Đi về miền cực đông của bang Sachsen thuộc vùng cao nguyên Oberlausitz (gần ngã ba biên giới Đức, Cộng hòa Séc và Ba Lan), quý vị sẽ bắt gặp một thị trấn nhỏ được quy hoạch ngay ngắn theo những trục đường thẳng tắp rợp bóng cây đoạn dưới chân ngọn đồi Hutberg xanh mát. Tại quảng trường trung tâm Zinzendorfplatz, thay vì một ngôi nhà thờ có tháp chuông cao vút hay những bức tượng đá cầu kỳ, tâm điểm của cả thị trấn là một tòa nhà mái ngói dốc giản dị có tháp đèn nhỏ trên nóc, mà khi bước vào bên trong là một hội trường ngập tràn sắc trắng tinh khiết từ trần nhà, tường vữa cho tới những hàng ghế gỗ dài. Từ hội trường ấy, một đại lộ cây xanh thẳng tắp dẫn lên sườn đồi Hutberg tới khu nghĩa trang Gottesacker (Ruộng Của Chúa), nơi hơn sáu ngàn năm trăm tấm bia đá hình chữ nhật nằm phẳng ngang nhau trên thảm cỏ xanh, không phân biệt bá tước quý tộc hay người thợ mộc nghèo. Đó là Khu định cư Giáo hội Anh Em Moravia tại Herrnhut (Herrnhuter Brüdergemeine).
Được UNESCO ghi danh vào danh mục Di sản Thế giới xuyên quốc gia vào tháng 7 năm 2024 (cùng với ba khu định cư anh em tại Đan Mạch, Hoa Kỳ và Bắc Ireland), thị trấn nhỏ bé ra đời năm 1722 này chính là một trong những trung tâm phục hưng Tin Lành có sức lan tỏa sâu rộng nhất lịch sử cận đại: quê hương của Cuộc Cầu Nguyện Liên Lỉ suốt 100 năm, của cuốn sách Câu Gốc Hàng Ngày (Losungen) dịch ra hơn sáu mươi thứ tiếng và của chiếc đèn lồng Ngôi Sao Giáng Sinh Herrnhut hai mươi sáu cánh tỏa sáng khắp thế giới mỗi mùa Vọng.
IDòng Dõi Anh Em Bohemia, Bá Tước Zinzendorf Và Ý Nghĩa Kép Của Tên Gọi Herrnhut
Để hiểu được sức sống tâm linh đặc biệt của Herrnhut, cần ngược dòng thời gian về thế kỷ 15 tại vùng đất Bohemia và Moravia (nay thuộc Cộng hòa Séc). Hơn một trăm năm trước khi Martin Luther niêm yết 95 luận đề tại Nhà thờ Lâu đài Wittenberg năm 1517, nhà cải cách tôn giáo người Séc là Jan Hus (1370 tới 1415) đã kêu gọi cải tổ Giáo hội và trở về với Kinh Thánh trước khi bị xử hỏa thiêu tại Công đồng Konstanz năm 1415. Năm 1457, những người kế thừa tinh thần bất bạo động của Jan Hus và nhà tư tưởng hòa bình Petr Chelčický đã tụ họp tại làng Kunvald (Bohemia) để thành lập Hội Anh Em (tên tiếng Latinh là Unitas Fratrum, tức Sự Hiệp Nhất Của Anh Em, thường gọi là Anh Em Bohemia và Moravia). Trải qua các cuộc chiến tranh tôn giáo thế kỷ 17, dù bị bức hại khắc nghiệt tại lãnh thổ Habsburg khiến vị giám mục cuối cùng của họ là nhà giáo dục vĩ đại John Amos Comenius (Jan Amos Komenský, 1592 tới 1670) phải sống lưu vong tại Hà Lan, những gia đình tín hữu tại vùng Moravia vẫn âm thầm gìn giữ đức tin trong bí mật như những Hạt Giống Ẩn Giấu (Verborgener Same).
Bước sang đầu thế kỷ 18, dòng chảy cổ xưa của Hội Anh Em Moravia đã gặp gỡ Phong trào Mộ đạo (Pietismus) trong lòng Giáo hội Tin Lành Luther tại nước Đức thông qua tấm lòng của một nhà quý tộc trẻ tuổi: Bá tước Nikolaus Ludwig von Zinzendorf (sinh năm 1700 tại Dresden, mất năm 1760 tại Herrnhut). Được nuôi dưỡng bởi người bà ngoại mộ đạo Henriette Catharina von Gersdorff và học tập tại trường của mục sư August Hermann Francke ở Halle, Zinzendorf theo đuổi một linh đạo đặt trái tim yêu mến Chúa Cứu Thế chịu đóng đinh (Herzensreligion, tức tôn giáo của tấm lòng) lên trên mọi cuộc tranh cãi giáo điều khô khan. Biểu tượng chính thức của Giáo hội Anh Em Moravia là hình ảnh Chiên Thiên Chúa (Agnus Dei) cầm cờ chiến thắng kèm dòng chữ Latinh: Vicit Agnus noster, eum sequamur (Chiên của chúng ta đã chiến thắng, chúng ta hãy bước theo Ngài), cùng châm ngôn thần học nổi tiếng: Trong điều cốt yếu là sự hiệp nhất, trong điều thứ yếu là sự tự do, trong mọi sự là tình yêu thương.
Sự kiện khai sinh thị trấn Herrnhut diễn ra vào mùa xuân và mùa hè năm 1722. Dưới sự dẫn dắt của người thợ mộc gan dạ Christian David (1692 tới 1751), những gia đình tín hữu Kháng Cách đầu tiên (thuộc gia tộc họ Neisser từ làng Sehlen ở vùng Moravia) đã băng rừng vượt biên giới sang vùng Oberlausitz thuộc Tuyển hầu quốc Sachsen và xin tá túc trên điền trang Berthelsdorf mà Bá tước Zinzendorf vừa mua lại từ bà ngoại mình. Ngày 17 tháng 6 năm 1722, bên sườn đồi Hutberg dọc con đường dẫn tới thành phố Zittau, người thợ mộc Christian David đã vung rìu đốn hạ thân cây đầu tiên để dựng ngôi nhà gỗ cho người tị nạn, miệng đọc vang câu Thánh Vịnh 84, câu 4: Chim sẻ cũng tìm được một ngôi nhà, và chim én tìm được một cái tổ cho mình để đặt đàn con.
Ngay trong bức thư viết gửi Bá tước Zinzendorf vào mùa hè năm 1722, người quản lý điền trang là ông Johann Georg Heitz đã đặt tên cho khu định cư mới dưới chân đồi Hutberg là Herrnhut. Trong tiếng Đức, tên gọi ghép Herrnhut mang một ý nghĩa kép vô cùng sâu sắc: lớp nghĩa thứ nhất là Dưới sự che chở của Chúa (unter des Herrn Hut, khẳng định cộng đoàn người tị nạn luôn được bàn tay Thiên Chúa bảo vệ), còn lớp nghĩa thứ hai là Tỉnh thức canh giữ vì Chúa (auf der Hut des Herrn stehen, nhắc nhở mỗi tín hữu phải luôn tỉnh thức cầu nguyện và phụng sự Thiên Chúa).
Khi hàng trăm tín hữu từ nhiều truyền thống khác nhau (Anh Em Moravia, Tin Lành Luther, Cải cách Calvin, Anabaptist) cùng đổ về định cư tại Herrnhut, những khác biệt về quan điểm giáo lý từng khiến cộng đoàn đứng trước nguy cơ chia rẽ vào đầu năm 1727. Bá tước Zinzendorf đã từ bỏ công việc tại triều đình Dresden về sống hẳn tại điền trang, cùng cộng đoàn soạn thảo bản Điều lệ Anh Em (Brüderlicher Verein und Willkür) gồm 42 điều được toàn thể cư dân ký kết ngày 12 tháng 5 năm 1727. Đỉnh điểm tâm linh diễn ra vào sáng thứ Tư ngày 13 tháng 8 năm 1727 trong buổi lễ Tiệc Thánh tại nhà thờ giáo xứ Berthelsdorf: giữa lúc cử hành Thánh Thể, toàn thể cộng đoàn cùng bật khóc hòa giải mọi bất đồng, ôm lấy nhau trong tình huynh đệ và cảm nhận một luồng ân sủng tuôn đổ mãnh liệt mà sử sách Giáo hội Moravia gọi là Lễ Ngũ Tuần của Herrnhut (ngày sinh nhật tâm linh của Giáo hội Anh Em Moravia Phục hưng).
Từ biến cố ngày 13 tháng 8 năm 1727 ấy, bốn sáng kiến tâm linh từ thị trấn nhỏ Herrnhut đã lan tỏa ra toàn thế giới. Thứ nhất là Cuộc Cầu Nguyện Liên Lỉ 100 Năm (Stundengebet): bắt đầu từ ngày 27 tháng 8 năm 1727, 24 anh em nam và 24 chị em nữ chia nhau mỗi người trực cầu nguyện đúng một giờ đồng hồ nối tiếp nhau suốt ngày đêm cho toàn thế giới, và ngọn lửa cầu nguyện 24 giờ mỗi ngày ấy đã được duy trì không ngưng nghỉ suốt hơn một thế kỷ. Thứ hai là cuốn sách Câu Gốc Hàng Ngày (Die Losungen): bắt đầu từ ngày 3 tháng 5 năm 1728 khi Bá tước Zinzendorf trao một câu Kinh Thánh làm khẩu hiệu tâm linh cho mỗi ngày, và được in thành sách liên tục hàng năm từ năm 1731 đến tận hôm nay bằng hơn 60 ngôn ngữ (mỗi ngày gồm một câu Cựu Ước rút thăm tại Herrnhut ghép với một câu Tân Ước). Thứ ba là phong trào truyền giáo Tin Lành toàn cầu: ngày 21 tháng 8 năm 1732, hai thanh niên của Herrnhut là thợ gốm Leonhard Dober và thợ mộc David Nitschmann đã lên đường tới đảo Saint Thomas ở vùng biển Caribê để rao giảng Tin Mừng và dạy chữ cho những người nô lệ châu Phi, tiếp nối bằng các đoàn truyền giáo tới băng giá Greenland (năm 1733), Bắc Mỹ, Suriname và Nam Phi (tính tới năm 1760 khi Zinzendorf qua đời, thị trấn nhỏ đã cử đi 226 nhà truyền giáo khắp năm châu). Chính lòng bình an không sợ cái chết giữa bão biển Đại Tây Dương năm 1736 của các tín hữu Herrnhut đã làm rung chuyển nhà thần học người Anh John Wesley (1703 tới 1791, người sáng lập phong trào Tin Lành Giám Lý, tức Methodism), thúc đẩy ông tìm tới tận Herrnhut vào tháng 8 năm 1738 để học hỏi mô hình sinh hoạt huynh đệ. Thứ tư là chiếc đèn Ngôi Sao Giáng Sinh Herrnhut (Herrnhuter Stern) gồm 26 cánh nhọn (18 cánh đáy vuông và 8 cánh đáy tam giác), ra đời khoảng năm 1821 trong giờ học hình học không gian tại trường nội trú của Giáo hội Moravia để tượng trưng cho Ngôi Sao Bethlehem chiếu sáng trong bóng tối mùa Vọng.
Khi đọc tên tiếng Đức của cộng đoàn tại Herrnhut là Herrnhuter Brüdergemeine, những người học tiếng Đức hiện đại thường tưởng chữ Gemeine (thiếu chữ d ở giữa so với chữ Gemeinde thông thường có nghĩa là giáo đoàn hay xã) là một lỗi chính tả cổ. Thực chất, Giáo hội Anh Em Moravia chủ ý giữ nguyên cách viết cổ Gemeine (cách viết mà Martin Luther từng dùng trong bản dịch Kinh Thánh thế kỷ 16 tại Lâu đài Wartburg) để phân biệt: nếu Gemeinde chỉ một đơn vị hành chính địa phương thông thường, thì Gemeine chỉ một cộng đoàn huynh đệ sống gắn kết tự nguyện trong đức tin và tình yêu thương của Chúa Kitô.
IIHơn Ba Thế Kỷ Từ Nhát Rìu Năm 1722 Tới Di Sản Thế Giới Xuyên Quốc Gia Năm 2024
Trong lịch sử Giáo hội Anh Em Moravia, các nguồn tài liệu chính thức luôn ghi nhận song song hai mốc năm thành lập: năm 1457 (năm hình thành Hội Anh Em cổ tại Kunvald xứ Bohemia) và năm 1722 / 1727 (năm định cư và phục hưng tại Herrnhut xứ Sachsen).
- 1457Thành lập Hội Anh Em cổ (Unitas Fratrum) tại Kunvald (Bohemia)Những tín hữu kế thừa di sản cải cách của Jan Hus và tư tưởng bất bạo động của Petr Chelčický lập nên cộng đoàn Unitas Fratrum tại làng Kunvald dưới thời vua Georg von Podiebrad.
- 17 tháng 6 năm 1722Christian David đốn cây đầu tiên dựng khu định cư Herrnhut dưới chân đồi HutbergĐược Bá tước Nikolaus Ludwig von Zinzendorf mở lòng đón nhận trên điền trang Berthelsdorf, người thợ mộc Christian David cùng những người tị nạn đức tin từ Moravia dựng ngôi nhà đầu tiên của Herrnhut vào ngày 17 tháng 6 năm 1722.
- 12 tháng 5 và 13 tháng 8 năm 1727Ký kết Điều lệ Anh Em và biến cố Hiệp thông Thánh Thể ngày 13 tháng 8Sau khi thông qua Điều lệ Anh Em ngày 12 tháng 5 năm 1727, vào ngày thứ Tư 13 tháng 8 năm 1727 cộng đoàn trải nghiệm sự hòa giải kỳ diệu trong lễ Tiệc Thánh tại Berthelsdorf, ngay sau đó khởi phát Cuộc Cầu Nguyện Liên Lỉ 100 Năm vào ngày 27 tháng 8 năm 1727.
- 1728, 1730 và 1731Khởi lập Nghĩa trang Gottesacker (1730) và in cuốn Câu Gốc Hàng Ngày đầu tiên (1731)Năm 1728, Bá tước Zinzendorf khởi xướng truyền thống Câu Gốc Hàng Ngày (in thành sách Losungen từ năm 1731). Tháng 11 năm 1730, cộng đoàn lập nghĩa trang bình đẳng Ruộng Của Chúa (Gottesacker) trên sườn đồi Hutberg.
- 21 tháng 8 năm 1732 và tháng 8 năm 1738Khởi phát truyền giáo toàn cầu tới vùng Caribê và chuyến thăm của John WesleyNgày 21 tháng 8 năm 1732, Leonhard Dober và David Nitschmann lên đường truyền giáo tại đảo Saint Thomas, mở đầu mạng lưới truyền giáo và lập các khu định cư anh em khắp thế giới (như Bethlehem ở Mỹ năm 1741, Gracehill năm 1759, Christiansfeld năm 1773). Tháng 8 năm 1738, người sáng lập phong trào Giám Lý là John Wesley tới thăm Herrnhut.
- 1756 và 9 tháng 5 năm 1760Khánh thành Hội trường Cầu nguyện Lớn (Kirchensaal) và lễ an táng Bá tước ZinzendorfNăm 1756 (kỷ niệm 300 năm thành lập Unitas Fratrum năm 1457), Hội trường Cầu nguyện Lớn (Großer Kirchensaal) màu trắng tinh khiết được xây dựng tại trung tâm Herrnhut. Ngày 9 tháng 5 năm 1760, Bá tước Zinzendorf qua đời và được hàng ngàn tín hữu tiễn đưa lên an táng tại nghĩa trang Gottesacker.
- Khoảng 1821 và 1897Sáng tạo Ngôi Sao Giáng Sinh Herrnhut 26 cánhNgôi sao giấy đa diện được một giáo viên sáng chế khoảng năm 1821 tại trường nội trú Moravia để dạy hình học và mừng mùa Vọng, tới năm 1897 được nghệ nhân Pieter Hendrik Verbeek tại Herrnhut cải tiến thành ngôi sao lắp ghép 26 cánh và đăng ký bằng sáng chế.
- 26 tháng 7 năm 2024UNESCO ghi danh Di sản Thế giới xuyên quốc giaỦy ban Di sản Thế giới UNESCO chính thức ghi danh Khu định cư Herrnhut cùng với Bethlehem (Hoa Kỳ) và Gracehill (Bắc Ireland) nối vào Christiansfeld (Đan Mạch) thành Di sản Thế giới xuyên quốc gia Các khu định cư Giáo hội Moravia (mã số 1468).
Về mặt lịch sử kiến trúc, cần ghi nhận rằng vào ngày 8 và 9 tháng 5 năm 1945 (ngày cuối cùng của Thế chiến thứ hai), một đám cháy lớn tại trung tâm Herrnhut đã thiêu rụi phần mái và nội thất gỗ của Hội trường Cầu nguyện Lớn (Kirchensaal năm 1756) cùng một số tòa nhà quanh quảng trường Zinzendorfplatz. Tuy nhiên, toàn bộ kết cấu tường đá bao quanh của Hội trường Cầu nguyện đã được cộng đoàn Herrnhut chung tay phục dựng lại đúng theo thiết kế Moravian Baroque nguyên bản từ năm 1951 tới năm 1953, giữ trọn vẹn linh hồn kiến trúc thế kỷ 18 cho tới ngày nay.
IIIQuy Hoạch Đô Thị Lý Tưởng, Hội Trường Trắng Kirchensaal, Các Nhà Hợp Xướng Và Ruộng Của Chúa
Kiến trúc của Herrnhut (được giới chuyên môn gọi là phong cách Moravian Baroque hay Herrnhuter Barock) là sự kết tinh trực tiếp của triết lý xã hội và thần học bình đẳng: toàn bộ thị trấn được quy hoạch đối xứng nghiêm cẩn quanh quảng trường Zinzendorfplatz nối liền với trục đại lộ cây đoạn (Lindenallee) vươn thẳng lên đỉnh đồi Hutberg, kết nối hài hòa giữa không gian cầu nguyện, không gian lao động thủ công và không gian yên nghỉ vĩnh hằng.
Đứng ở vị trí trung tâm quảng trường Zinzendorfplatz, tòa nhà có mái dốc kiểu Mansard đặc trưng mang một tháp chuông nhỏ hình bát giác trên đỉnh nóc (Dachreiter). Bước vào bên trong, du khách không thấy bàn thờ cao, không có tượng thánh hay bục giảng cao vút, mà toàn bộ tường, trần, ban công và các dãy ghế gỗ dài đều được sơn một màu trắng sáng tinh khôi (Herrnhuter Weiß, tượng trưng cho niềm vui cứu chuộc và sự bình đẳng của mọi tín hữu). Ở giữa cạnh dài của phòng là chiếc bàn phụng vụ giản dị (Liturgustisch) nơi người chủ lễ ngồi ngang tầm mắt với cộng đoàn.
Một sáng tạo xã hội độc đáo của Herrnhut thế kỷ 18 là việc chia cộng đoàn thành các nhóm đồng lứa gọi là Hợp Xướng (Chöre) theo giới tính, độ tuổi và tình trạng hôn nhân để cùng sống, học nghề, cầu nguyện và tương trợ nhau trong những tòa nhà lớn: Nhà Anh Em Độc Thân (Brüderhaus), Nhà Chị Em Độc Thân (Schwesternhaus, nay còn giữ phòng cầu nguyện riêng tuyệt đẹp) và Nhà Các Bà Góa (Witwenhaus).
Nằm đối diện Hội trường Cầu nguyện qua khu vườn Zinzendorfplatz là tòa dinh thự Herrschaftshaus xây từ năm 1725 tới 1727 (nơi Bá tước Zinzendorf và gia đình từng sinh sống và làm việc), cùng tòa nhà Vogtshof xây từ thế kỷ 18 hiện vẫn là trụ sở Ban Giám đốc Giáo hội Anh Em Moravia tại châu Âu lục địa và là nơi tiến hành nghi thức rút thăm câu Kinh Thánh hàng năm cho cuốn sách Câu Gốc Hàng Ngày (Losungen).
Từ trung tâm thị trấn, một đại lộ rợp bóng cây đoạn cổ thụ dẫn thẳng lên sườn đồi Hutberg tới chiếc cổng gỗ sơn trắng khắc dòng chữ Đức tin: CHRISTUS IST AUFERSTANDEN (Chúa Kitô đã phục sinh) ở mặt ngoài và ER IST WAHRLICH AUFERSTANDEN (Ngài đã phục sinh thật sự) ở mặt trong. Bên trong những hàng rào cây xanh cắt tỉa vuông vức là hơn 6.500 ngôi mộ được xếp theo từng nhóm Hợp Xướng (nam giới bên phải, nữ giới bên trái, ở trục chính giữa là 8 ngôi mộ đá của gia đình Bá tước Zinzendorf và các vị trưởng lão đầu tiên), tất cả đều đặt những phiến đá mộ hình chữ nhật nằm phẳng sát mặt cỏ, biểu thị sự bình đẳng tuyệt đối của mọi con người trước mặt Thiên Chúa.
Bên cạnh đường đi Zittau dưới chân đồi Hutberg có bia đá kỷ niệm chính xác vị trí người thợ mộc Christian David đốn cây đầu tiên ngày 17 tháng 6 năm 1722. Trong thị trấn còn có Viện Lưu trữ Giáo hội (Unitätsarchiv, lập năm 1764, lưu giữ hàng vạn bản thảo, nhật ký truyền giáo từ thế kỷ 18), Bảo tàng Dân tộc học (Völkerkundemuseum, lập năm 1878 trưng bày hiện vật do các nhà truyền giáo mang về từ khắp thế giới) và Xưởng chế tác Ngôi Sao Giáng Sinh Herrnhut.
Khi bước vào Nghĩa trang Gottesacker tại Herrnhut, nhiều người thấy lạ vì sao các ngôi mộ không được xếp theo từng gia đình dòng họ hay từng cặp vợ chồng nằm cạnh nhau như ở các nghĩa trang thông thường, mà toàn bộ nam giới lại nằm ở các ô bên phải (phía tây) và toàn bộ nữ giới nằm ở các ô bên trái (phía đông) theo thứ tự ngày qua đời. Cách sắp xếp này bắt nguồn từ quan niệm thần học của Giáo hội Anh Em Moravia thời Bá tước Zinzendorf: gia đình huyết thống trên trần gian chỉ là tạm thời, còn toàn thể hội thánh mới là một đại gia đình vĩnh cửu, nên khi qua đời mỗi người đều an nghỉ trong hàng ngũ các anh chị em đồng lứa (Chöre) đã từng cùng mình ca hát và cầu nguyện lúc sinh thời.
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ nguyên tắc: Tin Lành và Giáo hội Anh Em Moravia không dạy phong thủy Á Đông. Quy hoạch thị trấn Herrnhut được thiết kế theo mô hình đô thị lý tưởng Baroque kết hợp với thần học cộng đoàn Kháng Cách thế kỷ 18 (ý tưởng về thành Giêrusalem Mới trên mặt đất). Những phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện để bạn đọc tham khảo.
Khu định cư Herrnhut tọa lạc tại tọa độ 51,0167 độ vĩ bắc, 14,7417 độ kinh đông, nằm trên sống đồi thoai thoải mang tên Herrnhuter Hügelrücken thuộc vùng cao nguyên Đông Oberlausitz (Östliche Oberlausitz, bang Sachsen) ở độ cao khoảng 310 tới 340 mét so với mực nước biển. Xét về đại cục sơn thủy của cả vùng biên viễn phía đông nam bang Sachsen, nhìn từ đỉnh đồi Hutberg về phía nam và đông nam là dãy núi Zittau (Zittauer Gebirge, một phần của dãy núi Lusatia trên biên giới Đức và Séc với đỉnh núi lửa cổ Lausche cao 793 mét) vươn lên làm bức bình phong tiền án và triều sơn hùng vĩ ở chân trời xa, phía tây bắc là ngọn núi Löbauer Berg và phía tây là ngọn núi Kottmar (nơi bắt nguồn của dòng sông Spree). Ngay dưới chân sườn phía tây nam của thị trấn Herrnhut là thung lũng dòng suối Petersbach (chảy về phía đông đổ vào sông Pließnitz rồi hợp lưu vào dòng sông Lusatian Neisse trên biên giới Ba Lan).
Xét về tiểu cục long mạch và trục xương sống của khu định cư, điểm đặc sắc nhất của Herrnhut là mối quan hệ hữu cơ giữa thị trấn và ngọn đồi Hutberg (cao 371,5 mét so với mực nước biển, cấu tạo từ đá bazan núi lửa cổ) nằm ngay ở phía đông bắc. Trong phép hình thế cổ truyền, hướng Đông Bắc thuộc quẻ Cấn (biểu tượng là Núi, nơi giao hòa giữa sự kết thúc của một chu kỳ cũ và sự khởi đầu của mầm sống mới, sách Kinh Dịch viết Thành ngôn hồ Cấn). Khu định cư Herrnhut nằm tựa lưng vào sườn phía tây nam ấm áp và kín gió của ngọn đồi Hutberg (nhận đồi Hutberg làm hậu chẩm thiếu tổ sơn che chắn gió bắc và gió đông lạnh giá), mặt hướng về khoảng thung lũng thoáng đãng đầy nắng ấm ở phía tây nam.
Trục thần đạo xuyên suốt toàn bộ quy hoạch đô thị của Herrnhut chính là Đại lộ cây đoạn (Lindenallee) chạy thẳng tắp một mạch từ Đông Bắc xuống Tây Nam: khởi đi từ đài vọng cảnh Altan (dựng năm 1790) trên đỉnh đồi Hutberg, đi xuyên qua chính giữa hai hàng mộ phẳng của Nghĩa trang Gottesacker, qua cổng Phục Sinh rồi chạy thẳng xuống quảng trường Zinzendorfplatz nơi đặt Hội trường Cầu nguyện Lớn (Kirchensaal) và dinh thự Herrschaftshaus. Trục thẳng tắp nối liền Đỉnh Núi (trời cao), Nghĩa Trang (cõi vĩnh hằng) và Hội Trường Cầu Nguyện (đời sống cộng đoàn hiện tại) ấy tạo nên một mạch dẫn khí trang nghiêm, thanh tịnh và hài hòa hiếm thấy trong lịch sử quy hoạch đô thị tôn giáo châu Âu.
VLễ Phục Sinh Đón Bình Minh Trên Đồi Hutberg, Tiệc Yêu Thương Và Mùa Vọng Ngôi Sao
Phụng vụ của Giáo hội Anh Em Moravia tại Herrnhut (vốn nổi tiếng với truyền thống ca hát thánh ca bốn bè kết hợp kèn đồng Posaunenchor, cùng văn hóa âm nhạc Tin Lành vùng Sachsen từng đạt đỉnh cao tại Nhà thờ Thánh Thomas tại Leipzig) diễn ra theo dương lịch và lịch phụng vụ Kitô giáo, với những nghi thức độc bản đã được giữ gìn nguyên vẹn từ thế kỷ 18.
| Thời điểm | Theo lịch nào | Tên ngày lễ hoặc nghi thức tại Herrnhut | Nội dung nghi lễ và truyền thống đặc trưng |
|---|---|---|---|
| Rạng sáng Chúa Nhật Phục Sinh (tháng 3 hoặc tháng 4) | Dương lịch (chu kỳ Phục Sinh) | Lễ Đón Bình Minh Phục Sinh tại Nghĩa trang Gottesacker (Ostermorgenfeier) | Nghi lễ nổi tiếng nhất từ năm 1732: trước lúc mặt trời mọc, dàn kèn đồng (Posaunenchor) thổi vang thánh ca đánh thức thị trấn, hàng ngàn tín hữu tập trung trong Hội trường trắng rồi xếp hàng đi trong im lặng lên nghĩa trang Gottesacker trên đồi Hutberg để tuyên xưng đức tin Phục Sinh ngay giữa các phần mộ khi mặt trời vừa nhô lên ở chân trời phía đông. |
| Ngày 17 tháng 6 hằng năm | Dương lịch | Lễ Kỷ niệm Thành lập Herrnhut (Gründungstag von Herrnhut, 1722) | Kỷ niệm ngày Christian David đốn cây đầu tiên dưới chân đồi Hutberg năm 1722, cử hành giờ hát thánh ca (Singstunde) và dâng lời tạ ơn tại bia đá kỷ niệm. |
| Ngày 13 tháng 8 hằng năm | Dương lịch | Đại lễ Kỷ niệm Phục hưng Tâm linh (Gedenktag des 13. August 1727) | Ngày lễ quan trọng nhất của Giáo hội Anh Em Moravia toàn cầu, kỷ niệm lễ Tiệc Thánh hòa giải năm 1727. Tín hữu cùng dự Tiệc Yêu Thương (Liebesmahl, cùng uống trà ngọt và ăn bánh mì sữa tròn ngay trong hội trường trắng) và dự lễ Tiệc Thánh. |
| Chúa Nhật thứ nhất Mùa Vọng và Đêm Giáng Sinh (24 tháng 12) | Dương lịch | Lễ Thắp sáng Ngôi Sao Herrnhut và Lễ Nến Đêm Giáng Sinh (Christvesper) | Chiều thứ Bảy trước Chúa Nhật thứ nhất Mùa Vọng, hàng trăm ngôi sao 26 cánh đồng loạt bật sáng khắp thị trấn và trong Hội trường Cầu nguyện. Chiều 24 tháng 12 cử hành lễ Christvesper (ra đời từ năm 1747): các em nhỏ và cộng đoàn cầm những cây nến sáp ong thật thắt dải lụa đỏ biểu trưng cho ánh sáng và huyết cứu chuộc của Chúa Giêsu. |
| Mùa xuân hằng năm (thường vào dịp gần sinh nhật Zinzendorf 26 tháng 5) | Dương lịch | Nghi thức Rút thăm Câu Gốc Hàng Ngày (Auslosung der Losungen) | Tại phòng họp của tòa nhà Vogtshof ở Herrnhut, đại diện Ban Giám đốc Giáo hội rút ngẫu nhiên 365 (hoặc 366) câu Kinh Thánh Cựu Ước từ chiếc bình bạc chứa 1.800 câu gốc để biên soạn cuốn sách Losungen phát hành cho hàng triệu độc giả toàn cầu vào ba năm sau. |
Đối với các tín hữu Tin Lành người Việt tại Đức và châu Âu (vốn rất quen thuộc với cuốn lịch Lời Hằng Sống hay Câu Gốc Hàng Ngày dịch từ nguyên bản Herrnhuter Losungen cũng như chiếc đèn Ngôi Sao Giáng Sinh treo trong các nhà thờ dịp tháng Mười Hai), chuyến hành hương về thị trấn Herrnhut ở miền đông bang Sachsen mang lại cơ hội xúc động được tận mắt nhìn thấy nơi khởi nguồn của những truyền thống đức tin thân thuộc ấy.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Từ thành phố Dresden (thủ phủ bang Sachsen, cách Herrnhut khoảng 85 cây số về phía đông), quý vị đi tàu vùng Trilex (tuyến RE2 hoặc RB60) hướng về Zittau hoặc Liberec tới ga Löbau hoặc ga Oberoderwitz, sau đó chuyển sang xe buýt vùng tuyến số 50 (PlusBus Löbau - Herrnhut - Zittau) dừng ngay tại trạm Herrnhut Zinzendorfplatz ở trung tâm thị trấn.
- Toạ độ
- 51.0167, 14.7417
Khi bước vào Hội trường Cầu nguyện Lớn (Kirchensaal) và dạo bước trên các lối đi cỏ xanh của Nghĩa trang Gottesacker trên đồi Hutberg, xin quý vị giữ thái độ trang nghiêm, đi nhẹ nói khẽ và tuyệt đối không giẫm chân lên các phiến đá mộ nằm phẳng dưới mặt đất. Nếu muốn tìm hiểu quy trình thủ công dán từng cánh sao bằng tay và mua một ngôi sao chính gốc làm kỷ niệm, quý vị có thể ghé thăm Xưởng chế tác Ngôi Sao Giáng Sinh Herrnhut (Herrnhuter Sterne Manufaktur tại phố Oderwitzer Straße 8) nằm ngay cửa ngõ thị trấn.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Khu định cư Giáo hội Anh Em Moravia tại Herrnhut (Herrnhuter Brüdergemeine)
Contribute photos, information or video for Moravian Church Settlement of HerrnhutThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tên gọi thị trấn Herrnhut có ý nghĩa là gì?
Tên gọi Herrnhut do ông Johann Georg Heitz đặt năm 1722 khi những người tị nạn đức tin Moravia dựng nhà dưới chân đồi Hutberg trên đất của Bá tước Zinzendorf. Trong tiếng Đức, chữ Herrnhut mang ý nghĩa kép: vừa có nghĩa là Dưới sự che chở của Chúa (unter des Herrn Hut), vừa có nghĩa là Tỉnh thức canh giữ vì Chúa (auf der Hut des Herrn).
Vì sao bên trong Hội trường Cầu nguyện (Kirchensaal) tại Herrnhut lại sơn toàn màu trắng?
Khác với các nhà thờ truyền thống, Hội trường Cầu nguyện Lớn (Kirchensaal, xây năm 1756) được sơn toàn bộ bằng màu trắng tinh khiết (Herrnhuter Weiß) và không có bàn thờ cao hay tượng ảnh cầu kỳ. Sắc trắng biểu trưng cho sự thanh sạch, niềm vui của ơn cứu chuộc và nguyên tắc bình đẳng của mọi tín hữu khi cùng quây quần cầu nguyện, hát thánh ca quanh chiếc bàn phụng vụ giản dị.
Điểm đặc biệt nhất của Nghĩa trang Ruộng Của Chúa (Gottesacker) trên đồi Hutberg là gì?
Được lập từ năm 1730 trên sườn đồi Hutberg, toàn bộ hơn 6.500 ngôi mộ tại nghĩa trang Gottesacker đều chỉ đặt những phiến đá hình chữ nhật nhỏ nhắn nằm phẳng sát mặt cỏ xanh, hoàn toàn giống nhau về kiểu dáng và xếp theo từng nhóm đồng lứa (Hợp Xướng nam và nữ) chứ không phân biệt giàu nghèo hay tước vị quý tộc, thể hiện sự bình đẳng tuyệt đối của mọi con người trước mặt Thiên Chúa.
Cuộc Cầu Nguyện Liên Lỉ 100 Năm và cuốn sách Câu Gốc Hàng Ngày (Losungen) bắt đầu từ khi nào?
Sau biến cố phục hưng tâm linh ngày 13 tháng 8 năm 1727, vào ngày 27 tháng 8 năm 1727 cộng đoàn Herrnhut đã lập ban cầu nguyện luân phiên từng giờ suốt ngày đêm và duy trì liên tục không đứt quãng suốt hơn 100 năm. Tiếp đó vào ngày 3 tháng 5 năm 1728, Bá tước Zinzendorf khởi xướng truyền thống Câu Gốc Hàng Ngày (in thành sách Losungen liên tục từ năm 1731 đến nay bằng hơn 60 ngôn ngữ).
Ngôi Sao Giáng Sinh Herrnhut có bao nhiêu cánh và ra đời như thế nào?
Ngôi Sao Giáng Sinh Herrnhut (Herrnhuter Stern) nguyên bản có 26 cánh nhọn (gồm 18 cánh hình chóp đáy vuông và 8 cánh hình chóp đáy tam giác). Ngôi sao được một giáo viên tại trường nội trú của Giáo hội Moravia sáng tạo vào khoảng năm 1821 như một bài tập hình học không gian cho học sinh ghép giấy thắp đèn đón Mùa Vọng, và được nghệ nhân Pieter Hendrik Verbeek tại Herrnhut hoàn thiện cơ cấu lắp ghép vào năm 1897.