Nếu như ở vùng đồng bằng Siem Reap, các vị vua Khmer phải huy động hàng vạn thợ đá đắp nền và xếp ba vòng hành lang chồng lên nhau để tạo ra một ngọn núi nhân tạo giữa đất phẳng, thì tại cực bắc đất nước Campuchia, thiên nhiên đã dựng sẵn một ngọn núi thật sự cho thần linh. Bắt đầu từ chân bậc thang đá sa thạch ở đầu phía bắc, quý vị bước lên 162 bậc đá dốc đứng dưới sự canh giữ của đôi rắn thần Naga bảy đầu, rồi đi dọc theo con đường lát đá vươn dần lên theo sống núi dài 800 mét. Cứ qua mỗi khoảng sân dài và một nhịp bậc thang, một tòa cổng tháp đá gopura hình chữ thập lại chắn ngang tầm mắt, che khuất hoàn toàn tầng không gian kế tiếp. Chỉ tới khi đi xuyên qua tầng cổng thứ năm và bước ra mỏm đá cuối cùng ở cực nam, cả bầu trời và đồng bằng bạt ngàn của xứ sở Chùa Tháp bên dưới vách đá dựng đứng cao 525 mét mới bất ngờ mở toang trước mắt.
Đó là Đền Preah Vihear (tiếng Khmer là Prasat Preah Vihear, bắt nguồn từ chữ Phạn Prasada là đền tháp và Vihara là tịnh xá hay chốn ngự thiêng liêng), ngôi đền Ấn Độ giáo thờ thần Shiva tọa lạc trên đỉnh vách đá Pey Tadi thuộc dãy núi Dângrêk, tỉnh Preah Vihear. Được bồi đắp qua suốt bốn thế kỷ bởi ít nhất bảy triều vua Khmer từ thế kỷ 9 tới thế kỷ 12, Preah Vihear được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới vào năm 2008 như một kiệt tác kết hợp giữa kiến trúc đá cổ điển và địa hình núi non hùng vĩ bậc nhất Đông Nam Á.
IChúa Tể Đỉnh Núi Sri Sikharesvara Và Lộ Trình Lên Núi Thiêng
Trong văn bia chữ Phạn và chữ Khmer cổ tìm thấy tại di tích, ngọn núi và ngôi đền mang tên thiêng là Sri Sikharesvara (Sikhara là đỉnh núi, Isvara là đấng Chúa Tể, tức Đấng Chúa Tể của Đỉnh Núi). Trong vũ trụ luận Ấn Độ giáo, thần Shiva là vị thần ngự trị trên đỉnh núi tuyết Kailash thuộc dãy Himalaya để thiền định và duy trì nhịp điệu vận hành của vũ trụ. Đối với người Khmer cổ đại sống trên vùng đồng bằng châu thổ sông Mekong và Biển Hồ Tonle Sap, vách đá dựng đứng của dãy núi Dângrêk sừng sững ở chân trời phía bắc chính là hiện thân tự nhiên của núi Kailash và núi vũ trụ Meru.
Bên cạnh tôn hiệu Sri Sikharesvara, các văn bia tại Preah Vihear còn nhắc tới việc thờ phụng thần Shiva dưới danh hiệu Bhadresvara, vị thần bảo hộ tối cao vốn gắn liền với thánh địa núi Lingaparvata (tức Đền Wat Phu, Champasak ở Nam Lào ngày nay) từ thời vương quốc Chân Lạp. Việc rước linh khí của thần Bhadresvara về hợp thờ cùng thần Sikharesvara trên đỉnh Pey Tadi thể hiện ý thức kế thừa dòng mạch vương quyền thiêng liêng của các triều đại Angkor.
Khác với mặt bằng hình chữ nhật đồng tâm khép kín của Đền Angkor Wat hay Đền Banteay Srei, đền Preah Vihear được thiết kế như một hành trình tâm linh tuyến tính (linear sacred progression) kéo dài suốt 800 mét từ Bắc xuống Nam. Người hành hương đi từ chân dốc phía Bắc lên đỉnh vách đá phía Nam phải vượt qua năm tầng cổng tháp gopura và bốn khoảng sân dài, mỗi tầng cao hơn tầng trước như đang bước qua từng tầng trời để tiến gần tới chốn ngự tối hậu của thần Shiva nơi mép vực.
Sau khi đế chế Angkor chuyển sang tôn sùng Phật giáo Nam tông (Theravada) từ thế kỷ 14, cũng như nhiều ngôi đền cổ khác, Preah Vihear không bị lãng quên mà tiếp tục được cư dân bản địa và các nhà sư Phật giáo tìm lên lễ bái, biến ngôi đền của thần Shiva thành một chốn hành hương linh thiêng giữa mây ngàn.
Theo tấm văn bia K.383 khắc dưới triều vua Suryavarman II (trị vì 1113 tới khoảng 1150, người xây dựng Angkor Wat), vị đại tư tế Bà-la-môn lừng danh là quốc sư Divakarapandita (người đã cử hành lễ đăng quang cho ba đời vua Khmer liên tiếp là Jayavarman VI, Dharanindravarman I và Suryavarman II) đã dành tâm huyết đặc biệt cho đền Preah Vihear. Văn bia chép rằng quốc sư Divakarapandita đã dâng cúng lên thần Sri Sikharesvara một pho tượng thần Shiva múa vũ điệu Nataraja bằng vàng ròng, cùng các chóp tháp bọc đồng mạ vàng, lọng trắng, bát vàng, trang sức đá quý, voi, ngựa và ruộng đất để duy trì việc tế lễ quanh năm tại đền.
Khi đọc các tài liệu về độ cao của đền Preah Vihear, quý vị sẽ thấy hai con số khác nhau: một số nguồn (trong đó có tóm tắt khảo cổ phổ thông) ghi đền nằm trên vách đá cao 525 mét (1.722 foot), trong khi hồ sơ Di sản Thế giới của UNESCO và Britannica ghi độ cao 625 mét (2.051 foot). Thực chất cả hai con số đều đúng nhưng tính từ hai mốc chuẩn khác nhau: 525 mét là chiều cao thẳng đứng của vách đá Pey Tadi tính từ mặt đồng bằng tỉnh Preah Vihear ngay dưới chân núi, còn 625 mét là độ cao tuyệt đối của đỉnh vách đá tính từ mực nước biển trung bình (và bản thân trục cầu thang dài 800 mét của đền có độ chênh cao 120 mét từ bậc thang đầu tiên ở phía Bắc lên tới điện thờ chính ở phía Nam).
IIBốn Thế Kỷ Kiến Tạo Trên Đỉnh Núi Dângrêk
Hồ sơ UNESCO số 1224 ghi nhận đền Preah Vihear không phải là công trình của một đời vua duy nhất mà là kết tinh kiến trúc của suốt bốn thế kỷ phát triển rực rỡ nhất của vương quốc Khmer, lưu giữ dấu ấn từ phong cách Koh Ker, Banteay Srei, Khleang, Baphuon cho tới phong cách Angkor Wat.
- Đầu thế kỷ 9Hoàng tử Indrayudha lập am thờ Sri Sikharesvara bằng gỗTheo truyền thống bia ký, hoàng tử Indrayudha (con trai vua Jayavarman II) sau thời gian tu khổ hạnh trên núi đã rước một mảnh đá từ Linga Sririjendrabhadresvara lên đỉnh Pey Tadi lập đền thờ thần Shiva Chúa Tể Đỉnh Núi.
- Cuối thế kỷ 9 (889 tới 910)Vua Yasovarman I khởi dựng đền đá đầu tiênDưới triều vua Yasovarman I (người dời đô về Yasodharapura tại Angkor), các cấu trúc thờ thần Bhadresvara bắt đầu được dựng trên đỉnh núi Dângrêk.
- Thế kỷ 10Mở rộng theo phong cách Koh Ker và Banteay SreiDưới triều vua Jayavarman IV (thời kỳ kinh đô Koh Ker) và vua Rajendravarman II, các cổng tháp đá sa thạch lớn như Gopura V với mái ngói và cột đá sơn đỏ cùng các chạm khắc tinh xảo được kiến tạo.
- Nửa đầu thế kỷ 11 (1006 tới 1050)Vua Suryavarman I quy hoạch trục hành lễ dài 800 métVua Suryavarman I cho mở rộng quy mô toàn diện ngôi đền, xây dựng các cổng tháp Gopura IV và Gopura III, các sân hành lễ dài, hồ chứa nước (baray) và khắc bia khẳng định sự bảo trợ tối cao của hoàng gia đối với thánh sơn Sri Sikharesvara.
- Nửa đầu thế kỷ 12 (1113 tới 1150)Vua Suryavarman II và quốc sư Divakarapandita hoàn thiện đềnVua Suryavarman II cùng vị quốc sư cao niên Divakarapandita cho trùng tu khu nội điện trung tâm, dựng văn bia lớn K.383 (năm 1119 tới 1121) và dâng cúng tượng Shiva Nataraja bằng vàng cùng nhiều bảo vật.
- 7 tháng 7 năm 2008UNESCO công nhận Di sản Thế giớiTại kỳ họp lần thứ 32 ở Quebec (Canada), Ủy ban Di sản Thế giới của UNESCO chính thức ghi danh Đền Preah Vihear là Di sản Thế giới theo tiêu chí (i) nhờ giá trị kiệt tác kiến trúc gắn liền với cảnh quan núi non và tín ngưỡng.
Các nhà khảo cổ học Pháp thuộc Viện Viễn Đông Bác Cổ (như Henri Parmentier và George Coedès) khi khảo sát và dịch thuật hệ thống văn bia tại Preah Vihear vào nửa đầu thế kỷ 20 đã chỉ ra rằng ngôi đền này nằm trên tuyến giao thông cổ nối liền vùng bồn địa Angkor ở phía Nam với cao nguyên Khorat ở phía Bắc thông qua các đèo núi trên dãy Dângrêk. Nhờ vị trí vừa biệt lập trên mây ngàn vừa nằm cạnh trục giao thương cổ, Preah Vihear được các đời vua Khmer coi là trạm gác tâm linh tối cao trấn giữ biên cương phía Bắc của đế chế.
IIITrục Hành Hương 800 Mét, Năm Cổng Gopura Và Bức Chạm Khuấy Biển Sữa
Toàn bộ quần thể kiến trúc Preah Vihear trải dài 800 mét theo một trục thẳng Bắc Nam, tận dụng chính thềm đá sa thạch tự nhiên của núi Pey Tadi làm nền móng và nguồn vật liệu xây dựng tại chỗ. Các cổng tháp gopura ở đây được giới khảo cổ đánh số từ trong ra ngoài theo thông lệ Angkor: Gopura V là cổng ngoài cùng ở chân dốc phía Bắc mà khách hành hương gặp đầu tiên, rồi tiến dần qua Gopura IV, Gopura III, Gopura II để vào tới Gopura I và khu điện thờ trung tâm ở sát vách đá phía Nam.
Mỗi cổng gopura đều có mặt bằng hình chữ thập, được đặt ngay trên đỉnh một dãy bậc thang đổi cốt độ cao. Cách bố trí này tạo nên một hiệu ứng thị giác có chủ đích: khi đứng ở sân dưới nhìn lên, thân cổng gopura phía trước che khuất hoàn toàn các công trình phía sau, khiến người đi lễ chỉ khi bước hẳn qua ngưỡng cửa đá mới thấy khoảng sân và tầng cổng tiếp theo hiện ra giữa nền trời.
Gồm 162 bậc đá sa thạch rộng 8 mét, dài 78 mét leo lên sườn đá dốc, dẫn tới Sân Naga dài hơn 30 mét có hai đôi rắn thần Naga bảy đầu tạc theo phong cách Koh Ker thế kỷ 10 với thân rắn khỏe khoắn, không chạm rườm rà.
Gopura V mang phong cách Koh Ker với những hàng cột đá thanh thoát còn lưu vết sơn đỏ cổ. Nối qua con đường đá dài 270 mét là Gopura IV thuộc phong cách Khleang và Baphuon (thế kỷ 11), nơi bức trán cửa mặt Nam khắc cảnh Khuấy biển sữa (Samudra Manthana) được đánh giá là một trong những tác phẩm điêu khắc đẹp nhất của nghệ thuật Khmer.
Đi hết đại lộ thứ hai dài 150 mét có hàng trụ đá hoa sen hai bên là tới Gopura III, khối cổng lớn nhất và bề thế nhất của đền Preah Vihear, hai bên có hai dãy điện cánh chữ nhật từng là nơi nhà vua và đoàn tùy tùng nghỉ chân chuẩn bị nghi lễ.
Qua con đường đá ngắn có lan can Naga thứ hai dài 34 mét là Gopura II và Gopura I mở vào hai khoảng sân trong khép kín. Tại sân ngoài có hai tòa Thư viện (Tàng kinh các) đối xứng hai bên Đông Tây dùng lưu giữ kinh sách chữ Phạn.
Nằm trong sân trong cùng có hành lang bao quanh và hai dãy nhà dài (Palaces). Ở giữa sân là phòng tiền đường (Mandapa) nối liền với ngọn tháp thờ chính (Prasat) nơi xưa kia đặt ngẫu tượng Linga Sri Sikharesvara và tượng Shiva Nataraja bằng vàng.
Ngay phía sau bức tường mù phía Nam của sân điện chính vài bước chân là rìa vách đá Pey Tadi dựng đứng cao 525 mét, mở ra tầm nhìn bao quát toàn bộ vùng rừng núi và đồng bằng tỉnh Preah Vihear trải rộng tới tận chân trời phía Nam.
| Hạng mục | Thông số khảo cổ | Ghi chú và nguồn đối chiếu |
|---|---|---|
| Tổng chiều dài trục hành hương | Khoảng 800 m (theo trục Bắc Nam) | UNESCO số 1224, gồm 5 cổng gopura và 4 đại lộ nối tiếp |
| Độ cao vách đá Pey Tadi | 525 m so với đồng bằng (625 m so với mặt biển) | Chênh cao 120 m từ chân cầu thang phía Bắc lên đỉnh phía Nam |
| Bậc thang đá đầu tiên | 162 bậc (dài 78 m, rộng 8 m) | Nhiều bậc được đục trực tiếp vào thềm đá sa thạch tự nhiên |
| Khoảng cách Gopura V tới Gopura IV | Khoảng 270 m | Hai bên đường cắm các trụ đá hình búp sen (milestone) |
| Khoảng cách Gopura IV tới Gopura III | Khoảng 150 m | Dẫn lên khu phức hợp Gopura III lớn nhất của đền |
| Diện tích vùng lõi Di sản UNESCO | 154,7 hecta (vùng đệm 2.642,5 hecta) | Theo Quyết định ghi danh số 1224rev của UNESCO năm 2008 |
Một chi tiết kỹ thuật đáng kinh ngạc tại Preah Vihear là cách người Khmer cổ đại xử lý nguồn nước trên đỉnh núi đá cao hơn 600 mét. Dọc theo sườn phía Đông của các con đường dẫn, các kiến trúc sư thời Suryavarman I đã cho đục thẳng vào nền đá sa thạch các rãnh thu nước mưa và xây những hồ chứa nước chữ nhật (baray) kè đá bậc thang để tích trữ nước ngọt phục vụ sinh hoạt và nghi lễ tắm tượng thần suốt những tháng mùa khô khắc nghiệt trên đỉnh Dângrêk.
IVThế Đất Và Hướng
Trước hết cần phân biệt rõ nguyên lý bản địa: các vị vua Khmer dựng đền Preah Vihear theo vũ trụ luận Ấn Độ giáo về núi thiêng Meru và núi Kailash, hoàn toàn không sử dụng phong thủy La Kinh của Trung Hoa hay Việt Nam. Đặc biệt, trong khi hầu hết các đền tháp Ấn Độ giáo ở Angkor đều mở cửa chính về hướng Đông (hoặc hướng Tây như Angkor Wat), đền Preah Vihear là một ngoại lệ độc đáo khi chạy dọc theo trục Bắc Nam để nương theo đúng sống đá tự nhiên của mỏm Pey Tadi vươn dần lên đỉnh vực. Phần phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện để bạn đọc thấy rõ sự kỳ vĩ của long mạch tự nhiên nơi đây.
Xét trên đại cuộc sơn mạch tại tọa độ 14,3906 độ vĩ Bắc, 104,6803 độ kinh Đông, dãy núi Dângrêk chạy dài hàng trăm kilômét theo hướng Đông Tây như một bức trường thành tự nhiên khổng lồ phân ranh giữa vùng cao nguyên phía Bắc và vùng đồng bằng bồn địa Campuchia ở phía Nam. Tại vị trí đền Preah Vihear, mạch núi đột ngột nhô cao rồi đứt gãy thẳng đứng ở phía Nam tạo thành mũi đá Pey Tadi cao 525 mét trên mặt đồng bằng. Đọc theo phép tầm long cổ truyền, đây là thế sơn nguyên vọng hải hay thiên mã lâm nhai (ngựa trời đứng sát bờ vực cao nhìn xuống biển đồng bằng mênh mông), nơi toàn bộ khí lực của dải sơn mạch Dângrêk dồn tụ về một mỏm đá nhọn duy nhất nhô ra giữa tầng không.
Xét về hướng và trục dẫn khí, vì sườn núi phía Nam là vách đá dựng đứng không thể leo trực tiếp, cổ nhân đã mở lối vào từ sườn dốc thoai thoải ở phía Bắc và dẫn mạch đi lên về phía Nam (tức tọa Nam hướng Bắc xét theo chiều đón khách hành hương từ cổng Gopura V đi vào, đồng thời lấy đỉnh cao cực Nam làm huyệt kết tối thượng). Năm tầng cổng tháp gopura cùng bốn đoạn đường lát đá đóng vai trò như năm đốt xương sống của một long mạch đang vươn mình bay lên trời: mỗi bậc thang nâng cao cốt đất, mỗi cổng tháp thu nạp và lọc khí, dẫn người hành hương đi từ thấp lên cao đúng 120 mét chênh lệch độ cao.
Đặc biệt, ở điểm kết huyệt cuối cùng tại sân điện thờ trung tâm sát mép vực phía Nam, bức tường đá phía sau buồng thờ chính được xây bít kín không trổ cửa ra vực thẳm. Trong phép hình thế cổ truyền, cách xử lý này giúp tàng phong tụ khí: ngăn không cho gió lốc từ vực sâu 525 mét phía Nam thổi thốc làm tán khí trong nội điện, đồng thời giữ cho toàn bộ sinh khí dẫn từ hướng Bắc qua năm tầng gopura hội tụ trọn vẹn tại buồng thờ Linga Sri Sikharesvara. Phía Đông con đường dẫn lại có hệ thống hồ nước baray đục vào đá (phương Thanh Long có thủy tụ), tạo nên sự cân bằng Thủy Hỏa và Âm Dương hiếm thấy trên một đỉnh núi đá khô hạn.
VTừ Đại Lễ Của Các Vua Angkor Tới Nếp Hành Hương Trên Đỉnh Núi
Vào thời thịnh trị của đế chế Angkor, văn bia K.383 ghi lại rằng đền Preah Vihear là nơi cử hành các kỳ đại lễ quốc gia vào mỗi dịp đầu năm và các ngày lễ lớn của thần Shiva, khi quốc sư và các tư tế Bà-la-môn làm lễ tắm tượng thần, rước lửa thiêng và ban phát lễ vật cho hàng nghìn người phục vụ đền. Ngày nay, ngôi đền vừa là Di sản Thế giới vừa là chốn hành hương tâm linh của người dân Campuchia theo lịch Phật giáo Nam tông Khmer.
| Thời điểm | Hệ lịch | Lễ tiết và sự kiện | Hoạt động tâm linh và văn hóa tại Preah Vihear |
|---|---|---|---|
| Giữa tháng 4 (thường từ 13 tới 16 tháng 4) | Lịch Khmer | Tết cổ truyền Chol Chnam Thmey | Đông đảo người dân tỉnh Preah Vihear và các tỉnh lân cận hành hương lên đỉnh núi Dângrêk dâng hương hoa, cầu bình an đầu năm mới và ngắm bình minh trên vách đá Pey Tadi. |
| Rằm tháng 6 âm lịch Khmer (khoảng tháng 5) | Lịch Khmer | Đại lễ Phật Đản Visak Bochea | Các vị sư từ ngôi chùa Phật giáo dưới chân núi cùng Phật tử lên khu vực đền cổ tụng kinh, dâng hoa sen và cầu nguyện hòa bình. |
| Tháng 9 tới tháng 10 | Lịch Khmer | Lễ Pchum Ben (Lễ Báo hiếu tổ tiên) | Các gia đình người Khmer trong vùng kết hợp lễ chùa cúng dường Tăng đoàn và hành hương lên thánh sơn tưởng nhớ tiền nhân đã xây dựng ngôi đền cổ. |
| Ngày 7 tháng 7 hằng năm | Dương lịch (từ năm 2008) | Kỷ niệm ngày ghi danh Di sản Thế giới UNESCO | Cơ quan Quốc gia Preah Vihear (NAPV) và tỉnh Preah Vihear tổ chức các hoạt động văn hóa, triển lãm bảo tồn và lễ tạ ơn kỷ niệm ngày ngôi đền được UNESCO công nhận năm 2008. |
Trong hệ thống các thánh địa Ấn Độ giáo cổ tại Đông Nam Á, quý vị có thể đặt đền Preah Vihear cạnh Đền Angkor Wat và Thánh địa Mỹ Sơn: nếu Mỹ Sơn nằm trong lòng thung lũng núi vòng cung và Angkor Wat nằm giữa đồng bằng nước bao quanh, thì Preah Vihear lại ngự trên chót vót đỉnh vách đá mây phủ, đại diện cho hình thái đền núi tự nhiên kỳ vĩ nhất của văn minh Khmer.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Svay Chrum Village, Kan Tout Commune, Choam Khsant District, Preah Vihear Province, Cambodia
- Đường tới
- Đền Preah Vihear nằm tại làng Svay Chrum, xã Kan Tout, huyện Choam Khsant, tỉnh Preah Vihear ở miền bắc Campuchia, cách thành phố Siem Reap khoảng 140 km về phía đông bắc (khoảng 2,5 tới 3 giờ đi ô tô theo đường nhựa qua Anlong Veng hoặc Sra Em) và cách thủ đô Phnom Penh khoảng 418 km về phía bắc.
- Toạ độ
- 14.3906, 104.6803
Đền Preah Vihear nằm trên đỉnh núi cao có địa hình bậc đá dốc dài 800 mét, vì vậy quý vị nên mang giày thể thao hoặc giày đi bộ có đế bám tốt, đội mũ rộng vành và mang theo đủ nước uống. Trang phục cần lịch sự, kín vai và dài qua đầu gối khi vào khu vực đền thiêng. Từ trung tâm đón tiếp dưới chân núi, quý vị chuyển sang xe bán tải hai cầu chuyên dụng (hoặc đi bộ theo đường bậc thang cổ) để lên tới điểm đầu lối vào phía Bắc gần bậc thang Naga. Khi bước ra mỏm vách đá Pey Tadi ở phía Nam sau lưng điện thờ chính, gió trên đỉnh núi rất mạnh và vực đá dựng đứng không có tường chắn cao, quý vị cần đứng cách mép vực một khoảng an toàn và tuyệt đối không trèo ra các mỏm đá chênh vênh để chụp ảnh.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đền Preah Vihear
Contribute photos, information or video for Preah Vihear TempleThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Đền Preah Vihear thờ vị thần nào và tên cổ của đền là gì
Đền được xây dựng để thờ thần Shiva của Ấn Độ giáo dưới hai danh hiệu chính ghi trong văn bia là Sri Sikharesvara (Đấng Chúa Tể của Đỉnh Núi) và Bhadresvara. Về sau khi Phật giáo Nam tông phổ biến tại Campuchia, ngôi đền cũng trở thành nơi hành hương lễ Phật của cư dân bản địa.
Tại sao các tài liệu ghi độ cao của đền Preah Vihear là 525 mét hoặc 625 mét
Hai con số này đo từ hai mốc chuẩn khác nhau và đều chính xác: 525 mét (1.722 foot) là chiều cao thẳng đứng của vách đá Pey Tadi so với mặt đồng bằng Campuchia ngay bên dưới chân núi, còn 625 mét (2.051 foot) là độ cao tuyệt đối của đỉnh vách đá so với mực nước biển trung bình. Riêng trục hành hương dài 800 mét của đền có độ chênh cao 120 mét từ cổng Bắc lên điện chính ở phía Nam.
Kiến trúc của đền Preah Vihear có gì khác biệt so với các đền ở Angkor
Thay vì xây các vòng hành lang hình chữ nhật đồng tâm trên đất bằng và mở cửa về hướng Đông như phần lớn các đền ở Angkor, đền Preah Vihear được bố trí trải dài suốt 800 mét theo trục Bắc Nam dọc theo sống núi đá tự nhiên, gồm 5 tầng cổng tháp gopura nối tiếp nhau dẫn lên tới sát mép vực đá Pey Tadi.
Đền Preah Vihear được xây dựng dưới triều đại vị vua nào
Ngôi đền được kiến tạo và mở rộng liên tục qua hơn ba thế kỷ từ đầu thế kỷ 9 tới thế kỷ 12. Các hạng mục đá quan trọng nhất hiện còn gắn liền với triều vua Yasovarman I (cuối thế kỷ 9), thời kỳ Koh Ker (thế kỷ 10), vua Suryavarman I (nửa đầu thế kỷ 11) và vua Suryavarman II cùng vị quốc sư Divakarapandita (nửa đầu thế kỷ 12).
Đền Preah Vihear được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới năm nào
Đền Preah Vihear được Ủy ban Di sản Thế giới của UNESCO chính thức ghi danh vào Danh sách Di sản Thế giới ngày 7 tháng 7 năm 2008 (mã số 1224) theo tiêu chí (i), ghi nhận đây là một kiệt tác kiến trúc Khmer cổ điển hòa quyện hoàn hảo với cảnh quan núi non hùng vĩ.