Đền Angkor Wat

IĐền Núi Của Thần Vishnu Và Ngôi Chùa Nam Tông

Câu hỏi đầu tiên người ta hay đặt là Angkor Wat thuộc đạo nào. Câu trả lời có hai tầng. Tầng gốc là Ấn Độ Giáo phái Vishnu: vua Suryavarman II, trị vì từ năm 1113 tới khoảng năm 1150, cho dựng đền đầu thế kỷ 12 để thờ thần Vishnu, theo Britannica và hồ sơ UNESCO. Tầng sau là Phật Giáo Nam Tông (Theravāda): theo Nomadays, tới cuối thế kỷ 14 đền đã chuyển sang thờ Phật, và từ đó tới nay chưa lúc nào thôi là nơi có sư sãi và người đi lễ. Thư viện xếp đền vào Ấn Độ Giáo vì đó là đạo đã định ra hình khối, hướng và các bức phù điêu, nhưng quý vị tới đây hôm nay sẽ gặp tượng Phật, nhang đèn và sư áo vàng.

Tên gọi cũng mang dấu hai tầng ấy. Chữ Angkor trong tiếng Khmer bắt nguồn từ chữ Phạn nagara, nghĩa là kinh thành. Chữ Wat là chữ người Khmer dùng cho ngôi chùa Phật Giáo. Tên Angkor Wat vì thế có nghĩa là ngôi chùa của kinh thành, một cái tên đặt theo đời sống Phật Giáo về sau, không phải tên thời Suryavarman II.

Người Việt có sẵn hai nơi để đối chiếu. Thánh địa Mỹ Sơn cũng là đền Ấn Độ Giáo của một vương quốc cổ Đông Nam Á, nhưng thờ Shiva của Chăm Pa, bài riêng đã kể. Còn lớp Phật Giáo Nam Tông Khmer thì quý vị gặp ngay trong nước ở Chùa Âng tại Trà Vinh, ngôi chùa có tên Khmer là Angkorajaborey.

IITừ Đền Vishnu Tới Di Sản Của Cả Nước

Angkor từng là trung tâm của đế chế Khmer từ thế kỷ 9 tới thế kỷ 15, theo hồ sơ UNESCO. Angkor Wat ra đời ở khoảng giữa quãng ấy, khi nghề dựng đền bằng sa thạch của người Khmer đã chín. Britannica gọi đây là đỉnh cao của kiến trúc Khmer. Điều đáng nói là ngôi đền chưa bao giờ bị bỏ hẳn: khi các đền khác trong khu Angkor chìm vào rừng, Angkor Wat vẫn có người thờ phụng nhờ đã chuyển sang Phật Giáo.

• Thế kỷ 9Angkor thành trung tâm đế chế
  UNESCO ghi Angkor là kinh đô và trung tâm đế chế Khmer từ thế kỷ 9 tới thế kỷ 15, với nhiều lớp kinh thành và đền núi nối nhau.
• 1113Suryavarman II lên ngôi
  Vị vua cho dựng Angkor Wat trị vì từ năm 1113 tới khoảng năm 1150 theo Britannica. Đền được dựng trong thời trị vì ấy để thờ thần Vishnu.
• Cuối thế kỷ 14Chuyển sang Phật Giáo Nam Tông
  Theo Nomadays, tới cuối thế kỷ 14 đền đã thành nơi thờ Phật của Phật Giáo Nam Tông. Tượng Phật được đặt vào các gian, trong đó có bốn tượng quay bốn hướng ở điện trung tâm.
• Thế kỷ 15Kinh đô dời đi
  UNESCO ghi vai trò trung tâm của Angkor kết thúc ở thế kỷ 15. Nhiều đền trong khu bị rừng phủ dần, Angkor Wat vẫn giữ việc thờ phụng.
• Thế kỷ 19Được giới thiệu rộng ra ngoài
  Britannica ghi đền đã có khách phương Tây ghé từ thế kỷ 16, và tới thế kỷ 19 được nhà tự nhiên học người Pháp Henri Mouhot mô tả, từ đó được biết rộng rãi.
• 1992Di sản Thế giới UNESCO
  Khu Angkor rộng 40.100 hecta được ghi danh theo bốn tiêu chí i, ii, iii và iv. Cơ quan quốc gia APSARA lập năm 1995 để quản lý khu di sản.
• 2004Ra khỏi danh sách bị đe dọa
  UNESCO đưa Angkor ra khỏi Danh sách Di sản bị đe dọa năm 2004, ghi nhận công bảo tồn và trùng tu của nhiều nước cùng làm với Campuchia.

IIIHào Nước, Ba Vòng Hành Lang Và Năm Tháp Sen

Bố cục của Angkor Wat là một chuỗi hình chữ nhật lồng nhau. Ngoài cùng là con hào rộng 190 mét, trong hào là tường bao dài 3,6 kilômét theo Nomadays, rồi tới sân rộng, rồi ba vòng hành lang đồng tâm, mỗi vòng cao hơn vòng trước. Trên đỉnh là năm ngọn tháp xếp theo hình năm điểm, bốn tháp góc và tháp giữa cao hơn 65 mét. Người đi vào phải leo dần lên, đúng như ý của một đền núi.

Vật liệu chính là sa thạch, mặt đá gần như chỗ nào cũng chạm. Nomadays ghi đền có hơn 1.200 mét vuông phù điêu, riêng dãy hành lang thứ nhất dài khoảng 800 mét, và hơn 2.000 hình tiên nữ apsara, nữ thần devata và ẩn sĩ. Phù điêu chạy dọc tường trong hành lang, người xem đi theo một chiều để đọc hết câu chuyện.

Người quen chùa Việt sẽ thấy một điều lạ: Angkor Wat không có chánh điện rộng cho đông người vào lễ. Các gian trong tháp hẹp và tối, chỉ đủ cho tượng thần và người chủ tế. Cũng như đền tháp Chăm, đây là nhà của thần chứ không phải hội trường của tín đồ, và phần lớn không gian dành cho hành lang, cầu thang, sân và phù điêu, những chỗ để đi quanh và chiêm ngắm.

IVThế Đất Và Hướng

Trước hết xin tách bạch hai hệ. Người Khmer dựng Angkor Wat theo quy tắc dựng đền của Ấn Độ Giáo, chép trong các sách Vastu và Agama, và Ấn Độ Giáo không dạy phong thủy. Theo lệ ấy, đền thường mở cửa chính về hướng đông để đón mặt trời mọc. Angkor Wat là ngoại lệ lớn: đền quay mặt về hướng tây, và Nomadays giải thích hướng tây là hướng gắn với thần Vishnu, điều hiếm gặp trong kiến trúc Angkor. Mặt bằng là một mandala hình chữ nhật với núi Meru ở tâm. Tất cả những điều ấy là lý của đạo, không có la bàn hay tuổi người dựng.

Phần đọc thế đất dưới đây là của thư viện, theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, để quý vị quen lối ấy có chỗ đặt cạnh mà so. Nó không phải điều chép trong bia ký Khmer, cũng không phải điều người dựng đền nghĩ tới.

VLễ Theo Lịch Khmer Và Ngày Mặt Trời Lên Đỉnh Tháp

Việc tế tự Ấn Độ Giáo ở Angkor Wat đã dừng từ nhiều thế kỷ. Lễ tiết sống ở đây hôm nay là lễ của Phật Giáo Nam Tông, tính theo lịch Khmer, một thứ âm dương lịch mà các ngày rằm và đầu tháng xê dịch trên dương lịch mỗi năm. Kèm theo đó là hai ngày tính theo mặt trời, khi đền gặp đúng điều người dựng đã tính. Bài chỉ ghi tháng và ngày, không ghi giờ.

Lễ ở Angkor Wat không phải lễ của khách. Hồ sơ UNESCO ghi trong khu di sản còn hơn 100.000 cư dân sống ở 112 làng, giữ nghề trồng lúa, dệt vải và các nghi lễ cổ trong đền. Chính những người ấy là người đi lễ thường xuyên nhất. Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt riêng của người Việt tại đền nên không ghi.

VINơi Chốn Và Đường Tới

Những nơi gần đây trong thư viện

VIIĐóng Góp Cho Trang Này

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp