tòa Tam Bảo thờ Phật Thích Ca và chư vị Bồ Tát, tầng 3 trên cùng là Tây Phương điện tôn trí tượng Phật A Di Đà cùng ban thờ Mẫu và Đức Thánh Trần theo lối tiền Phật hậu Thần.
Các nhà khảo cổ và mỹ thuật học khi nghiên cứu pho tượng đá xanh Tổ sư Bần (cao 0,59 - 0,60 mét) tại Chùa Hang Đồ Sơn đã đặc biệt chú ý tới bút pháp tạo hình khác lạ của hiện vật này. Khác với lối tạc tượng Tổ sư Việt Nam thời Lê - Nguyễn thường mặc áo cà sa nhiều lớp và ngồi kiết già giấu kín hai bàn chân, pho tượng đá ở Cốc Tự lại tạc vị sư ngồi trên tòa sen trong tư thế bán già kiết tường để lộ rõ lòng bàn chân phải hướng lên trên, đầu không đội mũ mà có những cụm tóc xoăn ốc nhỏ, đôi tai dài dày dặn và sống mũi cao gợi rõ nhân chủng học của một vị tăng sĩ đến từ tiểu lục địa Ấn Độ. Dù niên đại chế tác cụ thể của bản thân pho tượng đá hiện còn là sản phẩm được tạc lại vào các thế kỷ quân chủ về sau để tưởng niệm vị Tổ khai sơn, những chi tiết tạo hình ấy vẫn bảo lưu trung thành ký ức lịch sử về ngài Phật Quang từ xứ Thiên Trúc.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy hình thế cổ truyền dựa trên địa hình thực tế của bán đảo Đồ Sơn và dãy núi Cửu Long, không phải nội dung chép từ văn bia di tích. Thư viện nói rõ để quý vị phân biệt giữa sử liệu khảo cổ và kiến giải phong thủy.
Xét trên bản đồ địa hình tại tọa độ khoảng vĩ bắc 20,7202 độ và kinh đông 106,7805 độ, Chùa Hang Đồ Sơn (Cốc Tự) sở hữu một cục thế phong thủy sơn hải kỳ vĩ bậc nhất vùng duyên hải Bắc Bộ. Bán đảo Đồ Sơn vốn là một mạch núi đất và đá sa thạch vươn dài từ đất liền ra biển theo hướng tây bắc - đông nam, gồm chín ngọn núi nối tiếp nhau uốn lượn như hình một con rồng lớn đang vươn mình ra đại dương nên từ xưa đã mang tên là Cửu Long sơn (dãy núi Chín Rồng). Chùa Hang kết huyệt ngay tại sườn đông bắc dưới chân ngọn núi đầu tiên của dãy Cửu Long là núi Vạn Tác (còn gọi là núi Tiên Sơn hay mẫu sơn của bán đảo). Trong phép tầm long điểm huyệt, vị trí hang đá nằm đúng nơi thạch cốt sơn căn (gốc xương đá của núi) tiếp giáp với mặt nước biển, tạo nên thế tựa sơn hướng hải (lưng tựa vách núi đá vững chãi, mặt nhìn thẳng ra Biển Đông mênh mông).
Nhìn từ trong lòng hang đá phóng tầm mắt ra phía trước (hướng đông - đông bắc), toàn bộ vùng vịnh biển Đồ Sơn và cửa biển Nam Triệu mở rộng vô tận làm đại minh đường tụ thủy. Ở đây, sự huyền diệu của tạo hóa thể hiện qua quy luật âm dương tương tế ngay trong lòng đá: phía trước chùa chỉ cách vài chục bước chân là sóng biển mặn chát thuộc đại dương (Thủy ngoại minh đường), nhưng ngay trong lòng hang đá và chân núi Vạn Tác lại có mạch giếng nước ngọt cổ quanh năm mát lành, không bao giờ cạn và không hề nhiễm mặn. Trong phong thủy hình thế, nơi vách đá sát biển mà sủi lên mạch nước ngọt tinh khiết gọi là thạch trung ẩn tuyền (suối ngọt ẩn trong đá), tức là nơi sinh khí của long mạch núi Cửu Long cô đọng lại thành chân thủy để nuôi dưỡng người tu đạo. Hai bên sườn núi Vạn Tác vươn ra ôm lấy ghềnh đá ven bờ tạo thành hai cánh tay tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ che chở cho cửa hang khỏi những luồng gió xoáy trực diện, biến thạch động Cốc Tự thành một Pháp vân tĩnh thất vững bền suốt hơn hai thiên niên kỷ.
VLễ Hội Khai Xuân Chùa Hang Và Nếp Hành Hương Về Cội Nguồn Phật Tích Nê Lê
Đối với người dân vùng biển Đồ Sơn và du khách khắp thành phố Hải Phòng, Chùa Hang (Cốc Tự) là chốn tổ linh thiêng để cầu nguyện bình an trước mỗi mùa ra khơi bám biển cũng như mỗi độ xuân về. Các kỳ lễ tiết tại chùa vừa giữ trọn nghi thức Phật giáo Bắc tông, vừa mang đậm sắc thái văn hóa tâm linh của cư dân miền biển.
| Thời gian âm lịch | Tên kỳ lễ và sự kiện | Nội dung nghi thức và sinh hoạt |
|---|---|---|
| Từ mùng 1 đến mùng 6 tháng Giêng | Lễ hội đầu xuân Chùa Hang Đồ Sơn | Lễ hội chính trong năm của di tích. Nhân dân Đồ Sơn và du khách thập phương tề tựu về dâng hương tại tòa Tam Bảo và vào sâu trong hang đá cổ lễ Tổ sư Bần (Phật Quang), cầu nguyện quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, ngư dân ra khơi tôm cá đầy khoang. |
| Ngày Rằm tháng Giêng âm lịch | Lễ Thượng nguyên cầu an | Nhà chùa cử hành khóa lễ tụng kinh Dược Sư và cầu an đầu năm cho bách tính. Người hành hương thường xin lộc nước ngọt từ giếng cổ Tổ sư để cầu sức khỏe và sự thanh tịnh. |
| Ngày Rằm tháng Tư âm lịch | Đại lễ Phật Đản | Kỷ niệm ngày Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đản sinh. Tại cái nôi Phật tích Nê Lê cổ xưa, nghi thức tắm Phật và thuyết giảng về lịch sử nhà sư Phật Quang truyền đạo vào Giao Châu được tổ chức trang trọng. |
| Ngày Rằm tháng Bảy âm lịch | Đại lễ Vu Lan báo hiếu và cầu siêu | Lễ báo hiếu công ơn sinh thành của cha mẹ, đồng thời lập đàn chẩn tế cầu siêu cho các anh hùng liệt sĩ và những ngư dân, thủy thủ đã khuất trên vùng biển Đông. |
| Ngày mùng 1 và ngày Rằm hằng tháng | Lễ sóc vọng thường kỳ | Các vãi già và Phật tử phường Đồ Sơn về tụng kinh tại tòa Tam Bảo, Tây Phương điện và thắp hương tưởng niệm Tổ sư khai sơn trong hang đá. |
Mỗi khi tiếng chuông chùa ngân nga hòa cùng tiếng sóng vỗ bờ dưới chân núi Vạn Tác, người hành hương bước vào lòng hang đá sâu thẳm lại như được trở về với cội nguồn nguyên sơ nhất của Phật giáo Việt Nam. Từ một thạch thất nhỏ bé của nhà sư Thiên Trúc bên bờ biển Nê Lê hơn hai nghìn năm trước, ngọn đèn Chánh pháp đã lan tỏa khắp châu thổ sông Hồng để làm nên một truyền thống Phật giáo đồng hành cùng dân tộc suốt chiều dài lịch sử.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Khu 1, phường Đồ Sơn (trước năm 2025 thuộc phường Hải Sơn, trước năm 2020 là phường Vạn Sơn, quận Đồ Sơn cũ), thành phố Hải Phòng
- Đường tới
- Từ trung tâm thành phố Hải Phòng, quý vị đi theo đường Phạm Văn Đồng (Đường tỉnh 353) về phía đông nam khoảng 20 km tới khu du lịch Đồ Sơn, rẽ vào tuyến đường ven biển khu 1 thuộc phường Đồ Sơn (phường Vạn Sơn / Hải Sơn cũ) ngay dưới chân núi Vạn Tác là tới Chùa Hang.
- Toạ độ
- 20.7202, 106.7805
Khi tới chiêm bái Chùa Hang Đồ Sơn (Cốc Tự), xin quý vị mặc trang phục kín đáo, lịch sự và chuẩn bị lễ chay (hương, hoa tươi, quả ngọt) khi dâng lễ tại tòa Tam Bảo, Tây Phương điện cũng như trong hang đá cổ. Do lòng hang đá tự nhiên sâu 25 mét có độ ẩm cao, nền đá gập ghềnh và vòm hang thấp dần về phía cuối (chỉ cao khoảng 1,2 mét ở đáy hang), quý vị cần đi giày dép đế thấp chống trơn trượt, chú ý cúi đầu khi tiến vào lễ tượng đá Tổ sư Bần và không thắp quá nhiều hương gây ngạt khói trong lòng hang hẹp.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Hang Đồ Sơn (Cốc Tự)
Contribute photos, information or video for Chùa Hang Pagoda, Đồ Sơn (Cốc Tự)Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Chùa Hang Đồ Sơn có tên chữ là Cốc Tự và được coi là nơi Phật giáo du nhập đầu tiên vào Việt Nam?
Chữ Cốc Tự có nghĩa là ngôi chùa nằm trong hang đá tự nhiên. Theo truyền thuyết và nhiều công trình nghiên cứu lịch sử Phật giáo, vào khoảng thế kỷ 2 trước Công nguyên, nhà sư người Thiên Trúc (Ấn Độ) tên là Sư Bần (tôn hiệu Phật Quang) đã theo thuyền buôn đường biển ghé vào vùng đất Nê Lê (Đồ Sơn), chọn hang đá dưới chân núi Vạn Tác để lập đạo tràng truyền bá Phật pháp đầu tiên tại Giao Châu trước khi lan tỏa lên vùng Luy Lâu.
Nhà sư Phật Quang (Sư Bần) tại Chùa Hang Đồ Sơn có mối liên hệ gì với truyền thuyết Chử Đồng Tử và Tiên Dung?
Theo truyền thuyết dân gian và truyện Nhất Dạ Trạch trong Lĩnh Nam chích quái, Chử Đồng Tử và công chúa Tiên Dung trong một chuyến theo thuyền buôn ra biển tìm hàng hóa đã ghé vào đảo núi ven biển lấy nước ngọt, gặp nhà sư Phật Quang đang tu hành trong am đá và xin thụ giáo học đạo, được nhà sư truyền dạy giáo lý và ban cho gậy trúc cùng nón lá thần thông.
Hang đá cổ và pho tượng Tổ sư Bần tại Chùa Hang có kích thước và đặc điểm như thế nào?
Hang đá tự nhiên của Cốc Tự có hình thang, đâm sâu vào lòng núi đá khoảng 25 mét, cửa hang cao khoảng 3,5 mét và rộng 7 mét, càng vào sâu càng hẹp dần tới đáy hang cao 1,2 mét. Trong lòng hang lưu giữ pho tượng cổ Tổ sư Bần tạc bằng đá xanh nguyên khối cao khoảng 0,59 đến 0,60 mét trong tư thế ngồi tọa thiền kiết tường trên đài sen, tóc xoăn từng búi, tai dài, phía trước có bát hương đá chân vạc cổ.
Chùa Hang Đồ Sơn được xếp hạng di tích vào năm nào và hiện nay thuộc đơn vị hành chính nào?
Chùa Hang (Cốc Tự) được Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng xếp hạng là Di tích lịch sử văn hóa cấp thành phố (cấp tỉnh) theo Quyết định số 1347/QĐ-UBND ngày 10 tháng 8 năm 2010. Về địa giới hành chính, chùa trước năm 2020 thuộc phường Vạn Sơn, từ năm 2020 thuộc phường Hải Sơn, và từ ngày 1 tháng 7 năm 2025 thuộc phường Đồ Sơn mới, thành phố Hải Phòng theo Nghị quyết số 1669/NQ-UBTVQH15.
Ngoài khu hang đá cổ, kiến trúc Chùa Hang Đồ Sơn hiện nay còn có những hạng mục nào?
Cách cửa hang đá nguyên thủy khoảng 100 mét, nhà chùa đã xây dựng mở rộng khu kiến trúc chùa mới gồm 3 tầng dựa vào sườn núi: tầng một là khu bếp và hậu cần, tầng hai là tòa Tam Bảo thờ Phật Thích Ca và chư Bồ Tát, tầng ba là Tây Phương điện thờ Phật A Di Đà cùng các ban thờ Mẫu và Đức Thánh Trần. Trong khuôn viên còn có giếng nước ngọt cổ của Tổ sư và tượng Tổ Bồ Đề Đạt Ma bằng đá xanh nguyên khối.