Đi từ quảng trường chợ Leipzig về phía tây vài phút, quý vị gặp một mái nhà dốc đứng, lợp ngói, chiếm phần lớn chiều cao của cả khối nhà, và một ngọn tháp mảnh vươn lên bên cạnh. Trên quảng trường nhỏ cạnh nhà thờ, pho tượng đồng một người đàn ông đội tóc giả thời Baroque đứng trên bệ đá. Bên trong, tường sáng màu, những hàng cột mảnh đỡ vòm gân, và ở cuối gian giữa, trước bàn thờ, một tấm đồng phẳng trên sàn mang một cái tên: Johann Sebastian Bach.
Đây là Nhà thờ Thánh Tôma (Thomaskirche), một nhà thờ Tin Lành dòng Luther kính Thánh Tôma Tông đồ. Với người Tin Lành, nơi này quan trọng vì đã mang Cải Chánh vào Leipzig và nuôi dưỡng một truyền thống thánh nhạc liên tục tám thế kỷ. Với người yêu nhạc khắp thế giới, đây là nơi Bach làm việc hai mươi bảy năm, viết phần lớn các bản cantata và thương khó để hát trong phụng vụ, và là nơi ông yên nghỉ.
IThánh Tôma, Thomaskantor Và Thánh Nhạc Luther
Nhà thờ mang tên Thánh Tôma (Thomas), một trong mười hai Tông đồ, người theo Phúc Âm Gioan đã đòi xỏ tay vào vết thương mới tin Chúa sống lại. Tên ấy có từ thời nhà thờ còn là của tu viện kinh sĩ dòng Augustinô, và vẫn được giữ sau Cải Chánh. Ô cửa kính Thánh Tôma lắp năm 2000 vẽ đúng cảnh vị Tông đồ đặt tay vào dấu đinh.
Chữ Thomaskantor chỉ người giám đốc âm nhạc của nhà thờ, đồng thời phụ trách ca đoàn thiếu niên Thomanerchor và dạy nhạc ở trường Thánh Tôma. Bach giữ chức ấy từ năm 1723 tới khi mất năm 1750, và người Leipzig tới nay vẫn gọi mỗi người kế nhiệm là Thomaskantor thứ bao nhiêu sau ông. Về nơi Cải Chánh khởi đầu và mộ của Luther, quý vị xem bài Nhà thờ Lâu đài Wittenberg, còn nơi Luther dịch Tân Ước là Lâu đài Wartburg.
Trong nếp Tin Lành Luther, âm nhạc không phải phần trang trí của buổi thờ phượng mà là một cách rao giảng Lời Chúa. Luther tự viết thánh ca và muốn cả cộng đoàn cùng hát bằng tiếng Đức. Bản cantata của Bach vì thế được viết để hát giữa buổi lễ Chúa nhật, bám theo bài đọc Phúc Âm của ngày ấy trong năm phụng vụ, và bài giảng đi liền sau đó. Khi người Tin Lành nói Bach là Thánh sử thứ năm, họ muốn nói âm nhạc của ông đã kể lại Phúc Âm theo cách riêng.
Theo Leipzig-Lexikon, ngày lễ Hiện Xuống 25 tháng 5 năm 1539 Martin Luther giảng tại đây nhân dịp Cải Chánh được đưa vào Leipzig, và năm 1541 tu viện Thánh Tôma giải thể, nhà thờ trở thành nhà thờ thành phố theo đạo Tin Lành. Cũng nguồn ấy ghi Mozart từng chơi đàn organ ở đây ngày 22 tháng 4 năm 1789. Trang của nhà thờ ghi mười một người con của Bach và nhà soạn nhạc Richard Wagner (năm 1813) được rửa tội ở chiếc giếng rửa tội bằng cẩm thạch và thạch cao tuyết làm năm 1614 tới 1615.
Nhiều người tưởng Bach được chôn ở Thomaskirche ngay khi mất. Không phải. Ông mất năm 1750 và được chôn ở nghĩa trang của một nhà thờ khác trong thành phố. Trang của Thomaskirche ghi hài cốt ông được đưa về nhà thờ năm 1949, mộ trong gian cung thánh được khánh thành năm 1950 nhân 200 năm ngày ông mất, và chuyển tới vị trí hiện nay trước bàn thờ năm 1961. Bảng tư liệu của thư viện ghi gọn là từ năm 1950, hai mốc ấy không mâu thuẫn mà là hai bước khác nhau.
IITừ Tu Viện Kinh Sĩ Tới Nhà Thờ Của Bach
Nền móng các nhà thờ trước trên khu đất này có thể có từ khoảng năm 1160, theo trang Bachfest Leipzig. Ngôi nhà thờ quý vị thấy là kết quả của ba lớp: thân Gothic muộn cuối thế kỷ 15, mặt tây và nội thất Tân Gothic cuối thế kỷ 19, và đợt trùng tu hoàn chỉnh quanh năm 2000 để trả lại cho âm nhạc Bach một cây đàn đúng thời.
- 1212Lập tu viện kinh sĩTu viện kinh sĩ dòng Augustinô Thánh Tôma được lập, cùng năm khởi nguồn ca đoàn Thomanerchor, theo trang của nhà thờ. Leipzig-Lexikon ghi năm 1213 nhà thờ chợ được trao cho tu viện.
- 1482 tới 1496Dựng nhà thờ Gothic muộnGian Roman cũ bị dỡ năm 1482, thân nhà thờ mới kiểu hall church được dựng, cung hiến ngày 10 tháng 4 năm 1496 bởi giám mục Thilo von Trotha giáo phận Merseburg. Khung mái bảy tầng cũng làm năm 1496.
- 1539Luther giảng ở LeipzigNgày lễ Hiện Xuống năm 1539 Luther giảng tại đây. Năm 1541 tu viện giải thể, nhà thờ thành nhà thờ Tin Lành của thành phố.
- 1702Tháp mang độ cao hiện nayTháp được dựng lại năm 1537, sửa năm 1671 và nâng tới độ cao hiện nay năm 1702 bởi thợ cả Gregor Fuchs, theo Leipzig-Lexikon.
- 1723 tới 1750Bach làm ThomaskantorJohann Sebastian Bach phụ trách âm nhạc nhà thờ và ca đoàn suốt hai mươi bảy năm tới khi mất ngày 28 tháng 7 năm 1750. Cuộc Thương Khó theo Thánh Matthêu được trình diễn lần đầu tại đây vào một ngày Thứ Sáu Tuần Thánh.
- 1884 tới 1889Cải tạo Tân GothicKiến trúc sư Constantin Lipsius gỡ nội thất Baroque, làm mặt tây mới với cổng Tông đồ và bàn thờ Tân Gothic năm 1888. Đàn organ Sauer dựng năm 1889.
- 1949 và 1950Mộ Bach trong gian cung thánhHài cốt Bach được đưa về nhà thờ năm 1949, mộ được khánh thành năm 1950 nhân 200 năm ngày ông mất, chuyển tới vị trí hiện nay năm 1961.
- 1997 tới 2000Trùng tu toàn bộNhà thờ được trùng tu toàn bộ, đàn organ Bach mới dựng xong, hoàn tất đúng ngày 28 tháng 7 năm 2000, tròn 250 năm ngày Bach mất. Bàn thờ Tân Gothic đặt lại năm 2016, bộ chuông phục hồi và bổ sung 2019 tới 2021.
Có hai chỗ nguồn vênh nhau đáng nói. Thứ nhất là chiều cao tháp: trang chủ của nhà thờ ghi 68 mét, trang Bauwerk cũng của nhà thờ ghi 60 mét cho phần tháp bát giác, còn Leipzig-Lexikon ghi 55 mét. Có thể mỗi nơi đo tới một điểm khác nhau, thư viện không chọn một con số. Thứ hai là năm trình diễn lần đầu Cuộc Thương Khó theo Thánh Matthêu: suốt thế kỷ 19 và phần lớn thế kỷ 20 người ta tin là năm 1729, tới năm 1975 nhà nghiên cứu Joshua Rifkin chứng minh buổi đầu diễn ra ngày Thứ Sáu Tuần Thánh 11 tháng 4 năm 1727 tại Thomaskirche, theo tạp chí concerti.
IIIMái Dốc Sáu Mươi Ba Độ, Hai Cây Đàn Và Một Ngôi Mộ
Thomaskirche là một hall church, lối nhà thờ Gothic muộn phổ biến ở Đức, trong đó các gian bên cao ngang gian giữa, nên lòng nhà thờ như một sảnh lớn liền khối, ánh sáng vào đều từ các cửa sổ hai bên. Điều người ta nhớ nhất từ bên ngoài là mái nhà: trang của nhà thờ ghi khung mái từ năm 1496 có bảy tầng và nghiêng 63 độ, là một trong những mái đầu hồi dốc nhất nước Đức. Mặt tây với cổng Tông đồ là phần Tân Gothic của Lipsius cuối thế kỷ 19.
Tấm đồng phẳng trên sàn gian cung thánh, trước bàn thờ, mang tên ông. Khách thường đặt hoa lên đó.
Wilhelm Sauer ở Frankfurt (Oder) dựng năm 1889, 88 âm sắc, hơn 6.000 ống, được phục hồi năm 2005 về trạng thái năm 1908. Dùng cho nhạc thời lãng mạn.
Gerald Woehl dựng xong năm 2000, 61 âm sắc trên bốn bàn phím tay, làm theo lối đàn thời Bach để chơi nhạc ông đúng màu âm.
Cửa kính Bach năm 1895, có lẽ do Carl de Bouché thiết kế, mang chân dung ông. Cửa kính Thánh Tôma năm 2000 và cửa kính Mendelssohn, cả hai của Hans Gottfried von Stockhausen, cửa sau lắp dịp 150 năm ngày Mendelssohn mất.
Tám quả chuông, tổng nặng 11,1 tấn. Chuông Gloriosa do Theodorus Reinhard đúc năm 1477, cổ nhất và lớn nhất, đã ngân từ thời Luther. Bốn chuông mới được làm phép ngày 31 tháng 10 năm 2021.
Bàn thờ Tân Gothic năm 1888 theo thiết kế Constantin Lipsius, phù điêu của Oskar Rassau, được đặt lại trong gian cung thánh năm 2016.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Độ nghiêng mái | 63 độ | trang Bauwerk của nhà thờ |
| Chiều cao tháp | 68 m, 60 m hoặc 55 m | trang chủ nhà thờ, trang Bauwerk, Leipzig-Lexikon |
| Đàn organ Sauer | 88 âm sắc, hơn 6.000 ống | trang Bauwerk của nhà thờ |
| Đàn organ Bach | 61 âm sắc, 4 bàn phím tay | trang Bauwerk của nhà thờ |
| Bộ chuông | 8 quả, 11,1 tấn | trang Bauwerk của nhà thờ |
IVThế Đất Và Hướng
Trước khi đọc thế đất, xin nói rõ một điều: đạo Tin Lành Luther không dạy phong thủy. Hướng của Thomaskirche là hướng mà mọi nhà thờ trung đại ở châu Âu thừa hưởng, gọi là hướng phụng vụ: gian cung thánh với bàn thờ ở đầu đông, lối vào chính ở mặt tây, để cộng đoàn cầu nguyện quay mặt về phía mặt trời mọc. Người Tin Lành giữ nguyên nếp ấy như một thói quen kiến trúc chứ không coi là điều luật. Đoạn dưới đây là cách thư viện đọc nơi này theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, đưa ra để quý vị có chỗ đối chiếu, và không có trong bất cứ tư liệu nào của nhà thờ.
Trước hết là thế nước. Leipzig mọc lên ở vùng đất thấp nơi các sông Weiße Elster, Pleiße và Parthe gặp nhau. Nhà thờ nằm ở góc tây nam phố cổ, phía các dòng sông ấy. Lối cổ truyền coi chỗ nhiều dòng nước hội về là thủy tụ, đất giàu khí, hợp cho chợ búa và thành thị. Leipzig đúng là một thành phố hội chợ từ thời trung đại.
Thứ hai là hình mái. Mái dốc 63 độ làm cả khối nhà thờ, nhìn nghiêng, thành một hình tam giác nhọn cao vút. Trong phép xem hình thể, dáng nhọn ấy thuộc hỏa hình, hình lửa bốc lên, người xưa gán cho sự sáng rõ, âm thanh và văn chương. Ngẫu nhiên hay không, đây là nơi âm nhạc được đặt vào chính giữa việc thờ phượng. Thư viện ghi như một nhận xét về hình, không phải lời giải thích.
Thứ ba là minh đường. Phía nam nhà thờ là quảng trường nhỏ Thomaskirchhof, trước kia là nghĩa địa của nhà thờ, nay là sân đá thoáng với tượng Bach. Minh đường không rộng, nhưng đủ để khí dừng lại trước khi vào nhà thờ, theo cách nói của sách địa lý. Phía bắc và phía đông là dãy phố cổ dày đặc, làm chỗ tựa thay núi, lối đọc quen với người Việt sống ở đồng bằng.
Cuối cùng là trục. Nhà thờ quay cung thánh về đông, lưng ra vành đai cây xanh nơi xưa là tường thành, mặt tiền phía tây nhìn ra vành đai ấy. Lối cổ truyền chuộng cửa chính mở về nơi thoáng và có nước, và ở đây mặt tây đúng là mặt hướng về các dòng sông. Đó là trùng hợp của đất, người dựng chỉ theo hướng phụng vụ.
VNăm Phụng Vụ Tin Lành Và Mùa Nhạc Bach
Thomaskirche là nhà thờ giáo xứ Tin Lành đang hoạt động, theo năm phụng vụ Tin Lành Luther tính theo dương lịch, với ngày Phục Sinh và Hiện Xuống đổi theo năm. Nét riêng là ca đoàn Thomanerchor hát trong các buổi thờ phượng và các buổi motet đều đặn quanh năm, theo bài đọc của từng tuần. Bài chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Thời điểm | Theo lịch nào | Dịp | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Tháng 6 | Dương lịch | Bachfest Leipzig | Liên hoan nhạc Bach hằng năm của thành phố, Thomanerchor hát buổi mở màn và bế mạc tại Thomaskirche. Năm 2027 dự kiến từ 10 tới 20 tháng 6. |
| 28 tháng 7 | Dương lịch | Ngày mất của Bach | Bach mất ngày này năm 1750. Đợt trùng tu lớn được khánh thành đúng ngày 28 tháng 7 năm 2000. |
| Thứ Sáu Tuần Thánh | Lịch phụng vụ Tin Lành, đổi theo năm | Tưởng niệm Chúa chịu chết | Ngày mà các cuộc thương khó của Bach được viết để trình diễn trong buổi thờ phượng, trong đó có Cuộc Thương Khó theo Thánh Matthêu năm 1727. |
| 31 tháng 10 | Lịch Tin Lành, dương lịch | Ngày Cải Chánh | Ngày lớn của người Tin Lành Luther. Bốn chuông mới của nhà thờ được làm phép ngày này năm 2021. |
| Mùa Vọng và Giáng Sinh | Lịch phụng vụ Tin Lành | Chuẩn bị và mừng Chúa giáng sinh | Mùa của thánh ca và các bản cantata Giáng Sinh, dịp đông người nhất trong năm ở nhà thờ. |
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Thomaskirchhof, 04109 Leipzig
- Đường tới
- Nhà thờ nằm ở Thomaskirchhof, góc tây nam phố cổ Leipzig, bang Sachsen, cách quảng trường chợ vài phút đi bộ. Từ ga trung tâm Leipzig Hauptbahnhof đi bộ qua phố cổ khoảng mười lăm phút.
- Toạ độ
- 51.3393, 12.3727
Đây là nhà thờ giáo xứ đang hoạt động, không phải phòng hòa nhạc, dù nhạc vang lên ở đây gần như mỗi tuần. Lệ thường được nhắc: giữ im lặng trong lòng nhà thờ, không đi lại trong buổi thờ phượng hay buổi motet, không bước lên tấm đồng trên mộ Bach. Khi ca đoàn hát, người tới nghe ngồi như người dự lễ chứ không vỗ tay giữa chừng.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Thánh Tôma, Leipzig (Thomaskirche)
Contribute photos, information or video for St. Thomas Church, LeipzigThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Mộ Bach ở đâu
Trong gian cung thánh Nhà thờ Thánh Tôma ở Leipzig, trước bàn thờ, dưới một tấm đồng trên sàn. Bach mất năm 1750 và ban đầu được chôn ở nơi khác trong thành phố. Hài cốt ông được đưa về Thomaskirche năm 1949, mộ khánh thành năm 1950 và chuyển tới chỗ hiện nay năm 1961.
Thomaskirche Leipzig thuộc đạo nào
Là nhà thờ Tin Lành dòng Luther, kính Thánh Tôma Tông đồ. Nhà thờ vốn thuộc tu viện kinh sĩ dòng Augustinô lập năm 1212, trở thành nhà thờ Tin Lành sau khi Luther giảng tại đây năm 1539 và tu viện giải thể năm 1541.
Thomanerchor là gì
Là ca đoàn thiếu niên của Nhà thờ Thánh Tôma, có nguồn gốc từ năm 1212, một trong những ca đoàn lâu đời nhất thế giới. Ca đoàn hát trong các buổi thờ phượng và buổi motet quanh năm, do Thomaskantor phụ trách. Bach từng là Thomaskantor từ 1723 tới 1750.
Cuộc Thương Khó theo Thánh Matthêu trình diễn lần đầu năm nào
Tại Thomaskirche, ngày Thứ Sáu Tuần Thánh 11 tháng 4 năm 1727, theo nghiên cứu của Joshua Rifkin năm 1975. Trước đó người ta tin buổi đầu là năm 1729. Hai con số ấy vẫn còn trong nhiều sách cũ, nên thư viện ghi cả hai.
Tháp nhà thờ Thánh Tôma cao bao nhiêu
Các nguồn vênh nhau: trang chủ của nhà thờ ghi 68 mét, trang giới thiệu công trình của chính nhà thờ ghi 60 mét, Leipzig-Lexikon ghi 55 mét. Tháp được nâng tới độ cao hiện nay năm 1702. Mái nhà nghiêng 63 độ, một trong những mái dốc nhất nước Đức.